Các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của dự án đóng tàu

DANH M C CÁC HÌNH Hình 2-1: Qui trình trong ngành công nghi p đóng tàu... Qu n lỦ chi phí Cost management... Chi phí Chi phí là m t tiêu chí đo l ng quan tr ng... Tính n ng Kometa et a

L I CAM OAN

Kính th a QuỦ th y cô, kính th a QuỦ đ c gi ,

Tôi tên là Nguy n c Bình, h c viên Cao h c khóa 21, l p Qu n tr

kinh doanh K21, tr ng i H c Kinh T Tp H Chí Minh (MSSV:7701210060)

Tôi xin cam đoan lu n v n nghiên c u sau đây là do b n thân tôi t th c

hi n d i s h ng d n khoa h c c a TS Nguy n H u Lam N i dung

không h sao chép t các công trình nghiên c u khoa h c có s n nào khác

C s lý lu n đ c tham kh o t các tài li u thu th p đ c t sách, báo,

các nghiên c u đã đ c li t kê trong ph n tài li u tham kh o d li u phân

tích trong lu n v n là thông tin thu th p thông qua ph ng v n tr c ti p nh ng

ng i đã, đang làm vi c trong các d án đóng tàu t i các nhà máy có v n đ u

L I C M N

Sau m t kho ng th i gian dài v i nhi u n l c, tôi đã hoàn thành đ tài nghiên c u

“ Các y u t r i ro nh h ng đ n s thành công c a công tác qu n lý d án đóng

tàu Tình hu ng nghiên c u : Các nhà máy đóng tàu có v n đ u t n c ngoài trên

đ a bàn Tp H Chí Minh và V ng tàu” Trong su t quá trình th c hi n tôi đã nh n

đ c s h ng d n nhi t tình t quý th y cô, b n bè, c ng đ ng m ng và ng i

thân Vì v y, tôi xin phép đ c g i l i c m n sâu s c đ n

1 Ts Nguy n H u Lam, Giáo viên h ng d n lu n v n cho tôi trong su t

th i gian nghiên c u th c hi n đ tài này

2 Các anh ch , b n bè và đ ng nghi p đang làm vi c trong ngành đóng

tàu ã nhi t tình t v n, h tr và giúp đ tôi trong quá trình thu th p d

li u đ phân tích

3 Nhóm t i báo ã h tr nhi t tình đ tôi có đ c nh ng nghiên c u ch t

l ng đ tôi tham kh o và trích d n trong th i gian th c hi n đ tài này

Tp H Chí Minh, ngày 19 tháng 12 n m 2013

H c viên

Nguy n c Bình

M C L C

L I CAM OAN

L I C M N

M C L C

DANH M C CÁC B NG BI U

DANH M C CÁC HÌNH

DANH M C CÁC T NG VI T T T

CH NG 1 – T NG QUAN V NGHIÊN C U 1

1.1 Gi i thi u lý do ch n đ tài 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.5 C u trúc đ tài 4

CH NG 2 – C S LÝ THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 5

2.1 T ng quan 5

2.2 Các khái ni m c b n 6

2.2.1 D án 6

2.2.2 Qu n lý d án 6

2.2.3 Khái ni m thành công d án 8

2.2.4 Vòng đ i c a d án đóng tàu 10

2.2.5 R i ro và qu n lý r i ro 11

2.3 Các y u t r i ro nh h ng t i d án đóng tàu 13

2.3.1 T ng quan v r i ro trong d án đóng tàu 13

2.3.2 M t s công trình nghiên c u đã đ c th c hi n 16

2.4 Tóm t t ch ng 2 26

CH NG 3 – PH NG PHÁP NGHIÊN C U VÀ X LÝ 27

3.1 Thi t k nghiên c u 27

3.1.1 Thang đo 28

3.1.2 Ch n m u 28

3.1.2.1 T ng th 28

3 1.2.2 Ph ng pháp ch n m u 28

3 1.2.3 Kích th c m u 29

3.1.2.4 Công c thu th p thông tin 29

3.1.2.5 Quá trình thu th p thông tin 30

3.2 K thu t phân tích d li u th ng kê 30

3.2.1 Ki m đ nh đ tin c y thang đo 31

3.2.2 Phân tích nhân t 31

3.2.3 Phân tích h i qui 32

3.3 K t qu nghiên c u đ nh tính 33

3.3.1 Gi i thi u chung 33

3.3.2 Thang đo s thành công c a công tác qu n lý d án 34

3.3.3 Thang đo các y u t r i ro nh h ng đ n s thành công c a công tác qu n lý d án 35

3.3.3.1 Các y u t r i ro thu c nhóm tài chính ti n t 35

3.3.3.2 Các y u t r i ro thu c nhóm chính sách công 36

Các y u t r i ro thu c nhóm môi tr ng bên ngoài 36

Các y u t r i ro thu c nhóm k thu t 36

Các y u t r i ro thu c nhóm d án 36

Các y u t r i ro thu c nhóm nhân s 37

Các y u t r i ro thu c nhóm th tr ng 37

Các y u t r i ro thu c nhóm an toàn 38

Các y u t r i ro thu c nhóm nguyên v t li u 38

3.4 Ki m đ nh s b thang đo 40

3.5 Tóm t t ch ng 3 43

CHUONG 4 – K T QU NGHIÊN C U 44

4.1 K t qu nghiên c u đ nh l ng 44

4.1.1 Thông tin m u 44

4.1.2 K t qu ki m đ nh thang đo 44

4.1.2.1 Thang đo s thành công c a công tác qu n lý d án đóng tàu 44

4.1.2.2 Thang đo các y u t r i ro nh h ng đ n s thành công c a công tác QLDA đóng tàu 47

4.1.2.3 K t qu phân tích h i quy 55

4.1.2.4 Ki m đ nh đ phù h p c a mô hình h i quy 58

4.1.2.5 Ki m đ nh các gi đ nh c a mô hình h i quy tuy n tính 58

4.2 Tóm t t ch ng 4 61

CH NG 5 – K T LU N VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 62

5.1 K t lu n 62

5.2 Ki n ngh 64

5.3 H n ch và g i ý cho các nghiên c u ti p theo 65

TÀI LI U THAM KH O

Tài li u ti ng Vi t

Tài li u ti ng Anh

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2-1: Qui trình trong ngành công nghi p đóng tàu

