Các nhân tố tác động đến tỷ giá hối đoái thực trong nền kinh tế nhỏ mở bằng chứng từ việt nam

T giá danh ngh a đa ph ng σEERậNominal Efective Exchange rate ..... Viktoria Hnatkovska, Amartya Lahiri, Carlos A... Candelon and J-F.. Candelon and J-F... khác, tác gi gi đ nh cung lao

Em xin có l i cam đoan danh d r ng đơy lƠ công trình nghiên c u c a em v i s giúp

đ t n tình c a gi ng viên h ng d n PGS.TS Lê Th Lanh S li u th ng kê là trung

th c và h p lí N i dung và k t qu nghiên c u c a lu n v n nƠy ch a t ng đ c công

b trong b t c công trình nào t i Vi t σam đ n th i đi m hi n t i

TP.HCM, ngƠy 20 tháng 01 n m 2015

Tác gi

Vy Tr n Duy

M C L C

CH σG 1 GI I THI U 2

1.1 V n đ nghiên c u 2

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.4 B c c bài nghiên c u 3

CH σG 2 KHUNG LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U TR C ÂY 5

2.1 Khung lý thuy t 5

2.1.1 Khái ni m t giá h i đoái 5

2.1.2 T giá h i đoái danh ngh a 5

2.1.2.1 T giá h i đoái danh ngh a song ph ng 5

2.1.2.2 T giá danh ngh a đa ph ng (σEERậNominal Efective Exchange rate) 5

2.1.3 T giá h i đoái th c 6

2.1.3.1 T giá h i đoái th c song ph ng (RER) 6

2.1.3.2 T giá h i đoái th c đa ph ng hay t giá th c hi u l c (REER) 8

2.2 Các nghiên c u tr c đơy v các nhân t tác đ ng đ n t giá h i đoái th c

11

2.2.1 Mô hình các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c 13

2.2.2 Các k t qu tác đ ng c a các nhân t đ n t giá h i đoái th c c a các nghiên c u tr c đơy 17

CH σG 3 PH σG PHÁP σGHIÊσ C U 24

o l ng bi n t giá h i đoái th c song ph ng (RER) 33

3.2.2 o l ng các bi n tác đ ng đ n t giá h i đoái th c 35

3.3 Ph ng pháp k thu t: 40

3.3.1 B c 1: Ki m đ nh tính d ng c a chu i d li u 40

3.3.2 B c 2: Xác đ nh đ tr t i u 42

3.3.3 B c 3: Ki m đ nh tính đ ng liên k t gi a các bi n 43

3.3.4 B c 4: Xác đ nh đ tr cho t ng bi n 45

3.3.5 B c 5: c l ng mô hình ARDL trong dài h n 46

3.3.6 B c 6: c l ng k t qu trong ng n h n b ng mô hình ARDL 46

3.3.7 B c 7: Ki m đ nh ch n đoán c a mô hình 47

CH σG 4 N I DUNG VÀ K T QU NGHIÊN C U 53

4.1 Ki m đ nh tính d ng c a chu i d li u 53

4.2 L a ch n đ tr t i u 54

4.3 K t qu ki m đ nh m i quan h đ ng liên k t trong dài h n 55

4.4 K t qu l a ch n đ tr t i u cho t ng bi n 56

4.5 K t qu ki m đ nh m i quan h đ ng liên k t trong dài h n 57

4.6 K t qu c l ng các h s trong ng n h n b ng mô hình ECM 66

4.7 Ki m đ nh ch n đoán 68

4.7.1 Ki m đ nh t t ng quan 69

4.7.2 Ki m đ nh ph ng sai thay đ i 70

4.7.3 Ki m đ nh b sót bi n gi i thích 70

4.7.4 Ki m đ nh phân ph i chu n c a ph n d 71

4.7.5 Ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình c a h s trong mô hình 72

4.8 Hàm ph n ng đ y 73

4.9 Phơn tích phơn rƣ ph ng sai c a bi n RER 78

PH L C

đ nh Dicky-Fuller m r ng

ARDL : Mô hình t h i quy phân ph i tr

CPI : Logarit Ch s giá c hàng hóa

Crisis : Bi n đ i di n cho kh ng ho ng

CUSUM : th Cusum

CUSUMSQ : th Cusum Q

DEBTGDP : Logarit N Chính ph trên GDP

DEFGDP : Logarit Thâm h t ngân sách trên GDP

ECM : Mô hình hi u ch nh sai s

FDGDP : Logarit N tài tr n c ngoài c a chính ph Vi t Nam

FDGDP* : Logarit N tài tr n c ngoài c a chính ph M

PPP : Ngang gia s c mua

RER : T giá h i đoái th c song ph ng

REER : T giá h i đoái th c đa ph ng

VAR : T h i quy

VECM : Mô hình vector hi u ch nh sai s

B ng 4.5: K t qu ch y mô hình dài h n sau khi lo i b các bi n không có ý ngh a

B ng 4.6: T ng h p k t qu h i quy mô hình ECM ng n h n sau khi lo i b bi n

B ng 4.21: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v đ i v i bi n fdgdp

B ng 4.22: K t qu c l ng m i quan h dài h n b ng ph ng pháp τLS

B ng 4.23: K t qu h i quy các h s trong ng n hàng b ng mô hình ECM

Hình 3.1: Th ng d th ng m i c a Vi t Nam v i m t s th tr ng n m 2013 Hình 4.1: th l m phát c a Vi t Nam và M t Quý 1/1995 - Qúy 1/2014

Hình 4.2: Thâm h t cán cơn th ng m i c a Vi t Nam t 1995-2014

Hình 4.3: th t giá h i đoái th c song ph ng gi a VND và USD t 1995-2013

TÓM T T

Lu n v n này d a trên nghiên c u ắDeterminants of the real exchange rate in a small open economy: Evidence from Canada” c a tác gi Amir Kia n m 2013, ông đƣ

phát tri n m t mô hình v các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c, trong dài h n t

giá h i đoái th c là hàm s c a cung ti n th c, lãi su t trong n c vƠ n c ngoài, GDP

th c, chi tiêu chính ph th c, thâm h t trên GDP, d n trên GDP trong n c, d n trên GDP n c ngoài, n tài tr bên ngoƠi trên GDP trong n c và n tài tr bên ngoài trên GDP n c ngoài và giá c hàng hóa V i k t qu nghiên c u đó, tác gi s ki m

đ nh m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t quy t đ nh t giá h i đoái

th c d a trên chu i d li u c a Vi t Nam vƠ xem xét h ng tác đ ng c a các nhân t

đ n t giá h i đoái th c trong ng n h n và dài h n Mô hình ADRL-Bound Test đ c

s d ng đ ki m đ nh m i quan h dài h n gi a các bi n d a trên d li u c a Vi t Nam (giai đo n Quý 1/1995 ậ Quý 1/2014) K t qu ki m đ nh đƣ ch ra r ng có m i quan

h đ ng liên k t trong dài h n gi a các ngh a, trong đó s gia t ng cung ti n, chi tiêu

chính ph , giá c , thu nh p th c, thâm h t ngân sách trên GDP trong dài h n có tác

