Phân tích các yếu tố tác động đến quyết định kiểm tra sức khỏe định kỳ của người dân thành phố hồ chí minh

26CH NGă3:ăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U ..... Trong các khái ni m DALY và QALY, th t mà các tr ng thái khác nhau di n ra không quan tr ng... Tác gi c ng xác... 3.2 PH NGăPHÁPăNGHIểNăC Uă NH TÍN

TR NGă I H C KINH T TP H CHÍ MINH

TR N T NH MINH TRÍ

LU NăV NăTH CăS

Tp H Chí Minh – N mă2015

TR NGă I H C KINH T TP H CHÍ MINH

TR N T NH MINH TRÍ

Chuyên ngành: Kinh T Phát Tri n

L IăCAMă OAN

Tôi cam đoan đơy lƠ công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu

nghiên c u nêu trong lu n v n lƠ trung th c vƠ ch a t ng đ c ai công b trong b t

k công trình nào khác

Tác gi lu n v n

Tr n T nh Minh Trí

M C L C TRANG PH BÌA

L IăCAMă OAN

M C L C

DANH M C KÝ HI U, VI T T T

DANH M C PH L C

CH NGă1:ăGI I THI U 1

1.1 T V N 1

1.2 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U 4

1.3 M C TIÊU NGHIÊN C U 4

1.3.1 M c tiêu t ng quát: 4

1.3.2 M c tiêu c th : 4

1.3.3 Câu h i nghiên c u: 4

1.4 PH NG PHÁP NGHIểN C U 4

1.5 B C C TÀI 5

CH NGă2:ăăăC ăS LÝ LU N VÀ CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN 7

2.1 NH NGH A V KI M TRA S C KH E NH K 7

2.2 LÝ THUY T V KINH T H C S C KH E ( Peter Zweifel( 2009) ) 8

2.2.1 Nguyên lý xác đ nh giá tr kinh t c a s c kh e 8

2.2.2 Công b ng và s c kh e 14

2.2.3 Cung và c u s c kh e cá nhân 18

2.3 LÝ THUY T THÔNG TIN B T CÂN X NG 21

2.4 CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN 22

2.4.1 Mô hình nghiên c u 22

2.4.2 Công b ng trong ti p c n d ch v 24

2.4.3 Hành vi ng i tham gia ki m tra s c kh e đ nh k 25

2.5 K T LU N CH NG 2 26

CH NGă3:ăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 28

3.1 KHUNG PHÂN TÍCH 28

3.2 PH NG PHÁP NGHIểN C U NH TÍNH 29

3.2.1 S c n thi t c a vi c ph ng v n tay đôi 29

3.2.2 Ph ng v n tay đôi 29

3.3 PH NG PHÁP NGHIểN C U NH δ NG 32

3.3.1 Mô hình h i quy 32

3.3.2Thi t k kh o sát 35

3.4 K T LU N CH NG 3 37

CH NGă4:ăăăK T QU NGHIÊN C U 39

4.1 K T QU NGHIÊN C U NH TÍNH 39

4.1.1 B ng t ng h p ph ng v n tay đôi v i gi i chuyên gia, bác s 39

4.1.2 B ng t ng h p ph ng v n tay đôi v i ng i có kh n ng quy t đ nh vi c ki m tra s c kh e đ nh k 42

4.1.3 B ng t ng h p chung c a hai đ i t ng ph ng v n là gi i chuyên gia, bác s v i ng i có kh n ng th c hi n quy t đ nh vi c ki m tra s c kh e đ nh k 45

4.2 K T QU NGHIÊN C U NH δ NG 46

4.2.1 Th ng kê mô t 46

4.2.2 K t qu mô hình h i quy Logistic 56

4.3 K T LU N CH NG 4 61

CH NGă5:ăK T LU N VÀ KI N NGH 62 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C PH L C

Ph l c 1 : B ng câu h i dùng cho chuyên gia, bác s

Ph l c 2: B ng câu h i dùng cho ng i tham gia

Ph l c 3: Danh sách các chuyên gia

Ph l c 4: B ng câu h i kh o sát đ nh l ng

Ph l c 5: B nh b m sinh, b nh m n tính

Ph l c 6: B ng d li u kh o sát

CH NGă1:ăGI I THI U

1.1 T V Nă

V n đ s c kh e tr nên r t quan tr ng , vì nó đ c xem nh lƠ m t trong

nh ng y u t chính trong vi c h n ch đói nghèo, phát tri n b n v ng c a n n kinh

t ( World Bank (1993); Smith (1999) )

Không lơu tr c đơy, s c kh e t t đ c xem nh lƠ món quƠ c a t nhiên và

s c kh e t i đ c coi nh nh ng đi u không may m n Tuy v y, nh ng thành qu y

t hi n đ i đư t o ra ni m tin v vi c con ng i có th đ t t i m t s c kh e t t khi

s d ng chúng đúng cách ( Peter Zweifel (2009) )

Y t d phòng là m t ph ng pháp giúp ti t ki m chi phí cho cá nhân và toàn

xã h i h n lƠ ph ng pháp c u ch a hi n nay Phòng b nh có ngh a lƠ ph i ki m tra

s c kh e đ nh k , tr c khi các m m b nh phát tri n ( Ariely, (2008) )

tim m ch, t ng m máu ng i l n tu i , đơy lƠ nguyên nhơn quan tr ng gơy t ng

huy t áp, d n đ n bi n ch ng tai bi n m ch máu não, m t vƠi c n b nh ung th có

th đ c ch a kh i n u phát hi n s m,…Tuy nhiên , Vi t Nam chúng ta hi n nay

đa s ng i dân ch đ n c s y t khi c th đư phát b nh, khi c m th y khó ch u

v i các tri u ch ng vƠ đang suy y u Chính thói quen nƠy lƠm cho c h i ch a kh i

b nh không cao, không hi u qu v chi phí đ u t cho s c kh e

Vi t Nam hi n nay là qu c gia đang có s phát tri n v nhi u m t, ý th c c a

ng i dân v m t cu c s ng kh e m nh c ng đ c th hi n khá rõ, qua vi c h ngƠy cƠng quan tơm đ n ch t l ng hàng hóa, th c ph m, các công viên, câu l c b

th d c ngƠy cƠng đông ng i luy n t p Th nh ng vi c ki m tra s c kh e đ nh k ,

m t vi c làm quan tr ng đ gi m thi u r i ro v s c kh e thì ch a đ c quan tâm

Lâu nay chính sách c a chúng ta ch t p trung vào vi c ki m tra s c kh e đ nh k

cho nh ng đ i t ng đ c thù nh : ng i lao đ ng trong môi tr ng đ c h i, các c

quan, công ty, th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k cho cán b công nhân viên

c a mình Ch a có c ch khuy n khích toàn dân

Hưy t ng t ng, n u t t c chúng ta đ u ki m tra s c kh e đ nh k , s có bao

nhiêu b nh nghiêm tr ng có th đ c phát hi n, bao nhiêu chi phí có th đ c c t

gi m vƠ bao nhiêu ng i s gi m n i kh n kh nh phát hi n b nh s m?

V i n n kinh t đang trong th i k chuy n đ i c a Vi t Nam hi n nay, r t

nhi u y u t có th gây h i cho s c kh e nh : th c ph m kém ch t l ng, b i b n

và ô nhi m môi tr ng t quá trình công ngh p hóa, áp l c tài chính và công vi c gia t ng…, nh t là t i các thành ph l n Qua đó chúng ta th y r ng vi c ki m tra

s c kh e đ nh k đ góp ph n nâng cao ch t l ng cu c s ng là r t c n thi t Làm

sao chúng ta có th nâng cao ý th c c a ng i dân v vi c ki m tra s c kh e đ nh

k ?

có đ c nh ng đ nh h ng đúng, nh ng chính sách phù h p, hi u qu

trong vi c khuy n khích ng i dân tham gia ki m tra s c kh e đ nh k , chúng ta

c n ph i bi t đ c các y u t nào trong xã h i Vi t nam hi n nay tác đ ng đ n

quy t đ nh th c hi n ki m tra s c kh e đ nh k Các y u t c b n trong xã h i Vi t nam hiên nay nh lƠ:

Trình đ dơn trí Vi t Nam nh ng n m g n đơy đ i ng trí th c t ng nhanh, ch tính riêng s sinh viên c ng đư cho th y s t ng nhanh v t b c N m 2003-2004

t ng s sinh viên đ i h c vƠ cao đ ng lƠ 1.131.030 sinh viên đ n n m 2007- 2008

t ng lên 1.603.484 sinh viên N m 2008 t ng s sinh viên ra tr ng lƠ 233.966 trong đó sinh viên t t nghi p đ i h c lƠ 152.272; sinh viên t t nghi p cao đ ng lƠ 81.694 S trí th c có trình đ th c s , ti n s c ng t ng nhanh( ngu n: Ngu n nhơn

l c Vi t nam ậ B Giáo duc 22/6/ 2010 )