Hình 2- 2: Qui trình đi n hình c a m t s n ph m ngành đóng tàu

Hình 2-3: Mô hình nghiên c u c a Yao và c ng s (2012)

Hình 2-4: Mô hình nghiên c u c a Cao Hao Thi & Swierczek

Hình 2- 5: Mô hình đo l ng s thành công c a d án – Chan et al (2001)

DANH M C CÁC T NG VI T T T

PMBOK : A guide to the pr oject management body of knowledge

CH NG 1 - T NG QUAN V NGHIÊN C U

1.1 Lý do ch n đ tài

Giao hàng đúng h n, trong gi i h n ngân sách và đáp ng đ y đ yêu c u

k thu t là ba tiêu chí quan tr ng trong ngành đóng tàu th ng m i (Hans,

2012) Theo kinh nghi m c a các nhà qu n lỦ thì m t d án đóng tàu th ng

hay g p khó kh n đ đ t đ c ba m c tiêu nói trên do đa s các d án đ u không đ c th c hi n theo m t qui trình t i u nh t, mà th ng các ch tàu hay nhà máy đóng tàu mu n đ t đ c m t s l i ích khác (danh ti ng, marketingầ) mà kh i đ u d án v i m t thi t k ch a hoàn ch nh và kéo theo đó là chi phí d án th ng nhi u h n m c bình th ng (Francis, 2009)

Kh n ng qu n lỦ các d án ph c t p chính là m t n ng l c c t lõi t o nên s thành công c a Aker Yard (STX Europe) – đ c bi t đ n là t p đoàn đóng tàu l n nh t Châu Âu, th 4 trên th gi i (Koivunen,1994) óng tàu là m t ngành công nghi p thú v trong đó là nh ng s n ph m r t ph c t p cùng v i

th i gian giao hàng ch t ch và đ c s n xu t d i mô hình các d án.Ngành công nghi p này đã tr i qua nh ng bi n đ i l n trên toàn th gi i t nh ng

n m 1970 và nhi u công ty đã ph i t b cu c ch i (Niina Koivunen,2007)

Do đ c thù ho t đ ng trong m t ngành công nghi p đ c đánh giá là m t ngành phát tri n không b n v ng, v i m c đ c nh tranh toàn c u, đ c thù

s n ph m đ c s n xu t trong th i gian dài, th ng m t t i thi u t hai n m

đ n n m n m t lúc kí h p đ ng đ n lúc giao s n ph m (Francis, 2009), quá trình thanh toán kéo dài theo t ng c t m c c a s n ph m (kỦ h p đ ng, c t tôn, đ t ky, 50% kh i l ng công vi c, h th y, bàn giao) nên nh ng công ty đóng tàu th ng ph i đ i m t v i nhi u r i ro do bi n đ ng th tr ng, thay

đ i c a yêu c u s n ph mầ

Tuy nhiên các ki n th c qu n lỦ d án trong ngành đóng tàu th ng ch

y u là d a trên kinh nghi m c a t ng cá nhân và r t khó truy n đ t cho

ng i khác Thêm m t khó kh n n a là vi c chuy n giao ki n th c gi a các

d án th ng không d dàng do thi u th c t ho c thi u m t h th ng chuy n

giao ki n th c chính th c D n t i k t qu là các d án m i đ c tri n khai

có xu h ng ch y l i t đi m xu t phát h n là h c h i và t n d ng nh ng

kinh nghi m c a nh ng d án tr c đó (Ajmal et al., 2009)

Nh ng r i ro hay nh ng m i nguy ti m n th ng khó có th b lo i b

kh i d án, nh ng m t khi đã nh n di n đ c nh ng r i ro có th x y ra trong quá trình th c hi n d án thì s d dàng h n trong vi c hành đ ng đ

ki m soát chúng N u nh nguyên nhân c a nh ng r i ro có th đ c nh n

di n và khoanh vùng tr c khi x y ra b t c v n đ gì thì qu n lỦ r i ro s càng hi u qu h n (PMBOK 2013) Qu n lỦ r i ro không ch là gi i quy t

nh ng v n đ phát sinh không mong mu n, mà còn ph i chu n b cho nh ng

r i ro, s c có th x y ra trong t ng lai X lỦ nh ng r i ro ti m n không

ch là cách đ gi m thi t h i trong qu n lỦ d án, mà còn là m t ph ng pháp

đ chuy n nh ng r i ro thành c h i, nh đó đem l i nh ng l i ích v kinh

t , môi tr ng cho d án (Winch, 2002)

Vì th , nghiên c u này s t p trung vào n i dung“Các y u t nh h ng

đ n thành công c a d án đóng tàu”

1.2 M c tiêu c a nghiên c u

- Xác đ nh các y u t nh h ng đ n thành công c a d án đóng tàu

- Xác đ nh m c đ nh h ng c a các y u t đó đ n s thành công c a d án đóng tàu

- Ki n ngh các bi n pháp đ h n ch các r i ro và nâng cao t l thành công

c a d án

1.3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài: các y u t nh h ng t i s thành công

c a d án đóng tàu

Ph m vi kh o sát trong nghiên c u này ch gi i h n đ i v i các d án

đóng tàu c a các nhà máy đóng tàu có v n đ u t n c ngoài trên đ a bàn

Tp H Chí Minh và V ng Tàu Vi c áp d ng cho các nhà máy đóng tàu

trong n c, ngành đóng tàu Vi t Nam hay ngành đóng tàu nói chung s

thu c v các nghiên c u khác trong t ng lai

Ngu n d li u sau khi đ c thu th p s đ c x lỦ b ng các ph n m m

x lỦ s li u th ng kê nh SPSS, STATA ho c SAS

1.4.2 Ph ng pháp nghiên c u

Nghiên c u s d ng ph ng pháp h n h p, k t h p gi a ph ng pháp nghiên c u đ nh tính và đ nh l ng

