Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua thuốc bảo vệ thực vật sinh học của nông dân vùng lúa đồng bằng sông cửu long

Phân tích nhân t khám phá EFA ..... Trichoderma, tuy n trùng Entomopathogenic nematodes EPN... Không gây ô nhi m môi tr ng sinh thái.

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đ tài nghiên c u “Các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua

thu c b o v th c v t sinh h c c a nông dân tr ng lúa vùng đ ng b ng sông

C u Long” là nghiên c u c a chính b n thân tôi, d i s h ng d n c a Ti n

s Ngô Th Ng c Huy n và nh ng ng i mà tôi c m n

M i s li u và tài li u tham kh o trong lu n v n đ u có ngu n g c rõ ràng,

đ c x lý trung th c, khách quan và ch a t ng đ c công b trong b t kì

công trình nghiên c u nào

Thành ph H Chí Minh, ngày 26 tháng 06 n m 2014

Hoàng Ng c Thanh

M C L C

TRANG PH BÌA

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC HÌNH

TÓM T T

CH NG 1: GI I THI U T NG QUAN V TẨI NGHIểN C U 1

1.1 Gi i thi u 1

1.2 S c n thi t c a đ tài 1

1.3 M c tiêu nghiên c u 3

1.4 Ph m vi nghiên c u 3

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 Tính m i, ý ngh a th c ti n c a đ tài 5

1.7 K t c u c a đ tài 6

CH NG 2: C S Lụ THUY T, GI THUY T NGHIểN C U 8

2.1 Gi i thi u 8

2.2 C s lý thuy t 8

2.2.1.Thu c BVTV sinh h c 8

2.2.2.Khái ni m và lý thuy t v ý đ nh mua 16

2.3 Gi thi t nghiên c u 20

2.3.1.Thái đ 20

2.3.2.Chu n ch quan 21

2.3.3.Nh n th c ki m soát hành vi 22

2.3.4.M i quan tâm đ n môi tr ng 22

2.3.5.Giá tr c a giá c 23

2.3.6.Nhân kh u h c 24

2.4 Mô hình nghiên c u 25

2.5 Tóm t t 26

CH NG 3: THI T K NGHIÊN C U 27

3.1 Gi i thi u 27

3.2 Thi t k nghiên c u 27

3.2.1.Ph ng pháp nghiên c u 27

3.2.2.Quy trình nghiên c u 28

3.3 Xây d ng thang đo 30

3.3.1.Thang đo thái đ đ i v i thu c BVTV sinh h c 30

3.3.2.Thang đo chu n ch quan 30

3.3.3.Thang đo nh n th c ki m soát hành vi 31

3.3.4.Thang đo m i quan tâm đ n môi tr ng 32

3.3.5.Thang đo giá tr c a giá c 32

3.3.6.Thang đo ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 33

3.3.7.Thang đo các y u t nhân kh u h c 33

3.4 Thi t k m u 33

3.4.1.Xác đ nh đ i t ng kh o sát 33

3.4.2.Xác đ nh kích th c m u 34

3.4.3.K thu t l y m u 34

3.5 Tóm t t 35

CH NG 4: K T QU NGHIểN C U 37

4.1 Gi i thi u 37

4.2 Thông tin m u nghiên c u 37

4.2.1.Th ng kê m u kh o sát theo gi i tính 38

4.2.2.Th ng kê m u kh o sát theo trình đ h c v n 38

4.2.3.Th ng kê m u kh o sát theo thâm niên canh tác 39

4.3 Ki m đ nh thang đo 39

4.4 Phân tích nhân t khám phá EFA 42

4.4.1.Phân tích EFA v i thang đo các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua 43

4.4.2.Phân tích EFA v i thang đo ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 46

4.4.3.T ng h p các bi n quan sát sau khi ki m đ nh thang đo và phân tích EFA 46

4.5 Phân tích t ng quan và h i qui tuy n tính 48

4.5.1.Phân tích t ng quan 48

4.5.2.Phân tích h i quy b i 49

4.5.3 ánh giá đ phù h p và ki m đ nh gi thi t v đ phù h p c a mô hình 50

4.5.4.Dò tìm s vi ph m các gi đ nh c n thi t 51

4.5.5.T ng k t k t qu ki m đ nh các gi thi t 52

4.6 Phân tích nh h ng c a các bi n đ nh tính trong đánh giá ý đ nh mua 54

4.6.1.Phân tích s khác bi t v gi i tính trong đánh giá ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

55

4.6.2.Phân tích s khác bi t v trình đ trong đánh giá ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

55

4.6.3.Phân tích s khác bi t v thâm niên canh tác trong đánh giá ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 56

4.7 Tóm t t 57

CH NG 5: K T LU N VẨ CÁC GI I PHÁP, KI N NGH 59

5.1 Gi i thi u 59

5.2 Th o lu n v k t qu nghiên c u 59

5.2.1.So sánh k t qu nghiên c u v i các gi thi t ban đ u 59

5.2.2.So sánh k t qu nghiên c u v i m c tiêu nghiên c u 62

5.2.3.Ý ngh a c a nghiên c u 63

5.3 Gi i pháp nâng cao ý đ nh s d ng thu c BVTV sinh h c 64

5.3.1 xu t d a trên các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

64

5.3.2.Ki n ngh 71

5.4 H n ch c a nghiên c u và h ng nghiên c u ti p theo 75

5.5 Tóm t t 76

Ph l c 5: Phân tích nhân t các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

Ph l c 6: Phân tích thang đo ý đ nh mua v i đ tin c y Cronbach Alpha

Ph l c 7: Phân tích nhân t khám phá thang đo ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

Ph l c 8: Phân tích t ng quan và h i quy các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c

BVTV sinh h c

Ph l c 9: K t qu ki m đ nh các gi đ nh h i quy

Ph l c 10: Phân tích s khác bi t các bi n đ nh tính lên ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1: Di n tích, n ng su t và s n l ng lúa t n m 2000 đ n n m 2012 1

B ng 2.1: T l các g c thu c BVTV đ c s d ng t i BSCL 14

B ng 2.2: Nhóm 30 Công ty nh p kh u thu c BVTV Vi t Nam 15

B ng 2.3: T ng h p các gi thi t nghiên c u đ xu t 24

B ng 4.1: T l tr l i

37

B ng 4.2a: K t qu ki m đ nh Cronbach Alpha c a các thang đo 41

B ng 4.2b: K t qu ki m đ nh Cronbach Alpha c a thang đo ý đ nh mua sau khi lo i bi n YD2 42

B ng 4.3: K t qu lo i bi n sau khi phân tích EFA l n 1 44

B ng 4.4: K t qu lo i bi n sau khi phân tích EFA l n 2 44

B ng 4.5: K t qu phân tích nhân t EFA các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua 45

B ng 4.6: K t qu phân tích nhân t EFA ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 46

B ng 4.7: T ng h p các bi n quan sát sau khi phân tích EFA 47

B ng 4.8: K t qu phân tích h i qui 49

B ng 4.9: ánh giá đ phù h p c a mô hình 50

B ng 4.10: K t qu phân tích ki m đ nh F 51

B ng 4.11: K t qu ki m đ nh các gi thuy t 53

B ng 4.12 : Ki m đ nh trung bình v gi i tính đ i v i 55

B ng 4.13a : Phân tích s khác bi t v trình đ đ i v i ý đ nh mua thu c BVTV sinh h cầ 55

B ng 4.13b : Phân tích s khác bi t v trình đ đ i v i ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 56

B ng 4.13c : Trung bình thang đo ý đ nh mua gi a các trình đ h c v n 56

B ng 4.14a : Phân tích s khác bi t v thâm niên canh tác đ i v i ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 57

B ng 4.14b : Phân tích s khác bi t v thâm niên canh tác đ i v i ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c 57

B ng 4.14c : Trung bình thang đo ý đ nh mua gi a nh ng ng i có thâm niên canh tác 57

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2.1: Bi u đ giá tr nh p kh u thu c BVTV t i Vi t Nam t 2000 - 2012 16