Thu nh p bình quơn đ u ng i hi n nay c a Vi t nam d a trên s li u c a

T ng c c Th ng kê (GSO), t ng s n ph m qu c n i (GDP) c a Vi t Nam n m 2014 tính theo giá hi n hƠnh đ t 3.937.856 t đ ng, t ng đ ng 184 t USD, tính theo

t giá c a S Giao d ch Ngơn hƠng NhƠ n c vƠo ngƠy 31/12/2014 lƠ 21.400

đ ng/USD.D a trên quy mô dơn s 90,73 tri u ng i c a n m 2014 (c ng theo s

li u do GSO công b ), GDP bình quơn đ u ng i c a Vi t Nam n m 2014 đ t 2.028 USD, t ng đ ng 169 USD/tháng.Tr c đó, n m 2013, t ng s n ph m qu c n i

c a Vi t Nam đ t 3.584.262 t đ ng tính theo giá hi n hƠnh, theo đó GDP bình quơn đ u ng i đ t 1.900 USD, t ng so v i m c 1.749 USD c a n m 2012.V i m c thu nh p 169 USD/ tháng t ng đ ng v i 3,380,000VND/ tháng đơy lƠ m c thu

nh p trung bình th p so v i các n c trong khu v c ( Ngu n: T ng c c th ng kê ậ

2014 )

Trong 10 n m qua, s ng i trong đ tu i 15-64 đư t ng lên 12,6 tri u ng i,

t 46,7 tri u ng i n m 1999 lên 59,3 tri u ng i n m 2009 T tr ng dân s t 65

tu i tr lên tuy c ng t ng lên nh ng không đáng k Sau 30 n m, t tr ng này ch

t ng đ c 1,6 đi m ph n tr m (t 4,8% n m 1979 lên 6,4% n m 2009) ( ngu n:

T ng c c dân s k ho ch hóa gia đình 2014 )

Tình hình cung c p d ch v y t cho ng i dân Vi t nam hi n nay: B nh

vi n Ung b u TP H Chí Minh là tuy n cu i c a ng i b nh m c b nh ung th khu v c phía nam S gi ng th c kê c a BV ch có 631 gi ng Trung bình m i ngƠy BV đi u tr n i trú g n hai nghìn ng i b nh, b nh nhân ngo i trú g n 10 nghìn ng i Trong khi c s v t ch t BV đang xu ng c p, ch t h p, trang thi t b thi u H ng ngày, s l ng ng i b nh đ n khám, đi u tr luôn trong tình tr ng

"v t ng ng" quá t i B nh vi n B ch Mai (Hà N i) có t i 25/26 chuyên khoa (tr khoa Da li u) luôn trong tình tr ng quá t i Có nh ng chuyên khoa th ng quá t i kho ng 200% nh : Trung tơm Y h c h t nhân và Ung b u, Vi n Tim m ch Qu c gia, Khoa Th n - ti t ni u, Khoa Hô h p, Khoa Th n kinh S l ng b nh nhân n i trú đi u tr t i BV B ch Mai liên t c t ng theo các n m B nh nhân ngo i trú đ n khám t i b nh vi n c ng liên t c t ng v i g n 800 nghìn b nh nhân n m 2010, lƠm cho tình tr ng quá t i ngƠy cƠng c ng th ng ( ngu n: Báo Nhân Dân, 6/1/2012 )

V i t t c nh ng y u t c b n trên, và còn thêm nh ng y u t nào khác trong

xã h i Vi t nam hi n nay, có tác đ ng đ n vi c tham gia ki m tra s c kh e đ nh k

c a ng i dân Nghiên c u này s tìm hi u, phân tích các y u t th c s tác đ ng

đ n quy t đ nh th c hi n ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dân

1.2 IăT NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U

Nghiên c u này s tìm hi u, phân tích các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh ki m

tra s c kh e đ nh k c a ng i dân

Nghiên c u đ c th c hi n trên đ a bàn TP H Chí εinh ơy lƠ đ a bàn có

dân s đông nh t c n c, đ c đi m dân s đa d ng, m c s ng bình quơn t ng đ i

cao so v i c n c, nhu c u v s c kh e cá nhơn đ c th hi n khá rõ nét H th ng

ch m sóc s c kh e n i đơy đa d ng, phong phú và hi n đ i nh t c n c ng th i đơy c ng lƠ n i có nhi u y u t có th nh h ng x u đ n s c kh e V i ngu n l c

và th i gian có h n, nghiên c u khó có th th c hi n trên ph m vi toàn qu c Nghiên c u s th c hi n kh o sát ba qu n c th c a TP H Chí Minh là qu n 1,

qu n 10, qu n Tơn Bình, đơy lƠ ba qu n có kh n ng đ i di n cho c u trúc đa d ng

c a dơn c đang sinh s ng t i Tp H Chí Minh

Nghiên c u đ c th c hi n đ ng th i hai ph ng pháp, ph ng pháp đ nh tính

vƠ ph ng pháp đ nh l ng

Nghiên c u dùng ph ng pháp đ nh tính Th o lu n cùng các chuyên gia, bác

s , các ng i dân có kh n ng quy t đ nh vi c ki m tra s c kh e đ nh k , đ xác

đ nh đ c các y u t nh h ng đ n quy t đ nh ki m tra s c kh e đ nh k c a

ng i dơn, đ a ra đ c b ng câu h i dùng cho kh o sát nghiên c u đ nh l ng

- Nghiên c u đ nh tính đ xác đ nh rõ h n các y u t nƠo tác đ ng đ n quy t

đ nh ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dân và t i sao ng i dân l i th c hi n hay

không th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k Ng i nghiên c u s s d ng

ph ng pháp ph ng v n tay đôi v i đ i t ng nghiên c u đó lƠ gi i chuyên gia s c

kh e, bác s vƠ ng i có kh n ng t quy t đ nh tham gia ki m tra s c kh e đ nh

k Chi ti t v ph ng pháp đ nh tính, cách th c thu nh p và phân tích d li u s

đ c đ c p chi ti t trong ch ng ba

Nghiên c u dùng ph ng pháp đ nh l ng, g m th ng kê mô t và mô hình

h i quy logistic

- T k t qu nghiên c u đ nh tính có đ c, k t h p v i các c s lý thuy t, các

nghiên c u th c nghi m mƠ ng i nghiên c u có đ c ph ng trình h i quy v i

các bi n c n thi t, kh thi, phù h p, có th kh o sát, đo l ng đ c v i môi tr ng

Vi t nam hi n nay, tác đ ng đ n vi c th c hi n hay không th c hi n vi c ki m tra

s c kh e đ nh k c a ng i dân T ph ng trình h i quy nƠy, ng i nghiên c u s

d ng mô hình h i quy δogistic đ bi t đ c xu h ng nh h ng c a các y u t đ n

quy t đ nh vi c ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dân, phân tích m i t ng quan

c a các y u t đ n quy t đ nh ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dân Chi ti t v

ph ng pháp vƠ mô hình s d ng trong nghiên c u s đ c đ c p đ n trong

ch ng ba

1.5 B C Că TÀI

tài g m có n m ch ng:

- Ch ng 1: Gi i thi u v s c n thi t trong xã h i hi n nay c a đ tài nghiên

c u Phân tích nguyên nhân t i sao chúng ta c n ph i ki m tra s c kh e đ nh k ,

đ tu i nào chúng ta nên th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k , d a trên các

khuy n cáo c a các t ch c y t có uy tín và l i khuyên c a các chuyên gia Nêu rõ

đ i t ng c a đ tài nghiên c u, t i sao đ tài l i t p trung vƠo đ tu i c a đ i t ng

nghiên c u t b n m i tu i tr lên M c tiêu nghiên c u chính c a đ tài, đ tr l i

nh ng câu h i nghiên c u nào Gi i thi u v ph ng pháp mƠ ng i nghiên c u s

d ng đ làm sáng t v n đ và ph m vi mà nghiên c u này kh o sát đ nghiên c u

- Ch ng 2: Gi i thi u v c s lý thuy t mƠ ng i nghiên c u v n d ng trong

lý lu n c a đ tài, các nghiên c u th c nghi m đư đ c th c hi n b i nh ng ng i

đi tr c, ng i nghiên c u đư v n d ng cho nghiên c u c a mình

- Ch ng 3: Gi i thi u v ph ng pháp nghiên c u mƠ ng i nghiên c u s

d ng, đó lƠ nghiên c u đ nh tính vƠ đ nh l ng trong nghiên c u c a mình Ph ng

pháp ph ng v n tay đôi, ph ng pháp thu nh p d li u, gi i thi u v mô hình

Logistic

- Ch ng 4: Gi i thi u v k t qu nghiên c u đ c t ph ng pháp nghiên

c u đ nh tính, đ a ra khung phơn tích s d ng cho vi c nghiên c u đ nh l ng, đ nh

CH NGă2:ăăăC ăS LÝ LU N VÀ CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN

2.1ă NHăNGH AăV KI M TRA S C KH Eă NH K

Ki m tra s c kh e đ nh k t c lƠ ng i dân ít nh t m t l n trong n m đ n trung tơm ch m sóc s c kh e, đ đ c các bác s th c hi n vi c ki m tra s c kh e

cho mình Các vi c c th đ c th c hi n nh sau ( Theo quy đ nh c a thông t s

13/2007/ TT ậ BYT ngƠy 21 tháng 11 n m 2007 c a B Y T ):

- Ti p nh n h s vƠ hoƠn thƠnh các th t c hƠnh chính: i t ng khám s c

kh e có trách nhi m cung c p đ y đ , chính xác, trung th c các thông tin cá nhân,

tình tr ng s c kh e hi n t i, ti n s b nh t t c a b n thơn vƠ gia đình trong ph n

 Công th c máu, đ ng máu

 Xét nghi m n c ti u: T ng phơn tích n c ti u ( đ ng, protein, t bào.)

