Phân tích hoạt động đầu tư ngoài lĩnh vực kinh doanh nòng cốt của tập đoàn, tổng công ty NN

Nguyên nhân t phía PVN .... Khuy n ngh chính sách ...

L I CAM OAN

Tôi cam đoan Lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s li u s d ng

trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a Tr ng i h c Kinh t Thành

ph H Chí Minh hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

Tác gi lu n v n

Ph m Qu c Khang

L I C M N

hoàn thành Lu n v n này, tr c h t tôi xin g i l i c m n đ n quý th y cô giáo t i

Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright, tr ng i h c Kinh t thành ph H Chí Minh

đã trang b ki n th c và nhi t tình h tr m i m t cho tôi trong th i gian hai n m h c v a qua, đ c bi t tôi xin g i l i c m n chân thành và sâu s c đ n Th y giáo V Thành T Anh

đã nhi t tình giúp đ , h ng d n cho tôi hoàn thành Lu n v n này

Trong quá trình th c hi n Lu n v n này, tôi đã nh n đ c s giúp đ , r t nhi u góp ý sâu s c

c a th y Nguy n Xuân Thành, th y Thiên Anh Tu n, cô inh V Trang Ngân đ tôi có th hoàn thành lu n v n này Qua đây tôi c ng xin g i l i c m n chân thành đ n B ph n Th

vi n, B ph n Phòng Lab và các anh ch đang công tác t i Ch ng trình Gi ng d y Kinh t

Fulbright đã t o m i đi u ki n cho tôi trong su t th i gian h c và nghiên c u t i ch ng trình

Tôi xin c m n gia đình, b n bứ và toàn th các thành viên L p th c s Chính sách công khóa

05 đã luôn đ ng viên và ng h tôi trong th i gian qua

Do h n ch v m t th i gian, n ng l c th c hi n mà lu n v n không tránh kh i nh ng thi u sót, h n ch Tôi mong nh n đ c nh ng ý ki n đóng góp, chia s c a Quý Th y, Cô; các

Anh/Ch và các b n quan tâm đ n ch đ này đ Lu n v n đ c hoàn thi n

TịM T T

u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t tr thành v n đ chính sách đ c Chính ph và các c quan qu n lỦ nhà n c quan tâm Vi c thoái v n c a các t p đoàn, t ng công ty nhà

n c tr thành nhi m v quan tr ng nh m tái c c u DNNN và tái c u trúc n n kinh t N m

2012, giá tr đ u t ngoài l nh v c nòng c t c a các t p đoàn, t ng công ty là 22.300 t đ ng,

gi m nh so v i m c g n 24.000 t đ ng c a n m 2011 Trong đó, T p đoàn D u khí Vi t

Nam (PVN) là t p đoàn có giá tr đ u t ngoài l nh v c nòng c t l n nh t, v i giá tr 6.700 t

đ ng (B tài chính, 2012) áng ti c là cho đ n nay v n ch a có m t nghiên c u đ y đ nào

v ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t c a các t ng công ty, t p đoàn kinh t nhà n c Lu n v n này nghiên c u tình hu ng PVN nh m tìm l i gi i đáp cho các nguyên nhân d n đ n ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t c a PVN, và tác đ ng c a

nó đ n các ch th (PVN, Nhà n c, th tr ng) T đó, tác gi đ xu t m t s khuy n ngh chính sách đ i v i Nhà n c

Qua phân tích, lu n v n ch ra hai nhóm nguyên nhân hình thành đ ng c đ u t ngoài ngành

c a PVN Th nh t, nguyên nhân t bên trong, do PVN có ngu n l c l n t l i nhu n gi l i

đ ti n hành đ u t Thêm vào đó, do v n đ y quy n - th a hành, thông qua đ u t đa ngành

nh m kh ng đ nh v th ch đ o c a t p đoàn, gia t ng s ng h chính tr và thu l i ích kinh

t cho lãnh đ o các công ty Các công ty con d dàng vay n , thu n l i trong ti p c n đ t đai

nên có đ ng c đ u t vào b t đ ng s n đ tìm ki m l i nhu n cao Th hai, nguyên nhân t

bên ngoài, PVN có ti n đ pháp lỦ thông thoáng cho vi c đ u t đa ngành ngay t Quy t đ nh 91/Ttg n m 1994 và trong i u l T ch c và ho t đ ng c a PVN Hi u l c qu n lỦ, c ch giám sát l ng l o là môi tr ng thu n l i h u thu n cho PVN ti n hành đ u t ngoài l nh v c nòng c t Y u t quan tr ng khác n a là tính ch t th i đi m, s n r đ u t c a PVN b t

ngu n t s bùng n c a th tr ng ch ng khoán, b t đ ng s n; t o ra l c hút h p d n đ i v i

PVN

Tác đ ng c a ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t đ i v i các ch th là r t

rõ ràng i v i PVN, t p đoànkhông th th c hi n giám sát đ i v i toàn b ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c nòng c t do c ch đ u t ch ng chéo, nhi u t ng n c; s uy tín, hình nh c a

t p đoàn b gi m sút; hi u qu tài chính c a đ u t r t th p, th m chí thua l gây t n th t v n

cho t p đoàn i v i Nhà n c, v n đ u t c a nhà n c b dàn tr i, không đ n đ c ngành

c n u tiên phát tri n; đ ng th i ho t đ ng này còn đi ng c l i ch tr ng khuy n khích m i thành ph n kinh t tham gia kinh doanh c a Nhà n c; t o ra c c u s h u ch ng chéo trong

l nh v c b t đ ng s n gây ra s ph c t p trong qu n lỦ, và gi i quy t n x u cho h th ng ngân hàng M c dù đ u t đa ngành ngay t đ u đ c nhà n c cho phép, nh ng bây gi

c ng chính nhà n c ph i đóng vai trò ng i đi s a ch a th t b i th tr ng t ho t đ ng đ u

t đa ngành này c a các t p đoàn i v i th tr ng, nó phá v c nh tranh, t o rào c n đ i

v i s phát tri n c a khu v c t nhân; góp ph n gây ra s m t cân b ng cung c u trên th

ch đ nh ho c b o lãnh ng m cho các t p đoàn; xóa b phân bi t đ i x gi a t p đoàn v i

doanh nghi p thông th ng

T khóa: đ u t , ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t, T p đoàn D u khí Vi t Nam

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TịM T T iii

M C L C v

DANH M C CÁC Kụ HI U, CH VI T T T vii

DANH M C CÁC B NG BI U ix

DANH M C CÁC S , HỊNH V x

DANH M C PH L C xi

CH NG 1 GI I THI U TĨI 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Câu h i nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 4