Hình 2.2: Mô hình lý thuy t hành đ ng h p lý TRA 17

Hình 2.3: Mô hình lý thuy t hành vi ho ch đ nh TPB 19

Hình 2.4: Mô hình nghiên c u đ xu t 25

Hình 3.1 Quy trình nghiên c u 29

Hình 4.1: Bi u đ th ng kê m u kh o sát theo gi i tính 39

Hình 4.2: Bi u đ th ng kê m u kh o sát theo trình đ h c v n 39

Hình 4.3: Bi u đ th ng kê m u kh o sát theo thâm niên canh tác 38

Hình 4.4: K t qu mô hình nghiên c u 54

Hình 5.1: Mô hình k t h p b n nhà 74

TÓM T T

i v i s n xu t nông nghi p, thu c b o v th c v t (BVTV) là gi i pháp r t quan

tr ng đ qu n lý d ch h i, giúp t ng n ng su t cho cây tr ng Tuy nhiên, càng ngày

ng i nông dân càng l m d ng thu c BVTV hóa h c, gây nh h ng đ n ch t l ng

lúa g o làm ra, gây nguy c bùng phát d ch h i, nh h ng tr c ti p s c kh e ng i

nông dân, gây ô nhi m môi tr ng s ng Trong khi đó, thu c BVTV sinh h c, đ c

bi t là thu c chi t xu t t th c v t, v i nhi u u đi m n i tr i, ch m i đ c s d ng

t l 5%, riêng t i đ ng b ng sông C u Long ( BSCL) t l cao h n (8.8%) tài

nghiên c u mu n tìm ra các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

c a ng i nông dân, m c đ nh h ng c a m i y u t và tìm ra gi i pháp đ nâng cao ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c nh m thay đ i vi c s d ng thu c BVTV c a

nông dân, d n thay đ i tình tr ng trên

Mô hình nghiên c u xây d ng d a trên thuy t hành vi ho ch đ nh và b sung hai y u

t n a là m i quan tâm đ n môi tr ng và giá tr c a giá c xây d ng thang đo,

tác gi tham kh o các thang đo c a các tác gi n c ngoài đo l ng các khái ni m

t ng t trong l nh v c s n ph m thân thi n môi tr ng Có 25 bi n quan sát đo l ng

cho 6 khái ni m là thái đ , chu n ch quan, nh n th c ki m soát hành vi, m i quan tâm đ n môi tr ng, giá tr c a giá c , ý đ nh mua Ti n hành kh o sát đ nh tính 2

l n, l n đ u v i 5 ng i đ hi u ch nh thang đo, l n sau v i 10 ng i đ xác đ nh m c

đ rõ ràng d hi u c a câu h i, t đó xây d ng b ng câu h i kh o sát đ nh l ng

Nghiên c u đ nh l ng đ c ti n hành v i c m u là 206 D li u thu v đ c x lý

trên ph n m m SPSS 16.0 Các công c đ c s d ng đ phân tích là đánh giá đ tin

c y Cronbach Alpha, phân tích nhân t khám phá EFA, phân tích t ng quan, h i

qui, T-test, Anova

Quá trình đánh giá thang đo và phân tích nhân t đã lo i ra 3 quan sát, s quan sát

còn l i đ c đ a vào phân tích t ng quan và h i qui K t qu nghiên c u cho th y

c n m y u t trên đ u nh h ng theo chi u thu n đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh

h c Trong đó, nh h ng nhi u nh t là chu n ch quan, th nhì là giá tr c a giá c ,

th ba là nh n th c ki m soát hành vi, th t là m i quan tâm đ n môi tr ng và cu i

cùng là thái đ Phân tích khác bi t các bi n đ nh tính nhân kh u h c cho th y gi i

tính không có s khác bi t lên ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c, trong khi hai bi n

là trình đ h c v n và thâm niên canh tác thì có s khác bi t lên ý đ nh mua

D a vào k t qu nghiên c u, tác gi đã đ xu t ra các gi i pháp dành cho b n nhà là

nhà khoa h c, nhà s n xu t, nhà n c, nhà nông, và đ c bi t l u ý s ph i h p ch t

ch gi a b n nhà đ có gi i pháp đ ng b ây là nh ng gi i pháp góp ph n t ng ý

đ nh s d ng thu c BVTV sinh h c, h ng đ n m t n n nông nghi p xanh và b n

v ng

CH NG 1: GI I THI U T NG QUAN V TẨI NGHIểN C U

s n ph m nông nghi p n i b t là lúa g o Vi t Nam, nhi u n m li n xu t kh u

đ ng v trí th 2, n m 2013 x p th 3 sau n và Thái Lan v i s n l ng

xu t kh u 6,61 tri u t n1 Trong đó, BSCL đ c xem là v a lúa c a mi n Nam

c ng nh c n c Tuy nhiên, di n tích đ t nông nghi p có xu h ng gi m theo

th i gian do t c đ đô th hóa và công nghi p hóa đ m b o an ninh l ng

th c và nhu c u xu t kh u, vi c thâm canh t ng v đ c áp d ng và t ng n ng

su t b ng nhi u bi n pháp, trong đó có t ng s d ng phân bón và thu c BVTV ngu n g c hóa h c

(Ngu n: S li u th ng kê - B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn)2

Vi c s d ng thu c BVTV không đúng đã đ l i nhi u h u qu tr c m t và lâu dài đ n n n nông nghi p, cùng v i nh môi tr ng, s c kh e c a con ng i và

v t nuôi Vi c thâm canh t ng v trong th i gian dài liên t c, ch y theo s n

l ng đã làm cho đ t đai ngày càng thoái hóa, dinh d ng b m t cân đ i, m t

1 S li u c a T ng c c th ng kê n m 2013

2 Di n tích và s n l ng tính t ng các v trong n m

cân b ng h sinh thái trong đ t, h vi sinh v t trong đ t b phá h y, t n d các

ch t đ c h i trong đ t ngày càng cao, ngu n b nh tích l y trong đ t càng nhi u

d n đ n phát sinh m t s d ch h i không d báo tr c D l ng thu c gây nh

h ng đ n môi tr ng n c, ng n c n s sinh tr ng và c u trúc c a h sinh thái th y v c, làm cho ngu n n c m t giá tr s d ng trong t i tiêu, sinh ho t

và n u ng D l ng thu c còn đ l i trên nông s n làm cho nông s n không

s ch, nh h ng tr c ti p đ n ng i tiêu dùng (Nguy n Tr n Oánh, 2007)3

Hàng n m, C c BVTV và Chi c c BVTV l y m u rau t i các vùng s n xu t và trên th tr ng đ ki m tra v d l ng thu c BVTV K t qu ki m tra t n m

2006 đ n nay cho th y, t l m u có d l ng v t quá m c d l ng t i đa cho phép v n m c cao (8,53%) s m u ki m tra4 Trong m t ki m tra s c kh e cho nông dân t i BSCL, 35% nông dân đ c xét nghi m có d l ng thu c BVTV trong máu, có th là m t trong nh ng nguyên nhân gây ung th và các

d ng u b u khác (Dasgupta và c ng s , 2005)5

Theo xu h ng hi n nay, th gi i đang h ng đ n n n nông nghi p xanh, có l i cho s c kh e con ng i và môi tr ng Trong đó h n ch s d ng thu c BVTV hóa h c, thay b ng thu c BVTV sinh h c thân thi n v i môi tr ng và t o ra nông s n s ch Tuy nhiên, theo C c BVTV, thu c BVTV sinh h c ch chi m 5% t ng l ng thu c BVTV s d ng35 Riêng t i BSCL, tác gi Ph m V n

Toàn (2013), trong nghiên c u v “Th c tr ng s d ng thu c B o v th c v t

và m t s gi i pháp gi m thi u vi c s d ng thu c không h p lý trong s n xu t lúa đ ng b ng sông C u Long”, nông dân t i đây s d ng thu c BVTV sinh

khó s d ng, giá thành m c, khó b o qu n, thói quen canh tác c a ng i nông dân, s nh n th c c a nông dân v t m quan tr ng c a vi c s d ng thu c sinh

h c, ý th c b o v môi tr ng, b o v s c kh e c ng đ ng ch a đ c chú tr ng

Do đó, vi c tìm ra các y u t th c s nh h ng đ n ý đ nh mua c a nông dân

r t quan tr ng trong vi c thay đ i t p quán canh tác, t ng b c h ng đ n n n

nông nghi p xanh ó là lý do tác gi ch n đ tài nghiên c u “Các y u t nh

h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c c a nông dân tr ng lúa vùng BSCL”

1.3 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu nghiên c u bao g m:

- Xác đ nh nh ng y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c c a

nông dân tr ng lúa t i BSCL

- M c đ nh h ng c a m i y u t đó t i ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

c a nông dân tr ng lúa t i BSCL

- xu t nh ng gi i pháp cho các nhà khoa h c, các nhà qu n tr doanh nghi p, các c quan qu n lý Nhà n c trong vi c h ng nông dân s d ng thu c sinh h c vào canh tác trên đ ng ru ng

1.4 Ph m vi nghiên c u

Theo Nguy n Tr n Oánh (2007), thu c BVTV sinh h c phân lo i theo ngu n

g c g m 3 nhóm chính: nhóm hóa sinh, nhóm vi sinh và nhóm chi t xu t th c

v t

Nhóm hóa sinh bao g m các ch t có ngu n g c t nhiên có kh n ng ki m soát

d ch h i theo c ch không đ c ó là các ch t d n d (sinh d c ho c th c n), các ch t xua đu i, các ch t đi u khi n sinh tr ng côn trùng

Nhóm vi sinh có th đ c t o ra b ng nhi u con đ ng khác nhau nh ch ph m

s n xu t t vi-rút Nucleopolyhedrosisvirus (NPV), vi khu n Bacillus thuringiensis), các lo i n m côn trùng Metarhizum, Beauvenia, n m đ i kháng

Trichoderma, tuy n trùng Entomopathogenic nematodes (EPN) Nhóm này qui

mô s n xu t nh , khó b o qu n và ph i s d ng riêng bi t, không ph i tr n v i thu c khác, giá thành cao d n đ n nhi u h n ch trong ng d ng

Nhóm chi t xu t th c v t: đ c t đ c chi t xu t t các loài th c v t có ho t

tính tr sâu b nh nh xoan n Ð , cây thanh hao, cây núc n c, hoa hòe Nhóm này kh c ph c đ c nh c đi m c a nhóm vi sinh, có th b o qu n trong đi u

ki n th ng, có th ph i tr n v i các thu c khác, hi u l c h p th thu c lên cây

tr ng cao và có th đ a vô s n xu t công nghi p làm gi m giá thành ây đ c xem là d ng thu c BVTV sinh h c có th đ a vào ng d ng r ng rãi Trong

ph m vi đ tài, tác gi ch n nghiên c u trên nhóm này

- S n ph m nghiên c u: thu c b o v th c v t sinh h c chi t xu t th c v t

- i t ng nghiên c u: các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c b o v

th c v t sinh h c c a nông dân tr ng lúa vùng BSCL

- i t ng kh o sát: nông dân tr ng lúa vùng BSCL

- Ph m vi nghiên c u: th c hi n nghiên c u t i BSCL, t tháng 1 đ n tháng

6 n m 2014

1.5 Ph ng pháp nghiên c u

- Nghiên c u khám phá đ c th c hi n b ng ph ng pháp nghiên c u đ nh tính thông qua k thu t th o lu n tay đôi i t ng đ c ch n là chuyên gia

vi n lúa BSCL, cán b k thu t Công ty TNHH TM Tân Thành, đây là m t

đ n v s n xu t và kinh doanh thu c BVTV sinh h c, Giám đ c Nhà máy

thu c BVTV Delta, Tr ng nhóm câu l c b nông dân

- Nghiên c u th c nghi m đ c th c hi n b ng ph ng pháp nghiên c u đ nh

l ng thông qua k thu t thu th p thông tin b ng cách ph ng v n tr c ti p nông dân tr ng lúa t i các t nh BSCL

- D li u đ c x lý b ng ph n m m SPSS 16.0 V i các công c th ng kê mô

t , phân tích t ng quan, ki m đ nh thang đo v i Cronbach’s Alpha, phân tích nhân t khám phá, phân tích h i qui, T - test, Anova

1.6 Tính m i, Ủ ngh a th c ti n c a đ tài

Cùng ti n trình phát tri n c a n n nông nghi p Vi t Nam nói riêng và th gi i nói chung, ng i nông dân đã bi t và s d ng các s n ph m sinh h c đ b o v mùa màng t r t s m nh : s d ng thiên đ ch (r n b t chu t, tr ng hoa trên b

ru ng đ thu hút côn trùng có ích tiêu di t sâu r y trên ru ng), hoai ch t th i

đ ng v t đ t o vi sinh v t c i t o đ t, chi t d ch t th c v t có đ c t đ tr sâu

r y, b nh h i Nh ng v i s ra đ i c a thu c BVTV hóa h c và b t đ u bùng

n t th p niên 40 c a th k 20 - k nguyên thu c phòng tr d ch h i t ng h p

h u c theo l i s n xu t công nghi p7 Nh ng u đi m nh : hi u qu nhanh,

ti n d ng, giá thành r đã khi n nông dân quên đi nh ng tác h i lâu dài c a thu c BVTV hóa h c

Các ch ng trình v n đ ng dùng s n ph m s ch, thân thi n, d tiêu h y nh m

b o v môi tr ng liên t c đ c phát đ ng S d ng thu c BVTV sinh h c c ng

là m t trong nh ng ch ng trình v n đ ng c a các c p đ n ng i nông dân trong v n đ b o v môi tr ng s ng và làm ra các nông s n s ch, an toàn Có nhi u công trình nghiên c u hàn lâm và th c nghi m v thu c BVTV sinh h c,

nh ng h u h t là nghiên c u v tác d ng, cách đi u ch , ho c ng d ng vào các qui trình s n xu t s ch nh rau s ch, hoa s ch, g o s ch Ho c nh ng nghiên

c u trong l nh v c thu c BVTV nói chung Có th k đ n nh :

- Ph m V n Toàn, 2013 Th c tr ng s d ng thu c B o v th c v t và m t s

gi i pháp gi m thi u vi c s d ng thu c không h p lý trong s n xu t lúa

đ ng b ng sông C u Long Thông qua kh o sát, tác gi th ng kê l ng thu c nông dân s d ng, trong đó thu c sinh h c chi m 8,8% và th c tr ng s d ng

7 Trích trong G iáo trình Thu c BVTV c a Nguy n Tr n Oánh, 2007

thu c c a nông dân T đó, tác gi đ a ra m t s đ xu t nh m h n ch l m

d ng thu c nh hi n nay

- Lê Nguy n Thanh Vân, 2013 Nghiên c u các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh

l a ch n thu c BVTV Công ty TNHH Hóa nông Lúa vàng c a ng i nông dân t i th tr ng Long An Lu n v n Th c s kinh t Tr ng đ i h c Kinh

t Thành ph H Chí Minh Trong đó tác gi phân tích các y u t Marketting

nh h ng đ n quy t đ nh mua thu c BVTV c a ng i nông dân

- Nguy n Duy Long, 2008 Nghiên c u s th a mãn c a h th ng phân ph i thu c BVTV Lu n v n Th c s kinh t Tr ng đ i h c Kinh t Thành ph

H Chí Minh i t ng nghiên c u là h th ng phân ph i, t đó đ xu t các

gi i pháp đ làm hài long đ i t ng này

T i Vi t Nam ch a có nhi u công trình t p trung đ nghiên c u chuyên đ v hành vi mua c a đ i t ng tiêu dùng tr c ti p là nông dân, nh m làm rõ “nút

th t c chai” là t i sao nông dân v n ch a s d ng thu c BVTV sinh h c m t cách r ng rãi, dù đã có không ít các h i th o, h i ngh chuyên đ c a các c p

qu n lý t ch c, cùng v i khuy n cáo c a các nhà khoa h c Xu t phát t th c

tr ng đó, v i đ tài nghiên c u “Các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c c a nông dân tr ng lúa vùng BSCL”, tác gi mong mu n

góp ph n tìm ra gi i pháp ban đ u đ h ng nông dân đ n vi c s d ng thu c

BVTV sinh h c, t ng b c đi đ n nông nghi p xanh và b n v ng

- Ch ng 2: C s lý thuy t, các nghiên c u liên quan đ n thu c BVTV sinh

h c, các lý thuy t v ý đ nh mua, gi thuy t nghiên c u đ c thuy t l p và

đ xu t mô hình nghiên c u th hi n các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

- Ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u: xây d ng qui trình nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u, xây d ng thang đo, ph ng pháp ch n m u, ph ng pháp thu th p và phân tích x lý s li u

- Ch ng 4: Phân tích k t qu nghiên c u: trình bày k t qu phân tích các y u

t nh h ng, ki m đ nh đ tin c y, đánh giá m c đ quan tr ng b ng cách phân tích nhân t EFA, phân tích h i qui, ki m đ nh T-test, Anova