Ph ng pháp đ nh tính đ c dùng trong vi c xây d ng và phát tri n thang đo

Ph ng pháp đ nh l ng đ c x d ng ch y u trong nghiên c u nh m

x lỦ d li u thu th p đ c (Phân tích nhân t EFA, ki m đ nh Anpha và h i

qui) nh m tìm ra nh ng y u t có tác đ ng đ n s thành công c a d án đóng tàu và m c đ tác đ ng c a các y u t này nên s thành công c a d án đóng tàu

Ch ng 2 :C s lý thuy t và mô hình nghiên c u

Ch ng này trình bày các lỦ thuy t v d án, qu n lỦ d án, r i ro, các y u t

r i ro trong d án đóng tàu, thành công c a d án đóng tàu Ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng đ c s d ng trong lu n v n

Ch ng này trình bày k t lu n c a nghiên c u và đ a ra các bi n pháp, ki n

ngh nh m h n ch các r i ro và nâng cao t l thành công c a các d án trong t ng lai

Tài li u tham kh o

Ph l c

CH NG 2: C S LÝ THUY T

2.1 T ng quan

Trong ph n này trình bày nh ng đ nh ngh a, nghiên c u liên quan đ n qu n

lỦ d án, d án trong công nghi p đóng tàu, mô hình nghiên c u và mô hình đ

xu t cho nghiên c u trong bài này

Ngu n: Minto Basuki và c ng s (2012) Hình 2-1.Qui trình trong ngành công nghi p đóng tàu

k t v i nhau theo trình t , và đ c thi t k , t o ra nh m đ t đ c m t k t qu

c th và duy nh t trong m t gi i h n cho tr c v th i gian, chi phí và ch t

l ng và m đ u cho s thay đ i (Lake, 1997)

2.2.2 Qu n lý d án

Qu n lỦ d án là vi c áp d ng các ki n th c, k n ng, công c và k thu t vào các ho t đ ng c a d án đ nh m đ t đ c nh ng m c tiêu, yêu c u c a d

án (PMBOK, 2013)

Young (2007) đ nh ngh a Qu n lỦ d án là m t quá trình n l c nh m t n

d ng nh ng ngu n l c thích h p có ki m soát và m t c u trúc c th nh m đ t

đ c m t s m c tiêu chi n l c c th Lake (1997) đ nh ngh a Qu n lỦ d án

là vi c áp d ng m t t p h p các công c và k n ng đ s d ng các ngu n tài nguyên đa d ng nh m hoàn hành m t m c tiêu ph c t p và duy nh t trong m t

kho ng th i gian, chi phí và ch t l ng gi i h n

Qu n lỦ d án là ph ng pháp đ c s d ng đ ki m soát công vi c, l ch trình, và chi phí c a m t d án (Cagle, 2005)

Theo PMBOK Guide thì Qu n lỦ d án đ c phân ra thành 9 thành ph n chính khác nhau(PMBOK, 2013)

1 Qu n lỦ tích h p (Integration Management)

2 Qu n lỦ ph m vi, yêu c u c a d án (Scope management)

3 Qu n lỦ th i gian (Time management)

4 Qu n lỦ chi phí (Cost management)

5 Qu n lỦ ch t l ng (Quality management)

6 Qu n lỦ ngu n nhân l c (Human resourse management)

7 Qu n lỦ truy n thông (Communication management)

8 Qu n lỦ r i ro (Risk management)

9 Qu n lỦ mua s m, đ u th u, h p đ ng (Procurement management)

Qu n lỦ ph m vi d án: Nh ng thay đ i trong qui mô hay ph m vi c a d án

s làm d án th t b i Qu n lỦ quy mô d án bao g m: y quy n công vi c, phân chia công vi c theo nh ng quy mô có th qu n lỦ đ c, ki m soát b ng cách so sánh k t qu th c hi n v i k ho ch, xác đ nh quy trình th t c khi ph i thay đ i quy mô d án

Qu n lỦ th i gian d án: Qu n lỦ th i gian không ph i và không ch là

nh ng n l c cá nhân nh m qu n lỦ qu th i gian c a riêng mình mà nó bao

g m vi c l p m t l ch trình c th các công vi c ph i làm và đi u khi n các công vi c nh m đ m b o r ng các l ch trình đó ph i đ c th c hi n

Qu n lỦ chi phí d án: Qu n lỦ chi phí d án là công vi c c tính chi phí các ngu n l c bao g m trang thi t b , nguyên v t li u, con ng i và các chi phí

h tr khác M t khi chi phí đã đ c c tính, ngân sách d án s đ c xác

đ nh và ki m soát sao cho d án luôn n m trong ph m vi ngân sách và ti n đ

Qu n lỦ nhân s d án: Say mê ti n đ , quan tâm ch t l ng, ki m soát chi phí là nh ng n i dung có th làm cho công tác qu n lỦ nhân s b quên Công tác qu n lỦ nhân s c a d án bao g m: xác đ nh nh ng ai c n ph i cho công

vi c, xác đ nh vai trò quy n h n và trách nhi m, xác đ nh trách nhi m báo cáo

v i c p trên, tìm ki m nhân s phù h p và qu n lỦ h

Qu n lỦ thông tin d án: N i dung qu n lỦ thông tin d án bao g m: lên k

ho ch, th c hi n, đi u hành và truy n đ t nh ng thông tin liên quan đ n t t c các bên liên quan c a d án

Qu n lỦ r i ro d án: Qu n lỦ r i ro là m t quy trình qu n lỦ có h th ng bao

g m: xác đ nh hay nh n di n các r i ro, đ nh h ng r i ro, phân tích r i ro và

l p k ho ch đ i phó v i các r i ro

Qu n lỦ cung ng d án: cung ng hàng hóa, d ch v và c s h t ng cho

d án là công vi c h u c n c a d án, nó bao g m các công vi c: đ a ra các

quy t đ nh c n cung ng cái gì, ra sao, ch n nhà cung ng, kỦ k t h p đ ng

án thì s thành công đ c đo l ng d a trên c s v th i gian, chi phí ti n t

và k t qu d án (Navarre & Schaan, 1990) Th i gian, chi phí và ch t l ng d

án th ng là nh ng tiêu chí c b n đ đánh giá s thành công c a m t d án,

h u h t các nghiên c u liên quan đ n s thành công c a d án đ u đ c p t i ba tiêu chí này, ch ng h n nh Walker (1995, 1996), Belassi Tukel (1996), Hatush