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 C u trúc nghiên c u 4

CH NG 2 C S Lụ THUY T VĨ KHUNG PHỂN TệCH 5

2.1 LỦ thuy t v đ u t đa ngành 5

2.1.1 Khái ni m đ u t đa ngành 5

2.1.2 Phân lo i ho t đ ng đ u t đa ngành 6

2.2 Nguyên nhân các doanh nghi p ti n hành đ u t đa ngành 6

2.2.1 Nguyên nhân t bên trong doanh nghi p 6

2.2.2 Nguyên nhân t bên ngoài doanh nghi p 8

2.3 Tác đ ng kinh t c a ho t đ ng đ u t đa ngành 8

2.4 T ng quan các nghiên c u tr c 10

CH NG 3 PHỂN TệCH HO T NG U T NGOĨI L NH V C KINH DOANH NÒNG C T C A T P OĨN D U KHệ VI T NAM 12

3.1 T ng quan v PVN 12

3.1.1 Quá trình phát tri n 12

3.1.2 Ngành ngh kinh doanh nòng c t c a PVN 12

3.1.3 K t qu ho t đ ng c a PVN 13

3.1.4 C u trúc đ u t đa ngành c a PVN 14

3.2 Nguyên nhân PVN ti n hành đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t 19

3.2.1 Nguyên nhân t phía PVN 19

3.2.2 Nguyên nhân t kinh t v mô và th ch 26

3.3 Tác đ ng c a ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t c a PVN 30

3.3.1 i v i PVN 30

3.3.2 i v i Nhà n c 33

3.3.3 i v i th tr ng 34

CH NG 4 K T LU N VĨ KHUY N NGH CHệNH SÁCH 36

4.1 K t lu n 36

4.2 Khuy n ngh chính sách 37

4.3 Nh ng h n ch c a nghiên c u 39

TĨI LI U THAM KH O 40

PH L C 46

DANH M C CÁC Kụ HI U, CH VI T T T

Ch vi t t t Tên ti ng Anh Tên ti ng Vi t

Joint Stock Corporation T ng công ty Xây l p D u khí Vi t Nam

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 1-1: Tình hình đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t c a TCT, T KTNN 2

B ng 3-1: C c u s h u và đ u t ngoài ngành c a PVN 14

B ng 3-2: S l c v ho t đ ng c a các công ty con PVN n m c ph n chi ph i t i th i đi m 31/12/2012 16

B ng 3-3: Giá tr v n góp c a PVC vào các công ty trong l nh v c Xây d ng, B t đ ng s n 18

B ng 3-4: Quy mô đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t c a m t s t p đoàn 19

B ng 3-5: Ngu n v n y thác t i PVFC vào th i đi m 31/12 t 2008 - 2012 20

B ng 3-6: K t qu phân tích Dupont 4 công ty PVFC, PVC, PVI, PTSC 25

DANH M C CÁC S , HỊNH V

Hình 3-1: Th i đi m c ph n hóa m t s công ty con c a PVN 22

Hình 3-2: Tình hình d n tín d ng c a m t s công ty con c a PVN 24

Hình 3-3: S đ qu n lỦ c a ch s h u nhà n c v i PVN 29

Hình 3-4: C u trúc s h u ch ng chéo c a PVN v i các công ty con 31

Hình 3-5: M t s logo công ty con c a PVN 32

DANH M C PH L C

Ph l c 1: Ph ng pháp phân tích Dupont 46

Ph l c 2: Quá trình phát tri n c a T p đoàn D u khí Vi t Nam (PVN) 48

Ph l c 3: K t qu ho t đ ng c a PVN giai đo n 2001 – 2010 49

Ph l c 4: Giá tr v n góp c a PVC vào các công ty t i th i đi m 31/12/2009 và 31/12/2012 50

Ph l c 5: S li u v cho vay các bên có liên quan t i PVFC t i th i đi m 31/12 t 2008 – 2012 52

Ph l c 6: M t s kho n vay c a PVC t i th i đi m 31/12 t 2008 - 2012 52

Ph l c 7: Th i đi m c ph n hóa m t s công ty con c a PVN và giá tr thu đ c 53

Ph l c 8: Tình hình d n tín d ng c a m t s công ty con c a PVN t i th i đi m 31/12 t 2006 - 2013 54

Ph l c 9: Ngu n v n huy đ ng và nh n y thác c a PVFC 54

Ph l c 10: K t qu kinh doanh c a PVFC trong giai đo n 2006 – 2008 55

Ph l c 11: M t s ch tiêu tài chính c a các công ty con c a PVN 56

n m 2012 còn 846 DNNN (B tài chính, 2013)

Tuy nhiên, các DNNN v n gi vai trò quan tr ng, nh h ng không nh đ n ho t đ ng th

tr ng, n x u trong h th ng ngân hàng và b t n kinh t v mô T ng s v n c a các DNNN đã

t ng t 136 nghìn t đ ng n m 2001 lên 700 nghìn t đ ng vào n m 2010 (CIEM, 2012), và 921 nghìn t đ ng n m 2012 (B tài chính, 2013) nh ng l i t p trung ch y u vào 10 t p đoàn, 11

t ng công ty đ c bi t, chi m 87,1% t ng v n ch s h u, và 85,8% t ng tài s n (CIEM, 2012)

M c dù quy mô v n nhà n c trong DNNN không h nh nh th , nh ng n vay c a các DNNN

c ng r t l n, tính đ n cu i n m 2012 là 402.955 t đ ng (BTC, 2013), t ng đ ng 13% t ng d

n tín d ng c a h th ng ngân hàng; tính riêng 12 T KTNN n vay là 218.740 t đ ng(CIEM, 2012)

B c vào n m 2005 – 2006, s bùng n c a th tr ng ch ng khoán (TTCK), b t đ ng s n (B S) đã b t đ u cho trào l u đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t (LVKDNC) trong các

t ng công ty (TCT), t p đoàn kinh t nhà n c (T KTNN) Theo báo cáo c a BTC, n m 2011,

các TCT, T KTNN đ u t ngoài LVKDNC g n 24.000 t đ ng, nh ng đã gi m còn g n 22.300

t đ ng trong n m 2012; trong đó có 1.106 t đ ng vào ch ng khoán, 1.413 t đ ng vào l nh v c

b o hi m; 6.089 t đ ng vào B S, 523 t đ ng vào qu đ u t ; riêng l nh v c ngân hàng v t

tr i v i 13.152 t đ ng Nh ng con s th ng kê ch a đ y đ này đã ph n ánh có m t ngu n v n

đ u t r t l n n m ngoài LVKDNC

S s p đ c a T p đoàn Công nghi p tàu th y Vi t Nam1

(Vinashin) tr thành bài h c đ t giá

cho s đ u t đa ngành ra ngoài LVKDNC nh ng qu n lỦ l ng l o, kinh doanh y u kém Trong giai đo n 2006 - 2008, Vinashin đã thành l p g n 200 công ty con, ho t đ ng t s n xu t thép, xi

m ng, xây d ng khu công nghi p, d ch v b o hi m, ngân hàng, hàng không , th m chí đ n c

xe máy T ng t , T p đoàn i n l c Vi t Nam (EVN) đ u t h n 2.000 t đ ng vào các l nh

v c r i ro nh b o hi m, ngân hàng, ch ng khoán… Theo k t lu n c a Thanh tra Chính ph n m