- Ch ng 5: Th o lu n và gi i pháp: đ a ra k t lu n v mô hình nghiên c u, đánh giá các y u t nh h ng, t đó đ xu t gi i pháp cho các nhà khoa h c, nhà qu n lý doanh nghi p, c quan qu n lý Nhà n c trong vi c khuy n khích nông dân s d ng thu c BVTV sinh h c m t cách r ng rãi

CH NG 2: C S Lụ THUY T, GI THUY T NGHIểN C U

VẨ MỌ HỊNH NGHIểN C U 2.1 Gi i thi u

ch ng 1, tác gi đã trình bày lý do th c hi n đ tài cùng nh ng m c tiêu

nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u t ng quát Trong ch ng 2, tác gi nêu ra

nh ng c s lý thuy t làm n n t ng cho vi c nghiên c u T đó phát tri n gi

thuy t nghiên c u và đ xu t mô hình nghiên c u

2.2 C s lý thuy t

2.2.1 Thu c BVTV sinh h c

2.2.1.1 nh ngh a và phân lo i

Theo đ nh ngh a c a c c BVTV, thu c BVTV là nh ng h p ch t hoá h c, nh ng

ch ph m sinh h c đ c s d ng trong nông nghi p đ b o v cây tr ng và nông

s n, ch ng l i s phá h i c a nh ng sinh v t gây h i và t ng c ng s phát tri n

c a cây tr ng

Phơn lo i theo tính n ng, thu c BVTV bao g m các nhóm chính: (1) thu c tr

sâu, (2) thu c tr b nh, (3) thu c tr c d i, (4) ch ph m đi u hoà sinh tr ng, (5) phân bón lá và (6) thu c tr đ ng v t gây h i (Nguy n Tr n Oánh, 2007)

Phơn lo i theo ngu n g c, thƠnh ph n, thu c BVTV g m 2 nhóm: hóa h c và

sinh h c Trong ph m vi đ tài s nói v thu c BVTV sinh h c, không nghiên

c u thu c BVTV hóa h c (Nguy n Tr n Oánh, 2007)

Theo C quan B o v Môi tr ng M (US EPA) (trích trong ào V n Ho ng,

2011), thu c BVTV có ngu n g c sinh h c (Biopesticide) là các lo i thu c phòng tr d ch h i có ngu n g c nguyên li u t nhiên nh th c v t, đ ng v t,

vi khu n và khoáng ch t

Phân lo i thu c BVTV sinh h c theo ngu n g c g m 3 nhóm chính: thu c có ngu n g c vi sinh, thu c có ngu n g c hóa sinh, thu c có ngu n g c th c v t

(Nguy n Tr n Oánh, 2007)

Thu c BVTV có ngu n g c vi sinh (Microbial Pesticides): Bao g m các lo i vi sinh v t (vi khu n, n m, virus, sinh v t đ n bào ho c t o) có kh n ng phòng

tr d ch h i M t s s n ph m tiêu bi u:

Thu c tr sâu vi sinh BT (Bacciluss Thuringiensis var.): có ngu n g c vi khu n, ph di t sâu r ng và h u hi u đ i v i các lo i sâu nh sâu cu n lá, sâu t , sâu xanh, sâu khoang, sâu n t pầ Sâu khi n ph i thu c s ng ng n

sau vài gi và ch t sau 1 – 3 ngày Vi t Nam, ch ph m BT (Bacillus

Thuringiensis) đã đ c nghiên c u t n m 1971 H n 20 ch ph m BT nh p

kh u và n i đ a đã cho k t qu t t trong phòng thí nghi m và ngoài đ ng đ i

v i m t s sâu h i chính trên đ ng ru ng nh sâu xanh b m tr ng, sâu xám, sâu t , sâu h i bông, sâu đo Các lo i s n ph m th ng m i có trên th tr ng

khá nhi u nh Vi-BT 32000WP, 16000WP; BT Xentary 35WDG, Firibiotox

P d ng b t; Firibiotox C d ng dch cô đ c

Ch ph m Biobac: đ c khoa Nông nghi p và Sinh h c ng d ng, i h c

C n Th nghiên c u và s n xu t t m t ch ng vi khu n có s n đ a ph ng,

có kh n ng tiêu di t và c ch s phát tri n c a s i n m gây b nh đ m v n

Thu c tr sâu sinh h c VIBAMEC v i h at ch t Abamectin: đ c phân l p

t quá trình lên men n m Steptomyces avermitilis Di t tr đ c các lo i sâu

nh sâu v bùa, nh n, sâu t , sâu xanh, b tr , b ph n; ngoài ra, c ng trong nhóm này, Vivadamy, Vanicide, Valiầ có ho t ch t là Validamycin A, đ c

chi t xu t t n m men Streptomyces hygroscopius var jingangiesis ây là

nhóm thu c tr b nh có ngu n g c kháng sinh đ c tr các b nh đ m v n trên

lúa, b nh n m h ng trên cao su, b nh ch t r p cây con trên cà chua, khoai tây, thu c lá, bông v iầ

N m đ i kháng Trichoderma: v a có tác d ng đ kháng m t s n m b nh

gây h i trên b r cây tr ng nh : b nh vàng lá ch t nhanh (còn g i là b nh

th i r do n m Phytophthora palmirova gây ra) hay b nh vàng héo r (hay

còn g i là b nh héo ch m do m t s n m b nh gây ra: Furasium solari, Pythium sp, Sclerotium rolfosii)

Hai ch ph m n m tr côn trùng Metarhizium anisopliae và Beauveria bassiana là s n ph m c a đ tài do Vi n Lúa đ ng b ng sông C u Long th c

hi n: Ometar - Metarhizium anisopliae (n m xanh), Biovip - Beauveria bassiana (n m tr ng)

Nhóm s n ph m chi t xu t t virus Nucleopolyhedrosisvirus (NPV) ây là

lo i virus có tính r t chuyên bi t, ch lây nhi m và tiêu di t sâu xanh da láng (Spodoptera exigua) r t hi u qu trên m t s cây tr ng nh bông, đ u đ ,

ngô, hành, nho

Tuy nhiên, nhóm vi sinh có nh ng nh c đi m nh đi u ki n b o qu n riêng

bi t cho t ng lo i vi sinh, đ đi u ki n th ng m t s vi sinh s ch t ho c

gi m tác d ng, s d ng riêng không th k t h p v i các lo i thu c khác S n

xu t trong phòng thí nghi m, ch a đ a ra dây chuy n công nghi p nên giá thành

khá cao

Thu c BVTV có ngu n g c hóa sinh (Biochemical Pesticides): bao g m các

ch t có ngu n g c t nhiên có kh n ng ki m soát d ch h i theo c ch không

đ c ó là các ch t d n d (sinh d c ho c th c n), các ch t xua đu i, các ch t

đi u khi n sinh tr ng côn trùng (sex - pheromone)ầ n nay trên th gi i đã

nghiên c u và t ng h p đ c h n 3.000 h p ch t d n d nhi u lo i côn trùng

khác nhau36 Vi t nam hi n nay, vi c ng d ng pheromone đ c t p trung đ i

v i m t s côn trùng sau đây:

Côn trùng h i rau: Các lo i sâu n lá: sâu t (Plutella xylostella) , sâu xanh

(Helicoverpa armigera), sâu khoang (Spodoptera litura) và sâu xanh da láng (Spodopteraexigua)

Côn trùng h i cây n trái: t p trung là ch t d n d ru i vàng đ c trái

(Bactrocera dorsalis) S n ph m tiêu bi u là Vizubon - D v i h at ch t Methyl Eugenol d n d đ i v i ru i đ c r t m nh Trong s n ph m có pha

tr n thêm ch t di t ru i Naled i v i sâu đ c v trái cam quýt (Prays citri Milliire) c ng đã đ c s d ng pheromone có ho t ch t Z(7) - Tetradecenal

