Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư cá nhân trên sàn chứng khoán thành phố hồ chí minh

25 B ng 3.3: Ki măđ nhăcácăthangăđoăs ăb b ngăCronbach’săAlpha .... 44 B ng 4.2 : Ki măđ nhăcácăthangăđoăb ngăCronbach’săAlpha ..... DANHăM CăCÁCăHÌNH V ,ă ăTH Hìnhă2.1.ăMôăhìnhăc ăb n l

L iăcamăđoan

Tôi xin cam đoan lu n v n “Các y u t nh h ng đ n quy t đ nh đ u

t c a các nhà đ u t cá nhân trên sàn ch ng khoán TP.H Chí MinhẰ là

công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u trong đ tài này đ c thu th p

và s d ng m t cách trung th c K t qu nghiên c u đ c trình bày trong

lu n v n này không sao chép c a b t c lu n v n nào và c ng ch a đ c trình bày hay công b b t c công trình nghiên c u nào khác tr c đây

Tác gi lu n v n

Lê Hoàng Thu Dung

M C L C

Trangăph ăbìa

L iăcamăđoan

M căl c

Danhăm căcácăch ăvi tăt t

Danh m căcácăb ng,ăbi u

Danh m căcác hìnhăv ,ăđ ăth

Danh m căcác ph ăl c

T ịMăT TăLU N V Nầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 1

Ch ngă1ă- T NGăQUAN 3

1.1 Lý do ch năđ tài 3

1.2 M c tiêu nghiên c u 6

1.3ăPh ngăphápănghiênăc u 6

1.4 Ph măviăvƠăđ iăt ng nghiên c u 7

1.5 K t c u lu năv n 7

Ch ngă2ă- C ăS ăLụăTHUY T 8

2.1 Gi i thi u 8

2.2ăC ăs lý thuy t 9

2.2.1 Lý thuy t tài chính hành vi 10

2.2.2 Mô hình nghiên c u v quy tăđ nhăđ uăt 13

2.3 Gi thuy t nghiên c u và mô hình 14

2.3.1 Hình nh doanh nghi p (Firm image) 14

2.3.2 Thông tin k toán (Accounting information) 16

2.3.3 Thông tin trung l p (Neutral information) 16

2.3.4 Ý ki n t nhƠăt ăv n (Advocale information) 17

2.3.5 Nhu c u tài chính cá nhân (Personal financial needs) 18

2.4 Tóm t t 20

Ch ngă3ă- PH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 21

3.1 Gi i thi u 21

3.2 Thi t k nghiên c u 21

3.2.1ăPh ngăpháp 21

3.2.2 Quy trình nghiên c u 34

3.3ăThangăđo 35

3.3.1 Hình nh doanh nghi p 35

3.3.2ăThangăđoăthôngătin k toán 36

3.3.3ăThangăđoăthôngătinătrungăl p 37

3.3.4ăThangăđoăỦăki n t nhƠăt ăv n 37

3.3.5ăThangăđoănhuăc u tài chính cá nhân 38

3.3.6ăThangăđoăquy tăđ nhăđ uăt 38

3.4 M u nghiên c uăđ nhăl ng chính th c 39

3.5 Tóm t t 40

Ch ngă4ă- K TăQU ăNGHIểNăC Uă 41

4.1 Gi i thi u 41

4.2 Mô t m u 41

4.3ă ánhăgiáăthangăđo 45

4.3.1ăPhơnătíchăđ tin c y Cronbach Anpha 45

4.3.2 Phân tích nhân t khám phá EFA 47

4.4 Ki măđ nh mô hình và gi thuy t nghiên c u 55

4.5 Tóm t t 65

Ch ngă5ă- K TăLU N 66

5.1 Các k t qu chínhăvƠăđóngăgópăc a nghiên c u 67

5.1.1 K t qu 67

5.1.2ăă óngăgópăc a nghiên c u 69

5.2 Hàm ý cho nhà qu n tr 69

5.3 Các h n ch vƠăh ng nghiên c u ti p theo 70

TÀIăLI UăTHAMăKH O

PH L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M CăCÁC B NGăBI U

B ng 3.1: Ti năđ nghiên c u 22

B ng 3.2: Các nghiên c u nhăh ngăđ n quy tăđ nhăđ uăt ătƠiăchính 25

B ng 3.3: Ki măđ nhăcácăthangăđoăs ăb b ngăCronbach’săAlpha 26

B ng 3.4: K t qu phân tích EFA theo Total Variance Explanined 29

B ng 3.5: K t qu phơnătíchăEFAăthangăđoăcácăy u t nhăh ngăđ n quy tăđ nhăđ uăt 30

B ng 3.6 : K t qu phơnătíchăEFAăthangăđoăquy tăđ nhăđ uăt 32

B ng 4.1 : Th ng kê m u kh o sát 44

B ng 4.2 : Ki măđ nhăcácăthangăđoăb ngăCronbach’săAlpha 46

B ng 4.3 : K t qu phân tích EFA theo b ng Total variance explained 49 B ng 4.4: K t qu phơnătíchăEFAăthangăđoăcácăy u t nhăh ngăđ n quy t đ nhăđ uăt 50

B ng 4.5 : K t qu phơnătíchăEFAăthangăđoăquy tăđ nhăđ uăt 53

B ng 4.6: Ma tr năt ngăquanăgi a các bi n 56

B ng 4.7: Th ng kê mô t các bi n phân tích h i quy 57

B ng 4.8: B ngăđánhăgiáăđ phù h p c a mô hình 58

B ngă4.9:ăPhơnătíchăph ngăsaiă(h i quy) 58

B ng 4.9: H s h i quy s d ngăph ngăphápăEnter 59

B ng 4.10 : Ki măđ nh T-testăđ i v i bi n gi i tính 64

DANHăM CăCÁCăHÌNH V ,ă ăTH

Hìnhă2.1.ăMôăhìnhăc ăb n lý thuy t tài chính hành vi 11

Hình 2.2: Mô hình nghiên c uăđ xu t 19

Hình 3.1 : Quy trình nghiên c u 34

Hình 4.1: Mô t m u gi i tính 41

Hình 4.2: Mô t m uătrìnhăđ h c v n 42

Hình 4.3: Mô t m uăđ tu i 42

Hình 4.4: Mô t m u tình tr ngăgiaăđình 43

Hình 4.5: Mô t m u thu nh p hàng tháng 43

Hình 4.6: Mô hình nghiên c u sau khi phân tích EFA và ki măđ nh thang đoăCronbach alpha 54