2013, EVN đ u t vào EVN telecom gây m t v n 2.400 t đ ng Không ch v y, chi phí cho xây

d ng bi t th , sân tennis, b b i v i t ng giá tr g n 600 t đ ng l i đ c EVN h ch toán chi phí tính vào giá bán đi n (Thái S n – Mai Hà, 2013) u t ngoài LVKDNC nh ng h ch toán không minh b ch, d n đ n t ng chi phí s n xu t đi n, giá thành s n xu t đi n b t h p lỦ

B ng 1-1: T ình hình đ u t ngoƠi l nh v c kinh doanh nòng c t c a TCT, T KTNN

T KTNN đã tr thành tr ng tâm đ c đ a ra xem xét và th o lu n trong Qu c h i c ng nh các

ph ng ti n thông tin đ i chúng M c dù giá tr t ng đ i c a đ u t ngoài LVKDNC so v i doanh thu c a TCT, T KTNN là th p nh ng nó đã b c l nh ng tác đ ng tiêu c c trong n n kinh t Theo Quy t đ nh s 929/Q -Ttg, Th t ng Chính ph đã ch đ o các DNNN ti n hành

1 Ngày 21/10/2013, Vinashin đ c c c u l i thành T ng công ty Công nghi p tàu th y (SBIC) theo Quy t đ nh s 3287/Q -BGTVT c a B Giao thông v n t i

thoái v n các ho t đ ng đ u t ngoài LVKDNC này Tuy nhiên, đ n nay v n ch a có m t

nghiên c u đ y đ phân tích ho t đ ng đ u t ngoài LVKDNC c a các TCT, T KTNN Vi t Nam

Do h n ch v kh n ng ti p c n thông tin, ngu n s li u thu th p đ c nên lu n v n ch t p trung nghiên c u tình hu ng c th v i T p đoàn D u khí Vi t Nam (PVN) PVN, m t trong chín

T KTNN2, hi n đang là đ n v có s v n đ u t ngoài LVKDNC l n nh t, v i giá tr là 6.700 t

đ ng(B Tài chính, 2011) PVN đ u t vào 22 công ty con, góp v n liên k t v i 55 công ty, góp

v n liên doanh v i 23 công ty (PVN, 2012)

Vì ch nghiên c u tình hu ng PVN nên nghiên c u không nh t thi t ph n ánh và rút ra k t lu n chung cho toàn b ho t đ ng đ u t ngoài LVKDNC c a các TCT, T KTNN

T b i c nh và m c tiêu trên, đ tài “Phân tích ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng

c t c a TCT, T KTNN Vi t Nam – Nghiên c u tình hu ng T p đoàn D u khí Vi t Nam” đ c

th c hi n nh m tr l i 3 câu h i nghiên c u sau:

Th nh t, các nguyên nhân nào khi n PVN ti n hành ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t?

Th hai, ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t đó c a PVN đã t o ra nh ng tác

đ ng kinh t nh th nào?

Th ba, các chính sách nào c a Nhà n c nên th c hi n đ i v i ho t đ ng đ u t ngoài l nh v c kinh doanh nòng c t c a các TCT, T KTNN?

2 Tính đ n cu i n m 2013, Chính ph đã chuy n đ i 3 t p đoàn thành mô hình t ng công ty g m có: T p đoàn Công

nghi p tàu th y Vi t Nam, T p đoàn Phát tri n Nhà và ô th Vi t Nam, T p đoàn Công nghi p xây d ng Vi t Nam; nên ch còn l i 9 T KTNN

1.4 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: T p đoàn D u khí Vi t Nam (PVN)

Ph m vi nghiên c u: n m 2000 – 2013 và c p nh t m t s di n bi n g n đây theo s s n có c a

s li u

1.5 Ph ng pháp nghiên c u

tài áp d ng ph ng pháp đ nh tính, t p trung vào s d ng các lu n đi m trong các nghiên c u

tr c v đ u t đa ngành c a công ty, ti n hành ki m ch ng đ i v i tr ng h p c a PVN Thông

qua Báo cáo tài chính (BCTC) c a PVN, và các công ty con; cùng v i nh ng b ng ch ng thu

th p đ c thông qua các kênh thông tin (internet, báo, t p chí) tác gi s d ng ph ng pháp

th ng kê mô t đ tóm l c b c tranh đ u t ngoài LVKDNC c a PVN Bên c nh đó, tác gi s

d ng ph ng pháp quy n p đ c ng c cho các l p lu n c a tác gi

đánh giá hi u qu ho t đ ng tài chính trong đ u t ngoài LVKDNC, nghiên c u s d ng phân tích Dupont và t p trung vào 4 công ty có giá tr đ u t ngoài LVKDNC l n nh t là: TCT Tài chính C ph n D u khí Vi t Nam (PVFC), TCT Xây l p D u khí Vi t Nam (PVC), TCT C ph n

D ch v T ng h p D u khí (PTSC), CTCP PVI (PVI)

1.6 C u trúc nghiên c u

tài g m 4 ch ng, trong ch ng đ u tiên, tác gi s gi i thi u v b i c nh chính sách và v n

đ chính sách Ch ng th hai, tác gi nêu t ng quan v các nghiên c u t i Vi t Nam c ng nh trên th gi i v ho t đ ng đ u t đa ngành c a các DN, đ a ra các nguyên nhân c b n đ DN có

đ ng c đ u t đa ngành Ch ng ti p theo t p trung vào phân tích các nguyên nhân d n đ n vi c

PVN ti n hành đ u t ngoài LVKDNC Và nó t o ra nh ng tác đ ng kinh t gì đ i v i b n thân PVN, Nhà n c, th tr ng Trong ch ng cu i cùng, tác gi nêu ra k t lu n và m t s khuy n

ngh chính sách đ i v i ho t đ ng đ u t ngoài LVKDNC c a các TCT, T KTNN

CH NG 2

C S Lụ THUY T VĨ KHUNG PHỂN TệCH

2.1 LỦ thuy t v đ u t đa ngƠnh

2.1.1 Khái ni m đ u t đa ngƠnh

Có nhi u quan đi m khác nhau v đ nh ngh a đ u t đa ngành Theo Ansoff (1958), trích trong

Mongtgomery C.A (1983), đ u t đa ngành đ c xem nh là chi n l c kinh doanh c a công ty,

nó là con đ ng cho công ty ti p t c t ng tr ng và thay đ i Ansoff cho r ng đ u t đa ngành s khó kh n h n các chi n l c khác B i vì h ng đ n m t dòng s n ph m m i và th tr ng m i,

nó c n nh ng k n ng m i, k thu t m i, thay đ i t ch c trong c u trúc công ty T ng t Pitts

& Hopkins (1982), trích trong Mongtgomery (1983), cho r ng đ u t đa ngành là s thâm nh p

đ nh h ng cho t p đoàn ph i phát tri n trong ngành ngh c n u tiên n m gi đó Nh là PVN

s t p trung vào th m dò, khai thác, ch bi n d u khí; EVN chuyên môn hóa trong s n xu t,

truy n t i, phân ph i đi n; Vinashin đóng, s a ch a tàu và c ng bi n Các t p đoàn kinh t đ c hình thành theo 2 cách th c: th nh t, theo cách th c truy n th ng, doanh nghi p t tích t , t p

trung v n và đ u t chi ph i các doanh nghi p khác, ho c chúng t nguy n liên k t v i nhau đ hình thành t p đoàn có ti m l c đ c nh tranh; th hai, t p đoàn đ c hình thành t m t công ty

hay t ng công ty nhà n c có s n T KTNN Vi t Nam đ c hình thành theo cách th c th 2,

t c là d a trên TCT nhà n c hi n h u, b n ch t là “l p ghép các DN thành viên” mà không t o

ra đ c “m t s k t h p h u c v i c c u nhi u t ng n c” (Tr n Ti n C ng, 2005)

2.1.2 Phơn lo i ho t đ ng đ u t đa ngƠnh

Theo phân lo i c a Strategy Train (2014) thì đ u t đa ngành đ c chia thành:

u t đa ngành liên quan v i ngành kinh doanh chính (related diversification): là hình th c đa

d ng hóa đ u t có liên quan ch t ch v i l nh v c kinh doanh hi n có c a DN Nó x y ra khi DN

m r ng chu i s n ph m ho c th tr ng Trong đó, DN b t đ u s n xu t m t s n ph m m i ho c thâm nh p vào th tr ng m i có liên quan v i ho t đ ng kinh doanh v n có c a nó

u t đa ngành không liên quan v i ngành kinh doanh chính (unrelated diversification): là hình

th c đa d ng hóa đ u t không có m i liên quan v i l nh v c kinh doanh hi n có c a DN u t không liên quan x y ra khi DN s n xu t m t s n ph m m i ho c thâm nh p th tr ng m i không liên quan v i ho t đ ng kinh doanh v n có c a nó

2.2 Nguyên nhơn các doanh nghi p ti n hƠnh đ u t đa ngƠnh

2.2.1 Nguyên nhơn t bên trong doanh nghi p

Có nhi u nghiên c u lí gi i t i sao DN ti n hành đ u t đa ngành Nh ng tác gi t ng h p m t s nguyên nhân chính nh sau:

T i thi u hóa chi phí

Trong LỦ thuy t v chi phí giao d ch, Williamson (1989) xem ho t đ ng trong DN mang tính h p

đ ng: h p đ ng v i th tr ng, h p đ ng v i ng i lao đ ng, h p đ ng v i ng i qu n lỦ… Chi phí giao d ch là y u t quan tr ng gi i thích cho vi c t i sao DN đ c t ch c theo nhi u hình

th c khác nhau, đa d ng hóa trong DN là bi n pháp gi m chi phí giao d ch liên quan ngu n l c

trong doanh nghi p (con ng i, k thu t, th tr ng…)

u tiên, đa d ng hóa giúp DN t n d ng l i th kinh t theo quy mô (Teece, 1980, trích trong

Joseph, 2007), đó là kinh nghi m qu n lỦ, th ng hi u, R&D Ho c l i th theo ph m vi (Chandler, 1994), đó là th tr ng đ u vào ho c đ u ra c a s n ph m, tài chính, marketing Trong

m t môi tr ng c nh tranh, vi c chia s ngu n l c nh v y s r t h u hi u, nh ng nó d ng nh

ch hi u qu trong vi c đ u t đa ngành có liên quan đ n ngành kinh doanh chính

Th hai, đ u t đa ngành t o ra th tr ng v n n i b khi th tr ng v n bên ngoài không hi u

qu (Ghemawat and Khanna, 1998, trích trong Abhirup, 2007) c bi t, trong tr ng h p thông

tin b t cân x ng trên th tr ng tín d ng t ng lên làm vi c ti p c n vay n khó kh n, ho c chi phí

vay n t ng cao

Phơn tán r i ro b ng đ u t đa ngƠnh

DN đ u t đa ngành s giúp DN n đ nh su t sinh l i bình quân cho DN, san s l i nhu n gi a các l nh v c trong tr ng h p th tr ng có bi n đ ng (Amihud & Lev, 1981, trích trong LI,

2007) M c tiêu c a DN khi ti n hành đ u t đa ngành c ng nh m t i đa hóa giá tr cho DN xem xét kh n ng sinh l i c a ho t đ ng đ u t đa ngành, nghiên c u s d ng phân tích Dupont

đ đánh giá hi u qu ho t đ ng tài chính ây là ph ng pháp phân tách su t sinh l i trên v n

= H s gánh n ng thu *H s gánh n ng lãi vay*ROA*H s đòn b y

Trong công th c trên ta th y ROE s ph thu c vào các c u ph n: h s gánh n ng thu , h s

gánh n ng lãi vay, ROA, h s đòn b y (Xem Ủ ngh a c a các h s này t i Ph l c 1)

T n d ng các ngu n l c c b n trong công ty

DN đ u t đa ngành đ t n d ng các y u t s n xu t ho c ngu n l c d th a (Penrose, 1959) t o

ra l i th theo ph m vi cho DN không ch t ngu n l c v t ch t mà còn t ngu n l c vô hình

Theo Teece (1980), DN có ngu n v n nhàn r i ho c ngu n l c d th a, s có xu h ng đ u t đa ngành đ s d ng ngu n l c đó, thay vì cho vay ho c cho thuê Bên c nh đó, DN đ u t đa ngành

có th gia t ng gi i h n vay n , t o ra lá ch n thu b ng cách san s l i nhu n trong các công ty

con (Apostu, 2010)

LỦ thuy t v ng i y quy n ậ ng i th a hƠnh

V n đ ph bi n trong qu n tr DN đó là y quy n – th a hành; phát sinh do s tách b ch gi a

quy n s h u và quy n ki m soát Theo Jensen và Meckling (1976), trong DN có m t m i quan

h y quy n nh m t h p đ ng theo đó m t ho c nhi u ng i (ng i y quy n) k t h p v i m t

ng i khác (ng i th a hành) đ đ i di n th c hi n ki m soát và qu n lỦ DN; trong đó ng i

th a hành đ c y quy n quy t đ nh thay cho nh ng ng i y quy n N u c hai bên trong m i

quan h trên t i đa hoá l i ích, có lỦ do đ tin r ng ng i th a hành s không luôn luôn hành

đ ng vì l i ích t t nh t c a ng i y quy n Nh v y có m t s không t ng thích v đ ng c và

thông tin b t cân x ng x y ra

u t đa ngành có th s th a mãn m c tiêu t i đa quy n l c c a nhà qu n lỦ h n là m c tiêu

c a các ch s h u (Hokkinson & Hitt, 1990, trích trong LI, 2007) ng th i, Stiglitz (2000) ch

ra m i quan tâm c a lãnh đ o khu v c công đó là tìm cách t ng đ i đa quy mô c a c quan đ

đ c b sung nhân s và ngân sách Nh ng l i ích v “ti n l ng, b ng l c, danh ti ng, quy n

l c, ch c v ” l i đ u có liên quan đ n quy mô c a c quan

2.2.2 Nguyên nhơn t bên ngoƠi doanh nghi p

Qua nghiên c u DN Trung Qu c, Lixin (2002) k t lu n DN mà có m i liên h chính tr v i chính quy n càng ch t ch thì càng có xu h ng đ u t đa ngành Th ch y u kém trong b o v

l i ích cho các c đông, cùng v i vi c các DNNN Trung Qu c d dàng ti p c n vay n ho c đ c

u đãi trong đ u t c ng là y u t t ng đ u t đa ngành c a DNNN (Joseph, 2007)

Nh ng thay đ i v kinh t v mô, c ng nh k v ng v s t ng tr ng trong m t s ngành, l nh

v c s làm thay đ i hành vi c a DN S bùng n c a th tr ng tài chính đã d n đ n s tham gia

đ u t đa ngành m nh m c a các T KTNN c a Trung Qu c vào th tr ng tài chính trong th p niên 90 (Mi, 2000)

Các mô hình t p đoàn trên th gi i nh Chaebol (Hàn Qu c), Zaibatsu và Keiretsu (Nh t B n) và

ho t đ ng đ u t đa ngành c a nó là k t qu c a các chính sách, s khuy n khích t phía Chính

ph (Schneider, 2009, trích trong Ly Le, 2013) Hay nói cách khác, nó xu t phát t th ch c a

qu c gia

2.3 Tác đ ng kinh t c a ho t đ ng đ u t đa ngƠnh

i v i t p đoàn đ u t đa ngành: theo LI (2007), có m t m i t ng quan ngh ch gi a đ u t đa

ngành và k t qu kinh doanh Cho nên giá tr DN và k t qu kinh doanh c a DN b suy gi m khi

s đa d ng hóa đ u t t ng lên (Kali, 2000) Nh ng nghiên c u c a Joseph (2007) l i cho th y

không có m i quan h nhân qu rõ ràng gi a đ u t đa ngành và hi u qu kinh doanh Tuy nhiên,

v n đ u t c a DN ch c ch n s b phân tán, thi u s tích t , t p trung cho ngành nòng c t ng

th i, b n thân công ty m không đ n ng l c đ giám sát toàn di n m i kho n đ u t trong các công ty con; là c h i n y sinh v n đ y quy n th a hành

Bên c nh đó, m t t p đoàn kinh doanh đa ngành n m gi nhi u công ty con, s n xu t nhi u lo i

s n ph m, nó s t o ra hi u ng hào quang (halo effects) cho t p đoàn và các thành viên c a nó Theo Beckwith (1978) thì " n t ng t ng th nh h ng đ n các thu c tính c th ", n t ng đó

s b chi ph i b i s n i ti ng, quen thu c c a th ng hi u đó Do đó ni m tin và thái đ c a con

ng i đ i v i các công ty con b nh h ng b i th ng hi u c a t p đoàn Nó s t o ra nh ng tác

đ ng tích c c ho c tiêu c c đ n ho t đ ng kinh doanh do hi u ng hào quang t o ra

đ i v i nhà n c nh sau: th nh t, nó đi ng c l i quá trình chuy n d ch kinh t , thúc đ y c

ph n hóa và tham gia c a các thành ph n kinh t ; trong đó Nhà n c ch n m gi nh ng ngành

then ch t (V Thành T Anh, 2012) B t đ u t đ u th p niên 90, th t b i c a mô hình kinh t t p

trung Liên Xô giúp Vi t Nam Ủ th c đ c nhi m v c i cách kinh t Và b t đ u quá trình b ng

Quy t đ nh s 202-CT c a H i đ ng b tr ng v thí đi m chuy n m t s DNNN thành CTCP

Ti p đó là Quy t đ nh s 90/Ttg n m 1994 c a Th t ng Chính ph v ti p t c s p x p DNNN

Ti p theo, m t lo t quy t đ nh đ c ban hành đ h ng d n cho quá trình c ph n hóa; và xác

đ nh nh ng ngành, l nh v c mà nhà n c c n ph i n m gi 100% s h u ho c chi ph i nh Ch

th 20 (1998), Ngh đ nh 44 (1998), Quy t đ nh 58 (2002), Quy t đ nh 155 (2002) Th hai, các

T KTNN t lâu đã nh n đ c nhi u u đãi, tr c p; đ c bi t, nhi u kho n tín d ng ch đ nh ho c

tín d ng b o lãnh đ cung c p cho các T KTNN, đi u này đã t o ra “ràng bu c ngân sách

m m”3

(Kornai, 1986) cho các T KTNN, ti m n phát sinh r i ro đ o đ c V i c ch h tr nh

v y thì các công ty con c a t p đoàn s d dàng có nh ng đ c quy n riêng, “c ch b o v ” t

công ty m Th ba, ngu n v n c a nhà n c b phân tán, khó ki m soát (V Thành T Anh,

3 Theo Kornai (1986), ràng bu c ngân sách m m là tình tr ng tài chính c a DN không t o ra b t c ràng bu c nào

trong quy t đ nh chi tiêu, đ u t , bành tr ng cho lãnh đ o doanh nghi p Do DN có th nh n đ c b sung v n t nhà n c ho c thông qua tín d ng

2012) Vi c DNNN kinh doanh nhi u l nh v c cùng lúc thì đi u t t y u là v n đ u t c a nhà

n c s b dàn tr i, không t p trung vào l nh v c nòng c t mà nhà n c u tiên phát tri n

i v i th tr ng: theo Stiglitz (2000), c s cho vi c can thi p c a nhà n c vào th tr ng là

do có th t b i th tr ng Cho nên vi c nhà n c đ u t vào các DN đ th c hi n ho t đ ng kinh

doanh là do các l nh v c c n v n đ u t l n ho c t su t l i nhu n th p, khu v c t nhân không tham gia nh đ ng s t, đóng tàu ; ho c có đ c quy n t nhiên nh đi n l c thì m i c n s can

thi p c a nhà n c Nh ng vi c các TCT, T KTNN đ u t vào nh ng l nh v c không có th t b i

th tr ng thì hoàn toàn không c n thi t

Chính ho t đ ng đ u t đa ngành nh v y c a các t p đoàn, TCT đã t o ra hi u ng chèn l n cho

khu v c t nhân (v n, tín d ng, lao đ ng) (V Thành T Anh, 2012) Theo nghiên c u c a ông, giai đo n 2006 -2010 thì DNNN v n chi n 45% v n đ u t và 31% v n tín d ng M c dù s

l ng các DNNN có xu h ng gi m nh ng các DNNN t ng ho t đ ng đ u t ngoài LVKDNC và

đ c tài tr b ng v n tín d ng thì t h n nó s t o ra s l n át cho các DN t nhân trong các l nh

v c này

2.4 T ng quan các nghiên c u tr c

Joseph (2007) và đ ng s nghiên c u g n nh toàn b các DN phi tài chính đ c niêm y t t i

Trung Qu c trong giai đo n 2001 – 2005 Trong nghiên c u này, h n 70% các công ty trong m u nghiên c u có đ u t đa ngành c bi t, vi c đ u t đa ngành ph thu c m nh m vào s g n k t

v m t chính tr c a các DN Ng i đi u hành có m i liên k t chính tr m t thi t thì d ng nh