Thu c BVTV có ngu n g c th c v t (Botanical ho c Plant Pesticides): Ho t

ch t là các ch t thu đ c t cây, c , k c tinh d u, ví d : nicotin trong cây thu c

lào ho c thu c lá, D-limonen t tinh d u cam, chanh Lo i thu c có ngu n g c

th o m c này không t o nên tính kháng c a d ch h i, không nh h ng đ n thiên

đ ch và không đ l i d l ng trên cây tr ng Thu c tác đ ng đ n côn trùng gây

h i b ng cách gây s ngán n, xua đu i, ng n s l t xác c a côn trùng c ng nh

ng n c n s đ tr ng là gi m kh n ng sinh s n Thu c phòng tr b nh b ng

cách t o ra các enzyme ho t đ ng trong cây nh ch t đ kháng và t n công vào

n m b nh M t s s n ph m ng d ng t i Vi t Nam:

VINEEM 1500 EC: s n ph m c a Công ty Thu c sát trùng Mi n Nam, đ c

chi t xu t t nhân h t Neem (Azadirachta indica A Juss) có ch a h at ch t Azadirachtin, có hi u l c phòng tr nhi u lo i sâu h i trên cây tr ng nh lúa,

rau màu, cây công nghi p, cây n trái, hoa ki ng Các s n ph m th ng m i

t ng t t cây Neem còn có Neemaza, Neemcide 3000 SP, Neem Cake

Ho t ch t Rotenone: đ c chi t xu t t hai gi ng cây h đ u là Derris

elliptica Benth và Derris trifoliata có th s d ng nh m t lo i thu c tr sâu

th o m c có tác d ng di t tr sâu r y trên lúa, c b u vàng c ng nh các

lo i cá d , cá t p trong ru ng nuôi tôm

Ho t ch t Polyphenol: chi t xu t t cây li u có tác d ng phòng tr b nh thán

th , l c r , th i nh n trên rau màu, hoa, b nh đ o ôn, cháy bìa lá lúa Ho t

ch t Polyphenol chi t xu t t cây hoa hòe có tác d ng kích thích sinh tr ng,

t ng n ng su t

Nhóm thu c có ngu n g c th c v t có hi u qu khá nhanh trên cây tr ng, d dàng ph i tr n v i nhi u lo i thu c khác, b o qu n đi u ki n th ng, và có

th s n xu t công nghi p làm gi m giá thành nên có kh n ng ng d ng cao

2.2.1.2 Vai trò c a thu c BVTV sinh h c trong s n xu t nông nghi p

Nh tên g i, thu c BVTV r t c n thuy t cho cây tr ng t khi gieo tr ng đ n

khi thu ho ch, giúp ng n ng a các tác nhân gây h i nh côn trùng, sâu b nh, ngoài ra còn giúp đi u hòa và t ng n ng su t, s n l ng cây tr ng (Nguy n

Tr n Oánh, 2007)

Theo ào V n Ho ng (2011), do khí h u n c ta là nhi t đ i m gió mùa,

nhi t đ cao kéo dài trong n m nên th ng t o thu n l i cho sâu b nh phát

tri n, th ng phát tri n thành d ch r ng và có th gây thi t h i l n cho mùa

màng Vì v y, vi c s d ng thu c b o v th c v t hi u qu trong nông nghi p

đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c nâng cao n ng su t nông nghi p

Tuy nhiên, m t trái c a thu c BVTV là khi l m d ng, ho c s d ng quá li u

c ng v i k thu t canh tác không đúng s đ l i d l ng cho đ t, ngu n

b nh tích l y trong đ t càng nhi u d n đ n phát sinh m t s d ch h i không

d báo tr c, làm nh h ng đ n môi tr ng sinh thái8

Theo ào V n Ho ng (2011), s d ng thu c BVTV sinh h c, m t m t phát

huy tác d ng b o v cây tr ng, mùa màng, m t khác l i kh c ph c đ c

nh ng nh c đi m c a thu c hóa h c Ngoài ra, trong s n xu t nông nghi p,

thu c BVTV sinh h c còn có nh ng u đi m sau:

- Không gây nh h ng tiêu c c đ n s c kh e con ng i, v t nuôi, cây tr ng

Không gây ô nhi m môi tr ng sinh thái

- Có tác d ng cân b ng h sinh thái (vi sinh v t, dinh d ng) trong môi

tr ng đ t nói riêng và môi tr ng nói chung

- ng d ng các ch ph m sinh h c không làm h i k t c u đ t, không làm chai đ t, thoái hóa đ t mà còn góp ph n t ng đ phì nhiêu c a đ t

- Có tác d ng tiêu di t côn trùng gây h i, gi m thi u b nh h i, t ng kh n ng

đ kháng b nh c a cây tr ng mà không làm nh h ng đ n môi tr ng

nh các lo i thu c BVTV có ngu n g c hóa h c khác

- Có kh n ng phân h y, chuy n hóa các ch t h u c b n v ng, các ph th i

sinh h c, ph th i nông nghi p, công nghi p, góp ph n làm s ch môi

tr ng

- Nông s n làm ra s ch và an toàn, đáp ng tiêu chu n v d l ng thu c

BVTV cho phép

2.2.1.3 H n ch c a thu c BVTV sinh h c

Bên c nh vai trò tích c c đ i v i nông nghi p và môi tr ng, thu c BVTV

sinh h c v n có nh ng nh c đi m c a nó, khi n cho vi c s d ng còn h n

ch , nh : ch a có đ y đ b s n ph m sinh h c đ phòng tr toàn b d ch h i trên các đ i t ng cây tr ng, bi u hi n tr b nh ch m h n so v i thu c hóa

h c, ch a s n su t qui mô l n d n đ n giá thành cao, công tác l u tr , b o

qu n khó, khi s d ng khó k t h p v i các thu c khác

2.2.1.4 Tình hình s d ng thu c BVTV t i Vi t Nam

Theo C c B o v Th c v t - B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn, giai đo n

1981-1986, s l ng thu c s d ng là 6,5 - 9 nghìn t n th ng ph m, giá tr

kho ng 10 tri u USD Giai đo n 2001-2011 t ng lên 36 - 75,8 nghìn t n, giá tr

kho ng 200 - 450 tri u USD N m 2012 s l ng và giá tr nh p kh u đã t ng

lên 103.500 t n, giá tr kho ng 700 tri u USD n n m 2013 là 128.300 t n,

t ng đ ng 800 tri u USD L ng ho t ch t tính theo đ u di n tích canh tác (kg/ha) c ng t ng t 0,3 kg (1981-1986) lên 1,24 - 2,54 kg (2001-2010)

Tuy nhiên, trong s đó, thu c BVTV sinh h c ch chi m 5% t ng l ng thu c

BVTV s d ng Riêng t i BSCL, tác gi Ph m V n Toàn (2013), trong nghiên

c u v “Th c tr ng s d ng thu c B o v th c v t và m t s gi i pháp gi m

thi u vi c s d ng thu c không h p lý trong s n xu t lúa đ ng b ng sông C u Long”, nông dân s d ng thu c BVTV sinh h c m c 8.8%

Theo s li u th ng kê c a Công ty Eastchem, đây là nhà cung c p l n th hai

cho th tr ng thu c BVTV Vi t Nam (18%), sau Sygenta (26%), c c u nhu

c u tiêu dùng thu c BVTV trong các n m qua đ c duy trì khá n đ nh, n m

2012 t l thu c tr sâu chi m 31%, b nh chi m 37%, tr c chi m 26% và các nhóm khác chi m 6% v giá tr

Th c t s n xu t ngành thu c BVTV trong n c hi n nay cho th y ph n l n các

doanh nghi p s n xu t thu c BVTV trong n c th ng không s n xu t mà nh p

kh u tr c ti p nguyên li u v , sau đó ch bi n gia công đóng gói ho c đóng chai

r i bán ra th tr ng 42% th ph n thu c BVTV hi n nay thu c v 7 doanh

nghi p có v n đ u t n c ngoài (FDI), còn l i là c a 296 doanh nghi p trong

n c Sygenta luôn n m v trí d n đ u th tr ng trong su t nhi u n m Nhóm

10 chi m 58% th ph n, nhóm 30 chi m 83% th ph n

B ng 2.2: Nhóm 30 Công ty nh p kh u thu c BVTV Vi t Nam

(Ngu n: Công ty Eastchem, 2013)

Nhóm 30 đ u (tri u USD) Giá tr tr ng % th % so v i 2011

Ngu n cung chính cho th tr ng thu c BVTV trong n c hi n nay ch y u là

t nh p kh u, trong đó nhi u nh t là t Trung Qu c Do ngành s n xu t các lo i

hóa ch t t ng h p dùng cho BVTV trong n c ch a phát tri n nên các doanh

nghi p trong ngành s n xu t thu c BVTV Vi t Nam v n ph i nh p kh u khá nhi u nguyên li u