đ ng ng c chi u đ n giá h i đoái th c Trong s các ngo i tác tác đ ng, ch có n

n c ngoài c a ch nh ph M lƠ có tác đ ng cùng chi u đ n t giá h i đoái th c Tuy

nhiên, trong ng n h n không có b t k bi n nào có nh h ng mang ý ngh a th ng kê

đ n s t ng tr ng c a t giá h i đoái th c ngo i tr giá c , thu nh p th c và thâm h t

trên GDP

T khóa: Mô hình ARDL-Bound Test, Các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c

CH NG 1 GI I THI U

T giá h i đoái ngƠy cƠng có có vai trò quan tr ng đ i v i n n kinh t c a toàn th

gi i C ng gi ng nh giá c , t giá h i đoái có tác đ ng quan tr ng t i nh ng bi n

đ ng c a n n kinh t th gi i nói chung và n n kinh t Vi t Nam nói riêng Nó có th lƠm thay đ i v th kinh t và l i ích c a các n c trong quan h kinh t qu c t T đó

cho th y s bi n đ ng t giá h i đoái luôn đóng m t vai trò then ch t trong vi c quy t

đ nh đ n tình tr ng n đ nh kinh t m i qu c gia, nó không nh ng tác đ ng đ n s cân

b ng trong cán cân thanh toán c a m t n c, mà còn có th kích thích hay h n ch ho t

đ ng xu t kh u

t giá h i đoái th c là công c h u ích cho vi c qu n lý vƠ đi u hành kinh t v

mô, c n ph i bi t các nhân t nƠo tác đ ng đ n t giá th c, vƠ tác đ ng c a các nhân t

này đ n t giá th c nh th nào

Lý do ch n đ tài:

D a trên nghiên c u “Determinants of the real exchange rate in a small open economy: Evidence from Canada” c a tác gi Amir Kia n m 2013 Ông đƣ phát tri n

m t mô hình ti n t v các y u t xác đ nh t giá h i đoái th c, trong đó bao g m các

bi n tài khóa và bi n ti n t trong c ch xác đ nh t giá th c bao g m: cung ti n, ch

s giá, thu nh p th c, lãi su t trong n c, chi tiêu ch nh ph , thâm h t ngân sách, n

n c ngoài trên GDP, n Chính ph trên GDP Trong bài tác gi c ng đƣ đ a các bi n

kh ng ho ng kinh t , tham gia t ch c th ng m i th gi i là các bi n gi trong ng n

h n

Theo hi u bi t c a tác gi , ch a có m t nghiên c u hoàn ch nh v toàn b các nhân

t tác đ ng đ n t giá th c t i Vi t Nam Nghiên c u c a Amir Kia (2013) đƣ đóng góp

m t mô hình có th nói là hoàn ch nh trong vi c xác nh n các nhân t tác đ ng đ n t

giá h i đoái th c, đ c bi t là các n c đang phát tri n nh Vi t Nam Bi n đ ng t

giá t i các n c đang phát tri n, đang trong quá trình h i nh p là r t l n, và qu n lý t

giá luôn là m t bài toán qu n lý khó cho σgơn hƠng Trung ng c ng nh Chính ph

c a các n c Do đó, vi c xác đ nh m i quan h gi a các nhân t tác đ ng đ n t giá

h i đoái lƠ r t quan tr ng

Bên c nh đó, lu n v n c ng đ a vƠo mô hình các bi n đ i di n cho cu c kh ng

ho ng tài chính 1997, kh ng ho ng kinh t 2008 và vi c gia nh p t ch c th ng m i

qu c t WTO c a Vi t σam n m 2007 nh lƠ các đ ng l c ng n h n lên t giá h i đoái

th c

óng góp trên trên ph n nƠo nói lên đ c lý do vì sao tác gi ch n đ tài này

Lu n v n s xác đ nh nhân t nào tác đ ng đ n t giá h i đoái th c vƠ sau đó s

ki m đ nh m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t tác đ ng trong ng n

h n và dài h n

đ t đ c m c tiên nêu trên, lu n v n s ph i tr l i các câu h i sau:

- Có bao nhiêu nhơn t tác đ ng đ n t giá h i đoái th c trong dƠi h n vƠ các nhơn t nƠy tác đ ng đ n t giá h i đoái th c trong dƠi h n nh th nƠo?

- Có bao nhiêu nhơn t tác đ ng đ n t giá h i đoái th c trong ng n h n vƠ các nhơn t nƠo tác đ ng đ n t giá h i đoái th c trong ng n h n nh th

nào?

Lu n v n s d ng ph ng pháp phơn tích đ nh l ng, b ng cách s d ng ph ng

pháp phân ph i tr t h i quy (ARDL) Ph ng pháp nƠy nh m m c đích ki m đ nh

m i quan h gi a các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c và t giá h i đoái th c c

trong ng n h n và dài h n

Bài nghiên c u g m n m ch ng:

Ch ng 1: Gi i thi u

Ch ng 2: Khung lý thuy t và các mô hình th c t

Lu n v n s trình bày khung lý thuy t và các công trình nghiên c u đƣ có tr c đơy

Ch ng 3: Ph ng pháp k thu t

D a trên c s các bi n đƣ đ c xác đ nh theo mô hình c a Amir Kia (2013), lu n

v n s ti n hành thu th p d li u cho nghiên c u t i Vi t Nam, mô t cách th c l y d

li u và cách tính toán các s li u đ a vƠo mô hình Do h n ch trong vi c công b

thông tin v các d li u t i Vi t Nam nên lu n v n không th thu th p đ c chu i d

li u v n công c a Vi t σam trong giai đo n t Quý 1/1995 đ n Q1/2014 Các bi n

kh ng ho ng tài chính 1997, kh ng ho ng kinh t n m 2008 vƠ c t m c khi Vi t Nam

gia nh p WTτ n m 2007 là các bi n gi đ i di n cho các đ ng l c ng n h n c a mô

hình

Ch ng 4: N i dung và k t qu nghiên c u

Ph n này, lu n v n s t p trung đi vƠo trình bày k t qu ki m đ nh m i quan h

gi a t giá h i đoái th c và các y u t xác đ nh t giá h i đoái th c t i Vi t Nam d a