Hình 4.7 : K t qu phân tích h i quy 60

DANH M CăCÁC PH ăL C

Ph l c 1: B NG CÂU H I THU TH P Ý KI N

Ph l c 2: B NG CÂU H I PH NG V NăTAYă ỌI

Ph l c 3: DÀN BÀI TH O LU N NHÓM

Ph l c 4: B NG CÂU H I KH OăSÁTăS ăB

Ph l că5:ă ÁNHăGIÁă TIN C Y C AăTHANGă OăS ăB B NG

CRONBACH ALPHA

Ph l c 6: PHÂN TÍCH NHÂN T EFAă(S ăB )

Ph l c 7: T NG H PăTHANGă OăCÁCăKHÁIăNI M

Ph l c 8: B NG CÂU H I KH OăSÁTă NHăL NG CHÍNH TH C

Ph l c A: KI Mă NHăTHANGă OăB NG CRONBACH'S ALPHA

Ph l c B: PHÂN TÍCH NHÂN T KHÁM PHÁ - EFA

Ph l c C: K T QU PHÂN TÍCH H IăQUYă AăBI N

Ph l căD:ă TH DÒ TÌM CÁC VI PH M GI NH H I QUY

nhân

Ph ng pháp nghiên c u s d ng đ ki m đ nh mô hình đo l ng và mô hình nghiên c u bao g m nghiên c u s b và nghiên c u chính th c Nghiên

c u s b đ nh tính đ c th c hi n thông qua k thu t kh o sát 20 Ủ ki n,

ph ng v n tay đôi và th o lu n nhóm v i hai nhóm (9 nam, 9 n ) đ đi u

ch nh các thang đo l ng các khái ni m cho phù h p v i th tr ng t i Vi t Nam, nghiên c u đ nh l ng s b đ c th c hi n thông qua b ng câu h i

kh o sát trên 150 nhà đ u t trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh Nghiên

c u chính th c đ c th c hi n thông qua b ng câu h i kh o sát đ nh l ng trên 342 nhà đ u t trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh

K t qu ki m đ nh mô hình đo l ng cho th y các thang đo l ng các khái ni m nghiên c u đ u đ t yêu c u v đ tin c y và giá tr (thông qua ki m

đ nh cronbach alpha và phân tích nhân t EFA)

K t qu phân tích h i quy cho th y 5 y u t : hình nh doanh nghi p, thông tin k toán, thông tin trung l p, Ủ ki n c a nhà t v n và nhu c u tài

chính cá nhân đ u tác đ ng d ng đ n quy t đ nh đ u t ch ng khoán c a các nhà đ u t cá nhân trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh Trong đó, y u t Ủ

ch ng khoán đ c đánh giá là kênh huy đ ng và chu chuy n v n hi u qu

nh t trong n n kinh t , đ c bi t các n c có n n kinh t phát tri n nh : M ,

Nh t, c, Anh, Pháp, Hà Lan, H ng Kôngầ Trong nh ng n m cu i c a th

k 20, khu v c ông Nam Á đư ch ng ki n s n i lên c a m t s th tr ng

ch ng khoán nh : Thái Lan, Malaysiaầ và nh ng n m g n đây, s phát tri n nhanh chóng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đ c coi nh m t s ki n đáng chú Ủ trong khu v c và c trên th gi i [22, ngày 28/06/2013]

Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đư phát tri n khá nóng Ch trong n m

2006-2009 s ti n đ u t vào ch ng khoán đư lên đ n g n 14 t USD, t ng

ng kho ng 23% GDP c a c n c, s tài kho n trong n m 2006-2009 đư

t ng lên g p 3 l n Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong n m 2006-2009

có m c t ng tr ng cao nh t khu v c Châu Á ậ Thái Bình D ng v i 145%,

Ch ng khoán có hi u l c t ngày 01/01/2007 đư góp ph n thúc đ y th tr ng

phát tri n, h i nh p vào th tr ng tài chính qu c t Trong n m 2008, do s suy gi m c a TTCK, t ng s v n huy đ ng ch đ t h n 14.300 t đ ng thông qua h n 100 đ t chào bán ch ng khoán ra công chúng N m 2009 đ c đánh giá là m t n m t ng tr ng n t ng c a TTCK Vi t Nam N m 2010 c ng là

m t n m giao d ch đ y bi n đ ng c a TTCK Vi t Nam Vi c th tr ng lao

d c m nh trong n m 2011 đư kéo giá tr t t c các c phi u xu ng m c giá

th p nh t trong l ch s L m phát và lưi su t ngân hàng t ng cao là nguyên nhân chính tác đ ng x u đ n th tr ng ch ng khoán

Theo Vneconomy, tính đ n n m 2013, th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

đư có s đi u ch nh l n k t đó, nên hi n t i là th i đi m phù h p đ nhi u nhà đ u t ti n vào th tr ng Vi t Nam” [29, ngày 11/10/2013]

Ông Edward Lee, ng i đ ng đ u b ph n nghiên c u th tr ng ông

Nam Á c a ngân hàng Standard Chartered Bank, nói: “N u nhìn vào tình hình

xu t kh u c a Vi t Nam n m nay, có th th m c t ng tr ng 20% đang ph n ánh r ng, nhi u v n đ u t đang ch y vào n c này b t ch p s suy y u t ng

tr ng toàn c u đang di n ra”