& Skitmore (1997) Th m chí Alkinson (1999) đã g i ba tiêu chí này là “Tam

Giác S t”

ánh giá thành công d án c ng có th thay đ i tùy theo ng i đánh giá Tiêu chí thành công toàn di n s ph n ánh l i ích khác nhau và quan đi m d n

đ n s c n thi t m t ph ng pháp ti p c n đa chi u (Cooper and Kleinschmidt

1987, Pinto and Mantel 1990, Freeman and Beale 1992)

Theo Chan (2001) thì t ng ngành, nhóm d án, cá nhân s có m t đ nh ngh a khác nhau v thành công c a d án Pariff và Sanvido (1993) xem xét thành công c a m t d án nh là m t c m giác sâu s c vô hình, m t tiêu chu n đo

l ng thay đ i tùy theo mong đ i c a nhà qu n lỦ d án, các cá nhân tham gia vào d án t i t ng giai đo n khác nhau Trên th c t , ch d án, nhà thi t k , chuyên gia t v n, nhà th u cùng các thành viên khác đ u có m c tiêu và tiêu chi đánh giá thành công c a d án khác nhau

M t d án xây d ng th ng đ c công nh n là thành công khi nó đ c hoàn

thành đúng th i h n, trong ngân sách, và phù h p v i thông s k thu t và s hài lòng c a các bên liên quan M t cách khác, kh n ng sinh l i cho các nhà

th u, không có tranh ch p khi u n i và "phù h p cho m c đích" c a ng i s

d ng c ng đ c dùng nh là m t bi n pháp đ đo l ng s thành công c a d

án (Takim và Akintoye, 2002)

Theo Tusler (1996), Mierendorff (2011) và Hans (2012) cho r ng thành công c a d án đóng tàu có th đ c đo l ng theo ba tiêu chí chính là hoàn thành d án đúng cam k t, trong ngân sách và đáp ng đ y đ yêu c u k thu t

đã đ c th ng nh t t lúc b t đ u d án

2.2.4 Vòng đ i c a d án

Nh đã đ c đ nh ngh a trên, m i d án là đ c hình thành nh m đ t đ c

m t m c tiêu duy nh t và c th , do đó d án nào c ng tr i qua m t chu trình t

kh i đ u đ n k t thúc Tùy theo lo i hình d án, cách ti p c n, các nhà nghiên

c u khác nhau đã đ a ra các giai đo n phát tri n khác nhau c a m t d án Vòng đ i d án đ c ch p nh n ph bi n nh t cho m t d án b t k quy mô l n

hay nh , ph c t p hay đ n gi n th ng bao g m các giai đo n sau: 1-kh i t o

d án, 2-T ch c và chu n b , 3-th c hi n k ho ch d án, 4-k t thúc d án

(PMI, 2013)

Theo th i gian phát tri n c a d án t giai đo n kh i t o d án cho đ n k t thúc d án thì s thay đ i chi phí th c hi n d án t ng d n, có ngh a là giai đo n

đ u thì t c đ thay đ i chi phí c a d án không nhi u nh ng chính giai đo n

đ u này là giai đo n mà các bên liên quan tác đ ng nhi u đ n d án nh t, c ng

tri n khai d án, ki m tra nghi m thu và bàn giao

Theo Francis, P L (2009) và GAO (United States Government Accountability Office) thì d án đóng tàu đ c chia thành 4 giai đo n l n và 11 giai đo n nh

Hình 2-2 : Qui trình đi n hình c a m t s n ph m ngành đóng tàu

2.2.5 R i ro và qu n lý r i ro

R i ro d án là m t s ki n ho c tình tr ng không ch c ch n, mà n u nó x y

ra s tác đ ng tiêu c c ho c tích c c lên m t ho c nhi u m c tiêu c a d án nh

ph m vi, th i gian, chi phí và ch t l ng M t r i ro có th xu t phát t m t

ho c nhi u nguyên nhân và n u x y ra s có m t ho c nhi u tác đ ng khác

nhau M t nguyên nhân có th là m t yêu c u nh t đ nh ho c ti m n ng, gi

đ nh, h n ch , hay đi u ki n mà t đó có kh n ng t o ra k t qu tiêu c c hay tích c c Nh ng r i ro có th bao g m các khía c nh c a d án ho c môi tr ng

c a t ch c góp ph n vào r i ro d án, ch ng h n nh ph ng th c qu n lỦ d

án ch a hoàn thi n, thi u h th ng tích h p qu n lỦ, nhi u d án đ ng th i,

ho c ph thu c vào ng i tham gia bên ngoài và ngoài t m ki m soát tr c ti p

c a d án (PMBOK, 2013)

M t r i ro là m t tác h i ti m n trong t ng lai có th b t ngu n t m t hành đ ng trong hi n t i, ch ng h n nh ch m ti n đ d án hay v t quá ngân sách cho phép (Williams, 2004)

Pieplow (2012) vi t trong “Scalable Project Risk Management Handbook”

thì, R i ro là m t s không ch c ch n r ng r ng m t v n đ nào đó có th nh

h ng đ n m c tiêu d án tiêu c c hay tích c c S không ch c ch n này có th

là m t s ki n trong t ng lai có th x y ho c không, mà m c đ tác đ ng c a

nó lên các m c tiêu d án là khó xác đ nh đ c Do đó, m t "r i ro" đ c đ c

hi n vào đúng th i đi m, và xác đ nh các v n đ có th nh h ng đ n s thành công c a m t d án (ILG, 2009)