trên mô hình ARDL-Bound Test K t qu cho th y có m i quan h trong dài h n gi a

t giá h i đoái th c và các nhân t tác đ ng

Ph n ti p theo lu n v n s trình bày k t qu ch y h i quy mô hình ECM cho m i

quan h trong ng n h n c a t giá h i đoái th c và các nhân t tác đ ng K t h p v i

các phân tích hàm ph n ng đ y IRF vƠ phơn tích phơn rƣ ph ng sai đ xem các nhân

t th c s tác đ ng trong ng n h n đ n RER

Ch ng 5: K t lu n

Cu i cùng là k t lu n v các k t qu ki m đ nh xem có tr l i đ c câu h i và m c

tiêu nghiên c u đƣ đ t ra ng th i c ng trình bƠy v nh ng h n ch vƠ h ng nghiên

c u sau này cho lu n v n

CH NG 2 KHUNG LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U TR C

ỂY

2.1.1 Khái ni m t giá h i đoái

T giá h i đoái gi a hai n c là m c giá t i đó đ ng ti n c a m t n c có th

bi u hi n qua đ ng ti n c a n c khác

T giá h i đoái lƠ t ng quan s c mua gi a đ ng n i t vƠ đ ng ngo i t T giá

h i đoái m t m t nó ph n ánh s c mua c a đ ng n i t , m t khác nó th hi n quan h

cung c u ngo i h i

2.1.2 T giá h i đoái danh ngh a

T giá h i đoái danh ngh a lƠ t giá đ c s d ng hàng ngày trong giao d ch

trên th tr ng ngo i h i, nó chính là giá c a m t đ ng ti n đ c bi u th thông qua

đ ng ti n khác mƠ ch a đ c p đ n t ng quan s c mua hàng hóa và d ch v gi a

tr ng (r ti n t ) và tính t giá trung bình các t giá danh ngh a c a các đ ng ti n có

tham gia vào r ti n t v i t tr ng t giá t ng ng

T tr ng c a t giá song ph ng có th l y t tr ng th ng m i c a n c có

đ ng n i t đem tính σEER so các n c có đ ng ti n trong r đ c ch n

G i t = 0 là k g c, (t = 0,1,2, …i) lƠ các th i k nghiên c u

đ ng ngh a v i s gia t ng hay gi m s c c nh tranh th ng m i qu c t

Là t giá danh ngh ađƣ đ c đi u ch nh theo m c chênh l ch l m phát gi a hai

T giá h i đoái th c song ph ng đ c xét t i m t th i đi m Ta có công th c

Hi n nay không có qu c gia nào công b giá c a m t r hàng hóa, cho nên t giá h i đoái th c tr ng thái t nh ch mang ý ngh a lý thuy t Vì v y, ng i ta s d ng

t giá tr ng thái đ ng đ tính toán s v n đ ng c a t giá th c t th i k này sang

th i k khác thông qua vi c đi u ch nh t giá danh ngh a v i chênh l ch l m phát gi a

hai qu c gia có đ ng ti n đem so sánh

T giá th c song ph ng (RER) đ c tính d a theo:

- M t n m c s ;

- Ch s t giá danh ngh a;

- Ch s giá c theo CPI;

V i RER0rt: lƠ t giá h i đoái th c song ph ng t i th i đi m t

et: lƠ ch s t giá danh ngh a đi u ch nh t i th i đi m t

CPI0ft: lƠ ch s giá đi u ch nh c a đ i tác th ng m i th i đi m t

CPI0ht: lƠ ch s giá đi u ch nh c a n c có đ ng ti n tính RER t i th i

đi m t

Ch s CPI đi u ch nh t i th i đi m t đ c tính theo công th c

Trong đó: CPI0t : là ch s CPI đi u ch nh th i đi m t

CPIt : là ch s CPI th c t t i th i đi m t

CPI0 : là ch s CPI th c t th i k g c

Ti p theo lƠ đi u ch nh t giá c a n c có đ ng ti n tính RER vƠ đ i tác th ng

m i v cùng k g c, t ng t nh cách đi u ch nh ch s CPI tính theo công th c sau:

ejbase : t giá gi a n c có đ ng ti n tính RER vƠ đ ng ti n c a đ i tác th ng m i k

c s hay k g c;

ejt : t giá gi a n c có đ ng ti n tính RER vƠ đ ng ti n c a đ i tác th ng m i k t

- N u RERr = 1, ta nói r ng đ ng ti n trong n c vƠ đ ng ngo i t có ngang giá s c mua

- σ u RERr >1, đ ng n i t đ c đ nh giá th p Khi đ ng n i t đ nh giá th p,

v lý thuy t s khuy n khích xu t kh u vƠ h n ch nh p kh u

- σ u RERr <1, đ ng n i t đ c đ nh giá cao, giá hƠng hóa trong n c s cao

h n giá hƠng hóa n c ngoƠi Do đó, ng c l i v i tr ng h p trên, đ ng

n i t đ nh giá cao s h n ch xu t kh u vƠ t ng nh p kh u

2.1.3.2 T giá h i đoái th c đa ph ng hay t giá th c hi u l c (REER)

T giá h i đoái th c song ph ng ch cho chúng ta bi t đ c s lên giá hay

xu ng giá c a đ ng n i t so v i m t đ ng ngo i t Ngày nay, quan h th ng m i là

đa ph ng, m t n c có quan h buôn bán v i r t nhi u n c trên th gi i V n đ

đ c đ t ra là t i m t th i đi m nh t đ nh làm sao có th bi t đ c đ ng n i t lên giá

hay gi m giá so v i các đ ng ti n c a các qu c gia khác có quan h m u d ch, hay nói cách khác lƠ lƠm sao đ có th bi t đ c t ng quan s c mua hàng hóa c a đ ng n i t

v i các đ ng ngo i t đ lƠm c s đánh giá tác đ ng c a t giá đ i v i cán cơn th ng

m i c a qu c gia? có cái nhìn toàn di n h n v v th c nh tranh c a hàng hóa trong

n c v i các đ i tác th ng m i khác ng i ta dùng t giá th c đa ph ng

T giá th c đa ph ng đ c tính toán đ đ nh ra giá tr th c c a đ ng n i t so

v i các ngo i t (r ngo i t ) B ng cách đi u ch nh t giá theo chênh l ch l m phát

qu c n i so v i l m phát các đ i tác tác th ng m i, ta s có t giá th c song ph ng

v i t ng đ ng ngo i t Sau đó xác đ nh quy n s chính là m c đ nh h ng đ i v i

t giá th c thông qua t tr ng th ng m i c a t ng đ i tác v i qu c gia có đ ng ti n

tính REER

REER th hi n m c đ bi n thiên c a giá tr th c c a đ ng n i t so v i n m c

s , đ ng th i là t giá m c tiêu cho n m (t) nh m đ m b o kh n ng c nh tranh nh lƠ

ejbase : t giá gi a n c có đ ng ti n tính REER vƠ đ ng ti n n c j k c s (1 n i t

b ng bao nhiêu đ ng ngo i t );

ejt : t giá gi a n c có đ ng ti n tính REER vƠ đ ng ti n n c j k t (1 n i t b ng bao nhiêu đ ng ngo i t );

th i đi m t chia cho t ng kim ng ch xu t kh u và nh p kh u c a n c có đ ng ti n

tính REER đ i v i các n c trong r ti n t t i th i đi m t

G i Itn là kim ng ch nh p kh u c a n c có đ ng ti n đ c tính t giá th c đa

ng n i t đ c đ nh giá cao hay th p s đ c xem xét nh sau:

REER >1 : đ ng n i t b đánh giá th p

REER <1 : đ ng n i t b đ nh giá cao so v i các n c trong r ti n t

REER = 1: đ ng n i t có ngang giá s c mua so v i r ti n t

quy t c Taylor, thì theo Mark (2009), y u t quy t đ nh c b n c a t giá h i đoái có

th bao g m chênh l ch gi a l m phát th c t và t l l m phát k v ng (the relative

expected inflation gaps) c ng nh chênh l ch gi a s n l ng th c t và s n l ng ti m

n ng (relative output gaps) C ng theo Mark (2009), trong lý thuy t hi n nay, nh ng

bi n c b n và k v ng h p lý ch a gi i thích rõ v nh ng bi n đ ng c a t giá h i đoái th c