Bên c nh đó, dù t c đ t ng tr ng GDP c a Vi t Nam đang m c th p,

gi i chuyên gia nói r ng, n n kinh t Vi t Nam đang trên đ ng h i ph c Riêng trong n m nay, 80% v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) m i là thu c l nh v c s n xu t Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam có th k t thúc

n m 2013 v i v trí là m t trong nh ng th tr ng có m c t ng đi m t t nh t khu v c châu Á Tính t đ u n m t i nay, ch s VN-Index đư t ng kho ng

20%.[24, ngày 21/09/2013]

M c giá c phi u t ng đ i th p đ a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

tr thành th tr ng r nh t trong khu v c, trong khi m c l i nhu n mà th

tr ng Vi t Nam mang đ n cho các nhà đ u t t đ u n m đ n nay là khá

l n N u so khu v c châu Á không bao g m Nh t B n, thì m c t ng đi m

c a VN-Index t đ u n m t i th i đi m hi n t i ch thua th tr ng Pakistan

B i v y, trao đ i v i Chanel News Asia, các nhà phân tích cho r ng, th

tr ng Vi t Nam đang khôi ph c l i đ c ph n l n ni m tin đư b đánh m t trong m t gi i đ u t Vi t Nam hi n đ c xem là m t đ i th c nh tranh v thu hút v n ngo i v i th tr ng Myanmar Tuy nhiên, các chuyên gia cho

r ng, Vi t Nam có u th h n trong cu c đua này, và Vi t Nam có th s p s a đón m t “c n gió” v n ngo i th hai [29, ngày 18/9/2013]

Trong b i c nh h i nh p và c nh tranh nh hi n nay, các công ty ch ng

khoán c n nh y bén và khôn khéo trong chi n l c thu hút các nhà đ u t

N u n m b t đ c xu h ng quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t cá nhân,

các doanh nghi p trong n c ch c ch n s n m trong tay m t l i th c nh

tranh rõ r t, t ng b c ti p c n và ph c h i l i v th c a th tr ng ch ng

khoán Do v y, vi c nghiên c u và xem xét vai trò, m c đ tác đ ng c a các

y u t đ n quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t cá nhân là m t công vi c r t

khoán t i Vi t Nam ng th i giúp nhà đ u t có cái nhìn th u đáo, phân

tích th tr ng rõ ràng tr c khi đ a ra quy t đ nh đ u t ch ng khoán T

nh ng lý do trên, tác gi đư quy t đ nh l a ch n nghiên c u đ tài: “Các y u

t nh h ng đ n quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t cá nhân trên sàn

ch ng khoán Tp H Chí Minh”

1.2 M c tiêu nghiên c u

N m b t các y u t chính nh h ng t i quy t đ nh đ u t ch ng khoán

c a các nhà đ u t cá nhân có t m quan tr ng đ c bi t đ i v i các doanh

nghi p trong th i gian hi n nay, b i vì ch ng khoán đ c xem là th tr ng

có tính thanh kho n cao nh t Bên c nh đó các y u t này s giúp cho nhà đ u

t cá nhân cân nh c khi quy t đ nh đ u t Do đó, m c tiêu c th c a nghiên

c u này là:

- Xác đ nh các y u t nh h ng đ n quy t đ nh đ u t c a các nhà

đ u t cá nhân trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM

- Ki m đ nh m c đ tác đ ng c a các y u t nh h ng lên quy t đ nh

đ u t c a các nhà đ u t cá nhân trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM

- Khám phá s khác bi t trong xu h ng quy t đ nh đ u t gi a hai

n ) đ đi u ch nh thang đo Ngoài ra, tác gi th c hi n nghiên c u đ nh l ng

s b thông qua b ng câu h i kh o sát v i ph ng pháp ch n m u thu n ti n

150 nhà đ u t trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh và s d ng công c đo

l ng đ tin c y Cronbach alpha và phân tích nhân t khám phá EFA đ c s

d ng đ sàng l c các thang đo khái ni m nghiên c u s b t đó đ a ra thang

đo chính th c cho nghiên c u chính th c

Nghiên c u chính th c đ c th c hi n b ng k thu t ph ng v n các nhà

đ u t cá nhân thông qua b ng câu h i chi ti t Ph ng pháp ch n m u thu n

ti n v i 342 nhà đ u t trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh Công c h s

tin c y Cronbach alpha và phân tích nhân t khám phá EFA đ c s d ng đ

sàng l c các thang đo khái ni m nghiên c u Ph n m m x lý d li u th ng

kê SPSS đ c dùng trong toàn b quá trình nghiên c u

1.4 Ph măviăvƠăđ iăt ng nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài này là s tác đ ng c a các y u t đ n

quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh

tài này t p trung nghiên c u vào các nhà đ u t cá nhân có tham gia

trên sàn ch ng khoán TP.H Chí Minh

i t ng kh o sát là các nhà đ u t cá nhân có đ tu i t 20 tr lên, đang đ u t trên sàn ch ng khoán

1.5 K t c u lu năv n

Lu n v n đ c t ch c thành 5 ch ng, g m:

Ch ngă 1: T ng quan: lý do l a ch n đ tài, m c tiêu, ph m vi và

ph ng pháp nghiên c u, Ủ ngh a c a nghiên c u và k t c u c a đ tài

Ch ngă2: C s lý thuy t: nêu ra các gi thuy t và mô hình nghiên

c u

Ch ngă 3: Ph ng pháp nghiên c u: trình bày quy trình nghiên c u,

các thang đo và m u nghiên c u đ nh l ng chính th c

Ch ngă4: K t qu nghiên c u

Ch ngă5: K t lu n

Ch ngă2

C ăS LÝ THUY T

2.1 Gi i thi u

Ch ng 1 gi i thi u t ng quan v đ tài nghiên c u Ch ng 2 này nh m

m c đích nghiên c u l i các nghiên c u Trên c s này, mô hình nghiên c u

đ c xây d ng trên c s các gi thuy t v m i quan h gi a các khái ni m

trong mô hình

Hi n nay, các nhà đ u t cá nhân đang n m gi kho ng 25 - 30% s

l ng c phi u trên toàn th tr ng ch ng khoán, còn l i là c a các nhà đ u t

có t ch c, nh qu đ u t , công ty ch ng khoán, công ty b o hi m [4, ngày

23/05/2013] Trong khi đó các th tr ng ch ng khoán phát tri n trên th

gi i t l các nhà đ u t cá nhân ch chi m kho ng 10%

 Nhà đ u t cá nhân chuyên nghi p

Các nhà đ u t chuyên nghi p ph n l n xu t thân là nh ng nhà đ u t tài

chính, nh ng doanh nhân thành đ tầ khá am hi u v th tr ng ch ng khoán

và có v n l n H đ u t s ti n l n vào m t s công ty nh t đ nh, ng i nhà

theo dõi th tr ng qua m ng Internet và đ t l nh, ho c đ t l nh qua m ng, và

th nh tho ng h m i lên sàn Song m t khi h xu t hi n trong m t dáng v

l ng l , không nói gì, ch âm th m quan sát và tính toán i m đ c bi t n a là

h r t bi t che d u c m xúc Dù th ng đ m hay thua n ng, h v n đi m t nh

không th hi n s quá khích

M t đi m khác bi t n a gi a chuyên nghi p và không chuyên là đ chia

s thông tin cho nhau, các nhà đ u t chuyên nghi p th ng ch n đ i t ng

ngang t m và t ng x ng, l p câu l c b ch ng khoán đ chia s thông tin v

công ty ch không góp v n “đánh h i đ ng”

 Nhà đ u t cá nhân nghi p d

ây là t ng l p khá đông đ o c a th tr ng ch ng khoán H đ n sàn

trong tâm tr ng háo h c ki m ti n b i l i r rê “c h i làm giàu nhanh l m”

a ph n h coi th tr ng ch ng khoán nh m t canh b c đ y tính may

r i H ngh v nh ng cái l i tr c m t h n là lâu dài Do đó đi u nhà đ u t

nghi p d quan tâm nh t chính là di n bi n giá c Vì v y, h theo dõi r t sát

sao, nghe ngóng, ghi chép thông tin c t sao n m đ c th i đi m nào nên bán

th i đi m nào nên mua H th ng t t p đám đông bàn tán, tìm cách ti p c n

h i han, th m dò.H d b dao đ ng, thay đ i tr c nh ng l i ra tán vào c a

thiên h và tin t ng, tôn sùng nh ng ng i có kinh nghi m t v n và t ra

chê bai, trách gi n khi l i t v n y không hi u nghi m M t đ c đi m là h không thích che đ y c m xúc c a mình Nh ng lúc c phi u lên, h thích thú

v tay, c i r ng r , s ng sàng đ u t l n h n k sau G p lúc giá xu ng,

thua l , nét bu n hi n rõ trên khuôn m t

Qua nh ng phân tích trên đây, làm th nào đ tìm ra công th c chung

cho vi c d đoán quy t đ nh c a các nhà đ u t cá nhân là đi u h t s c ph c

t p Nghiên c u này nh m tìm ra nh ng y u t nh h ng đ n quy t đ nh đ u

t c a các nhà đ u t cá nhân, giúp cho nhà qu n lỦ đ a ra đ c các chi n

l c thu hút th tr ng, ph c h i và phát tri n th tr ng ch ng khoán t i Vi t

Nam

2.2 C ăs lý thuy t

LỦ thuy t tài chính hành vi đ c g n li n v i khái ni m quy t đ nh đ u

t

2.2.1ăLỦăthuy tătƠiăchínhăhƠnhăvi

Lý thuy t tài chính hành vi d a trên vi c đi u tra v tâm, sinh lý h c, xã

h i h c và các y u t tài chính đư tác đ ng đ n quá trình ra quy t đ nh c a cá

nhân, m t nhóm ng i ho c t ch c Lý thuy t tài chính hành vi bao g m:

khái ni m v s quá t tin, khái ni m v s đ i l p v i các kinh nghi m trong

quá kh , lý thuy t v s h i h n, khái ni m v nh ng vi n c nh trong t ng

lai, khái ni m v hành vi b y đàn, khái ni m v s o t ng c a k đánh

b cầ

Trong su t th p niên nh ng n m 90, khái ni m v Lý thuy t tài chính

hành vi m i xu t hi n trên các t p chí khoa h c, các n ph m v kinh doanh

và m t s t báo đ a ph ng Tuy nhiên lỦ thuy t tài chính hành vi đư xu t

hi n cách đây h n 150 n m và đ c xu t b n thành sách l n đ u tiên n m

1841 v i tác ph m “Mackay’s Extraordianry Popular Delusions And The Madness of Crowds” Tác ph m này đư ch ra đ c làm th nào hành vi con

ng i nh h ng đ n th tr ng tài chính Ngày nay có r t nhi u tài li u có đ

c p đ n c m t “tâm lỦ đ u t ” và “tâm lỦ tài chính” [31, ngày 24/3/2007]

N n t ng lý thuy t hành vi tài chính đ c t o n n t ng phát tri n t

nhi u h c s , nh ng ng i mà có ki n th c trong nhi u l nh v c khác nhau v

tâm lý h c, tài chính h c, xã h i h c và kinh t h c V l nh v c kinh t h c

bao g m c ki n th c v qu n lý, marketing, tài chính, công ngh và k toán

Lý thuy t tài chính hành vi s cung c p cho chúng ta bi t làm th nào đ các nhà đ u t hi u rõ b n thân mình h n t đó h có th đ a ra nh ng quy t

đ nh t t h n

Có nhi u đ nh ngh a v lý thuy t tài chính hành vi, theo Victor Ricciardi

& Helen K.Simon lý thuy t tài chính hành vi đ c xây d ng d a trên ba n n

t ng chính là tâm lý h c, xã h i h c và tài chính Nh ng nhân t này nh

h ng đ n quá trình ra quy t đ nh c a nhà đ u t : cá nhân (nhà đ u t chuyên

nghi p và nghi p d , y viên h i đ ng qu n tr ), nhóm (các c đông), t ch c

(t ch c tài chính, phi kinh t )

i t ng ra quy t đ nh đ c nghiên c u trong đ tài này là nhà đ u t

ch ng khoán cá nhân, vì v y s d ng lý thuy t tài chính hành vi là phù h p

Mô hình c b n c a lý thuy t tài chính hành vi:

Hình 2.1 Mô hình c b n lý thuy t tài chính hành vi

 Tâm lý h c

Tâm lý h c là m t ngành khoa h c nghiên c u các hành vi và quá trình

suy ngh c a con ng i M t s hành vi c a con ng i r t đ n gi n nh ng h u

h t là r t ph c t p Ngành tâm lý h c th ng gi i thích các d ng khác nhau

c a hành vi liên quan đ n:

- S ti n hóa c a sinh v t h c

- Nh ng v n đ liên quan đ n b nưo con ng i

- Xã h i, v n hóa và nh ng kinh nghi m b n thân hình thành nên nh n

th c, thái đ và hành vi con ng i

- Khi nghiên c u hành vi c a các nhà đ u t , khái ni m tâm lý h c s tr

l i đ c m t s câu h i nh :

Tài chính hành vi

Xã h i h c

Tài chính Tâm lý h c

- T i sao nhà đ u t b thu hút b i lo i c phi u này, mà không ph i lo i

c phi u khác?

- T i sao nhà đ u t l i t ra do d khi mua c phi u, m c dù tr c đó h

đư m c c đ mua đ c c phi u đó?

- T i sao các nhà đ u t c m th y v n ph i gi l i c phi u mà h bi t đư

t ng k ch tr n, và th ng là vi c gi l i c phi u này làm gi m l i

nhu n c a h ?

- T i sao các nhà đ u t v n không bán các c phi u mình thua l , khi

v n bi t c phi u này đư đ n giai đo n suy tàn?

- T i sao các nhà đ u t l i c m th y chán M c dù h đư s h u m t danh m c đ u t t t và c m th y mong mu n đ u t thêm đ t o ra

nhi u ho t đ ng cho mình?

- T i sao các nhà đ u t th ng đ u t theo l i b n bè ng i thân báo chíầ h n là các thông tin đư đ c công b ?

 Xã h i h c

Là ngành khoa h c nghiên c u các hành vi trong xã h i c a con ng i

T p trung nghiên c u ch y u vi c nh h ng c a các m i quan h xã h i v i thái đ và hành vi c a con ng i Các y u t nh h ng đ n thái đ và hành

- Th tr ng tài chính là các th ch , quá trình và c c u giúp cho các

công ty và cá nhân kinh doanh có th huy đ ng v n đ tri n khai và

th c hi n m c tiêu ho t đ ng

- T m quan tr ng c a th tr ng tài chính n m khía c nh liên k t gi a các quy t đ nh chi tiêu c a con ng i, trong c đ i s ng cá nhân, gia đình l n xã h i Cá nhân và nhà kinh doanh luôn có th đóng vai trò

ho c th đ ng ho c ch đ ng trên th tr ng tài chính Ð i v i cá nhân,

th tr ng tài chính giúp c i thi n ngu n thu nh p và t i u hóa tài s n trong t ng lai Ð i v i công ty, nó t ng c ng ngu n l c và c i thi n

hi u qu qu n tr tài chính

- m t góc đ khác, th tr ng tài chính là n i ho c c ch t i đó các tài

s n tài chính đ c trao đ i và giá c a chúng đ c hình thành b i các

l c l ng tham gia

2.2.2ăMôăhìnhănghiênăc uăv ăquy tăđ nhăđ uăt

Hussen A Hassan Al-Tamimi (2006) đư nghiên c u th tr ng Các

Ti u V ng Qu c A R p Th ng Nh t (UEA) v i 5 y u t nh h ng đ n

quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân:

- Hình nh c a doanh nghi p

- Thông tin k toán c a doanh nghi p

- Thông tin trung l p

- Ý ki n t các nhà t v n

- Nhu c u tài chính cá nhân

K t qu c a Hussen A Hassan Al-Tamimi: [13, trang 233]

Nhóm Thông tin tài chính ho c các tiêu chu n t i đa hoá giá tr truy n

th ng có nh h ng l n nh t đ n quy t đ nh c a nhà đ u t UAE, g m các

y u t : thu nh p mong đ i, tính thanh kho n c a ch ng khoán, di n bi n

trong quá kh c a ch ng khoán, tình tr ng c a báo cáo tài chính, vi c chi tr

c t c, c t c mong đ i

Nhóm Nhu c u tài chính cá nhân là nhóm ít nh h ng nh t đ n quy t

đ nh c a các nhà đ u t UAE, g m các y u t : s gi m giá mong đ i trong

đ u t các l nh v c khác, t i thi u hoá r i ro, s gi m giá mong đ i các

th tr ng tài chính qu c t , nhu c u đa d ng hoá, s h p h n c a các kênh

đ u t không ph i là ch ng khoán

Hai y u t không mong đ i mà có nh h ng ít đ n quy t đ nh c a các nhà đ u t UAE là y u t các lý do v tôn giáo và y u t ý ki n c a các thành viên trong gia đình

2.3 Gi thuy t nghiên c u và mô hình

Sau b c nghiên c u đ nh tính ậ đ nh l ng s b , tác gi nh n th y quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t cá nhân có th b tác đ ng b i 5 y u t

sau :

2.3.1 Hìnhă nhădoanhănghi p (Firm image)

D a trên n n t ng nghiên c u c a Hussen A Hassan Al-Tamimi, Al Anood Bin Kalli đư đ a ra 9 thành ph n v hình nh doanh nghi p tr c khi

các nhà đ u t ra quy t đ nh đ u t [6, trang 513]:

- Tôn giáo;

- C m nh n v hàng hoá và d ch v c a doanh nghi p

- Danh ti ng c a các c đông c a doanh nghi p

- V th công ty trong ngành

- S sáng t o c a th tr ng tài chính có t ch c

- o đ c kinh doanh

- C m nh n v n n kinh t

- Danh ti ng công ty

- Các ho t đ ng c ng đ ng c a doanh nghi p

- Doanh nghi p có t c đ phát tri n nhanh

Nói cách khác, hình nh doanh nghi p đ c các nhà đ u t đánh giá

t ng th d a trên nh n th c c a h v nh ng tiêu chí t o nên danh ti ng, m c

đ uy tín và ni m tin c a doanh nghi p đ c đánh giá d a trên nh ng tiêu chí

đó

Hình nh c a doanh nghi p s nh h ng tr c ti p đ n quy t đ nh đ u t

c a các nhà đ u t cá nhân Các nghiên c u tr c đây h u nh đ u ch ra

r ng, hình nh doanh nghi p có tác đ ng d ng tr c ti p đ n quy t đ nh đ u

t ch ng khoán Nghiên c u c a Robert A Nagy and Robert W Obenberger

[21, trang 67], v “Các y u t nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân” (1994), đư đ c nhi u n c ng d ng đ th c hi n, đi n hình là UAE

- Hussen A Hassan Al-Tamimi (2006)

Vì v y, tác gi đ t gi thuy t đ i v i khái ni m ch t l ng c m nh n

trong nghiên này nh sau :

Gi thuy t H1: Hình nh doanh nghi p có quan h d ng đ i v i

quy t đ nh đ u t ch ng khoán.

2.3.2 Thông tin k ătoánă(Accounting information)

Theo Hussein A Hassan, Al-Tamimi (2006), tr c khi quy t đ nh đ u

t vào th tr ng ch ng khoán, h th ng quan tâm đ n các thông tin k toán

Thông tin quá kh c a c phi u

Doanh nghi p nên cung c p đ y đ , chính xác v các thông tin k toán

đ các nhà đ u t làm c s trong vi c xem xét, cân nh c l a ch n đ u t

Theo Robert A Nagy and Robert W Obenberger (1994), khi thông tin

k toán c a các doanh nghi p đ c công b đ y đ , t c là các nhà đ u t cá

nhân s có ni m tin h n v doanh nghi p, khi đó xu h ng đ u t s càng cao

[21, trang 67] Vì v y, tác gi đ t gi thuy t cho khái ni m thông tin k toán trong nghiên này nh sau :

Gi thuy t H2: Thông tin k toán có quan h d ng đ i v i v i quy t

đ nh đ u t ch ng khoán

2.3.3 Thôngătinătrungăl p (Neutral information)

Thông tin trung l p là ngu n thông tin t n t i trên th tr ng mà nhà

đ u t có th tham kh o tr c khi đ u t : thông tin trên các di n đàn ch ng

khoán, thông tin t báo chí, các tuyên b c a các công ty ch ng khoán

Theo Al Anood Bin Kalli (2009), nhà đ u t th ng xem xét đ n y u

t thông tin trung l p nh [6, trang 513]:

Giá hi n t i c a ch ng khoán đang đ c niêm y t

Nhà đ u t luôn quan tâm đ n ngu n thông tin đáng tin c y khi h quy t đ nh đ u t , ngu n thông tin hi n nay khá nhi u, nh ng v n đ tìm

đ c ngu n thông tin đáng tin c y không ph i đ n gi n Các nghiên c u khác

nh Robert A Nagy and Robert W Obenberger (1994), Hussen A Hassan

Al-Tamimi (2006) c ng cho r ng các thông tin này c ng có nh h ng tr c

ti p đ n quy t đ nh đ u t Nhà đ u t s không quy t đ nh đ u t khi không

có các ngu n thông tin h tr Do đó, tác gi đ t gi thuy t cho khái ni m giá

c hành vi trong nghiên c u này nh sau :

Gi thuy t H3: Thông tin trung l p có quan h d ng đ i v i quy t

đ nh đ u t ch ng khoán

2.3.4 ụăki năt ănhƠăt ăv n (Advocale information)

Theo Al Anood Bin Kalli (2009) [6, trang 513], các Ủ ki n t nhà t v n

nh h ng đ n quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t cá nhân Bao g m:

Th nh t, t v n t ng i môi gi i

Th hai, Ủ ki n c a các thành viên trong gia đình

Th ba, Ủ ki n t đ ng nghi p, b n bè

Th t , Ủ ki n t các c đông trong công ty

Cu i cùng, l i khuyên t các nhà phân tích th tr ng, tài chính

Do đó, tác gi đ t gi thuy t cho khái ni m ý ki n t nhà t v n trong

nghiên c u này nh sau :

Gi thuy t H4: Ý ki n t nhà t v n có quan h d ng đ i v i quy t

đ nh đ u t ch ng khoán

2.3.5 Nhuăc uătƠiăchínhăcáănhơn (Personal financial needs)

Nhà đ u t cá nhân luôn mong mu n có đ c l i nhu n cao t vi c đ u

t c phi u, đây chính là kho n thu đ c t s chênh l ch giá th tr ng khi

th c hi n mua bán c phi u Khác v i l i nhu n mong mu n t c t c v i t

l chia nh t đ nh, đ n k h n c th nhà đ u t m i có th thu đ c ây

chính là s k v ng vào c t c đ c chi tr c a nhà đ u t cá nhân khi h đ u

t vào c phi u c a các doanh nghi p Hay là mong mu n ki m l i nhu n t

n đ nh, v i m c r i ro th p

Nghiên c u c a Robert A Nagy and Robert W Obenberger (1994) đư

đ a ra 6 y u t thành ph n trong nhóm y u t tài chính cá nhân S h p d n

t nh ng th tr ng đ u t khác [21, trang 67]

S đa d ng hóa c n thi t

R i ro th p

K v ng th t b i trong th tr ng tài chính qu c t

Thông tin k toán

Thông tin trung l p

2.4 Tóm t t

Ch ng 2 này gi i thi u lý thuy t tài chính hành vi, quy t đ nh đ u t và

các y u t có th tác đ ng đ n quy t đ nh đ u t Trên c s lý thuy t và k t

qu nghiên c u đ nh tính, ch ng này đ a ra mô hình nghiên c u Mô hình

nghiên c u này gi thuy t là quy t đ nh đ u t ch u tác đ ng b i các y u t :

hình nh công ty, thông tin k toán, thông tin trung l p, ý ki n t nhà t v n

và nhu c u tài chính cá nhân Ch ng ti p theo s gi i thi u ph ng pháp

nghiên c u đ ki m đ nh thang đo và mô hình nghiên c u

Ch ngă3

3.1 Gi i thi u

Trong ch ng 2, tác gi đư trình bày c s lý thuy t v quy t đ nh đ u t

và các y u t có th tác đ ng đ n quy t đ nh đ u t C s lỦ thuy t này s làm n n t ng cho nghiên c u c a tác gi trong ch ng 3

Ch ng 3 này, tác gi s gi i thi u ph ng pháp nghiên c u đ c s

d ng trong đi u ch nh và đánh giá các thang đo N i dung chính c a ch ng bao g m 2 ph n:

(1) Thi t k nghiên c u, trong đó trình bày chi ti t quy trình nghiên c u;

hi n trình t theo các b c sau:

Thy th p ý ki n: (Xem ph l c 1)

D a trên c s c a m c tiêu đ tài nghiên c u, tác gi kh o sát s b 20

ý ki n c a 20 nhà đ u t cá nhân đang tham gia th tr ng ch ng khoán và nhân viên đang làm trong công ty ch ng khoán nh m thu th p các ý ki n, các

quan tâm c a nhà đ u t cá nhân khi quy t đ nh đ u t T các ý ki n thu

th p, tác gi t ng h p các ý ki n có th nh h ng đ n quy t đ nh đ u t

Ph ng v n tay đôi: (Xem ph l c 2)

T đó, tác gi thi t k m t dàn bài s n, bao g m các thông tin c n kh o sát nh sau:

 Thông tin chung v nhà đ u t cá nhân:

Sàn đ u t : sàn TPHCM, sàn Hà N i

Th i gian tham gia th tr ng ch ng khoán

Nhà đ u t cá nhân có đ t ra m c l i nhu n khi đ u t c phi u?

Có quan tâm đ n vi c ki m l i nhu n t c t c c a công ty?

Nh ng thông tin trong báo cáo tài chính c a doanh nghi p

Thông tin v c phi u nh : giá, c t c, lo i c phi u, kh i l ng giao

d ch,ầ

 Các thông tin cá nhân: gi i tính, đ tu i, trình đ , tình tr ng gia đình, thu

nh p, ngh nghi p,ầ

Ph ng v n tay đôi, v i 5 nhà đ u t cá nhân và 1 chuyên viên môi gi i

ch ng khoán đang làm vi c t i Công ty C ph n ch ng khoán Maybank Kim

Eng Trong s 5 nhà đ u t cá nhân đ c kh o sát này có 3 nhà đ u t tham

gia sàn TP.H Chí Minh, 2 đ i t ng còn l i đang tham gia trên c hai sàn

TP.H Chí Minh và Hà N i Phân b gi i tính đ m b o t l c n thi t, 2 trong

s 5 ng i là n V i 2 đ i t ng có th i gian tham gia th tr ng t 3 n m

tr lên, 3 đ i t ng còn l i có th i gian tham gia trên 1 n m, do đó kh n ng

nh n đ nh v n đ v các thông tin kh o sát v th tr ng ch ng khoán là đ m

b o Trên c s kh o sát ý ki n 20 ý ki n c a nhà đ u t cá nhân và ph ng

v n tay đôi, k t h p v i các g i ý các thành ph n thang đo, tác gi xây d ng thang đo nháp

Th o lu n nhóm: (Xem ph l c 3)

Sau đó, tác gi ti n hành th o lu n v i 2 nhóm đ u t : m t nhóm 9 nam,

m t nhóm 9 n đ xác đ nh m c đ quan tr ng c a các y u t nh h ng đ n

quy t đ nh đ u t Hai nhóm đ c ph ng v n l n l t và đ a ra quy t đ nh

m c đ quan tr ng cho các ý ki n mà tác gi đ a ra theo các thang đi m nh

sau: 1: Ít quan tr ng, 2: Quan tr ng 3: R t quan tr ng Nhóm l n l t cho

đi m đ i v i các ý ki n, tác gi và ng i ph trách kh o sát nhóm ph i ghi

nh n các ý ki n b sung, đ ngh lo i b t bi n trong quá trình th o lu n nhóm

Sau bu i ph ng v n 2 nhóm nam và n , tác gi t ng h p b ng K t qu th o

lu n nhóm Th o lu n nhóm đư lo i b , b sung đ c m t s bi n và th ng

nh t đ c các thành ph n trong thang đo nháp Sau khi th o lu n nhóm, tác

gi đư lo i b m t s bi n C s đ lo i b là đa s các nhà đ u t cá nhân

đ c ph ng v n cho r ng các y u t không quan tr ng đ i v i h ho c có s trùng l p, y u t này đư bao hàm y u t kia Qua th o lu n nhóm, tác gi đư xây d ng thang đo s b v i 43 bi n quan sát đ i di n cho 5 khái ni m nghiên

c u c n đo l ng

Nghiên c u s b đ nh l ng:

c th c hi n đ đi u ch nh thang đo s b đư đ c xây d ng trong

nghiên c u s b đ nh tính D a trên các c s lý thuy t, các nghiên c u

tr c đây, m t t p h p các y u t nh h ng đ n quy t đ nh đ u t đ c nêu

ra (B ng 3.2) Sau đó, k t h p v i các nghiên c u s b đ nh tính đ có đ c thang đo cu i cùng Tác gi thi t k b ng câu h i chi ti t v i thang đo Likert

5 m c đ đ đo l ng m c đ quan tr ng c a các y u t rút ra t nghiên c u

đ nh tính Tác gi đư ti n hành kh o sát s b đ nh l ng trên 150 m u và

đ c ki m đ nh b ng ph ng pháp h s tin c y Cronbach Alpha và phân tích

y u t khám phá EFA đ đi u ch nh các bi n trong b ng câu h i cho phù h p

Thông tin k toán

Thông tin trung l p

Ý ki n t nhà t v n

Nhu c u tài chính cá nhân

Firm- image Accounting information Newtral information Advocale information Personal financial needs

Al Anood Bin Kalli (2009)

Hussen A Hassan Tamimi [2006])

Al-Thông tin trung l p

Thông tin k toán

Classic Social relevance Advocate Recommendation Personal financial needs

Nagy and Robert W.Obenberger (1994)

ánhăgiáăthangăđoăs ăb

Phơnătíchăđ ătinăc yăCronbachăAnpha

Tác gi ki m đ nh đ tin c y c a thang đo s b d a trên c s các bi n quan sát có h s t ng quan bi n t ng (item-total correlation) nh h n 0,3 s

b lo i và tiêu chu n ch n thang đo khi Cronbach Alpha t 0,7 tr lên Lo i

bi n bi n HA9 (Quan tâm đ n các ho t đ ng c ng đ ng c a công ty) và bi n

TL1 ( nh h ng t nh ng tin đ n v s bi n đ ng trên th tr ng ch ng khoán)

do h s t ng quan bi n t ng nh h n 0.3 Còn l i t t c các k t qu ki m

đ nh đ tin c y c a các thang đo cho th y t t c các thang đo đ u đ t đ tin

c y cho phép, do đó đ u đ c s d ng trong các b c phân tích EFA cho

kh o sát s b (Xem chi ti t xem t i ph l c 5)

B ng 3.3: Ki m đ nh các thang đo s b b ng Cronbach’s Alpha

Bi n quan sát

Trung bình thangăđoăn u

lo i bi n

Ph ngăsaiă thangăđoăn u

lo i bi n

T ngă quan bi n

t ng

Cronbach's alpha n u

lo i bi n Hình nh doanh nghi p Cronbach Alpha = .957

Khi thang đo đ t đ tin c y, các bi n quan sát s đ c s d ng trong

phân tích nhân t khám phá EFA v i các yêu c u sau:

H s KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ≥ 0.5 v i m c Ủ ngh a c a

ki m đ nh Bartlett ≤ 0.05

H s t i nhân t (Factor loading) ≥ 0.5

Thang đo đ c ch p nh n khi t ng ph ng sai trích ≥ 50% và h

s Eigenvalue >1

Khác bi t h s t i nhân t c a m t bi n quan sát gi a các nhân

t ph i l n h n 0,3 đ đ m b o giá tr phân bi t gi a các nhân t

Khi phân tích EFA v i thang đo các y u t nh h ng đ n quy t đ nh

đ u t , tác gi s d ng ph ng pháp trích Principal Component Analysis v i phép xoay Varimax và đi m d ng trích các y u t có eigenvalue >1

K t qu phân tích nhân t cho th y 39 bi n quan sát đ c nhóm thành 5 nhân t H s KMO = 0.873 nên EFA phù h p v i d li u Th ng kê Chi-

square c a ki m đ nh Bartlett’s đ t giá tr 5934 v i m c Ủ ngh a 0.000 do đó các bi n quan sát có t ng quan v i nhau Ph ng sai trích đ t 75.954% th

hi n 4 nhân t gi i thích đ c g n 80% bi n thiên c a d li u, do v y các thang đo rút ra ch p nh n đ c i m d ng trích các y u t t i nhân t th 4

v i Eigenvalue=1.681 (K t qu c th đ c trình bày Ph l c 6)

B ng 3.4: K t qu phân tích EFA theo b ng Total Variance Explanined

Total Variance Explained

Conpo

nent

Initial Eigenvalues Extraction Sums of Squared Loadings Rotation Sums of Squared Loadings

Total % of Variance Cumulative

B ng 3.5: K t qu phân tích EFA thang đo các y u t nh h ng đ n

Thang đo quy t đ nh đ u t

đ m b o đ tin c y và đ k t dính c a các nhân t c a Quy t đ nh

đ u t đư đ a ra ph n c s lỦ thuy t, chúng ta c ng s ph i ti n hành phân

tích nhân t đ i v i các nhân t c a Quy t đ nh đ u t Mong đ i c a chúng

ta là các nhân t này s cùng nhau t o thành m t nhân t (ph m trù) có

Eigenvalue l n h n 1 i u đó có ngh a là n m y u t đo l ng Quy t đ nh

đ u t có đ k t dính cao và cùng th hi n m t ph m trù Quy t đ nh đ u t

Sau khi phân tích EFA, b n bi n quan sát c a thang đo quy t đ nh đ u

t đ c nhóm thành 1 nhân t Không có bi n quan sát nào b lo i EFA phù

h p v i h s KMO = 0.819, ph ng sai trích g n b ng 57.83%; các bi n quan sát có h s t i nhân t trên 0.5, m c Ủ ngh a ki m đ nh c a Bartlett là

0.000 (K t qu c th đ c trình bày Ph l c 6)