 Ch p X quang tim ph i th ng, nghiêng Th c hi n theo ch đ nh c a bác s

lâm sàng

o C n lơm sƠng khác: i t ng khám s c kh e ph i đ c làm thêm

các xét nghi m c n lâm sàng khác khi có ch đ nh c a bác s lâm sàng, ho c yêu

2.2 LÝ THUY T V KINH T H C S C KH E ( Peter Zweifel( 2009) )

tr l i cho nh ng câu h i th ng g p khi chúng ta bu c ph i b ti n ra đ

th c hi n m t vi c nƠo đó trong l nh v c ch m sóc s c kh e, ví d : chúng ta có nên

th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k hay không? Chúng ta có nên ti n hành t m soát ung th hay không? Chúng ta có nên ti n hành m t ch ng trình khuy n khích

ng i dơn n sáng hay không? Chúng ta có nên ti n hƠnh ch ng trình giám sát th

l c tr ng h c không? có c s tr l i cho các câu h i trên, lý thuy t v kinh

t h c s c kh e s cung c p cho ta các công c tr l i d i góc đ kinh t , công

b ng trong l nh v c ch m sóc s c kh e

2.2.1 Nguyên lý xác đ nh giá tr kinh t c a s c kh e

2.2.1.1 T m quan tr ng c a vi c xác đ nh giá tr kinh t trong l nh v c s c kh e

“ S s ng lƠ vô giá” lƠ m t lu n đi m ph bi n mà nhi u ng i s đ ng ý

Nh ng nh ng quy t đ nh trong v n đ cung c p d ch v ch m sóc s c kh e không

ch là c a nh ng cá nhơn mƠ còn đ n t phía các nhà ho ch đ nh chính sách Ta có

hai v n đ c n gi i quy t: B o v hay kéo dài m ng s ng c a m t con ng i ậ Tiêu

t n nh ng ngu n l c có h n c a xã h i Ta có m t quy t đ nh mang tính đánh đ ivà

đó lƠ m t quy t đ nh quan tr ng Cho m t quy t đ nh nh v y, ta c n nh ng phân

tích mang tính h th ng, cân nh c k l ng nh ng y u t liên quan Nh ng phân

tích kinh t theo h ng đ nh giá, m t m c đ nƠo đó, th a mãn nh ng đòi h i trên

th đ c coi nh ph ng án t t bên c nh các ph ng án đi u tr , vƠ nên đ c thêm

vào danh sách l a ch n Nên đ ý r ng khi m t ph ng án m i đ c đem ra so

sánh v i m t ph ng án có s n thì b n thơn ph ng án có s n nên đ t hi u qu v

m t chi phí M t ph ng án s không hi u qu n u có m t ph ng án khác cho k t

qu t ng t nh ng v i chi phí th p h n

- Nh ng phơn tích xác đ nh giá tr kinh t th ng d a trên quan đi m c a m t nhóm ng i nƠo đó, đi u này r t quan tr ng M t ph ng án có th không h p d n

cho m t bên nƠo đó, nh ng l i hi u qu trong quan đi m c a nh ng bên khác

Trong th c ti n quan đi m có th khác nhau t các phía: cá nhân b nh nhơn; các c quan, đ nh ch ; nhóm mà các d ch v y t nh m đ n, ngân sách c a b y t , ngân

sách c a chính ph vƠ các quan đi m mang tính c ng đ ng hay xã h i

- N u không có nh ng s đo l ng nghiêm túc, s không ch c ch n trong x p

h ng th t quan tr ng là r t l n N u không có n l c trong vi c đo l ng và so

sánh nh ng giá tr đ u ra vƠ đ u vào, chúng ta có r t ít c s đ đ a ra k t lu n

2.2.1.2 Xác đ nh giá tr kinh t trong l nh v c s c kh e là gì?

V i m i ho t đ ng mà m t phân tích kinh t nh m đ n, nó có hai tính ch t:

- Th nh t nó tính đ n đ u vƠo vƠ đ u ra c a quá trình ( hay còn g i là chi phí

và k t qu )

- Th hai v b n ch t, nh ng phân tích kinh t liên quan t i l a ch n Ngu n

l c là khan hi m và s th t hi n nhiên là không th s n xu t ra m t s n l ng th a

mãn m i mong mu n Vì v y, ng i ta ph i l a ch n và đánh đ i Nh ng l a ch n

đ c đ a ra trên nhi u tiêu chu n c s , đôi khi rõ rƠng, đôi khi không Nh ng phân

tích kinh t s xác đ nh và làm rõ m t nhóm nh ng tiêu chu n có th giúp cho vi c

l a ch n gi a các ph ng án

Hai tính ch t trên d n đ n vi c các phơn tích xác đ nh giá tr kinh t đ c đ nh ngh a nh m t phân tích so sánh nh ng ph ng án khác nhau v m t chi phí và k t

qu Vì th nhi m v c b n c a b t c m t phơn tích xác đ nh giá tr kinh t nào,

đ u lƠ xác đ nh, đo l ng, tính toán thành giá tr và so sánh chi phí và k t qu c a các ph ng án đ c đ ra Phân tích kinh t trong v n đ s c kh e không ph i là

m t ngo i l

2.2.1.3 T ng quan v nh ng k thu t xác đ nh giá tr kinh t

- Phân tích hi u qu chi phí ( CEA ): Phân tích hi u qu chi phí lƠ ph ng

pháp dùng cho vi c đánh giá k t qu và chi phí c a nh ng d án c i thi n s c kh e

Các nghiên c u d ng nƠy đư đ c dùng đ so sánh chi phí và s n m s ng thêm cho

nh ng ph ng án y t khác nhau K t qu c a nghiên c u th ng đ c t ng k t

d i d ng m t chu i nh ng t s hi u qu chi phí cho nh ng nhóm b nh nhân khác

nhau ho c các ph ng án khác nhau

Nh ng phân tích d ng nƠy đo l ng s c kh e theo th c đo “ t nhiên” ,

th c đo nƠy có th là m t th c đo y h c, ho c tu i th Th c đo nƠy ch có ý ngh a trong tr ng h p nh ng ph ng án khác bi t trong m t tác đ ng nƠo đó vƠ

không có tác d ng ph

i v i nh ng ph ng án đ c l p v i nhau, ch s dùng đ so sánh là ch s

hi u qu trung bình ( ACER ) N u hi u qu đ c đo b ng s n m tu i th , ch s

so sánh này có d ng:

ACER = Chi phí b ng ti n/ K t qu tính b ng s n m t ng lên trong tu i th

N u nh ng ph ng án có tính lo i tr , ta c n xem xét t l m c t ng lên trong chi phí đ i v i m c t ng lên trong l i ích Trong tr ng h p nƠy chúng ta dùng “ t

s t ng hi u qu chi phí “ ( ICER ) “ T s t ng hi u qu chi phí” c a m t ph ng

án đ c đ nh ngh a b ng t s c a m c t ng trong chi phí vƠ m c t ng trong hi u

qu khi so sánh v i ph ng án hi u qu ti p theo

ICER = Chi phí t ng lên/ K t qu t ng lên

- Phân tích chi phí th a d ng

o l ng m c th a d ng: M t vài khái ni m v m c th a d ng đư đ c phát

tri n đ g p nh ng tác đ ng đa chi u c a m t ph ng án l i thành m t tác đ ng m t

chi u Trong s chúng, nh ng th c đo sau đơy lƠ ph bi n nh t

Tu i th gi m đi đi u ch nh theo m c đ khuy t t t ( DALY ): Khái ni m này

đ c phát tri n t n m 1993 trong báo cáo phát tri n Th gi i c a World Bank DAδY đo l ng m c gi m xu ng c a tu i th có tính đ n m c gi m c a s c kh e

so v i m t m c chu n v tu i th k v ng lƠ 80 n m cho nam gi i vƠ 82,5 n m cho

n gi i Tr ng s b nh t t đ c xác đ nh b i nh ng chuyên gia vƠ đ c dùng đ đánh giá nh ng tình tr ng s c kh e th p h n m c hoàn toàn kh e m nh Bên c nh

đó, tr ng s này áp d ng cho nh ng tu i đ i khác nhau Tr ng s l n nh t đ c g n

cho vi c m t đi m t n m tu i th m c s c kh e c a đ tu i 25 M c th a d ng t

m t ph ng án y t đ c đo b ng s DALY t n th t tránh đ c DAδY đ c s

d ng b i nhi u t ch c ( nh WHO ) đ so sánh s c kh e ng i dân nhi u n c

trên th gi i

Tu i th t ng thêm đi u ch nh theo ch t l ng s ng ( QALY ): Khái ni n v

QALY d a trên nghiên c u c a Klarman và c ng s ( 1968 ), nh ng ng i đ u tiên

đ c p c s n m t ng lên trong tu i th và s thay đ i trong ch t l ng s ng đo

b ng m t ch s C ng nh DAδY, m i tr ng thái s c kh e đ c g n v i m t tr ng

s b nh t t Tuy v y, nh ng ng i trong s nƠy th ng đ c xác đ nh b ng cách

đi u tra nh ng ng i liên quan t i ph ng án s c kh e S QALY c a m i ng i

đ c tính b ng cách nhân m c tu i th k v ng c a m i tr ng thái s c kh e v i ch

s đau b nh ( hay kh e m nh ) c a chúng r i c ng l i M c th a d ng c a m t

ph ng án đ c đo b ng s QAδY t ng lên

S n m kh e m nh t ng đ ng ( HYE ): Khái niêm nƠy b t ngu n t nghiên

c u c a Mehrez và Gafni ( 1989 ), d a vào h s di n ti n s c kh e Nh ng cá nhân

cho các chi tiêu s c kh e công c ng Ng c l i nh ng chuyên gia ch có kh n ng

h n m t k thu t y t V y nên khái ni m DAδY d ng nh khó có th th a mãn

nh m t n n t ng cho vi c ra quy t đ nh Vì th nó đ c s d ng cho nh ng so sánh

t m đa qu c gia

Trong các khái ni m DALY và QALY, th t mà các tr ng thái khác nhau

di n ra không quan tr ng Ng c l i, Khái n m HYE đánh giá h s c a toàn b

di n ti n tr ng thái s c kh e t o ra t m t ph ng án y t Vì th HYE v b n ch t

s đ c a dùng h n, nh ng trong m i tình hu ng nó đ c coi là t n kém h n, vì

toàn b h s di n ti n s c kh e c n m t s mô t r t dài

Khái ni m QALY r t đ n gi n đ áp d ng M t khi tr ng s th a d ng đ c xác đ nh, vi c đánh giá m t ph ng án lƠ r t d dƠng Tuy nhiên, vì QAδY đ c dùng đ h tr vi c ra quy t đ nh phân ph i ngu n l c trong l nh v c ch m sóc s c

kh e, các quy t đ nh này c n có c s lý thuy t đúng đ n Chúng ta s phân tích

QALY trong lý thuy t “ m c th a d ng k v ng”, lý thuy t ph bi n nh t cho vi c

ra quy t đ nh trong đi u ki n không ch c ch n Dù th a d ng k v ng không ph i là

m t lý thuy t hoàn h o v hành vi v i đi u ki n không ch c ch n, nó có th đóng

vai trò m t h ng d n chu n cho vi c ra quy t đ nh m t cách lý trí, n u ng i ta

đ ng ý r ng l a ch n đ c đ a ra th a mãn nh ng ti n đ c s c a lý thuy t này

Chúng ta b t đ u v i m t d ng đ n gi n c a các mô hình QAδY, trong đó

không có vi c chi t kh u vƠ không có tính “ e ng i r i ro” theo tu i th ( hay còn

g i là bàng quan v i r i ro theo tu i th ) đ n gi n, coi t t c các tình tr ng s c

kh e ( vector Hh v i h = 1,2,….m ) lƠ th ng xuyên ( tình tr ng s c kh e là không

đ i ậ gi đ nh này ch đ c dùng đ ti n cho vi c bi n đ i và không ph i là m t tính

ch t c a m t mô hình QALY ) S k t h p ( Hh , Tt ) x y ra v i xác su t h δúc đó

m t cá nhân ph i đ i di n v i m t s may r i v nh ng tình tr ng s c kh e th ng xuyên ( h , Hh , Th ) v i h = 1,…,m Gi đ nh r ng s a thích th a mãn các ti n đ

Neumann ậ Morgenstern N u m c th a d ng c a vi c s ng Th n m trong tình tr ng

Theo quan đi m lý thuy t ra quy t đ nh, tính đ n gi n c a vi c tính toán

QALY là d a trên d ng c a hàm th a d ng nh trong ph ng trình (2) D ng hàm nƠy đòi h i s a thích đ i v i các tr ng thái s c kh e là n đ nh trong su t tu i th

(v(Hh) không ph thu c vào tu i c a m t cá nhân )

H n n a, hàm th a d ng u(Hh, Th) c n th a mãn nh ng gi đ nh c n b n u tiên, ph ng trình trên ng m đ nh r ng các cá nhân bàng quan v i r i ro theo th i gian ( đ i v i m t trang thái nh t đ nh, h bàng quan gi a m t quưng đ i v i nh ng

s ch c ch n và m t quưng đ i v i nh ng s r i ro ) Nh ng s bàng quan v i r i ro

v th i gian c ng không hoƠn toƠn t o nên d ng c a hàm th a d ng trong ph ng

trình trên Nói chung , nó ch ng ý r ng khi v ng đi s chi t kh u, hàm th a d ng

có d ng sau

u ( H, T ) = g(H) + v(H)T v i v(H) > 0 (4)

vƠ ph ng trình nh đư nói trên c n thêm đi u ki n g(H) = 0 cho m i tình

tr ng s c kh e H

M t gi i pháp đ t ra lƠ “ đi u ki n không” , t t c tr ng thái s c kh e v i đ

dài th i gian b ng không là b ng nhau ( theo nghiên c u c a Bleichrodt và c ng s ( 1997 ), Miyamoto và Eaker ( 1988) )

V i m i H , u ( H, 0 ) = const (5)

Nghiên c u c a Miyamoto và c ng s (1998 ) l p lu n r ng “ đi u ki n không” nƠy hoƠn toƠn đ c ch ng minh H qu t “đi u kiên không” lƠ g(H) ph i

là h ng s trong ph ng trình th a d ng (4) Vì hàm th a d ng ph i là hàm s

l ng, m t h ng s b t k có th đ c thêm vào mà không làm m t đi tính t ng

quát Vì th ng i ta có th cho g(H) = 0 trong ph ng trình th a d ng (4) đ tr thƠnh ph ng trình (2) S bàng quan v i r i ro v tu i th vƠ “đi u ki n không” lúc nƠy đ đ t o nên c s đ cho vi c đo m c th a d ng b ng QALY

Bên c nh s bàng quan v i r i ro v đ dài tu i th , s đ c l p v th a d ng

và s đánh đ i theo t l c đ nh c ng đ c cho là nh ng gi đ nh n n t ng cho mô

hình QALY ( Pliskin và c ng s ( 1980) ) Gi đ nh v s đ c l p v th a d ng s

đ c th a mãn n u s a thích có đi u ki n đ i v i nh ng may r i trong su t m t

giai đo n tu i th v i m t tr ng thái s c kh e cho tr c, đ c l p v i nh ng tính

chât s c kh e c th vƠ ng c l i S đánh đ i theo t l c đ nh ngh a lƠ ph n tu i

th mà cá nhân ch p nh n t b đ có đ c m t s c i thi n trong s c kh e lƠ đ c

l p v i k v ng v ph n tu i th còn l i

Nghiên c u c a Bleichrodt và công s ( 1997 ) minh h a r ng s đ c l p v

th a d ng và s đánh đ i theo t l c đ nh là nh ng gi đ nh m nh h n “ đi u ki n không” Xét tính đánh đ i theo t l c đ nh

V i m i H, H’ v i H’ > H: t n t i q thu c ( 0, 1 ) sao cho u( H, T ) = u (H’, qT

) v i m i T (6)

Nghiên c u c a Plishkin và c ng s ( 1980 ) ch ra r ng tính ch t nƠy đ c

th a mãn n u ( 1 ) t n t i s đ c l p th a d ng và (2) s đánh đ i theo t l c đ nh đúng cho tr ng thái s c kh e t t nh t và t nh t V i T = 0 trong ph ng trình (6) ,

ta có u(H, 0) là b ng nhau cho t t c các tr ng thái s c kh e ( đi u ki n không ) Vì

v y, không c n thi t ph i đ t ra các gi đ nh v s đánh đ i theo t l c đ nh và s

đ c l p th a d ng đ t o nên mô hình QALY Ch c n “đi u ki n không” lƠ đ

2.2.2 Công b ng và s c kh e

Có nhi u lý thuy t khác nhau đ c p v n đ công b ng xã h i, vì v y quan

đi m v công b ng hi n không th ng nh t Ch ngh a th a d ng ( Utilitarianism )

nh m t i vi c t i đa hóa th a d ng cá nhơn Trong khi đó, ch ngh a Rawls (

Rawlsian ) ch ra hai nguyên t c công b ng: nh ng cá nhơn nên có đ c m c t do

t i đa t ng ng v i nh ng ng i khác, và m i s thiên l ch có ch ý đ u là không

công b ng tr khi nó nh m t i l i ích cho nh ng cá nhân kém sung túc nh t Lý thuy t c a Rawls, không t p trung vào m c th a d ng xã h i mƠ đ ra “ nh ng hàng

hóa xã h i c n b n” vƠ đ t m c tiêu sao cho m i cá nhân ti p c n đ c v i chúng

Ch ngh a εác ( εarxism ) nh n m nh v nhu c u, g i ra tri t lý “phơn ph i theo

nhu c u” Ch ngh a t do cá nhân ( Libertarianism ) tôn tr ng nh ng quy n t

nhiên: Quy n s ng và quy n s h u N u ng i ta có đ c và chuy n nh ng

nh ng tài s n c a mình mà không làm nh h ng đ n ng i khác thì s s h u đó

là công b ng

Hai h ng ti p c n chính v v n đ công b ng đ c đ c p trong ph n l n các

nghiên c u kinh t s c kh e lƠ h ng ti p c n theo ch ngh a t do cá nhân và

h ng ti p c n theo ch ngh a εác Nh ng nói m t cách chính xác, đ xu t “ phơn

ph i theo nhu c u” không h n đ n t ch ngh a εác, mƠ lƠ m t ph n trong ch ngh a bình quơn trong th k 20 Theo ch ngh a bình quơn, vi c đ c ch m sóc s c

kh e là quy n c a m i công dân và vì th , b t ch p s giàu nghèo hay thu nh p cao

th p, m i ng i đ u ph i có quy n này Theo ch ngh a t do cá nhân, s ch m sóc

s c kh e đ c đ c p đ n nh m t h th ng khen th ng xã h i, th mà nh ng cá

nhân n i tr i h n v thu nh p hay s giàu có s đ c ti p c n d dƠng h n ε t

cách khái quát, ch ngh a bình quân kêu g i s tài tr cho vi c ch m sóc s c kh e

theo kh n ng chi tr và phân ph i theo nhu c u Ng c l i, ch ngh a t do cá nhân

l i cho r ng phân ph i vi c ch m sóc s c kh e ph i d a trên kh n ng chi tr c a

m i ng i, vì th ngu n tài tr ph i là t phía t nhơn, chính ph ch nên có vai trò

t i thi u

Có m t khái ni m chúng ta c n ph i th o lu n trong lý thuy t công b ng s c

kh e đó lƠ khái ni m “ Ti p c n” Khái ni m này đ c nh c đ n nhi u trong vi c

phân ph i s ch m sóc s c kh e V c b n, “ ti p c n” th ng đ c hi u d i

d ng “ nh n đ c s ch m sóc” i u này khá rõ trong các l p lu n c a Tobin (

1970 ) v n kh ng đ nh r ng công b ng trong ch m sóc s c kh e là vi c các cá nhân

đ c ch m sóc d a trên d u hi u và tri u ch ng y khoa ch không ph i kh n ng

chi tr c a h

Không đ ng ý v i quan đi m trên, Legrand ( 1982 ) và Mooney ( 1983, 1994

) cho r ng có s khác bi t r ch ròi gi a “ ti p c n” vƠ “ đ c ch m sóc” “ ti p c n”

bao g m nh ng c h i mà các cá nhân có th có đ c, còn “ đ c ch m sóc” hay

không, ph thu c vào c vi c có t n t i các c h i nh v y hay không và vi c các

cá nhân có kh n ng đ c l i t chúng không V i suy ngh đó, δegrand g n s “

ti p c n” v i hai y u t chi phí: th i gian và ti n b c, tuy v y đi u này ng ý m t

th r t khó gi i thích: Khi hai ng i cùng đ i di n v i chi phí th i gian và ti n b c

nh nhau , h s có cùng m c “ ti p c n” b t ch p s khác bi t v thu nh p Chính δegrand ( 1991 ) c ng ch ra s vô lý này ậ s có s khác bi t trong “ ti p c n” gi a

m t ng i không có thu nh p và m t tri u phú Olson vƠ Rodger ( 1991 ) đ a ra

m t ý t ng khác, không lâm vào tình tr ng trên, h cho r ng, ngoài chi phí th i

gian và ti n b c, s ti p c n còn b chi ph i b i thu nh p

Khái ni m v “ nhu c u” Culyer ( 1976 ) và William ( 1974, 1978 ) h cho

r ng “ nhu c u” chính lƠ kh n ng h ng l i c a m i cá nhân t s ch m sóc s c

kh e nh ngh a nƠy quan tơm đ n ch th mà s ch m sóc s c kh e tác đ ng t i (

s c kh e ) h n lƠ th đ c c n ( ch m sóc s c kh e ) Hãy xem xét m t s ti n b

trong y h c, theo đ nh ngh a nƠy, nhu c u c a m t ng i đ i v i ch m sóc s c kh e

lƠ không đ i, trong khi đó ngu n l c c n thi t đ ch m sóc cho anh ta l i gi m đi (

do nh ng ti n b ) Trên lý l đó, Culyer vƠ Wagstaff ( 1993 ) đ a ra đ nh ngh a trong đó “ nhu c u” lƠ l ng ngu n l c t i thi u c n đ bù đ p đ “ kh n ng h ng

l i”

Mâu thu n trong các nguyên t c công b ng: Ba nguyên t c công b ng đ c

nh c t i bao g m: công b ng trong ti p c n, phân ph i theo nhu c u và công b ng trong m c s c kh e εooney ( 1983 ) đư nh n M nh r ng s “ ti p c n” ch là m t

trong nhi u y u t nh h ng đ n vi c nh n đ c nh ng s ch m sóc s c kh e Có

nh ng y u t khác c ng có vai trò t ng t , có th k đ n nh nh n th c cá nhân

h ng l i t các d ch v ch m sóc s c kh e hay đ ng c c a ng i th y thu c

Ngoài giá c c a các d ch v ch m sóc s c kh e , m i y u t khác nh h ng lên

c u c a d ch v nƠy đ u nh h ng đ n vi c các cá nhân nh n đ c s ch m sóc

nh th nƠo Hai ng i có cùng m c “ ti p c n” vƠ có cùng “ nhu c u” nh ng ch a

h n là nh n đ c s ch m sóc t ng đ ng Ng i có h c th c th p th ng đánh

giá th p l i ích c a s c kh e và không liên h v i th y thu c trong khi nh ng ng i

có h c th c cao h n th ng lƠm đi u ng c l i Trái l i, hai ng i có m c ti p c n khác nhau đôi khi v n đ c s ch m sóc nh nhau Culyer vƠ Wagstaff ( 1993 )

phát bi u r ng: công b ng trong “ ti p c n” s ch m sóc s c kh e không nh t thi t

ph i d n t i vi c phân ph i theo nhu c u và s công b ng trong m c s c kh e 2.2.2.1 Nguyên t c công b ng trong ch m sóc s c kh e

Nghiên c u c a Mooney cùng c ng s ( 1991, 1992 ), và Mooney ( 1994 ) ng

h m nh m nguyên t c công b ng trong ti p c n nh ng nghiên c u này bi n lu n

r ng, các lý l nh phơn ph i theo nhu c u hay t o nên s bình đ ng trong m c s c

kh e đi ng c l i nh ng nguyên t c v s a thích c a ng i tiêu dùng, và vì th xa

r i nh ng lu n đi m kinh t phúc l i Pareto

Nh ng lý thuy t Pareto phù h p nh t cho nh ng ng i theo ch ngh a t do cá

nhân Ch ngh a này cho r ng h th ng ch m sóc s c kh e nên đ c xem nh m t

h th ng khen th ng xã h i mƠ trong đó nh ng cá nhân v i m c thu nh p hay c a

c i cao h n có quy n có đ c m c s c kh e t t h n Nh ng ng i theo xu h ng

này tuy ch p nh n s có m t c a thu khóa nh ng không có v là h ch p nh n s

công b ng trong “ ti p c n”

Legrand và Mooney có nh c t i hai chi phí: ti n b c và th i gian Vi c đ a

vào chi phí th i giam ám ch r ng nên có nh ng s u ái h n v c s v t ch t cho

ng i khu v c nghèo nh m làm công b ng h n th i gian ch đ i và kh n ng ti p

c n Quan đi m c a Olson ậ Rodger th m chí còn c súy cho m t m c thu cao h n

mang đ n cho h m c s c kh e đ ng đ u mà là t o cho h c h i đ đ t đ c đi u

đó

2.2.2.2 Công b ng trong tài tr ch m sóc s c kh e

Có hai khái ni m đ c đ xu t khi nói v công b ng trong tài tr đó lƠ công

Ngoài nh ng y u t di truy n vƠ môi tr ng, các bi n c luôn có th xu t hi n

vƠ đe d a nh ng c g ng c a cá nhân trong vi c gi gìn hay c i thi n s c kh e Vì

th , nh ng thay đ i không mong mu n trong s c kh e có th x y ra b t c lúc nào

Khái ni m t o ra s c kh e: S c kh e có th đ c coi nh m t ngu n v n vô

l , khi n s c kh e gi m xu ng theo th i gian T l hao mòn này không c đ nh

theo th i gian M t khác, cá nhân này có th t ng v n s c kh e b ng cách đ u t I

M c đ u t nƠy bao g m vi c tiêu dùng cho d ch v y t M và kho ng th i gian tI

dành cho nh ng n l c phòng b nh G p l i ta có:

H1 = H0 (1- ) + I( ε0 , tI )

V i mô hình trên, Grossman cho ta th y s c kh e có th t o ra đ c, thông

qua vi c đ u t vƠo s c kh e, trong đó có y u t s d ng các d ch v y t đ phòng

ng a b nh t t

Grossman c ng cho chúng ta th y r ng, khi v n s c kh e cao h n s d n t i

nhu c u cao h n đ i v i các d ch v y t , s t ng lên trong m c giá c a d ch v y t

làm gi m l ng c u, m c l ng ban đ u cao s khi n nhu c u đ i v i d ch v y t

cao ( v i m t m c giáo d c cho tr c ), m t m c giáo d c cao h n s lƠm t ng

n ng su t c a s đ u t vƠo s c kh e, thông qua hàm c u v i d ch v y t d ng lô

c a ng i dân t mô hình Grossman

Khi ng i dân th c hi n quy t đ nh s d ng d ch v ch m sóc s c kh e, các

y u t có kh n ng tác đ ng đ n quy t đ nh c a h :

- M c l ng, thu nh p có tác đ ng d ng đ n quy t đ nh s d ng d ch v

ch m sóc s c kh e c a ng i dân

- Trình đ h c v n, hay còn g i là m c giáo d c Grossman cho chúng ta th y

r ng, khi m c giáo d c cao thì n ng su t đ u t vƠo s c kh e t ng, m t ph n trong

vi c đ u t vƠo s c kh e đó lƠ chi tiêu cho d ch v ch m sóc s c kh e Nh ng Grossman ch a ch rõ m i quan h đ ng bi n hay ngh ch bi n trong m i quan h

gi a trình đ h c v n v i vi c s d ng d ch v ch m sóc s c kh e

- Grossman c ng ch ra r ng, giá c a d ch v ch m sóc s c kh e có tác đ ng ngh ch bi n v i nhu c u s d ng d ch v ch m sóc s c kh e

- Trong mô hình nhi u giai đo n c a Grossman, c hàm c u s c kh e và hàm

c u d ch v y t ch ra r ng: C u s c kh e gi m xu ng khi tu i tác t ng lên vì t l hao mòn t ng lên Tuy v y, c u d ch v y t t ng lên theo tu i tác đ bù đ p tác

ít đi, li u s thay đ i này có d n t i vi c s d ng các y u t khác nhi u h n hay

không? N u v i ch hai y u t s n xu t và gi đ nh các công ty t i đa hóa l i nhu n,

câu tr l i lƠ “ có” , khi đó quan h thay th chi m u th N u có ba ho c h n n a

các y u t s n xu t , quan h b sung có th xu t hi n Có nh ng b ng ch ng ch ra

r ng vi c t ng giá n ng l ng trong các n m 1970 d n t i vi c các ngành s n xu t

tr nên thâm d ng lao đ ng, ch m đ a ra các công ngh s n xu t m i vƠ ít đ u t

h n Ta có th nói r ng s thay th t n t i gi a n ng l ng vƠ lao đ ng và s b

sung t n t i gi a n ng l ng và v n

V n đ c ng t ng t trong l nh v c s c kh e M t kh n ng lƠm gi m chi tiêu cho ch m sóc s c kh e là c u d ch v ch m sóc s c kh e gi m S t ng lên

trong ph n chi phí trong các h p đ ng b o hi m s c kh e khi n giá c a d ch v y t

t ng lên vƠ lƠm gi m c u Bi n pháp này s g p ph i nh ng s b t đ ng, đ c bi t là

nhóm nh ng ng i l n tu i v n đang chi m ph n đông c tri các n c công

nghi p hóa ngày nay, s thay th các d ch v y t b ng nh ng n l c c a cá nhân trong phòng ng a b nh t t cho chúng ta m t gi i pháp kh thi các cá nhơn t ng

th i gian ch m sóc s c kh e, ta có th khi n h gi m th i gian lao đ ng b ng cách

gi m l ng, gi m cung lao đ ng Tuy nhiên, vi c gi m chi phí lao đ ng là không

th vì nó đ ng ngh a v i vi c gi m xu ng trong m c l ng c a c l ng lao đ ng

kh ng l H n n a bi n pháp này s không hi u qu đ i v i nhóm ng i ngh h u,

nh ng ng i s d ng nhi u d ch v y t t ng s s d ng m t y u t s n xu t nào

đó chúng ta c n gi m gía đ ng th i t ng n ng su t biên c a chúng

Kh n ng thay th trong tình tr ng s c kh e t t và kh n ng b sung trong tình

tr ng s c kh e y u:

Tình tr ng s c kh e c a m t giai đo n cho tr c, có th đ c xem nh m t

m u l y t m t chu i các tình tr ng s c kh e trong su t cu c đ i, đó lƠ kh e m nh

vƠ đau m Trong các ph n tr c c a lý thuy t có gi đ nh r ng: n ng su t biên c a

các n l c cá nhơn trong ch m sóc s c kh e có th đ c t ng lên nh tác đ ng c a

y u t giáo d c Vi c này d n t i s t ng lên trong n ng su t c a các ho t đ ng

mang tính th tr ng và các ho t đ ng không mang tính th tr ng, qua đó lý thuy t

đư đ a ra các k t lu n sau:

- N u có s t ng lên c a th i gian đ u t vào s c kh e, xác su t c a vi c đau

m s gi m xu ng và xác su t s d ng các d ch v y t trong t ng lai c ng gi m

Bên c nh đó, th i gian kh e m nh s đ c kéo dƠi vƠ c ng lƠm nhu c u d ch v y t

gi m xu ng Nh ng vi c này c ng kéo dƠi tu i th k v ng và có th vì v y t ng

l ng tiêu dùng các d ch v y t trong su t ph n đ i còn l i s không gi m Tuy

nhiên, nhu c u d ch v y t s gi m xu ng trong ng n h n và trung h n nh tác

đ ng thay th

- N u tình tr ng ban đ u c a cá nhơn lƠ đau m , m t s c i thi n trong n ng

su t c a m i cá nhân không có tác d ng Nh ng trong quá trình ch a tr , s ch m

sóc y t và nh ng n l c cá nhân có th b tr cho nhau nh m t ng c h i ph c h i

Lý thuy t thông tin b t cân x ng đ c đ c p đ n vƠo n m 1970, trong quá

trình nghiên c u v các y u t d n đ n th t b i c a th tr ng Lý thuy t thông tin

b t cân x ng đ c đ cao trong n n kinh t h c hi n đ i vƠo n m 2001

Trong lý thuy t kinh t h c tân c đi n v th tr ng đư gi đ nh r ng, ng i bán vƠ ng i mua có thông tin hoàn h o v đ i tác bên kia c a ng i giao d ch, v

ch t l ng, đ c đi m c a hàng hóa hay giao d ch đ c trao đ i và c u trúc c a th

tr ng Tuy nhiên, trên th c t nhi u tr ng h p m t bên tham gia giao d ch không

th bi t đ c thông tin c a đ i tác, cho dù có b ra bao nhiêu ti n đ thu th p thông

tin

Thông tin b t cân x ng là tình tr ng trong m t giao d ch, m t bên có thông

tin đ y đ h n vƠ t t h n so v i bên còn l i

Tình tr ng thông tin b t cân x ng hi n di n r t nhi u trong các l nh v c,

nh : Th tr ng tín d ng, nhà , b o hi m, d ch v khám b nh,… Thông tin b t

cân x ng có th d n đ n th t b i th tr ng, vì nó gây ra s l a ch n b t l i, tâm lý

l i, v n đ ng i y quy n ậ ng i th a hành

HƠnh vi c h i th hi n l i th c a ng i có thông tin quan tr ng so v i

ng i không có thông tin thông qua vi c che d u thông tin, d n đ n s l a ch n b t

l i cho ng i ra quy t đ nh và d n đ n quá ít giao d ch trên th tr ng Gi i pháp

cho v n đ này là, bên ít thông tin c n ph i thu th p và sàng l c thông tin, bên nhi u thông tin h n, c n ph i phát tín hi u

Gi i pháp cho v n đ tâm lý l i, chúng ta c n thi t k h th ng giám sát

nh : Thi t l p h th ng khuy n khích, chuy n r i ro, chia x r i ro, ki m tra, ki m

soát trong quá trình ho t đ ng, thành l p hi p h i b o v ng i tiêu dùng, thi t l p

th ch đ có bi n pháp ch tài, x ph t

Gi i pháp cho v n đ ng i y quy n, ng i y quy n t o ra đ ng c khuy n

khích v t ch t và phi v t ch t đ hƠnh vi ng i th a hành luôn phù h p v i m c tiêu

c a mình

2.4 CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN

2.4.1 Mô hình nghiên c u

Nghiên c u c a Evashwick, Rowe, Paula Diehr, and Laurence Branch ( 1984)v Các y u t tác đ ng đ n vi c s d ng d ch v ch m sóc s c kh e c a ng i

trung niên

a) N i dung và k t qu nghiên c u:

Nghiên c u đư s d ng h th ng các bi n nh sau: bi n ph thu c là bi n nh n

hai giá tr 0 và 1 t c là có s d ng d ch v ch m sóc s c kh e và không s d ng

d ch v ch m sóc s c kh e trong m t n m k t ngày kh o sát nghiên c u đ c

th c hi n tr v tr c Các bi n đ c l p bao g m các bi n: Tu i, gi i tính, trình đ

h c v n, tình tr ng hôn nhân, s c t c, thu nh p, ph ng ti n đi l i, tình tr ng b o

hi m, b nh t t hi n có,… Nghiên c u đư cho ra đ c m t ph ng trình h i quy v i

h th ng bi n nh trên, các tác gi đư s d ng mô hình h i quy trong phân tích c a

mình Qua nghiên c u các tác gi đư đo đ c các m c đ tác đ ng nh t đ nh c a

các y u t đ n vi c s d ng d ch v ch m sóc s c kh e c a ng i trung niên Qua

th ng kê mô t c a nghiên c u cho chúng ta th y r ng: 90% ng i da tr ng có s

b) Nh n di n hình th c các bi n trong mô hình h i quy c a nghiên c u:

Nghiên c u đư s d ng bi n ph thu c có giá tr là 0 và 1, các bi n đ c l p

h u h t c ng có giá tr 0 và 1 cho hai tr ng thái c a m i bi n Tác gi c ng xác

Qua nghiên c u các nhà nghiên c u đư cho chúng ta th y, M ng i già và

ng i nghèo s d ng d ch v ch m sóc s c kh e HMO là 52%, châu Âu là 28%

i v i nh ng ng i t 59 tu i tr xu ng, 63% s d ng d ch v ch m sóc s c kh e

FFS K t qu s c kh e khi s d ng hai t ch c trên lƠ: i v i nh ng b nh thu c v

th ch t, đi m s c kh e t ng 3 đi m s c kh e khi s d ng d ch v ch m sóc s c

kh e FFS, t ng 2 đi m s c kh e khi s d ng d ch v ch m sóc s c kh e HεO i

v i nh ng b nh thu c v tinh th n, đi m s c kh e t ng 5 đi m khi s d ng d ch v

Nghiên c u c a Anh, Thi ậ Kim Le (2013) v v n đ s c kh e và ti p c n

d ch v ch m sóc s c kh e c a ng i di c t nông thôn ra thành th vƠ nhóm ng i

thành th

a) N i dung và k t qu nghiên c u

Nghiên c u đ c th c hi n qua b n gia đo n Giai đo n 1 phân tích s li u th

c p t các cu c đi u tra dân s n m 1989, 1999, 2009 đ mô t các xu h ng di c

t nông thôn ra thành th t i Vi t Nam Giai đo n này cho th y r ng làn sóng di c

hi n nay thay đ i m nh m , trong đó n gi i di c nhi u h n so v i nam gi i Giai

th y n gi i đ i m t v i nhi u nguy c s c kh e h n nam gi i, nh lƠ s c kh e sinh

s n, nhi m khu n đ ng sinh s n,…Giai đo n 4 d án phát tri n đ c ng can

thi p, nh m t ng c ng vi c ti p c n d ch v y t ch m sóc s c kh e sinh s n cho

n gi i Nghiên c u đư s d ng ph ng pháp đ nh tính, ph ng v n tay đôi vƠ th o

lu n nhóm đ c th c hi n v i vi c ch n m u thu n ti n

b) Nh n di n các y u t tác đ ng vƠ ph ng pháp nghiên c u

Qua nghiên c u trên ta th y y u t gi i tính là m t trong nh ng y u t có tác

đ ng đ n quy t đ nh s d ng d ch v y t c a ng i dân, s khác nhau v m c đ

ti p c n v i d ch v y t c a dơn di c vƠ dơn không di c , dơn di c nguy c v s c

kh e nhi u h n dơn không di c , nh ng l i ít s d ng dich v y t ch m sóc s c

kh e h n dơn không di c Nghiên c u đư dùng ph ng pháp đ nh tính đ xác đ nh

các y u t tác đ ng đ n tình tr ng s c kh e c a đ i t ng nghiên c u

Nghiên c u c a M R Hass (2002) v l i ích bên ngoài c a ch m sóc s c

kh e

a) K t qu nghiên c u:

Nghiên c u dùng ph ng pháp ph ng v n tay đôi v i 257 b nh nhơn cùng đ n

khám t i m t trung tâm y t K t qu có đ c là: 49% ch nh n đ c cu c g i sau khi khám vƠ tr c khi khám, 31% nh n đ c cu c g i trong su t quá trình khám và

theo dõi b nh, 41% ch nh n đ c cu c g i sau khi khám, 20% b nh nhân nh n

đ c cu c g i nhi u h n m t l n khi đư lƠnh b nh, 16% b nh nhân ch nh n đ c

2.4.3 Hành vi ng i tham gia ki m tra s c kh e đ nh k

Nghiên c u c a Ariely, Klaus (2008) v v n đ c a s trì hoãn

a) K t qu c a nghiên c u:

H u h t chúng ta, tuy bi t tr c đ c k t qu là h u ích c a vi c mình làm,

nh ng khi nó ch a ph i là v n đ mang tính c p bách, quy t đ nh s thành b i hay

s ng còn, chúng ta th ng trì hoưn nó Trong l nh v c ch m sóc s c kh e, khi vi c

ki m tra s m các m m b nh c ng nh ng n ch n các y u t nguy c c a b nh t t,

thông qua vi c ki m tra s c kh e đ nh k t i các trung tơm ch m sóc s c kh e luôn

mang l i cho chúng ta m t ch t l ng cu c s ng t t h n, nh ng chúng ta luôn trì

s c kh e đ nh k , khi đơy ch a lƠ v n đ mang tính c p bách lƠm rõ h n v

quy t đ nh c a ng i dân, t i sao h th c hi n hay không th c hi n vi c ki m tra

s c kh e đ nh k , ngoài v n đ tơm lý luôn trì hoưn khi ch a c p bách, còn có

nh ng nguyên nhân nào khác n a nh h ng đ n quy t đ nh c a h Ng i nghiên

c u s th c hi n nghiên c u này trong ph n nghiên c u đ nh tính, ph ng v n sâu các đ i t ng tham gia đ có câu tr l i phù h p v i môi tr ng Vi t nam hi n nay

2.5 K T LU N CH NGă2

Qua ch ng 2 ng i nghiên c u đư đ nh ngh a th nào là ki m tra s c kh e

đ nh k , đ a ra đ c các lý thuy t v kinh t s c kh e, nguyên lý xác đ nh giá tr

kinh t c a s c kh e, th nào là công b ng trong ti p c n d ch v ch m sóc s c

kh e, cung và c u s c kh e c a cá nhân, mô hình Grossman, mô hình lý gi i các

y u t tác đ ng đ n nhu c u s d ng d ch v ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i

dân

Ng i nghiên c u đ a ra lý thuy t v thông tin b t cân x ng trong quá trình

giao d ch, nó có th d n đ n th t b i th tr ng vì y quy n c a ng i tham gia

ki m tra s c kh e đ nh k cho bác s

Ng i nghiên c u tóm t t các nghiên c u th c nghi m liên quan c a các nhà

nghiên c u khác trên th gi i Các nghiên c u th c nghi m liên quan đ n mô hình

nghiên c u, các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh s d ng d ch v ch m sóc s c kh e

Ph ng pháp th c hi n nghiên c u v v n đ liên quan đ n s c kh e c a các nhà

nghiên c u trên th gi i

Lý thuy t và nh ng ph ng pháp nƠy s đ c ng i nghiên c u v n d ng

trong vi c th c hi n nghiên c u và lý gi i hi n t ng trong ph n nghiên c u c a

mình

CH NGă3:ăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U

Nh đư đ c p ch ng 1, nghiên c u s d ng đ ng th i hai ph ng pháp,

ph ng pháp nghiên c u đ nh tính vƠ ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng

Ph ng pháp nghiên c u đ nh tính v i m c đích xác đ nh các y u t nh

h ng đ n quy t đ nh ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dân, và gi i thích

nguyên nhân t i sao h th c hi n hay không th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh

3.2 PH NGăPHÁPăNGHIểNăC Uă NH TÍNH

3.2.1 S c n thi t c a vi c ph ng v n tay đôi

Ng i nghiên c u c n ph i th c hi n ph ng pháp nghiên c u đ nh tính, qua

vi c ph ng v n tay đôi, v i các chuyên gia và nh ng ng i tham gia ki m tra s c

kh e đ nh k , đ xác đ nh đ c các y u t th c t tác đ ng đ n quy t đ nh th c hi n

vi c ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dơn trong môi tr ng xã h i Vi t nam

hi n nay, đ có đ c b ng câu h i chính xác, áp d ng cho vi c kh o sát d li u

ph c v cho nghiên c u đ nh l ng

3.2.2 Ph ng v n tay đôi

3.2.2.1 Ph ngăphápăch n m u ph ng v n

S l ng m u đ c ch n là 10 m u cho m i đ i t ng m u i t ng đ c

ch n cho ph ng v n đ c chia làm hai d ng, d ng th nh t là các chuyên gia, bác

s ho t đ ng t i các trung tâm y t l n t i Tp H Chí Minh, c th nh lƠ: B nh

vi n Ch R y, b nh vi n i H c Y D c, b nh vi n Nhơn Dơn Gia nh, b nh

vi n 115, trung tâm ch n đoán hình nh Hòa H o, b nh vi n Bình Dân, b nh vi n

Qu n 10, b nh vi n Th ng Nh t i t ng đ c ch n cho ph ng v n d ng th hai

là nh ng ng i có đ tu i t 40 tr lên, có kh n ng t quy t đ nh vi c có th c hi n

vi c ki m tra s c kh e đ nh k hay không i t ng chuyên gia, bác s đ c ch n

thông qua các m i quan h xã h i c a ng i nghiên c u, h đ c đ t cu c h n

tr c, ng i nghiên c u có 3o phút cho m i cu c ph ng v n tay đôi v i gi i chuyên

gia, bác s i v i đ i t ng th hai, nh ng ng i có kh n ng t quy t đ nh vi c

th c hi n hay không th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k , ng i nghiên c u l y

t hai ngu n khác nhau Ngu n th nh t đ c l y t danh sách c a các b nh vi n và

trung tâm y t , ngu n này là nh ng ng i có th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh

k t i các b nh vi n và trung tâm y t , ngu n th hai đ c ch n m t cách ng u

nhiên theo các tiêu chí mà nghiên c u đ t ra, t khu dơn c c a ph ng 15 qu n 10

Tp H Chí Minh, ngu n này là nh ng ng i không th c hi n vi c ki m tra s c kh e

đ nh k S l ng m u đ c ch n đ i v i các chuyên gia, bác s là 10 m u, s

l ng m u đ c ch n cho nh ng ng i có kh n ng t quy t đ nh vi c th c hi n

ki m tra s c kh e đ nh k là 10 m u

3.2.2.2 ụăngh aăc a m uăđ c ch n

V i đ i t ng m u là gi i chuyên gia, bác s , ng i nghiên c u ch n đ i

t ng nƠy đ ph ng v n đ tìm hi u k và chi ti t h n trong l nh v c chuyên môn

v vi c ki m tra s c kh e đ nh k t i các b nh vi n và các trung tâm y t hi n nay trên đ a bàn Tp H Chí εinh C ng t ý ki n c a các chuyên gia và bác s , ng i

nghiên c u bi t đ c đ i t ng nƠo th ng th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh

k , đ tu i c a h là bao nhiêu, h th ng ho t đ ng trong nh ng l nh v c nào, hi u

qu phát hi n b nh c a vi c ki m tra s c kh e đ nh k là bao nhiêu, ch t l ng d ch

v mà các b nh vi n, trung tâm y t hi n nay cho vi c ki m tra s c kh e đ nh k

nh th nƠo, đ i t ng nào ph i th ng xuyên th c hi n vi c ki m tra s c kh e

đ nh k

V i đ i t ng m u là nh ng ng i có kh n ng quy t đ nh có hay không vi c

th c hi n ki m tra s c kh e đ nh k , ng i nghiên c u mu n bi t h có th c hi n

vi c ki m tra s c kh e đ nh k hay không, h th c hi n trong tình tr ng s c kh e

nh th nào, t i sao h th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k , t i sao h không

th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k , bao lâu r i h ch a đi khám b nh, h có

hi u đ c l i ích c a vi c ki m tra s c kh e đ nh k hay không, h có th c hi n

ki m tra s c kh e đ nh k n u d ch v nƠy đ c cung c p mi n phí hay không, h

có s n sƠng đánh đ i s c kh e đ t ng thêm thu nh p hay không, thông tin v nhân

thân c a h , vi c làm c a h hi n nay, m c thu nh p c a h hi n nay

3.2.2.3 Ph ngăphápăph ng v n

Cho m i đ i t ng ph ng v n, ng i nghiên c u chu n b tr c các câu h i

theo các nhóm m c tiêu mƠ ng i nghiên c u mu n đ t đ c, thông th ng đó lƠ

nh ng câu h i m , khi th c hi n ph ng v n các câu h i đ c đ a ra theo trình t ý

mu n c a ng i nghiên c u, nh ng ng i nghiên c u s ch đ ng m r ng các câu

h i khi b t g p nh ng y u t m i trong ph n tr l i c a đ i t ng đ c ph ng v n,

ng i nghiên c u s gi i thích cho đ i t ng đ c ph ng v n nh ng khái ni m mà

hai bên ch a hi u rõ ý nhau vƠ ng c l i, t t c quá trình ph ng v n s đ c ghi

nh n l i chi ti t đ ph c v cho công tác th ng kê sàng l c thông tin sau ph ng v n

3.2.2.4 B ng câu h i cho gi i chuyên gia, bác s

H th ng câu h i dùng cho chuyên gia và bác s đ c chia thành ba nhóm câu

h i

- Nhóm câu h i đ bi t đ c thành ph n xã h i c a nh ng ng i tham gia

ki m tra s c kh e đ nh k

- Nhóm câu h i đ bi t đ c quá trình th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh

k , tình tr ng s c kh e, b nh t t c a ng i tham gia ki m tra s c kh e đ nh k

- Nhóm câu h i đ bi t đ c ch t l ng d ch v mà b nh vi n, các trung tâm y

t cung c p cho ng i tham gia ki m tra s c kh e đ nh k

3.2.2.5 B ng câu h i dùng cho ng i tham gia, có kh n ng quy t đ nh th c hi n

hay không th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k

H th ng câu h i dùng cho ng i tham gia, có kh n ng quy t đ nh th c hi n

hay không th c hi n vi c ki m tra s c kh e đ nh k đ c chia thành ba nhóm câu

Ng i nghiên c u t ng h p thông tin b ng ph ng pháp th ng kê theo t ng

tiêu chí c a t ng d ng m u ph ng v n ( m u ph ng v n có hai d ng: gi i chuyên gia, bác s và các cá nhân có kh n ng quy t đ nh th c hi n hay không th c hi n

thái tâm lý c a ng i tham gia ki m tra s c kh e đ nh k , ng i nghiên c u s th c

hi n so sánh, th ng kê theo n i dung trùng kh p c a d ng m u là các chuyên gia, bác s v i d ng m u là các cá nhân có kh n ng quy t đ nh vi c th c hi n ki m tra

s c kh e đ nh k vƠ đ c tính b ng t l ph n tr m

i v i nh ng y u t khác bi t mang tính đ c tr ng t nh ng cu c ph ng v n

đ i v i các d ng m u, ng i nghiên c u s đ a vƠo ph ng trình h i quy trong

ph n nghiên c u đ nh l ng n u các y u t này có th đo l ng và kh o sát đ c

trong ph m vi c a nghiên c u này

Qua đó ng i nghiên c u s rút ra đ c nh ng k t lu n c n thi t t ph ng

pháp nghiên c u đ nh tính đ tr l i các câu h i nghiên c u, đ ng th i k t h p v i

các lý thuy t và các nghiên c u th c nghi m liên quan, ng i nghiên c u s đ a ra

Qua các c s lý lu n và các nghiên c u liên quan nh trên , cùng v i s quan

sát và nh n th c c a ng i nghiên c u v tình hình xã h i Vi t nam hi n nay

Ng i nghiên c u đ a ra mô hình h i quy k v ng nh sau:

Yi= 0+ 1X1i+ 2X2i + 3X3i + 4X4i + 5X5i + 6X6i+ 7X7i+ 8X8i+ 9X9i+

3.3.1.1 Gi i thích các bi n

Yi: là bi n ph thu c, nh n giá tr 0 ho c 1 Giá tr 0 t c là không th c hi n

ki m tra s c kh e đ nh k Giá tr 1 t c là có th c hi n ki m tra s c kh e đ nh k

X3: Tình tr ng hôn nhân, bi n này th hi n ng i tham gia đư l p gia đình hay còn đ c thân Bi n này nh n giá tr 0 ho c 1 Giá tr 0 t c lƠ đ c thân, giá tr 1 t c là

đư l p gia đình

X4: Tình tr ng vi c làm Bi n này th hi n ng i tham gia lƠ ng i làm vi c t

do hay là làm vi c cho m t c quan, t ch c Bi n này nh n giá tr 0 ho c 1 Giá tr

0 t c là làm vi c t do, t kinh doanh, t làm ch , th t nghi p Giá tr 1 t c là làm

vi c cho m t c quan, t ch c nƠo đó

X5: Trình đ giáo d c Bi n nƠy đ c chia thƠnh hai nhóm, đ c tính theo s

n m đi h c, nhóm có s n m đi h c < 12 n m, nhóm có s n m đi h c >= 12 n m

Bi n này nh n giá tr 0 ho c 1 Giá tr 0 t c là có s n m đi h c < 12 n m, giá tr 1

t c là có s n m đi h c >= 12 n m

X6: Thu nh p Bi n nƠy đ c chia làm hai nhóm, nhóm có thu nh p < 10 tri u

VND/ tháng , nhóm có thu nh p >= 10 tri u VND/ tháng Bi n này nh n gia tr 0

ho c 1 Giá tr 0 t c là có thu nh p < 10 tri u VND/ tháng, giá tr 1 t c là có thu

nh p >= 10 tri u VND/ tháng

X7: Ti n s b nh Bi n này th hi n ng i tham gia có b nh m n tính, b nh

b m sinh hay không Bi n này nh n hai giá tr 0 ho c 1 Giá tr 0 t c là không có

b nh m n tính hay b m sinh, giá tr 1 t c là có b nh m n tính ho c b nh b m sinh

X8: Tác đ ng c a chi phí ki m tra s c kh e đ nh k đ n quy t đ nh th c hi n

vi c ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dơn Không tác đ ng nh n giá tr 0, có tác

đ ng nh n giá tr 1

X9: Tác đ ng c a th i gian ki m tra s c kh e đ nh k đ n quy t đ nh th c hi n

vi c ki m tra s c kh e đ nh k c a ng i dơn Không tác đ ng nh n giá tr 0, có tác

đ ng nh n gia tr 1

: Sai s ng u nhiên, th hi n các y u t tác đ ng lên bi n Y mà ta không quan sát đ c