Hình 2.1: Bi u đ giá tr nh p kh u thu c BVTV t i Vi t Nam

t 2000 - 2012

(Ngu n: Công ty Eastchem, 2013)

2.2.2 Khái ni m và lý thuy t v Ủ đ nh mua

2.2.2.1 Khái ni m v ý đ nh mua

Theo Hi p h i Maraketing Hoa K , ý đ nh tiêu dùng là k ho ch mua m t s n

ph m hay th ng hi u đ c t o ra thông qua m t quá trình l a ch n hay quy t

đ nh (AMA, 2009) Ý đ nh mua cho th y ng i tiêu dùng s c n c theo kinh

nghi m, s thích và các y u t môi tr ng bên ngoài đ thu th p thông tin, đánh

giá các l a ch n thay th và đ a ra quy t đ nh mua hàng Ý đ nh mua có th đo

l ng kh n ng c a m t ng i tiêu dùng đ mua m t s n ph m, khi ng i đó

có ý đ nh mua cao thì kh n ng h s n sàng mua s n ph m cao h n (Dobbs và

c ng s , 1991) Tác gi Fishbein và Ajzen (1975) thì cho r ng, m t trong nh ng

y u t d báo g n nh t c a hành vi là ý đ nh Ý đ nh mua đ c nh h ng b i

119

242 321 360 402 450 580 662

31 92

146 160

177 189

251 335

m c đ mà cá nhân có thái đ tích c c đ n các hành vi, nh n th c ki m soát

hành vi và chu n ch quan

Nh v y, ý đ nh mua có liên quan đ n nhi u y u t Trong đ tài này, tác gi

nghiên c u ý đ nh mua thông qua các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua s n

ph m thu c BVTV sinh h c

2.2.2.2 Lý thuy t hành đ ng h p lý TRA

Thuy t hành đ ng h p lý TRA (Theory of Reasoned Action) đ c Ajzen và

Fishbein xây d ng t n m 1967, đ c hi u ch nh m r ng theo th i gian Mô

hình TRA (Ajzen và Fishbein, 1975) cho th y m i quan h gi a ý đ nh tiêu dùng

và hành vi tiêu dùng

Hình 2.2: Mô hình lý thuy t hƠnh đ ng h p lý TRA

(Ngu n: Sheppard và các c ng s , 1998)

Trong mô hình TRA, hai nhân t chính nh h ng đ n ý đ nh là thái đ và chu n

ch quan Thái đ đ c đo l ng b ng ni m tin và s đánh giá v các thu c tính

c a s n ph m Ng i tiêu dùng s chú ý đ n nh ng thu c tính mang l i các ích

l i c n thuy t và có m c đ quan tr ng khác nhau N u bi t tr ng s c a các

Hành vi

th c s

Ý đ nh Thái đ

Chu n

ch quan

thu c tính đó thì có th d đoán g n k t qu l a ch n c a ng i tiêu dùng Nhân

t chu n ch quan có th đ c đo l ng thông qua nh ng ng i có liên quan

đ n ng i tiêu dùng (nh gia đình, b n bè, đ ng nghi p) nh ng ng i này thích

hay không thích h mua M c đ tác đ ng c a nhân t chu n ch quan đ n xu

h ng mua c a ng i tiêu dùng ph thu c: (1) m c đ ng h ho c ph n đ i

đ i v i vi c mua c a ng i tiêu dùng và (2) đ ng c c a ng i tiêu dùng làm

theo mong mu n c a nh ng ng i có nh h ng

Có nhi u nghiên c u v n d ng lý thuy t hành đ ng h p lý, trong đó có

Venkatesh và c ng s (2003), trong đó các tác gi kh ng đ nh r ng thái đ có

th gi i thích đ c tr c ti p xu h ng tiêu dùng, tr c khi có hành vi tiêu dùng thì xu h ng đã hình thành trong suy ngh c a ng i tiêu dùng, do đó, xu h ng

tiêu dùng là y u t d đoán t t nh t hành vi tiêu dùng c a khách hàng Và, m c

đ a thích c a m t ng i tiêu dùng khác c ng nh h ng lên ý đ nh mua c a

khách hàng

Ngoài ra, nghiên c u c a Oliver và Bearden (1985) c ng kh ng đ nh thái đ và

chu n ch quan là y u t quy t đ nh ý đ nh mua, các tác gi còn b sung các

y u t tâm lý và y u t nhân kh u h c

M t s h n ch c a lý thuy t đ c ch ra, nh : khách hàng có th l p k ho ch

đ mua s n ph m nh ng th c t l i không có, đi u này nh h ng đ n ý đ nh

mua c a khách hàng Và lý thuy t ch đ c p đ n hành vi tiêu dùng duy nh t,

trong khi th c t , khách hàng th ng xuyên đ i m t v i nhi u đ i t ng Do

đó, lý thuy t hành đ ng h p lý c n đ c m r ng cho phù h p

2.2.2.3 Lý thuy t hành vi ho ch đ nh TPB

Thuy t hành vi ho ch đ nh đ c Ajzen đ xu t n m 1985, là s phát tri n và c i

ti n c a thuy t hành đ ng h p lý TRA Theo mô hình m i này, ý đ nh không

ch nh h ng b i 2 y u t là thái đ và chu n ch quan mà còn b nh h ng

b i y u t ki m soát hành vi nh n th c Nó đ i di n cho các ngu n l c c n

thuy t c a con ng i đ th c hi n m t công vi c b t kì, ngu n l c, tài nguyên,

kh n ng đ m t ng i th c hi n công vi c nh m đ t k t qu mong đ i Ki m

soát nh n th c ph n nh vi c d dàng hay khó kh n th c hi n hành vi và vi c

th c hi n hành vi đó có b ki m soát hay h n ch hay không

S ki m soát hành vi c m nh n b t ngu n t thuy t t lo c a Bandura (1977), theo ông thì s mong đ i là s thúc đ y, s th hi n, c m giác th t b i cùng v i

th t b i l p l i xác đ nh hi u l c và ph n h i c a hành vi Bandura chia s mong

đ i thành hai lo i tách bi t nhau: s t lo và k t qu mong đ i Trong đó, s t

lo là s tin ch c r ng m t ng i có th ti n hành m t cách thành công hành vi

đ c yêu c u đ có đ c k t qu ây là đi u ki n tiên quy t c a s thay đ i

hành vi, b i nó xác đ nh s th c hi n hành vi K t qu mong đ i là s d đoán

r ng hành vi đ c d đ nh tr c s d n đ n m t k t qu ch c ch n

Hình 2.3: Mô hình lý thuy t hành vi ho ch đ nh TPB

(Ngu n: Ajzen, 1985)

u đi m c a mô hình TPB là nó có th bao quát nh ng hành vi không th ki m

soát c a con ng i, đi u này ch a đ c gi i thích trong mô hình TRA, vì ý đ nh

hành vi c a m t cá nhân không th lo i tr y u t quy t đ nh c a hành vi n i

mà s ki m soát c a cá nhân đ i v i hành vi không đ y đ B ng cách thêm y u

t nh n th c ki m soát hành vi, thuy t TPB có th gi i thích m i quan h gi a

ý đ nh hành vi và hành vi th c s Hoyer và Maclnnis (2007) đã d a trên lý

thuy t hành vi ho ch đ nh đ a ra các c s lý thuy t b sung, ông mô t r ng

m t s y u t nh h ng đ n thái đ c a ng i tiêu dùng s nh h ng đ n hành

vi tiêu dùng, bao g m: m c đ tham gia, có ki n th c và kinh nghi m, phân tích

lý do, kh n ng ti p c n c a thái đ , thái đ t tin

i m h n ch c a mô hình TPB là nó d a trên quá trình x lý nh n th c và thay

đ i hành vi N u so sánh v i mô hình ki m soát c m xúc, mô hình TPB đã b

qua các y u t c m xúc s s hãi, lo l ng, c m xúc tích c c và đánh giá chúng

trong m t mô hình b gi i h n (Venkatesh, 2003)