đ u t đa ngành nhi u và không liên quan v i ngành nòng c t Nghiên c u ch ra không có m i liên h gi a c u trúc s h u đ n k t qu kinh doanh trong vi c đ u t đa ngành; đ ng th i, có 2 nguyên nhân mà DN đa d ng hóa trong b i c nh Trung Qu c Th nh t, k t qu c a vi c các DN kinh doanh trong l nh v c không h p d n Th hai, đ u t đa ngành c a DNNN ph n ánh vi c xây d ng “đ ch ” đ b o v quy n l i cho ng i đ ng đ u và tránh kh i s c nh tranh Nó càng

th hi n rõ trong m t môi tr ng th ch y u

Nghiên c u c a LI (2007) t p trung vào 4 v n đ liên quan v i nhau: b n ch t c a vi c đ u t đa ngành và m i quan h v i k t qu kinh doanh Trung Qu c; các nhân t nh h ng đ n quy t

đ nh đ u t đa ngành c a DN Trung Qu c; nh h ng c a các nhân t trên đ n vi c đa ngành và

m i quan h k t qu ; và nhân t quan tr ng nh t là gì LI ch y h i quy đ i v i m u g m 270 DN

trong 2 n m 2003 – 2004 V m t lỦ thuy t, LI đã đ xu t khung lỦ thuy t m i ph c v phân tích

g m có 4 nguyên nhân: m c tiêu hi u qu , t i đa hóa s giàu có c a ng i qu n lỦ, xây d ng th

tr ng v n n i b , đ t đ c s thu n l i trong c nh tranh Không có b ng ch ng c th v m t

th c nghi m v m i quan h ngh ch bi n gi a đ u t đa ngành và hi u qu kinh doanh c a DN t i

Trung Qu c

Mi (2000) gi i thích s kh ng ho ng trong DNNN c a Trung Qu c là do v n đ y quy n – th a hành Các DNNN nh là nh ng ng i th a hành c a Chính ph h n là m t ch th kinh doanh tham gia vào th tr ng Tác gi trích d n t nghiên c u c a Garner (1996), DNNN vay m n trên th tr ng tài chính nh là tài tr v n cho chính ph ch không ph i cho DNNN vay B i vì

th tr ng tài chính cho r ng v i Ủ chí chính tr thì Nhà n c s không đ các DNNN phá s n

CH NG 3 PHỂN TệCH HO T NG U T NGOĨI L NH V C KINH DOANH NÒNG C T

C A T P OĨN D U KHệ VI T NAM

3.1 T ng quan v PVN

3.1.1 Quá trình phát tri n

T p đoàn D u khí Vi t Nam là công ty trách nhi m h u h n m t thành viên do Nhà n c là ch

s h u, PVN đã tr i qua quá trình phát tri n h n 50 n m (Ph l c 02) Ngày 9-9-1977, Chính

ph ra Quy t đ nh s 251/CP thành l p Công ty D u m và Khí đ t Vi t Nam, g i t t là

Petrovietnam, tr c thu c T ng c c D u m và khí đ t Vi t Nam (ti n thân c a PVN bây gi )

Ngày 6-7-1990, Chính ph ra Quy t đ nh s 250-H BT v vi c thành l p T ng công ty D u m

và Khí đ t Vi t Nam tr c thu c B Công nghi p n ng Ngày 29-8-2006, Th t ng Chính ph

ban hành Quy t đ nh s 199/2006/Q -TTg thành l p Công ty m - T p đoàn D u khí Vi t Nam, tên giao d ch qu c t là Vietnam Oil and Gas Theo Quy t đ nh s 924/Q -TTg ngày 18-6-2010

c a Th t ng Chính ph , PVN đ c chuy n thành Công ty trách nhi m h u h n m t thành viên

do nhà n c làm ch s h u

3.1.2 NgƠnh ngh kinh doanh nòng c t c a PVN

Trong i u l T ch c và ho t đ ng c a T ng công ty D u khí Vi t Nam (nay là PVN) theo Ngh

đ nh s 38-CP (1995), Chính ph ch có quy đ nh v nhi m v c a TCT: nghiên c u, th m dò,

khai thác d u khí…; ch a có chi ti t v l nh v c kinh doanh n i u l T ch c và ho t đ ng

c a PVN theo Quy t đ nh s 36/2007/Q -Ttg (2007) thì PVN đ c phép th c hi n kinh doanh

trong ph m vi r t r ng, bao g m: (i) Nghiên c u, tìm ki m th m dò, khai thác, v n chuy n, ch

bi n d u khí trong và ngoài n c; (ii) Kinh doanh, d ch v khai thác d u thô, khí, các s n ph m

d u, khí; (iii) Xu t nh p kh u v t t , thi t b d u khí, s n ph m d u khí, hoá d u; (iv) Kinh doanh, phân ph i các s n ph m d u, khí, các nguyên li u hoá ph m d u khí Và các ngành khác

nh : (v) u t , kinh doanh B S; (vi) u t , s n xu t, kinh doanh đi n; (vii) Ho t đ ng tài chính, ch ng khoán, ngân hàng, b o hi m

Nh ng đ n i u l theo Quy t đ nh s 190/Q -TTg (2011), ho t đ ng c a PVN đ c phân tách thành 2 m ng: ngành ngh kinh doanh chính c a PVN c b n v n gi ng nh đi u l n m 2007;

và ngành ngh kinh doanh có liên quan đ c b sung thêm thêm m t s ngành nh : u t , kinh

doanh B S; u t , khai thác phát tri n c ng, kinh doanh v n t i bi n, v n t i đ ng th y,

đ ng không và đ ng b , đ i lỦ tàu bi n…

Tuy nhiên, trong l trình tái c c u t ng th n n kinh t , Quy t đ nh s 46/Q -TTg (2013) c a

Th t ng Chính ph v phê duy t án tái c c u T p đoàn D u khí Vi t Nam giai đo n 2012 – 2015, PVN ch t p trung vào 5 l nh v c nòng c t sau: Tìm ki m, th m dò và khai thác d u khí;

L c - hóa d u; Công nghi p khí; Công nghi p đi n; D ch v d u khí ch t l ng cao Và nó đ c

c th hóa trong i u l theo Ngh đ nh s 149/2013/N -CP c a Chính ph , các ngành không

liên quan đ n ngành nòng c t không còn cho phép th c hi n D a trên m c tiêu thành l p, đ nh

h ng phát tri n c a PVN trong t ng lai; LVKDNC c a PVN s đ c xác đ nh g m 5 l nh v c

nh trên

3.1.3 K t qu ho t đ ng c a PVN

Ho t đ ng kinh doanh c a PVN có s t ng tr ng t t trong giai đo n 2001–2010 Tr l ng (quy

d u) có s gia t ng n đ nh: giai đo n 2001–2005 gia t ng 264 tri u t n, giai đo n 2006–2010 gia

t ng 333 tri u t n Trong đó s n l ng s n xu t c a Urea t ng m nh nh t, giai đo n 2001–2005

đ t 929 nghìn t n, nh ng t ng lên 3.604 nghìn t n giai đo n 2006–2010; s n l ng d u khí trong

c 2 giai đo n n đ nh m c trên 111 tri u t n quy d u Giai đo n 2005-2010, PVN m i b t đ u

tham gia s n xu t đi n, t o ra s n l ng kho ng 25 t kWh Doanh thu c a PVN có s t ng

tr ng m nh, t ng 3 l n trong giai đo n 2006–2010, t m c trên 460 ngàn t đ ng t ng lên trên

1.452 ngàn t đ ng Ngân sách n p cho Nhà n c c ng t ng 250%, giai đo n đ u PVN đã n p ngân sách 206,4 ngàn t đ ng, sau đó t ng lên g n 508 ngàn t đ ng trong giai đo n ti p theo

(Xem Ph l c 3)

3.1.4 C u trúc đ u t đa ngƠnh c a PVN

C c u s h u các công ty con c a PVN

Các kho n đ u t c a PVN hi n đang n m gi bao g m c đ u t 100% c ph n vào công ty con,

n m c ph n chi ph i t i công ty con, liên k t v i công ty khác và liên doanh v i đ i tác n c

ngoài C c u s h u và s l ng công ty con c a PVN đ u t ngoài ngành th hi n B ng 3-1

B ng 3-1 : C c u s h u vƠ đ u t ngoƠi ngƠnh c a PVN

Ngu n: Tác gi t ng h p t Báo cáo th ng niên, Báo cáo tài chính c a PVN 2000 - 2012

N m 2000, PVN n m gi 100% v n t i 12 công ty và có xu h ng gi m d n; còn 06 công ty con vào n m 2011 Trong đó, n m 2000, PVN có 03 công ty có ho t đ ng chính không liên quan

LVKDNC n n m 2010 và 2011 gi m ch còn 1 công ty là Công ty TNHH MTV Công nghi p

Tàu th y Dung Qu t N m 2012, PVN có thêm công ty TNHH MTV Khu công nghi p Lai Vu;

c 2 đ n v trên thu c Vinashin nh ng do tái c c u Vinashin nên Chính ph đã bàn giao cho

PVN qu n lỦ

S công ty con mà PVN n m c ph n chi ph i t ng lên, t vi c không n m gi c ph n chi ph i công ty nào n m 2000, s l ng này nhanh chóng t ng lên 21 công ty n m 2011; sau đó gi m còn

15 công ty trong n m 2012 T ng t v i công ty PVN liên k t, n m 2006, PVN liên k t v i 05 công ty; con s này là 62 công ty n m 2011, và gi m còn 55 công ty n m 2012 S l ng công ty

đ u t ngoài LVKDNC c ng b t đ u n r t 2006 trong các công ty liên k t, t 04 công ty n m

2006, t ng lên 42 công ty n m 2010, nh ng gi m d n còn 27 công ty

T l c ph n và v n đi u l c a các công ty con mà PVN n m c ph n chi ph i t i th i đi m

31/12/2012 th hi n B ng 3-2 Trong s 15 công ty này thì có 10 công ty có ho t đ ng chính

trong ph m vi LVKDNC; 05 công ty còn l i có ho t đ ng chính không liên quan đ n LVKDNC

c a PVN Nh ng đi m chung c a các công ty này là g n nh t t c công ty đ u có nh ng kho n

đ u t không liên quan đ n LVKDNC, bên c nh ch ng khoán thì m t giá tr v n không h nh

ch y vào B S, d i d ng đ u t tr c ti p ho c thông qua góp v n, đ u t dài h n vào công ty kinh doanh B S

4

(*) M c dù PVN n m gi d i 50% t l bi u quy t nh ng PVN có quy n b đa s phi u t i các cu c h p c a H QT các công ty này, qua đó

có quy n chi ph i chính sách tài chính và ho t đ ng c a các công ty này

u t tài chính ng n h n 5.356.403 tri u đ ng; đ u t tài chính dài h n 1.218.758 tri u đ ng

Ch tính riêng TCT C ph n Xây l p D u khí Vi t Nam (PVC), t ng giá tr v n góp c a PVC vào các công ty liên quan đ n xây d ng, kinh doanh b t đ ng s n đã r t l n Giá tr này n m

2009 là 1.370 t đ ng; nh ng đã t ng lên g p đôi vào n m 2012 là h n 2.934 t đ ng (Ph l c

4) ó là ch a tính đ n giá tr đ u t c a hàng lo t d án xây d ng tr s v n phòng, cao c c a PVN và các công ty con nh ng v trí đ c đ a nh t t i các đ a ph ng, nh là: Petro Vietnam

Tower, PV Gas Tower (H Chí Minh), Trung tâm Tài chính D u khí ( à N ng), Tòa nhà T p đoàn D u khí Vi t Nam (Hà N i)…

B ng 3-3 : Giá tr v n góp c a PVC vƠo các công ty trong l nh v c Xơy d ng, B t đ ng s n

chi m 7,31%; nh ng n u xét v giá tr thì v n đ u t ngoài ngành không h nh T p đoàn

Than – Khoáng s n Vi t Nam đ u t ngoài ngành lên đ n 16,15% v n ch s h u

B ng 3-4: Quy mô đ u t ngoƠi l nh v c kinh doanh nòng c t c a m t s t p đoƠn

(K t qu c a Ki m toán nhà n c 07/2009)

S v n (t đ ng)

% so v i v n

ch s h u

Ngu n: Phan Minh Tu n (2013)

3.2 Nguyên nhơn PVN ti n hƠnh đ u t ngoƠi l nh v c kinh doanh nòng c t

3.2.1 Nguyên nhơn t phía PVN

T i thi u hóa chi phí thông qua ắth tr ng v n” n i b

PVN là đ n v có b dày truy n th ng h n 50 n m trong l nh v c d u khí Các ho t đ ng PVN

có kinh nghi m đ u liên quan đ n tìm ki m, th m dò, l c – hóa d u, công nghi p khí n n m

2000, PVN b t đ u m r ng sang kinh doanh đa ngành, và th t s n r t n m 2006 S khác

bi t v l nh v c kinh doanh không th giúp PVN ti t gi m chi phí giao d ch liên quan PVN đã

b c sang m t th tr ng hoàn toàn m i, nên kinh nghi m, con ng i, k thu t trong l nh v c

d u khí không th áp d ng sang cho b t đ ng s n, ch ng khoán, b o hi m, ngân hàng…

Tuy nhiên, v i ngu n l c tài chính v ng m nh, các công ty con c a PVN đã nh n đ c các

ngu n tài tr d i dào cho ho t đ ng c a mình PVN có th ti n hành cho vay tr c ti p, ho c y thác qu n lỦ v n thông qua TCT Tài chính C ph n D u khí Vi t Nam (PVFC)6 Các công ty con đ c cho vay v i lãi su t r t th p, nh là CTCP u t Tài chính Công đoàn D u khí Vi t Nam n m 2008 nh n y thác 400 t đ ng t PVN v i lãi su t y thác ch 6,8%/n m7, và r t

6 PVFC là công ty con c a PVN, trong đó PVN n m gi 78% c ph n

7 ây là kho n y thác t PVN d i hình th c y thác không ch đ nh, không chia s r i ro và h ng lãi su t c

đ nh Th i gian hi u l c c a H p đ ng 3 n m tính t ngày 10/01/2008 Lãi su t y thác đ c xác đ nh = Lãi su t Tài kho n trung tâm do Vietcombank tr cho T p đoàn + 2%/n m N m 2009 lãi su t y thác là 6,85/n m; trong khi lãi su t huy đ ng VND k h n t 24 tháng tr lên đã là 9,5%/n m

nhi u kho n cho vay u đãi khác Ph l c 5 c ng cho th y giá tr cho vay c a PVFC này t ng

liên t c, n m 2008, PVFC cho vay bên có liên quan là x p x 5.650 t đ ng; đ n n m 2012 là trên 20.100 t đ ng

PVFC đóng vai trò là đ n v đi u hòa v n cho các công ty con c a PVN; mà ngu n v n quan

tr ng là t y thác c a PVN và các công ty khác trong t p đoàn Trong n m 2008, t ng giá tr

Ngoài ra, Ngân hàng Th ng m i C ph n i D ng (Oceanbank), đ n v PVN s h u 20%

v n, đã c p r t nhi u kho n tín d ng cho các công ty con c a PVN i n hình, ch riêng PVC,

d n c a PVN t i Oceanbank trong 3 n m 2010 – 2012 đ u t 1.300 t đ ng đ n 1.700 t

đ ng (Ph l c 06)

Tóm l i, trong b i c nh lãi su t t ng cao trong nh ng n m 2008 - 2010 thì các công ty con c a

PVN đã nh n đ c ngu n tài tr n i b v i chi phí r t th p t PVN và PVFC

T n d ng ngu n tƠi chính d i dƠo t l i nhu n gi l i

PVN đã t o ra th tr ng v n n i b d i dào cho t p đoàn, nh ng câu h i đ t ra là ngu n tài

chính đó xu t phát t đâu Hai ngu n hình thành chính là: th nh t, l i nhu n siêu ng ch t

đ c quy n th c hi n ho t đ ng d u khí; th hai, PVN thu đ c kho n th ng d l n t vi c c

ph n hóa các công ty trong t p đoàn trong giai đo n 2006 - 2010

Theo Lu t D u khí (1993) và Lu t s a đ i, b sung m t s đi u Lu t D u khí (2008), PVN là

đ n v n m gi đ c quy n đ i v i ngu n tài nguyên t d u khí8 ây l i là ngu n tài nguyên

thi t y u ph c v phát tri n kinh t - xã h i nên ho t đ ng nòng c t c a PVN luôn luôn có l i;

th m chí t o ra l i nhu n siêu ng ch cho PVN Sau khi th c hi n ngh a v v i Nhà n c, PVN

đ c gi l i 50% “ti n lãi d u khí n c ch nhà”9đ tái đ u t L i nhu n này đ c PVN trích

l p và b sung vào các qu v i giá tr r t l n, vì v y PVN không g p ph i b t c ràng bu c

ngân sách nào trong ho t đ ng c a mình N m 2012, giá tr c a Qu u t phát tri n là

57.078,3 t đ ng; Qu D phòng tài chính là 22.622,9 t đ ng… Không đ c s đ kh ng

đ nh PVN s d ng v n t các qu này đ đ u t ngoài LVKDNC Nh ng có th nghi ng , vì

m t s b ng ch ng cho th y PVN s d ng sai m c đích đ i v i các qu này: PVN trích 352 t

đ ng t Qu u t phát tri n đ làm d án đ ng t thành ph Cà Mau vào Khu công nghi p khí – đi n – đ m Cà Mau; s d ng 11,82 t đ ng trong Qu Nghiên c u khoa h c và đào t o đ

c p v n d án khí đi n đ m Cà Mau (Nguy n H ng, 2012)

Trong giai đo n 2006-2010, PVN đã ti n hành c ph n hóa các công ty thành viên vào th i

đi m TTCK t ng m nh nên thu đ c g n 23.000 t đ ng, b sung vào Qu H tr s p x p

doanh nghi p N m 2007, PVN đã thu v 7.000 t đ ng t đ u giá CTCP Phân bón và hóa ch t

D u khí; 7.700 t đ ng t đ u giá c ph n PVFC Các công ty này ch m n p v cho công ty m

và nhà n c nên có ngu n v n d th a l n ph c v đ u t Hình 3-1 cho th y th i đi m c

ph n hóa các công ty con c a PVN theo mã c phi u (Xem chi ti t t i Ph l c 7)

8 Theo i u 14, Lu t s a đ i, b sung m t s đi u Lu t D u khí (2008), PVN đ c giao quy n th m dò, khai thác tài nguyên d u khí trên toàn b lãnh th , vùng bi n, vùng đ c quy n kinh t c a Vi t Nam và kỦ k t h p đ ng d u khí v i các t ch c, cá nhân ti n hành ho t đ ng d u khí Vi t Nam theo quy đ nh c a Lu t D u khí

9 Theo i u 2, Quy ch Qu n lỦ tài chính c a Công ty m - T p đoàn D u khí Vi t Nam; ban hành kèm theo Ngh

đ nh s 142/2007/N -CP c a Chính ph , “Ti n lãi d u khí n c ch nhà” là ph n l i nhu n sau khi n p các lo i

thu ; 1,5% tr chi phí qu n lỦ c a Công ty m ; 70% ti n thu v đ c, s d ng tài li u d u khí; s đ c chia cho

n c ch nhà (n c C ng hòa xã h i ch ngh a Vi t Nam) t các h p đ ng d u khí

Hình 3-1: Th i đi m c ph n hóa m t s công ty con c a PVN

Ngu n: Cafef.vn (2014)

M t ngu n l c vô hình khác nh ng vô cùng quan tr ng, đó là th ng hi u PVN, T KTNN

hàng đ u c a Vi t Nam H u h t các công ty con đang s d ng hình nh, th ng hi u c a t p đoàn đ kinh doanh TS Lê ng Doanh đã nói “đi t i đâu d c d i đ t ch S, c ng nhìn th y các lo i resort, hotel, nhà hàng, và các h ng m c d án đ a c g n hình nh ng n l a đ ” -

bi u t ng trong logo c a PVN Chính đi u này đã t o ra s thu n l i cho các công ty này

trong vi c ti p c n các d án, v n tín d ng PVN d dàng xin đ c đ t cho d án các t nh, thành r i giao cho công ty con kinh doanh

V n đ ng i y quy n ậ ng i th a hƠnh trong m i quan h gi a ch s h u v n nhƠ

n c vƠ lƣnh đ o t p đoƠn

Các TCT, T KTNN t i Vi t Nam nhìn chung có m i liên h chính tr ch t ch v i các c quan

qu n lỦ nhà n c Lãnh đ o TCT, T KTNN sau quá trình làm lãnh đ o đ n v thì s đ c b

nhi m gi các ch c v trong B ch qu n, lãnh đ o đ a ph ng Do đó, h s có nhi u đ ng c

đi u hành công ty theo h ng gia t ng s ng h chính tr , t ng t nghiên c u c a Lixin

PVD

PET

PVS DPM

PVI PVT

PVF