Qu n lỦ r i ro (RM) là m t khái ni m đ c s d ng trong t t c các ngành công nghi p, t CNTT, ô tô, d c, xây d ng và công nghi p n ng M i ngành công nghi p đã phát tri n các tiêu chu n RM riêng, nh ng chúng v n chia s

nh ng khái ni m c b n b t k ngành ngh gì.Theo PMBOK (2013), qu n lỦ r i

đ ng và ki m soát (Cooper và các c ng s , 2005) Trong m i b c đ u có

nh ng ph ng pháp và k thu t khác nhau đ x lỦ r i ro

Winch (2002) cho r ng b c đ u tiên trong RMP th ng không chính th c

và đ c th c hi n theo nhi u cách khác nhau, tùy thu c vào t ch c và nhóm

d án Nó có ngh a là vi c xác đ nh các r i ro ch y u d a vào kinh nghi m trong quá kh và đ c áp d ng cho các d án trong t ng lai nh n d ng

nh ng r i ro ti m n, c n ph i th c hi n m t s phân c p rõ ràng Trong tr ng

h p này không có m t ph ng pháp t i u tuy t đ i b i vì m c đích duy nh t là

nh n d ng nh ng r i ro ti m n trong d án

2.3 Các y u t r i ro nh h ng t i s thành công c a d án đóng tàu

2.3.1 T ng quan v r i ro trong d án đóng tàu

Theo Yao (2009) thì vòng đ i c a d án đóng tàu là t ng đ i dài, nhu c u

v n đ u t l n, s ph c t p c a d án c ng nh m c đ liên quan r ng, do đó

vi c ki m soát đ c t ng s v n đ u t là không d dàng Chu trình c a d án xây d ng có th b thay đ i, và đi u này còn x y ra th ng xuyên h n trong

ngành công nghi p đóng tàu, cùng v i đ c thù c a các nhà máy đóng tàu là

n ng l c, tài s n c đ nh i u này khi n cho các nhà máy đóng tàu ph i đ i

m t v i r i ro r t l n trong quá trình th c hi n d án Và trong ho t đ ng th c

t , d án đóng tàu liên quan đ n nhi u y u t r i ro, bi n đ ng v giá s n ph m,

đ n đ t hàng, giá nguyên li u và chi phí nhân công, t l kh u hao, gi m, lãi

su t ngân hàng và bi n đ ng t giá h i đoái qu c t , và hàng lo t các nguyên nhân khác có th nh h ng t i k t qu c a d án

Yao và các đ ng nghi p (2009) d a vào ph ng pháp AHP đã li t kê ra

đ c các y u t r i ro trong ngành công nghi p đóng tàu nh sau

 Th m h a thiên tai

 S a đ i thi t k trong quá trình thi công

 Bi n đ ng chi phí mua và l p đ t thi t b

 Bi n đ ng chi phí qu n lỦ

 Ch t l ng c a s n ph m không đ t tiêu chu n trong giai đo n ch y

th

 Bi n đ ng v giá v t t c b n, thi t b , nhân công, đi u hành

 Thi u ngu n cung c p v t li u c b n, thi t b

 Bi n đ ng v giá s n ph m, l ng đ n đ t hàng

 Ch đ u t t b s n ph m

 Bi n đ ng v ROI và ROE

 Thay đ i c a th tr ng tài chính

 Thay đ i v thu

 Tiêu chu n v s n ph m thay đ i Các qui đ nh m i c a IMO

 Chính sách d án b th t ch t, tiêu chu n ti p c n ngành công nghi p

đi lên

Theo nhiên c u c a Nguy n V n Thuy t và c ng s (2007) thì trong các d

án công trình d u khí (có nhi u đi m t ng đ ng ho c th m chí là m t d án

c a nhà máy đóng tàu) có 59 y u t r i ro nh sau

 C ch công ty nhà n c và quy trình duy t d án kéo dài

 Nghiên c u tính kh thi c a d án không chu n xác

 Ho t đ ng kém và không hi u qu c a các đ n v thi công

 Giá v t t t ng

 Tham nh ng và h i l

 Kh ng ho ng kinh t , tài chính

 Giá thi t b t ng

 Có s khác nhau gi a các tiêu chu n

 Quy trình và ph ng pháp khác nhau gi a đ n v thi công trong n c

 S giám sát c a các chuyên gia t v n không đ y đ và hi u qu

 Quan h kém và tranh ch p gi a các bên tham gia d án

 Th m h a thi ên nhiên (bão, l , đ ng đ tầ)

 S tín nhi m c a ng i cho vay th p

 Thi u nguyên vât li u

 Thi u công ngh m i

 Ng i cho vay ch p nh n tr

 Có v n đ tài chính v i bên t v n giám sát

 Thu t ng

 Chi phí tái đ nh c t ng

 Quan h kém v i các c quan nhà n c

 S can thi p b i các nhà cho vay

 Các quy đ nh lu t l c ng nh c c a bên cho vay

 Thi u s h p tác c a các c quan nhà n c có liên quan

 Áp l c v v n đ b o v môi tr ng

 Các thi t h i không l ng tr c gây ra b i bên th ba

2.3.2 M t s công trình nghiên c u v xác đ nh các y u t r i ro và s thành công c a công tác quán lý d án

Gajewska& Popel (2011) trong m t nghiên c u nh m xây d ng m t mô hình qu n lỦ r i ro trong các d án công trình xây d ng đã chia quy trình qu n

lỦ r i ro trong d án ra thành b n b c: nh n di n, đánh giá, hành đ ng và ki m soát r i ro Trong đó b c đ u tiên là nh n di n r i đ c đánh giá là b c quan

tr ng nh t và có r t nhi u ph ng pháp đ c áp d ng, nh ng không có m t

ph ng pháp nào v t tr i h n c Các ph ng pháp nh m nh n di n r i ro

trong d án đ c tác gi t ng h p t các nghiên c u c a Smith et al (2006),

Lester (20 07) và PMBOK (2004) đ c trình bày b ng d i đây:

Nghiên c u

(Research)

Phân tích c đông(Stakeholder analysis) Nghiên c u gi đ nh(Research assumptions) Nghiên c u t ng đ ng(Research interfaces)

Ngu n: Gajewska.E & Popel M (2011)

Danh sách các r i ro ti m n đ c t o ra trên nh ng c n c khác nhau và

đ c thi t k riêng cho t ng d án c th Tuy nghiên sau khi t ng h p lỦ

thuy t t các nghiên c u tr c (Smith và c ng s n m 2006; Potts, 2008; Lester, 2007, Bing, và c ng s , 2005; Webb, 2003; Darnall và Preston, 2010;

Edwards, 1995; Jeynes, 2002)Gajewska & Popel (2011) đã đ a ra m t b ng li t

kê nh ng r i ro th ng có trong qu n lỦ d án

u t (Investment) Chính tr (Political) Pháp lỦ (Legal)

Chính tr (Political) Môi tr ng (Environment) Môi tr ng (Environmental)

T nhiên (Natural, physical)

K thu t (Technical) K thu t (Technical)

Ch t l ng (Quality)

V n hành (Operational)

C u trúc t ch c (Organizational) Nhân s (Human)

Nhân công, c đông (Labor, stakeholder) Nhân t con ng i (Human factors)

V n hóa (Cultural)

An ninh, t i ph m (Security, crime)

V n chuy n & xu t nh p kh u (Logistics)

Ngu n: Gajewska.E & Popel M (2011)

Yao et al (2009): Trong nghiên c u nh m xác đ nh các r i ro trong đ u t

d án đóng tàu đã chia các y u t r i ro thành b n nhóm chính bao g m: Nhóm

y u t liên quan đ n ngu n đ u t , nhóm y u t liên quan đ n s n xu t, nhóm

y u t liên quan đ n marketing, nhóm y u t liên quan đ n ti n t

Ngu n : Yao và c ng s (2012)

Hình 2-3: Mô hình nghiên c u c a Yao và c ng s (2012)

Nguy n V n Thuy t và Stephen (2007): trong nghiên c u v công tác qu n

y u t liên quan t i s n xu t, nhóm y u t liên quan t i các nhà cung ng, nhóm

y u t liên quan t i n i b , n ng l c nhà máy đóng tàu

Nguy n Duy Long và c ng s (2004): trong nghiên c u v các y u t nh

h ng t i s thành công c a công tác qu n lỦ d án xây d ng l n t i Vi t Nam Nghiên c u đã phân lo i và s p x p các y u t thành b n nhóm chính g m: t o

đi u ki n thu n l i cho các bên, n ng l c c a các bên, quy t tâm th c hi n

Cao Ha o Thi và Swierczek (2012): Trong nghiên c u này tác gi s d ng các tiêu chí đánh giá s thành công c a công tác qu n lỦ d án nh các nghiên

c u tr c đây c a tác gi bao g m chi phí, th i gian, tiêu chí k thu t và s

th a mãn c a khách hàng Nghiên c u đ c kh o sát trên 239 thành viên qu n

lỦ d án và giám đ c d án c a các d án xây d ng h t ng t i Vi t Nam N m nhóm y u t đ c tác gi s d ng trong mô hình nghiên c u bao g m: s n

đ nh c a môi tr ng bên ngoài, n ng l c c a nhà qu n lỦ d án, n ng l c c a thành viên qu n lỦ d án, s h tr c a t ch c và m t bi n đ nh tính là đ c tính

d án K t qu c a nghiên c u cho th y ba bi n có nh h ng m nh nh t đ n thành công c a công tác qu n lỦ d án là: s n đ nh c a môi tr ng bên ngoài,

n ng l c c a các nhà qu n lỦ d án, n ng l c c a các thành viên qu n lỦ d án

Ngu n : Cao Hao Thi & Swierczek (2012)

Hình 2-4: Mô hình nghiên c u c a Cao Hao Thi & Swierczek

Chan và c ng s (2001) trong m t nghiên c u nh m c g ng xây d ng m t

mô hình ho n ch nh nh t đ đo l ng thành công c a các d án xây d ng Theo Chan và c ng s thì thành công c a m t d án xây d ng s đ c đo l ng theo các tiêu chí sau:

1 Th i gian

Th i gian đây đ c đ nh ngh a th i gian c n thi t đ hoàn thành d án

Th i gian chính là s lên k ho ch đ s d ng k t qu c a d án vào m t

th i đi m xác đ nh trong t ng l i d a trên k ho ch c a khách hàng,

ch đ u t (Hatush & Skitmore, 1997) Theo Naoum (1994) và Chan

(1997) thì th i gian có th đ c đo l ng b ng th i gian th c hi n d án,

t c đ th c hi n d án và th i gian v t quá đ nh m c

2 Chi phí

Chi phí là m t tiêu chí đo l ng quan tr ng Chi phí đ c đ nh ngh a góc đ trong đi u ki n bình th ng hoàn thành d án trong d toán ngân sách (Bubashait & Almohawis, 1994) Chi phí không ch gi i h n trong

s ti n đ u th u ban đ u, mà nó là t ng chi phí t lúc kh i đ u đ n lúc hoàn thành, trong đó bao g m c nh ng chi phí phát sinh khác nhau Tiêu chí chi phí có th đ c đánh giá d a trên chi phí đ n v , ho c t l chi phí phát sinh trên t ng chi phí cu i cùng

3 Giá tr và l i nhu n

Alarcon và Ashley (1996) xác đ nh các th c đo giá tr b ng các đánh giá vi c th a mãn nhu c u c a ch đ u t Nó bao g m s l ng s n

ph m, chi phí v n hành và b o trì, tính linh ho t Nó có th đ c coi là

“l i ích kinh doanh” có ngu n g c t các d án đã đ c hoàn thanh H u

h t các d án đ u nh m h ng đ n m c tiêu l i nhu n Các khách hàng

t nhân, các nhà phát tri n, các khách hàng t ch c đ u nh m đ n l i

nhu n sau m i d án Do đó giá tr và l i nhu n là m t trong nh ng tiêu chí quan tr ng trong vi c đánh giá s thành công c a d án Bi n pháp

ph bi n nh t hi n nay đ đánh giá các tiêu chí liên quan t i tài chính là

gi á tr hi n t i ròng (Net Present Value – NPV)

4 An toàn

S c kh e và an toàn đ c đ nh ngh a trong m t đi u ki n chung, v i

nh ng n l c hoàn thành d án mà không có tai n n nghiêm tr ng nào

(Bubshait & Almohawis, 1994) T m quan tr ng c a an toàn đang ngày

càng đ c coi tr ng h n trong vi c đánh giá s thành công c a m t d

án (Sanvido et al, 1992; Parfitt & Sanvido, 1993 và Kometa et al, 1995)

Assesssment – EIA) gi đây đang đ c coi là ch s đánh giá môi tr ng

t t nh t.Và đây c ng đ c coi là m t trong nh ng ch s nh m đánh giá

s thành công c a m t d án

6 Ch t l ng

Ch t l ng là m t tiêu chí c b n đã đ c đ c p trong r t nhi u nghiên

c u Tuy nhiên, vi c đánh giá ch t l ng là khá ch quan.Trong ngành xây d ng, ch t l ng đ c đ nh ngh a là toàn b các tính n ng c n thi t

c a m t s n ph m hay d ch v đ đáp ng m t nhu c u nh t đ nh, phù

h p cho m t m c đích nh t đ nh (Parfitt và Sanvido, 1993) Ngày nay,

ch t l ng là s b o đ m c a các s n ph m mà thuy t ph c khách hàng

ho c ng i dùng cu i cùng mua ho c s d ng c đi m k thu t là m t

trong nh ng tiêu chí đã đ c ng h b i Songer et al (1996) và

Wateridge (1995) H đ nh ngh a nó nh là m t kim ch nam cho các nhà

th u ho c đ i di n ch đ u t khi b t đ u th c hi n d án Các bi n pháp

đo l ng k thu t là m c đ tính n ng k thu t có th đ t đ c

Trên th c t các đ c đi m k thu t th ng là nh ng tiêu chu n và quy trình t t Freeman và Beale (1992) đã m r ng đ nh ngh a v đ c tính k

thu t nh m t nhóm nh c a ch t l ng Ch t l ng c a d án s đ c

đo l ng ch quan b ng m t thang đo b y c p đ

7 Tính n ng

Kometa et al (1995) cho r ng s ch ng có Ủ ngh a gì n u th c hi n m t

d án mà nó không đ t đ c nh ng tính n ng nh d ki n ban đ u.Tính

n ng c a s n ph m cu i cùng đ c coi là m t trong nh ng tiêu chí quan

tr ng trong vi c đánh giá s thành công c a m t d án Ch s này t ng

quan v i k v ng c a t t c các bên tham gia vào d án và có th đ c

đo l ng b ng m c đ các đ c tính k thu t có th đ t đ c (Chan et al.,

2002) Ch t l ng, hi u qu k thu t và tính n ng đ c xem là có m i liên quan ch t ch và là nh ng tiêu chí quan tr ng đ i v i ch đ u t , nhà thi t k và đ n v thi công

8 K v ng và s th a mưn c a ng i dùng cu i

Ng i s d ng là nh ng ng i th c s làm vi c ho c s ng trong các s n

ph m cu i cùng, h là nh ng ng i dành ph n l n th i gian trong các công trình xây d ng m b o các d án hoàn thành đ đáp ng k v ng

và s hài lòng c a ng i s d ng là m t trong nh ng m c tiêu c a d án Liu và Walker (1998) cho r ng s hài lòng c ng đ c coi là m t trong

nh ng tiêu chí đánh giá s thành công c a m t d án Torbica và Stroh

(2001) tin r ng n u ng i dùng cu i cùng đ c th a mãn, d án có th

đ c coi là thành công

9 Th a mưn các bên liên quan

S th a mãn c a các bên tham gia d án này càng đ c coi tr ng h n

trong vi c đánh giá s thành công c a m t d án (Sanvido và c ng s ,

1992; Parfitt & Sanvido, 1993 và Cheung và c ng s , 2000) Tham gia

chính trong m t d án xây d ng đi n hình bao g m: khách hàng, thi t k

10 Quan h kém và thi u s h p tác c a các c quan nhà n c có liên quan (V10)

11 Th m h a thiên nhiên (bão, l , đ ng đ tầ) (V11)

17 Thay đ i thi t k trong qu trình thi công (V17)

18 i d án không đ n ng l c thi công d án(V18)

19 C c u t ch c d án không đ y đ (V19)

20 Quá trình phê duy t n i b c a ch đ u t ch m tr (V20)

21 Nghiên c u tính kh thi c a d án không chu n xác (V21)

22 L p k ho ch và ngân sách không phù h p (V22)

23 Ph ng pháp th c hi n d án không h p lỦ(V23)

24 Quan h kém và tranh ch p gi a các bên tham gia d án (V24)

25 Chi phí nhân công t ng (V25)

26 Các thi t h i không l ng tr c gây ra b i bên th ba (V26)

27 Tai n n lao đ ng trong quá trình thi công (V27)

qu n lỦ d án, vòng đ i d án đóng tàu M t s công trình c a các nhà nghiên

c u liên quan t i r i ro trong qu n lỦ d án, các y u t nh h ng t i s thành công c a d án xây d ng, công trình và đóng tàu trên th gi i, các công trình xây d ng t i Vi t Nam Tuy nghiên ch a có có m t công trình nghiên c u nào liên quan t i s thành công c a d án đóng tàu t i Vi t Nam

thu th p thông tin Ph n k thu t phân tích d li u th ng kê s gi i thi u cách

th c ki m đ nh đ tin c y c a thang đo, phân tích nhân t và phân tích h i quy

tuy n tính

3.1 Thi t k nghiên c u

Trong ph n thi t k nghiên c u này tác gi trình bày các v n đ chính bao

g m thang đo s d ng, đ tin c y và đ phù h p c a thang đo, cách th c ch n

m u, công c dùng đ thu th p thông tin, quy trình thu th p và x lỦ thông tin Sau khi xác đ nh đ c mô hình nghiên c u c ng nh các bi n quan sát c a các nhân t , b c ti p theo là l a ch n thang đo cho các bi n, trong nghiên c u

n ày thang đo đ c s d ng là thang đo Likert n m kho ng, thang đo này đ c

áp d ng cho t t c các bi n quan sát, bi n đ c l p và bi n ph thu c

M u c a nghiên c u đ c ch n theo ph ng pháp phi xác su t thu n ti n

v i kích th c m u là 235 m u

M u đ c ch n d a vào kh n ng ti p c n m u c a tác gi , ti p c n tr c ti p

ho c b ng email, đi n tho i và internet

Công c thu th p thông tin đ c s d ng trong nghiên c u này là b ng câu

h i S au khi hoàn thành các b ng câu h i, xác đ nh kích th c m u, b ng câu

h i s đ c g i đi đ thu th p thông tin Thông tin thu th p đ c s đ c x lỦ

cho ra s li u d i d ng s li u th ng kê

3.1.1 Thang đo

tài này trình bày nghiên c u v các y u t r i ro nh h ng t i s thành công c a d án đóng tàu t i các nhà máy đóng tàu có v n đ u t n c ngoài trên đ a bàn Tp H Chí Minh và V ng Tàu Nghiên c u này s d ng b ng câu

h i đóng đ c l y t nghiên c u s b v i các l a ch n cho s n theo thang đo

Likert 5 m c đ

V đ tin c y c a công c đo l ng, h s Alpha c a cronbach s đ c s

d ng đ ki m đ nh đ tin c y c a các bi n (câu h i) đ c s d ng trong b ng

câu h i Ngoài ra, phân tích nhân t c ng đ c ti n thành đ ki m đ nh tính đ n

khía c nh c a các câu h i trong nhóm thu c t ng khía c nh (nhân t )

3.1.2 Ch n m u

3.1.2.1 T ng th

đ m b o tính chính xác, đáng tin c y cho kh o sát, đ i t ng kh o sát

c n có đ ki n th c c ng nh kinh nghi m v các d án trong ngành công

nghi p đóng tàu nói chung và t i các nhà máy đóng tàu n c ngoài nói riêng

T đó tác gi xác đ nh t ng th c a kháo sát này là toàn b cá nhân tr c ti p hay gián ti p tham gia vào các công vi c c a d án đóng tàu trên đ a bàn Tp H Chí Minh và V ng Tàu Bao g m c nh ng ng i qu n lỦ, k s , giám sát c a các nhà th u, công ty thi t k , t v n, ch tàu, đ i di n ch tàu.Và ph i có ít

nh t 3 n m kinh nghi m làm vi c trong ngành công nghi p đóng tàu

Trong đó: Nghiên c u s d ng thang đo Likert 5 kho ng cách và:

k: là s bi n trong phân tích nhân t , s đ c xác đ nh sau nghiên c u s b

đ đ t đ c c m u n = 235, s có 500 b ng câu h i đ c phát ra đ kh o sát

3.1.2.4 Công c thu th p thông tin

B ng câu h i t tr l i s đ c s d ng đ thu th p các thông tin c n thi t cho nghiên c u đ nh l ng trong đ tài này

B ng câu h i s đ c thi t k ch a đ ng các thông tin c n thi t cho nghiên

c u nh sau

- S n m kinh nghi m công tác, v trí công tác, đ n v công tácầ

- Thông tin v các y u t r i ro nh h ng đ n s thành công c a d án đóng tàu t i nhà máy đóng tàu

Ví d : Theo Anh/Ch thì các y u t r i ro đ c li t kê d i đây có m c

đ nh h ng nh th nào đ n s thành công c a d án đóng tàu n c ngoài t i Vi t Nam

( : có m c nh h ng nh ; : có m c nh h ng trung bình; : có

m c nh h ng l n)

1 Thay đ i thi t k trong quá trình thi công: 

2 ầ

B ng câu h i đ c thi p l p thông qua các b c sau

 B ng câu h i đ c xây d ng s b d a trên c s lỦ thuy t và các nghiên c u tr c đây

 B ng câu h i đ c đi u ch nh trên c s góp Ủ c a các thành viên

có kinh nghi m và gi ng viên h ng d n

 Hoàn ch nh b ng câu h i và kh o sát th nghi m tr c khi th c

Nh m đ m b o tính b o m t cho ng i tr l i, trên b ng câu h i s th hi n

rõ cam k t ch s d ng thông tin cho m c đích nghiên c u và danh tính c a

ng i tr l i s đ c b o m t

Cu i cùng d li u, thông tin thu th p đ c s đ c l u vào t p tin và x lỦ

s li u thông qua ph n m m SPSS

3.2 K thu t phân tích d li u th ng kê

V i t p d li u thu v , sau khi hoàn t t vi c g n l c, ki m tra, mã hóa, nh p

li u và làm s ch d li u, s ti n hành x lỦ s l ng b ng ph n m m SPSS

Trình t th c hi n, th ng kê mô t , ki m đ nh thang đo, phân tích nhân t , phân tích h i quy

3.2.1 Ki m đ nh đ tin c y thang đo

tin c y c a các bi n dùng đ đo l ng cho t ng nhân t đ c ki m đ nh thông qua h s Cronbach’s Alpha Nh ng bi n không đ m b o đ tin c y s b

lo i kh i thang đo và s không còn xu t hi n b c phân tích nhân t

H s Cronbach’s Alpha s cho bi t m c đ t ng quan gi a các bi n trong

b ng câu h i và đ c dùng đ tính s thay đ i c a t ng bi n và m i t ng quan

gi a nh ng bi n.Các bi n có h s t ng quan bi n t ng (item-toal correlation)

< 0.3 s b lo i Thang đo s đ c ch n khi h s Cronbach Alpha l n h n 0.6

Ti n hành lo i t ng bi n, r i ch y l i ki m đ nh thang đo, xác đ nh l i h s Cronbach’s Alpha đ quy t đ nh là bi n ti p theo có b lo i hay không ?

3.2.2 Phân tích nhân t

Các bi n sau khi đ c ki m đ nh thang đo và lo i b các bi n không đ m

b o đ tin c y, s đ c đ a vào phân tích nhân t EFA đ xác đ nh l i thang đo,

đi u này s giúp đánh giá chính xác h n các thang đo, lo i b b t các bi n đo

l ng không đ t yêu c u và làm cho thang đo đ m b o tính đ ng nh t

Phân tích nhân t đ c hi u là nh m nhóm các bi n ít t ng quan v i nhau thành các nhân t mà các bi n trong đó có s t ng quan v i nhau h n, t đó hình thành các nhân t đ i di n nh ng v n mang đ y đ thông tin so v i s

l ng bi n ban đ u Quá trình này bao g m các b c :

 Ki m đ nh s thích h p c a phân tích nhân t đ i v i các d li u ban

đ u b ng ch s KMO (kaiser – Meyer – Olkin) và giá tr th ng kê

Barlett