D a trên các nghiên c u ng h lý thuy t PPP, m t s tác gi đƣ ch ra r ng t

giá h i đoái th c không ch u tác đ ng c a các bi n v mô c b n, k c trong c ch t

giá h i đoái c ng nh c ho c linh ho t C th nh sau:

Theo k t qu kh o sát c a Devereux (1997), d i ch đ giá c ng nh c trong

ng n h n, kèm theo đó lƠ t n t i s d ch chuy n v n l n trong ng n h n (gi ng nh ng

mô hình ki u nh c a MundellậFlemingậDornbusch), thì thay đ i c a t giá h i đoái

danh ngh a s d n đ n thay đ i trong t giá h i đoái th c theo c ch 1:1 (1% thay đ i

trong t giá h i đoái danh ngh a s d n đ n 1% thay đ i trong t giá h i đoái th c) i

v i nh ng mô hình ki u nh v y, trong ng n h n t giá h i đoái danh ngh a s bi n

đ ng h n nh ng bi n v mô c b n, nh ng khi giá c đ c đi u ch nh trong dài h n, t

giá h i đoái th c quay v m c cân b ng trong dài h n v i cùng m t t l H n n a,

trong dài h n, t giá h i đoái th c quay v m c t giá ngang b ng s c mua (PPP), đi u

này ám ch r ng nh ng bi n v mô c b n không có b t k tác đ ng nào lên t giá h i đoái th c

Theo quan đi m v giá c linh ho t hoàn toàn, t giá h i đoái th c đi u ch nh

theo nh ng bi n đ ng th c trong chính sách tài khóa Chính sách ti n t không th nh

h ng đ n t giá h i đoái th c, vì theo quan đi m cân b ng này, giá c và t giá h i đoái danh ngh a đi u ch nh theo cùng m t t l v i b t k cú s c ti n t nào, theo

nghiên c u c a Devereux (1997)

Trong tr ng h p không có rào c n th ng m i và v i k v ng h p lý, hy v ng

ngang giá s c mua (PPP) s đ c duy trì trong dài h n b t ch p trong ng n h n giá c

là linh ho t hay c ng nh c

Husted vƠ MacDonald (1998) đƣ s d ng d li u b ng, cung c p b ng ch ng

ng h cho t giá h i đoái song ph ng c a đ ng ô la M , đ ng Mark c vƠ đ ng

Yên Nh t

Sideris (2008), b ng vi c s d ng d li u c a sáu qu c gia Trung vƠ ông Âu,

cho th y ngang giá s c mua đ c duy trì khi tính đ n s can thi p chính th c vào th

tr ng ngo i h i Tuy nhiên, nghiên c u nƠy c ng cho th y r ng t giá h i đoái th c

không có tính d ng 5 trong s các n c này

Narayan (2008) s d ng d li u b ng c a 16 qu c gia OECD, ch ng minh s

t n t i c a PPP khi các đi m gƣy đ c xem xét

Salehizadeh và Taylor (1999) tìm th y ngang giá s c mua đ c duy trì trong dài

h n cho 14 trong s 27 qu c gia m i n i

Tuy nhiên, lý thuy t ngang giá s c mua đ c d a trên nh ng gi đ nh n n t ng

lƠ các hƠng hóa đ ng nh t đ u có chung m t m c giá Trên th c t có s khác bi t l n

v m c giá gi a các qu c gia, chênh l ch trong giá th c ph m có th l n h n so v i s

chênh l ch trong giá nhà , ho c có th không bi n đ ng nhi u b ng giá các d ch v

gi i trí σg i dân các qu c gia khác nhau có thói quen tiêu dùng khác nhau t c là

s có các gi hàng hoá khác nhau Do đó r t nhi u các nhà nghiên c u đƣ đ a ra các

nghiên c u c a mình trong đó có đƣ m r ng các gi đ nh n n t ng c a lý thuy t ngang

giá s c mua

Devereux (1997) và các tài li u trích d n khác đƣ đ a ra m t gi i thích h p lý cho đ l ch kh i ngang giá s c mua là t giá h i đoái danh ngh a vƠ giá c ph n ng

v i các bi n v mô c b n theo t l khác nhau, k t qu là bi n đ ng c a các bi n v mô

c b n, đ c bi t là các bi n ti n t và tài chính, d n đ n s bi n đ ng trong t giá h i

đoái th c, đ c bi t trong dài h n

Theo m t s nghiên c u, nh ng bi n đ ng trong t giá h i đoái th c ch y u

đ n t y u t bên ngoài hay do s khác bi t gi a các y u t bên trong và bên ngoài (ví

d , nghiên c u c a Calvo và c ng s , 1993; Del Negro và Obiols ậ Hums, 2001;

Kanas, 2005)

Edwards, 1988; MacDonald, 1998; Canzoneri và c ng s , 2003; Égert et al, 2006; Candelon và c ng s , 2007; Kim và Roubini, 2008; Müller, 2008; Galstyan và Lane, 2009; Cayen và c ng s , 2010; Chowdhury, 2012, đƣ s d ng m t hay nhi u

bi n tƠi khóa c ng nh m t s bi n v mô trong vi c xác đ nh t giá h i đoái th c

Ngoài ra, m t s nghiên c u nh Schlagenhauf vƠ Wrase, 1995; Devereux,

1997; Kim, 2007; Morales - Zumaquero, 2006; Uz và Ketenci, 2010, hoàn toàn b qua

h u h t ho c t t c các bi n v mô c b n, đ c bi t là các bi n tài khóa

2.2.1 Mô hình các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c:

Trong các mô hình t giá h i đoái th c cân b ng, mô hình c a Edward (1988)

đ c xem lƠ mô hình đi n hình đ c s d ng r ng rƣi đ c l ng t giá th c cân

b ng c a các n n kinh t đang phát tri n Theo mô hình c a Edward (1988), t giá th c

cân b ng đ c đ nh ngh a lƠ giá t ng đ i c a hàng hóa ngo i th ng vƠ phi ngo i

th ng, có kh n ng cùng lúc đ m b o cân b ng bên trong và cân b ng bên ngoài c a

n n kinh t có s l u chuy n v n Theo đó, trong dƠi h n, Edward (1988) cho r ng t

giá th c cân b ng ch u nh h ng c a các bi n s kinh t n n t ng nh : đi u ki n

th ng m i (terms of trade - TτT), đ m c a n n kinh t (the openness of the

economy - OPEN), chi tiêu công (public expenditure - GOVEX), phát tri n công ngh (technical progress - PRτD) vƠ l u chuy n v n (capital flows - CAPINF) Mô hình có

d ng nh sau:

RER= f (TOT, OPEN, GOVEX, PROD, CAPINF) (*) Khi ng d ng mô hình (*) vƠo c l ng t giá h i đoái th c cân b ng c a m t

n n kinh t đang phát tri n, các nhà nghiên c u th ng s d ng đúng mô hình g c v i

5 bi n gi i thích, ch ng h n nh Krumm (1993), Elbadawi (1994), Chinn (1998),

Hinkle và Montiel (1999), Lin (2002), Goh và Kim (2006)

Bên c nh đó, nhi u nhà nghiên c u đƣ m r ng mô hình (*) theo h ng thay th

bi n ho c đ a thêm bi n gi i thích vƠo mô hình, đi n hình là mô hình c a Elbadawi (1998) vƠ Montiel (1999) Elbadawi (1998) đƣ thêm các nhơn t quan tr ng trong cán

cân vãng lai và cán cân v n c a các n c đang phát tri n vào mô hình (*), bao g m: h

tr phát tri n chính th c (ODA), d tr qu c t (international reserve - RESV), đ u t

n c ngoài ròng (net foreign capital inflows - NKI), thu nh p n c ngoài ròng (net

foreign income - NFI)

Trong khi đó, Montiel (1999) phơn chia các bi n s n n t ng có tác đ ng dài h n

đ n bi n đ ng c a t giá h i đoái th c thành 4 nhóm, bao g m: (i) chính sách tài khóa

(đ c đ i di n b i chi tiêu chính ph ); (ii) chính sách ngo i th ng (đ c đ i di n b i

tr c p xu t kh u - export subsidies - EXSUB); (iii) nhân t cung n i đ a (domestic supply side factors) (đ c đ i di n b i n ng l c s n xu t) vƠ (iv) môi tr ng kinh t

qu c t (đ c đ i di n b i đi u ki n th ng m i ho c l u chuy n v n) Theo đó, tùy

thu c vào tình hình c th c a m i n n kinh t mà bi n đ i di n c a m i nhóm có th

đ c l a ch n σh v y, mô hình m r ng cho phép th y đ c c th nh ng nhân t

nh h ng đ n t giá h i đoái th c cân b ng c a m t n n kinh t đang phát tri n (Noor

và Mohammed, 2009)

Các nghiên c u th c nghi m trong nh ng n m g n đơy v t giá h i đoái th c

cân b ng đƣ ng d ng khá nhi u quan đi m m r ng mô hình g c c a Edwards (1988)

Nghiên c u c a Zulfiqar vƠ Adil (2005) đƣ đ a thêm bi n đ u t th c (real investment

- RIGDP), ki u h i (worker’s remittances - REMG) đ đo l ng t giá h i đoái th c

cân b ng c a Pakistan Lý do lƠ vì đ u t vƠ ki u h i là m t trong nh ng nguyên nhân

quan tr ng d n đ n thâm h t cán cân vãng lai c a Pakistan

Mô hình c a Plamen và Elena (2007) nghiên c u cho tr ng h p Gana thay th

bi n chi tiêu chính ph b ng cán cân tài khóa (financial balance - FBY), l u chuy n

v n b ng tài s n có ngo i t ròng c a h th ng ngân hàng ngo i th ng (net foreign

assets of banking system - NFAB)

Nghiên c u t giá h i đoái th c cân b ng c a Trung Qu c (Ting, 2009), c ng đƣ

đ a bi n s cung ti n r ng (M2) vƠo mô hình đ i di n cho chính sách ti n t và lo i b

bi n l u chuy n v n

Mô hình t giá h i đoái th c cân b ng c a Jamaica (James, 2010) đƣ thêm bi n

chênh l ch lãi su t th c đ i di n cho tác đ ng c a thuy t ngang giá lãi su t (IRD), và

n chính ph (σGD) đ i di n cho ph n bù r i ro phát sinh khi đi u ch nh tr ng thái

ngo i h i

Amir Kia (2013) đƣ phát tri n mô hình các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c

cho t giá h i đoái th c song ph ng gi a đ ng đô la Canada vƠ đô la M Mô hình

c a ông bao g m c các bi n tài khóa và bi n ti n t , bao g m: cung ti n, ch s giá, lãi

su t trong n c, thu nh p th c, chi tiêu chính ph , n chính ph trên GDP, n n c

ngoài trên GDP, thâm h t ngân sách trên GDP, lãi su t n c ngoài, n tài tr n c

ngoài trên GDP c a M , n trên GDP c a M

T đó cho th y, t giá th c cân b ng đ c ph n l n các nhà nghiên c u th a

nh n là có th gi i thích b i các bi n s kinh t v mô c b n Tuy nhiên, không có m t

mô hình chu n cho t t c m i n n kinh t đang phát tri n khi mu n c l ng t giá

h i đoái th c Tùy thu c vào tình hình c th c a m i n c mà các bi n gi i thích có

th đ c thay th , đ c thêm vào, b lo i b đ đ t đ n m t mô hình t i u có th gi i

thích nhi u nh t cho bi n đ ng c a t giá h i đoái th c

Tuy nhiên có th th y mô hình c a Amir Kia (2013) đƣ đ a đ c đ ng th i các

bi n tài khóa và các bi n ti n t vào mô hình, làm rõ các nhân t tác đ ng đ n t giá

h i đoái th c Do đó, lu n v n s ti n hành nghiên c u d a trên mô hình c a Amir Kia

Các mô hình nhóm tác gi đƣ nghiên c u đ c tóm t t trong B ng 2.1

RER = (TOT, OPEN, GOVEX, PROD,

ODA, RESV, NKI, NFI)

Montiel 1999 Các n c đang

phát tri n

RER = (TOT, OPEN, GOVEX, PROD,

EXSUB)

Zulfiqar và Adil 2005 Pakistan RER = (TOT, OPEN, GOVEX, RIGDP,

REMG, CAPINF, PROD) Plamen và

Elena 2007 Gana RER = (TOT, OPEN, FBY, NFY, PROD)

Ting 2009 Trung Qu c RER = (TOT, OPEN, GOVEX, PROD,

M2) James 2010 Jamaica RER = (TOT, NFA, PROD, NGD, IRD) Amir Kia 2013 Canada

RER = (M1, R, GDP, GOV, DEBTGDP, FDGDP, DEFGDP, R*, DEBTGDP*,

la M gi m giá 4% khi c t gi m 50 t đô thơm h t ngơn sách n m

Theo nghiên c u c a Calvo (1997), phân tích mô hình hai nhân t các y u t

xác đ nh t giá h i đoái th c trong n n kinh t m , giá linh ho t đƣ cho th y m t cú s c

trong cung ti n d n đ n s suy gi m t m th i trong t giá h i đoái th c Tuy nhiên,

trong dài h n nó l i quay l i m c cân b ng

Ofair Razin và Susan (1997) nghiên c u m i quan h gi a s m t cân b ng c a

t giá h i đoái th c vƠ t ng tr ng s n l ng đƣ xơy d ng m t ch s m t cân b ng t

giá h i đoái th c cho c m u l n đ i v i các qu c gia đƣ phát tri n vƠ đang phát tri n

Ch s nƠy đ c m r ng d a trên vi c m r ng mô hình IS-LM cho n n kinh t m

K t qu cho th y có m i quan h phi tuy n gi a ch s m t cân b ng vƠ t ng tr ng

T c đ t ng tr ng kinh t cao (không quá cao) d n đ n đ ng n i t b đánh giá th p ngh a là t giá th c t ng lên vƠ ng c l i