2.3 Gi thuy t nghiên c u

Trên c s n n t ng lý thuy t đ c tác gi nghiên c u v i nh n đ nh là có liên quan đ n ý đ nh mua s n ph m thu c BVTV sinh h c, tác gi trình bày các gi

thuy t áp d ng cho nghiên c u, bao g m bi n ph thu c là ý đ nh mua thu c

BVTV sinh h c, và các bi n đ c l p nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV

thi n v i môi tr ng là: ch ngh a t p th , m i quan tâm v môi tr ng, hi u

qu c a ng i tiêu dùng nh n th c Nghiên c u c a Mostafa (2009) g m các

y u t : m i quan tâm đ n môi tr ng, ki n th c v môi tr ng, s hoài nghi v i

tuyên b môi tr ng, thái đ đ i v i môi tr ngầ Trong nghiên c u c a

Venkatesh và c ng s (2012) v s ch p nh n và s d ng công ngh thông tin

c a khách hàng, các y u t nh h ng g m: hi u qu mong đ i, n l c mong

đ i, nh h ng xã h i, đi u ki n thu n l i, đ ng c th a mãn, giá tr c a giá c

và thói quen

Bài nghiên c u d a trên lý thuy t TPB đ xây d ng mô hình nghiên c u, bao

g m 3 y u t nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c là Thái đ ,

Chu n ch quan, Nh n th c ki m soát hành vi Ngoài ra tác gi còn đ xu t 2

y u t n a là M i quan tâm môi tr ng, và Giá tr c a giá c ng th i đ a các

y u t nhân kh u h c vào đ ki m đ nh s khác bi t đ n ý đ nh mua thu c

BVTV sinh h c

2.3.1 Thái đ

Theo Hi p h i Marketing Hoa K , “thái đ là m t quá trình nh n th c liên quan

đ n c m xúc, tích c c ho c tiêu c c” Theo Ajzen (1991), thái đ là quá trình đánh giá mong mu n ho c không mong mu n mà t đó con ng i đ a ra các

hành vi c th Thái đ g m 3 thành ph n c th : thành ph n nh n th c, thành

ph n c m xúc, thành ph n xu h ng hành vi Thái đ c a ng i tiêu dùng là

vi c đo l ng các nh n th c c a ng i tiêu dùng v s n ph m, th ng hi u và

các thu c tính Theo Davis (1989), thái đ đ c đo l ng b i 2 y u t : (1) tính

h u ích, (2) tính d s d ng Theo Philip Kotler, thái đ di n t nh ng đánh giá

t t hay x u d a trên nh n th c b n v ng, nh ng c m giác c m tính và nh ng xu

h ng hành đ ng c a m t ng i đ i v i m t khách th hay m t ý t ng nào đó Thái đ c a h d n đ n vi c thích ho c không thích m t đ i t ng nào đó, ti p

c n ho c xa r i nó Nh v y, thái đ là m t y u t quan tr ng đ nghiên c u

hành vi c a ng i tiêu dùng

K t qu nghiên c u c a Mostafa (2009) th hi n r ng thái đ c a ng i tiêu

dùng v i s n ph m thân thi n môi tr ng là tích c c thì kh n ng mua hàng c a

h s tích c c Trong nghiên c u c a V Th Bích Viên (2013), “Nghiên c u

các y u t nh h ng đ n ý đ nh mua s n ph m xanh c a ng i dân Tp.HCM”

cho th y thái đ có nh h ng m nh đ n ý đ nh mua

Gi thuy t H1: Thái đ c a ng i nông dân v i thu c BVTV sinh h c và ý

đ nh mua thu c BVTV sinh h c có m i quan h đ ng bi n

2.3.2 Chu n ch quan

Chu n ch quan là s c ép xã h i v m t nh n th c đ ti n hành ho c không ti n

hành m t hành vi nào đó

Tác gi Chen (2007) đã v n d ng mô hình và lý thuy t hành vi ho ch đ nh vào

nghiên c u thái đ ng i tiêu dùng và ý đ nh mua th c ph m h u c Trong các

gi thuy t đ a ra, tác gi cho r ng các cá nhân có chu n ch quan tích c c v i

th c ph m h u c , h s có nhi u ý đ nh mua nó Và k t qu mô hình cho th y,

so v i các y u t nh thái đ v i th c ph m h u c , nh n th c ki m soát hành

vi thì chu n ch quan tích c c có nh h ng gia t ng đáng k ý đ nh mua hàng

c a ng i tiêu dùng

Ngoài ra, v n hóa xã h i c ng nh h ng nhi u đ n lý thuy t hành vi ho ch

đ nh S tác đ ng c a nh ng đ nh ki n có s n, nh ng t duy theo l i c , c ng

làm nh h ng đ n ng i tiêu dùng, đ c bi t là ng i nông dân s ng trong m i

quan h làng xã Trong m i quan h này, tâm lý đám đông v n có tác đ ng nh t

đ nh c a nó

Gi thuy t H2: Chu n ch quan c a ng i nông dân v i thu c BVTV sinh

h c và ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c có m i quan h đ ng bi n

2.3.3 Nh n th c ki m soát hành vi

Nh n th c ki m soát hành vi nói đ n nh n th c c a con ng i v kh n ng c a

h đ th c hi n m t hành vi đã qui đ nh, nó là toàn b ni m tin v s ki m soát,

đi n hình nh s hi n di n c a các y u t thúc đ y ho c c n tr s th c hi n

hành vi

Trong nghiên c u c a Ajzen (1991), nh n th c ki m soát hành vi đ c gi i thích

qua các bi n, ki m soát v tính d s d ng, s s n có c a s n ph m thân thi n

Có m i quan h tr c ti p gi a thái đ c a ng i tiêu dùng v s b t ti n trong

vi c tìm ki m s n ph m v i ý đ nh mua s n ph m đó Y u t ti n l i và kh

n ng ti p c n s n ph m m t cách d dàng nh h ng nhi u đ n ý đ nh mua

Vi c không có s n s n ph m có th chuy n ý đ nh mua c a ng i tiêu dùng

Gi thuy t H3: Nh n th c ki m soát hành vi c a ng i nông dân v i thu c

BVTV sinh h c và ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c có m i quan h đ ng

bi n

2.3.4 M i quan tơm đ n môi tr ng

Môi tr ng hi n nay không ch là m i quan tâm c a cá nhân hay đ n v nào mà

là c a m i con ng i và c a c c ng đ ng, vì đây là đi u ki n đ con ng i

s ng và t n t i T n m 1972, ngày 5/6 đ c ch n là ngày môi tr ng th gi i,

hi n có trên 150 qu c gia tham gia các ho t đ ng vào ngày này nh m kêu g i

các hành đ ng b o v môi tr ng Vi t Nam tham gia t n m 1982 v i nhi u

ho t đ ng t ch c các chi n d ch làm s ch đ p môi tr ng s ng, môi tr ng làm

vi c9

Các ch ng trình v n đ ng thay đ i thói quen tiêu dùng, s d ng s n ph m s ch,

thân thi n, d tiêu h y nh m b o v môi tr ng liên t c đ c phát đ ng S

d ng thu c BVTV sinh h c c ng là m t trong nh ng ch ng trình v n đ ng c a

các c p đ n ng i nông dân trong v n đ b o v môi tr ng s ng và làm ra các

nông s n s ch, an toàn Các n i dung trên nh m xây d ng ý th c quan tâm đ n môi tr ng, và kêu g i s thay đ i hành vi tiêu dùng Nh ng m i quan tâm đ n môi tr ng và hành vi mua, ti n đ là ý th c mua s n ph m thân thi n môi

tr ng nói chung và thu c BVTV sinh h c nói riêng có m i quan h nh th

nào? Theo Squire và c ng s (2001), ng i tiêu dùng có m i quan tâm nhi u

h n đ n môi tr ng có nhi u kh n ng gia t ng s l n mua s n ph m thân thi n

v i môi tr ng h n s ng i ít quan tâm đ n môi tr ng Theo Mostafa (2009),

m i quan tâm đ n môi tr ng có tác đ ng tích c c đ n ý đ nh mua s n ph m

thân thi n v i môi tr ng

Gi thuy t H4: M i quan tâm đ n môi tr ng c a ng i nông dân và ý đ nh

mua thu c BVTV sinh h c có m i quan h đ ng bi n

2.3.5 Giá tr c a giá c

Ng i nông dân th ng quan tâm đ n giá c c a thu c BVTV mà h s d ng,

và câu h i luôn đ c đ t ra là thu c này s d ng có hi u qu không (có di t tr

đ c sâu b nh, t ng n ng su t) c bi t v i nông dân vùng lúa BSCL, di n

tích canh tác l n (t 5.000 m2 đ n 100.000 m2)10, ph i thuê thêm nhân công đi

phun thu c, v i tình hình khan hi m lao đ ng vào th i đi m mùa v , giá nhân công t ng đ t bi n, n u thu c phun không hi u qu ph i phun l i, v a m t chi

phí mua thu c, ti n thuê nhân công v a nh h ng đ n n ng su t Do đó, tr c

khi mua thu c, ng i nông dân cân nh c k giá tr mang l i so v i chi phí b

ra

Chi phí b ng ti n ho c giá c th ng đi đôi v i ch t l ng trong vi c xác đ nh

giá tr c a s n ph m Theo Dodds và c ng s (1991), giá tr c a giá c là s k t

h p hài hòa gi a l i ích nh n th y c a vi c s d ng công ngh và chi phí b ra

đ s d ng chúng Giá tr c a giá c s cao h n khi mà l i ích c a vi c s d ng cao h n chi phí b ra, lúc này giá tr c a giá c là m t y u t c n xem xét khi

nghiên c u v ý đ nh mua (Venkatesh và c ng s , 2012)