Chen và Rogo (2003) s d ng phân tích chu i d li u th i gian cho th y giá c

hƠng hóa có tác đ ng d ng đ n t giá h i đoái th c cho các n c Canada, Australia,

Morten, Stephanie và Martín (2007) s d ng mô hình SVAR cho d li u b ng

c a b n qu c gia công nghi p hóa đƣ cho th y chi tiêu chính ph t ng s lƠm t ng s n

l ng, tiêu dùng cá nhân, thâm h t cán cân thanh toán qu c t , và gi m giá tr n i t

Viktoria Hnatkovska, Amartya Lahiri, Carlos A Vegh (2008) d a trên ba gi thuy t: th nh t, lãi su t trong n c cao h n lƠm t ng nhu c u g i ti n, do đó lƠm t ng

c u ti n vƠ lƠm cho đ ng n i t b đ nh giá cao Th hai, lãi su t cao h n lƠm t ng gánh

n ng tài chính c a chính ph , và có th làm l m phát t ng cao h n d ki n vƠ do đó

làm gi m giá tr đ ng n i t Th ba, lãi su t t ng cao lƠm cho gánh n ng n mà doanh

nghi p trong n n kinh t đi vay đ tài tr s n xu t t ng lên, d n đ n s n l ng c a n n

kinh t gi m vƠ do đó n i t có xu h ng m t giá S d ng mô hình Var cho chu i d

li u c a 6 n c đang phát tri n: Brazil, Hàn Qu c, Thái Lan, Mexico, Peru, Philipines

K t qu nghiên c u cho th y t giá h i đoái ph n ng v i cú s c trong lãi su t tùy

thu c vào m c đ gia t ng c a lãi su t

Kim và Roubini (2009), nghiên c u tác đ ng c a chính sách tài khóa (cú s c

trong thâm h t ngân sách chính ph ) lên tài kho n vãng lai và t giá h i đoái th c

trong ch đ t giá h i đoái linh ho t t i M D a trên mô hình VAR, k t q a nghiên

c u cho th y khi cú s c trong chính sách tài khóa m r ng hay cú s c trong thâm h t ngân sách s c i thi n tài kho n vãng lai và t giá h i đoái th c gi m xu ng

l ch kh i l m phát m c tiêu K t qu cho th y, m t s gia t ng cung ti n d n đ n s s t

gi m c a t giá h i đoái trong dƠi h n

V Bodart, B Candelon and J-F Carpantier (2011) s d ng d li u b ng cho 33

qu c gia đang phát tri n chuyên xu t kh u các m t hàng thi t y u, cung c p b ng

ch ng v m i quan h gi a t giá h i đoái th c, giá c hƠng hóa vƠ các đ c đi m v

c u trúc cho các qu c gia đang phát tri n đƣ cho th y giá c hàng hóa th gi i cao h n

có quan h v i s đánh giá cao trong t giá h i đoái th c Nghiên c u c ng đƣ cho th y

đ l n c a bi n đ ng t giá h i đoái th c ch u tác đ ng c a b n nhân t c u trúc bao

g m: ch đ t giá h i đoái, đ m kinh t , m c đ đa d ng hóa hàng xu t kh u và lo i

giá c c a hàng hóa xu t kh u bi n đ ng s nh h n khi c ch t giá là th n i, đ

m th ng m i cao, và hàng hóa xu t kh u đa d ng

V Bodart, B Candelon and J-F Carpantier (2011) nghiên c u v m i quan h

gi a t giá h i đoái th c v i giá c t i các qu c gia chuyên s n xu t hàng xu t kh u t i

68 qu c gia trong vòng 21 n m t 1988 đ n 2008 K t qu cho th y giá c c a các m t

hàng ch đ o có tác đ ng cung chi u đ n t giá h i đoái th c khi th ph n xu t kh u

c a hàng hóa ch đ o chi m ít nh t 20% trên t ng kim ng ch xu t kh u c a n c đó

Zeno Enders, Gernot J Müller, Almuth Scholl (2011) nghiên c u tác đ ng c a

cú s c tài khóa và công ngh đ n t giá h i đoái th c t i M , s d ng ph ng pháp t

h i quy vector VAR cho th y t giá h i đoái th c b đ nh giá th p ngh a lƠ gi m giá tr

đ ng n i t khi có cú s c trong chi tiêu chính ph , vƠ đ nh giá cao khi có cú s c trong thay đ i công ngh

Hafedh Bouakez, Aurélien Eyquem (2012) s d ng mô hình SVAR cho n n kinh t m nh đƣ đ xu t m t mô hình lý thuy t v chi tiêu chính ph , chính sách ti n

t , t giá h i đoái th c cho n n kinh t m nh v i ba gi đ nh chính: th tr ng tài

chính qu c t hoàn h o và không hoàn h o, giá c c ng nh c, và chính sách ti n t không quá ch t đ ch ng l m phát K t qu cho th y, d gia t ng b t ng trong chi tiêu

chính ph làm cho ph n bù lãi su t gi m, d n đ n đ ng n i t gi m giá tr th c

Amir Kia (2013) đƣ xơy d ng mô hình các nhân t tác đ ng đ n t giá h i đoái

th c cho t giá h i đoái th c song ph ng gi a đ ng đô la Canada vƠ đô la M trong

ng n h n và dài h n K t qu cho th y, trong dài h n t giá h i đoái th c là hàm c a

thu nh p th c, cung ti n th c, ch s giá, lãi su t th c, chi tiêu chính ph th c, thâm

h t ngân sách trên GDP, N trên GDP, N tài tr n c ngoài trên GDP, Lãi su t c a

M , N tài tr bên ngoài c a M trên GDP, thâm h t ngân sách trên GDP c a M và

đ c duy trì trong dài h n Trong đó, trong dƠi h n cung ti n th c, chi tiêu chính ph ,

n chính ph trên GDP, giá c , n tài tr n c ngoài c a M trên GDP lƠ có tác đ ng

ơm vƠ có ý ngh a th ng kê đ n t giá h i đoái th c, còn l i thu nh p th c, thâm h t

ngân sách trên GDP, n chín ph M trên GDP có tác đ ng d ng đ n t giá h i đoái

th c Trong ng n h n không có bi n tƠi khóa nƠo tác đ ng có ý ngh a th ng kê đ n t

giá h i đoái th c

N n kinh t phát tri n vƠ đang phát

Chen và Rogo 2003 New Zealand,

Canada, Australia Giá c Cùng chi u

Karine và Miguel 2006 Các n c ông

Nam Á Lãi su t M Ngh ch chi u Morten, Stephanie và

Martín 2007

B n qu c gia Công nghi p

Chi tiêu chính

ph Ngh ch chi u Viktoria

Lãi su t

C cùng chi u

và ngh ch chi u

Kim và Roubini 2009 M Thâm h t ngân

m t hàng thi t

y u

Giá c hàng hóa th gi i Ngh ch chi u

Tóm l i, đƣ có r t nhi u tác gi đƣ nghiên c u v t giá h i đoái th c và các

nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c nh ng ch a có m t mô hình lý thuy t hoàn ch nh

v các nhân t xác đ nh t giá h i đoái th c trong dài h n T t c ch d ng l i vi c s

d ng ho c bi n tài khóa, ho c bi n ti n t nh lƠ các nhơn t xác đ nh t giá h i đoái

th c Do đó, lu n v n này s d a trên nghiên c u c a tác gi Amir Kia (2013), b i vì:

Ông đƣ phát tri n m t mô hình t giá h i đoái th c bao g m tác đ ng c a các bi n tài

khóa và bi n ti n t có liên quan Lu n v n s ti n hành ki m đ nh mô hình d a trên

chu i d li u c a Vi t Nam Theo hi u bi t c a tác gi , m t mô hình nh v y ch a

đ c ti n hành t i Vi t Nam Có th nói đơy lƠ đóng góp đ u tiên c a bài nghiên c u

B ng 2.3: T ng h p k t qu nghiên c u c a Amir Kia

D u tác đ ng k v ng này đ c d a trên quá trình xây d ng mô hình c a Amir

Kia, chi ti t s đ c trình bày trong ph n mô hình t i m c 3.1 Ch ng 3 (ph ng trình

8) K v ng này s đ c tác gi s d ng cho k v ng tác đ ng c a các nhân t đ n t

giá h i đoái th c Vi t Nam

Ph n ti p theo mô t các mô hình đ c s d ng vƠ sau đó lƠ ph n trình bày v

d li u và k t qu c tính trong dài h n Ph n 4 báo cáo mô hình đ ng l c ng n h n,

phân tích các tác đ ng trong ng n h n, kèm theo đó lƠ phân tích hàm ph n ng đ y IRF

và cu i cùng là nh n xét k t lu n

CH NG 3 PH NG PHÁP NGHIểN C U

Tác gi s trình bày l n l t các b c đ xây d ng mô hình các nhân t tác đ ng

đ n t giá h i đoái th c d a trên vi c k th a các b c xây d ng mô hình c a Amir Kia (2013) ụ t ng b t đ u t vi c xây d ng hàm th a d ng vƠ đ ng gi i h n ngơn sách, sau đó tác gi s t i đa hóa th a d ng b ng k t h p gi a hai hàm th a

d ng và gi i h n ngơn sách đ thu đ c hàm c u ti n, và t hàm c u ti n tác gi s rút ra đ c hàm t giá h i đoái th c

Gi s m t cá nhơn đ i di n cho n n kinh t có các s thích cho b i hàm sau:

(1)

Trong đó:

σgoƠi ra 1, 2, 3, , 1, 2, và là các tham s d ng vƠ 0.5< <1, vƠ

0.5< <1 Gi đ nh th hai (0,5< <1 vƠ 0,5< <1) là c n thi t đ đ m b o m t l ng

c u ti n tiêu chu n Do không có b t k ph n nào trong nh ng k t qu sau nh y c m

v i đ l n c a 1, 2, 3, , 1, 2, đ đ n gi n, tác gi gi đ nh các tham s này b ng

nhau và b ng 1 đơy ct và ct* là tiêu dùng th c hƠng hóa trong n c vƠ n c ngoài; ct

và ct* có tính đ n nh t và không th d tr mt và mt* là vi c n m gi s d ti n th c

n i t (M/P) và ngo i t (M*/P*) là giá tr k v ng và nhân t chi t kh u th a

0< <1 Chi tiêu th c c a chính ph v hàng hóa và d ch v (g) đ c gi đ nh là m t

hàng hóa Trong khi phân tích hàm th a d ng (1), đ đ n gi n, theo Kia (2006a) và

nhi u nghiên c u khác, tác gi gi đ nh t ng s n l ng là bi n ngo i sinh Nói cách

khác, tác gi gi đ nh cung lao đ ng không co giƣn L u ý r ng không có b t k k t

tiêu dùng ph thu c vào chi tiêu chính ph không ph i lƠ đi u gì quá m i l trong lý

thuy t kinh t , nó đƣ đ c đ c p đ n trong nghiên c u c a Kia (2006a) và trong các

tài li u tham kh o khác Chúng ta gi đ nh r ng các d ch v ti n t đ c thêm vào hàm

th a d ng H n n a, theo nghiên c u c a Kia (2006), chúng ta gi đ nh r ng vi c mua

hàng hóa trong n c vƠ n c ngoƠi đ c th c hi n t ng ng v i n i t và ngo i t , do

đó, các d ch v c a n i t và ngo i t đ u đ c đ a vƠo hƠm th a d ng Bài vi t l a

ch n đ n v theo cách mà d ch v ti n t trong n c S b ng m và d ch v ti n t n c

ngoài S* b ng m* [Do d ch v ti n t S t l theo s d ti n th c n m gi , đ đ n gi n

chúng ta cho t l này b ng 1] Không k t qu nƠo đ c đ a ra trong bƠi nghiên c u

này b thay đ i, n u thay vì đ a d ch v ti n t vào hàm th a d ng, bài vi t gi đ nh

đ a vƠo th i gian mua s m ho c mô hình cash-in-advance (hay còn g i là gi i h n

Clower: gi i h n này cho r ng các cá nhân ho c xí nghi p ph i có s n m t l ng đ

ti n tr c khi mua hàng Chính vì lý do này mà d ch v ti n t đ c đ a vƠo hƠm th a

d ng σg i ta gi ti n vì đi u này là h u d ng trong vi c mua bán ậ công c thanh

toán) Theo nghiên c u c a Kim (2000) và Kia (2006a), bi n kt, là t ng h p r i ro liên

quan đ n vi c n m gi đ ng n i t , c ng đ c đ a vƠo hƠm th a d ng Tuy nhiên, trái

ng c v i Kim, bài vi t gi đ nh bi n k là hàm c a các bi n tài khóa k v ng trong dài

1 N u chúng ta n i l ng gi đ nh cung lao đ ng không co dãn (s n l ng là ngo i sinh) thì chúng ta c n b sung

m t ph n n a trong hàm th a d ng: -(1 - 3)-1 (Nt)1 - 3 Trong đó σ lƠ s gi lao đ ng và 3 ≥ 0 đ i di n cho đ

co dƣn cung lao đ ng c a Frisch Trong tr ng h p này, m i ng i có th d dàng ki m tra l i r ng không có b t

k k t qu nào c a nghiên c u b thay đ i

h n và nh ng thay đ i trong ch đ chính sách, ch đ chính tr trong ng n h n Thêm vƠo đó, trái v i Kim và Kia, nghiên c u gi đ nh kt bao g m c r i ro có tác đ ng trái

chi u M t cách c th , bài vi t gi đ nh trong dài h n:

log (k t )= k 0 defgdp t + k t debtgdp t + k 2 fgdp t + k 3 log(com t ) (2)

Chúng ta gi đ nh r ng đ ng l c ng n h n c a bi n r i ro log(k) bao g m t p

h p các bi n gi can thi p đ i di n cho kh ng ho ng kinh t , nh ng th a thu n khi Vi t

Nam gia nh p WTO có nh h ng d ch v ti n t Bi n defgdp, debtgdp, fgdp và com

là thâm h t ngân sách th c trên GDP, d n chính ph trên GDP, n chính ph do

n c ngoài tài tr trên GDP và giá c hƠng hóa trong n c Nghiên c u gi đ nh n

chính ph c ng tr lãi su t gi ng nh lƣi su t ti n g i ngân hàng (R) Trong m t môi

tr ng r i ro, các ch th thay th ti n b ng tài s n th c ho c tài s n ch u lãi Ví d :

khi thâm h t ngơn sách trên GDP t ng, các ch th trong n n kinh t nh n th c r ng trong t ng lai thu ho c cung ti n (l m phát) trong t ng lai s t ng ng th i, d n

chính ph trên GDP cƠng cao thì môi tr ng càng r i ro Cá nhân có th gi các trái

phi u nƠy đ thu h p kho ng cách gi a thu nh p ti n l ng t ng lai vƠ chi phí, bao

g m chi phí thu Do đó, tác gi nghiên c u đ a ra gi thuy t tham s c đ nh ko > 0 và

k1 > 0 H n n a, s gia t ng kho n n chính ph n m gi b i các nhƠ đ u t n c

ngoài có th đ c coi là m t nguyên nhơn lƠm đ ng n i t b m t giá trong t ng lai

C th , khi m t s l ng l n trái phi u chính ph đ c n m gi b i các nhƠ đ u t

n c ngoài thì luôn có m t r i ro lƠ các nhƠ đ u t n c ngoài có th t b nh ng trái

phi u nƠy HƠnh đ ng này s d n đ n s gia t ng trong cung n i t và vì v y gây m t

giá đ ng n i t Do đó, l ng c u v ti n t trong n c có th s t gi m n u ph n l n n

c a chính ph đ c tài tr t bên ngoài, ng ý k2 > 0 Cu i cùng, khi giá c hàng hóa

t ng, trong đi u ki n nh ng y u t khác không đ i, r i ro liên quan đ n vi c n m gi

VND s t ng, ng ý r ng k3 < 0

Chúng ta gi đ nh k* t ng h p r i ro liên quan đ n vi c n m gi ngo i t , trong

tr ng h p này là USD

(3)

Bi n debtgdbt* và fdgdpt* t ng ng lƠ d n trên GDP c a n c ngoài và n

chính ph tài tr bên ngoài c a n c ngoài N c a n c ngoƠi t ng cao đ c gi đ nh

r ng có liên quan đ n vi c phát hành ti n đ tài tr n trong t ng lai vƠ lƠm gi m giá

tr c a đ ng ngo i t , do đó k0*> 0 Gi ng nh đ ng n i t , s gia t ng trong s n

chính ph c a n c ngoƠi đ c n m gi b i các nhƠ đ u t /chính ph qu c t đ c

xem là nguyên nhân d n đ n s m t giá c a đ ng ngo i t trong t ng lai, ng ý k1*>0

T ng t nh ph ng trình (2), Amir Kia gi đ nh ph ng trình (3) đ c duy trì

ph thu c vƠo đ ng l c ng n h n c a h th ng

Ti p theo tác gi s xây d ng đ ng gi i h n ngân sách: Gi s r ng ngo i t là

đ ng đô la M Cho tr c g, defgdp, debtgdp và fdgdp, ng i tiêu dùng t i đa hóa th a

d ng trong ph ng trình (1) s ch u s ràng bu c ngơn sách nh sau:

(4)

Trong đó:

t là giá tr th c c a b t k kho n tr c p nh n đ c ho c thu chi tr c a ng i

tiêu dùng

qt là t giá th c, đ nh ngh a lƠ Et pt*/ pt, Et là t giá h i đoái danh ngh a (s n i

t trên m t đ n v ngo i t ), pt* và pt là m c giá c a hƠng hóa trong n c vƠ n c ngoƠi t ng ng

yt là thu nh p th c hi n hành cá nhân nh n đ c

mt-1* là s ngo i t th c n m gi đ u k

dt là n chính ph m t th i k đ c tài tr trong n c v i lãi su t R

dt* là trái phi u m t th i k do n c ngoài phát hành v i lãi su t phi r i ro Rt*

Gi đ nh thêm r ng dt và dt* là hai tài s n tài chính duy nh t có th d tr

T i đa hóa s thích đ i v i v i m, c, m*, c*, d và d*, và d a vào ràng bu c ngân

sách (4) cho s n l ng và các bi n tƠi khóa, ta đ c:

σh chúng ta có th th y t ph ng trình (6), do <1 nên r i ro liên quan đ n vi c

n m gi ngo i t d n đ n s s t gi m trong c u ngo i t S d ng ph ng trình (5), (6),

và gi đ nh r ng tiêu dùng th c trong n c (ct) có t l c đ nh ( ) trong thu nh p th c trong n c (yt), đ đ n gi n chúng ta gi đ nh = 1, khi nƠy chúng ta có:

(7)

L u ý h s c a c k và k* là âm, hàm ý r ng c r i ro liên quan đ n vi c n m gi

n i t và r i ro liên quan đ n vi c n m gi ngo i t đ u làm gi m c u n i t i u này

là b i vì, chúng ta có th th y t ph ng trình (6), c u đ ng n i t (m) có m i quan h

cùng chi u v i c u đ ng ngo i t (m*) B i v y, khi k* t ng, d n đ n m* s gi m, k t

qu là m gi m

T i đi m cân b ng, chúng ta có log(ms) =log(mts), trong đó ms

là cung ti n Thay log(ms) cho log(m) trong ph ng trình (7); thay log(k) vƠ log(k*) c a ph ng trình (2)

vƠ (3) vƠo ph ng trình (7) vƠ gi i log(qt) ta rút ra đ c k t qu sau:

(8)

Ph ng trình (8) lƠ m i quan h trong dài h n c a t giá h i đoái th c Chúng ta

c ng ph n sai s v i gi đ nh sai s là nhi u tr ng

Theo ph ng trình nƠy, cung ti n và lãi su t t ng s làm gi m t giá h i đoái th c

trong dài h n M t lý gi i h p lý là cung ti n cƠng t ng hay lƣi su t cƠng t ng lƠ

nguyên nhân d n đ n giá t ng trong dƠi h n vƠ do đó lƠm gi m t giá h i đoái th c

Thu nh p th c t ng lƠm t ng t giá h i đoái th c trong dài h n Thu nh p th c t ng

c ng có th lƠm t ng c u ti n th c và gi m m c giá vƠ do đó lƠm t ng t giá h i đoái

th c

Chi tiêu chính ph t ng lƠm c u ti n gi m vƠ do đó lƠm c u hàng hóa d ch v t ng lƠm t ng m c giá và khi n t giá h i đoái th c gi m i u nƠy c ng đúng cho thơm

h t, d n chính ph và n chính ph tài tr bên ngoài Giá hàng hóa t ng lƠm gi m

s c mua c a hƠng hóa trong n c làm gi m giá tr c a đ ng Vi t σam (ngh a lƠ t giá