Gi thuy t H5: Giá tr c a giá c và ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c có m i

H4 M i quan tâm đ n môi tr ng Ý đ nh mua +

2.3.6 Nhân kh u h c

Nghiên c u c a Oliver và Bearden (1985) kh ng đ nh ngoài thái đ và chu n

ch quan là y u t quy t đ nh ý đ nh mua, còn b sung các y u t tâm lý và y u

t nhân kh u h c Y u t tâm lý bao g m giá tr c a cá nhân, ni m tin, ki n

th c, nh n th c Y u t nhân kh u h c bao g m gi i tính, tu i tác, thu nh p,

trình đ h c v n

Hi n nay, v n đ b t bình đ ng gi i tính dù đã đ c xóa b Nh ng nông thôn,

và đ c thù ngành nông nghi p, vai trò c a nam và n có s khác bi t trong ng

x , hành vi, m i quan tâm v môi tr ng, s c kh e

Trình đ h c v n c ng là m t y u t có nh h ng đ n ý đ nh mua thu c BVTV

sinh h c K v ng r ng nh ng ng i có trình đ cao, kh n ng nh n th c v các

v n đ môi tr ng cao, h s có nhi u ý đ nh mua thu c BVTV sinh h c

Thâm niên canh tác c ng là m t y u t có kh n ng gây nh h ng đ n ý đ nh mua Quá trình canh tác lâu dài, ng i nông dân càng d d đoán tình hình d ch

h i, bi n pháp phòng tr và nh ng nguyên nhân sâu xa phát sinh ra b nh d ch

t thu c BVTV hóa h c, t đó có kh n ng mua thu c BVTV sinh h c nhi u

h n

Do đó, trong bài nghiên c u này, tác gi xem xét có s khác bi t c a các y u t

nh : gi i tính, thâm niên canh tác, trình đ h c v n đ n ý đ nh mua thu c BVTV

sinh h c hay không

2.4 Mô hình nghiên c u

V i nh ng gi thuy t xây d ng nh trên, mô hình nghiên c u đ xu t nh sau:

Hình 2.3: Mô hình nghiên c u đ xu t

- Bi n ph thu c: Ý đ nh mua

- Bi n đ c l p: g m 5 bi n: Thái đ , Chu n ch quan, Nh n th c ki m soát

hành vi, M i quan tâm đ n môi tr ng, Giá tr c a giá c

2.5 Tóm t t

Trong ch ng này, tác gi đã nêu ra các c s lý thuy t liên quan đ n thu c

BVTV sinh h c, đ nh ngh a, phân lo i cùng v i m t s lo i thu c sinh h c đi n

hình Các đ nh ngh a liên quan đ n ý đ nh mua, cùng các lý thuy t liên quan

nh : lý thuy t hành đ ng h p lý TRA, lý thuy t hành vi ho ch đ nh TPB ng

th i c ng trình bày nh ng nghiên c u trong n c và n c ngoài có liên quan

g n v i thu c BVTV sinh h c, đó là các nghiên c u y u t nh h ng đ n ý

đ nh mua s n ph m thân thi n v i môi tr ng Qua đó, tác gi phát tri n các gi

thuy t, gi đ nh các y u t có m i quan h đ ng bi n v i ý đ nh mua thu c

BVTV sinh h c, bao g m: Thái đ , Chu n ch quan, Nh n th c ki m soát hành

vi, M i quan tâm đ n môi tr ng, Giá tr c a giá c T đó tác gi đ xu t mô

hình nghiên c u

Trong ch ng sau, tác gi s trình bày ph ng pháp nghiên c u, bao g m thi t

k nghiên c u, xây d ng thang đo, thi t k m u, và đánh giá s b thang đo

CH NG 3: THI T K NGHIÊN C U

3.1 Gi i thi u

ch ng 2, tác gi đã trình bày c s lý thuy t v thu c BVTV sinh h c, các

lý thuy t liên quan đ n ý đ nh mua và phát tri n các gi thuy t tác đ ng lên ý

đ nh mua thu c BVTV sinh h c C s này là n n t ng cho n i dung c a ch ng

3 Trong ch ng này tác gi trình bày ba n i dung chính nh sau:

(1) Thi t k nghiên c u, bao g m qui trình nghiên c u, ph ng pháp nghiên

Tác gi d a vào lý thuy t v thái đ , chu n ch quan, nh n th c ki m soát hành

vi, m i quan tâm đ n môi tr ng, giá tr c a giá c ; k t h p tham kh o các

nghiên c u có liên quan trong l nh v c s n ph m thân thi n môi tr ng đ xây

d ng thang đo nháp l n 1 Sau đó tác gi th c hi n nghiên c u đ nh tính thông

qua k thu t th o lu n tay đôi t i C n Th tháng 1/2014 nh m đi u ch nh, b sung thang đo Nghiên c u đ c th c hi n v i 5 ng i là chuyên gia vi n lúa BSCL, cán b k thu t Công ty TNHH TM Tân Thành, đây là m t đ n v s n

xu t và kinh doanh thu c BVTV sinh h c, Giám đ c Nhà máy thu c BVTV

Delta, Tr ng nhóm câu l c b nông dân Cách th c ti n hành: tác gi ch n ra

ng i th 1, cùng th o lu n các câu h i liên quan đ n b ng kh o sát đ tìm ra

đi m m i, sau đó ch n ng i th 2, ng i th 3 thì v n có thêm đi m m i khác

v i hai ng i tr c, đ n ng i th 4 và th 5 thì không có thêm thông tin m i

Nh v y ngu n thông tin đã bão hòa, n u ph ng v n thêm s không có thêm

thông tin m i, tác gi k t thúc quá trình kh o sát đ nh tính l n 1

Tác gi đi u ch nh thang đo thành thang đo nháp l n 2, ti n hành ph ng v n th

v i 10 ng i, đ đánh giá m c đ rõ ràng, d hi u c a b ng câu h i Ng i kh o

sát ph i hi u đ c thu c BVTV sinh h c đang đ c kh o sát là gì, hi u rõ n i

dung các câu h i thì phi u kh o sát m i thành công, m c tiêu nghiên c u m i

đ c đáp ng Sau đó ti n hành xây d ng b ng câu h i đ làm phi u kh o sát

phù h p v i đ tài nghiên c u và đ i t ng nghiên c u

3.2.1.2 Nghiên c u đ nh l ng

Nghiên c u đ nh l ng thông qua phi u kh o sát ý ki n M c đích dùng đ ki m

đ nh l i mô hình đo l ng và các gi thuy t trong mô hình Ti n hành kh o sát

chính th c v i 300 phi u đ c g i ph ng v n tr c ti p 300 nông dân tr ng lúa

thu c 13 t nh BSCL T t c d li u thu đ c s đ c làm s ch và x lý s li u

b ng ph n m m SPSS 16.0 ánh giá thang đo b ng ph ng pháp h s tin c y

Cronbach Alpha, phân tích nhân t khám phá EFA đ lo i ra các bi n không

phù h p Th c hi n các phân tích, đ a ra k t lu n v k t qu nghiên c u

3.2.2 Qui trình nghiên c u

Qui trình nghiên c u bao g m nh ng b c trình bày hình 3.1: