Nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành du lịch đắk lắk

iăv i tài nguyên du l ch nhân v n, kăL k cóăc ăh ăth ngădiătíchăl chăs ăv năhóaăvƠădiă tíchăl chăs ăcáchăm ng.ăT ăh ăth ngădiăch ăkh oăc ăh cămangăd uătíchăc aăng iăti năs ănh ădiăch ă ă

L I CAM OAN

TôiăcamăđoanăLu năv nănƠyăhoƠnătoƠnădoătôiăth c hi n.ăCácăđo n trích d n và s li u s

d ng trong lu năv năđ uăđ c d n ngu năvƠăcóăđ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u

bi t c a tôi Lu năv nănƠyăkhôngănh t thi t ph năánhăquanăđi m c aăTr ngă i h c Kinh

t Thành ph H ChíăMinhăhayăCh ngătrìnhăgi ng d y kinh t Fulbright

Tác gi lu năv n

Võ Th Th o Nguyên

L I C Mă N

u tiên, tôi xin g i l i c m n đ n quý Th y Cô Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright đã t n tình truy n đ t ki n th c, t o môi tr ng, đi u ki n thu n l i nh t cho

tôi trong su t quá trình h c t p c ng nh th c hi n lu n v n này

c bi t, tôi xin chân thành c m n Th y inh Công Kh i đã t n tình h ng d n tôi

trong su t quá trình th c hi n lu n v n V i s bi t n sâu s c, tôi xin g i l i đ n Th y

V Thành T Anh và Th y Phan Chánh D ng đã truy n c m h ng và ki n th c c a

môn h c làm n n t ng giúp tôi hoàn thành lu n v n này

Tôi c ng xin g i l i cám n đ n b ph n th vi n c ng nh các anh ch nhân viên c a

Ch ng trình đã nhi t tình giúp đ đ tôi hoàn thành t t bài lu n v n c a mình

Bên c nh đó, tôi xin chân thành c m n các t ch c, cá nhân, doanh nghi p đã

h p tác chia s thông tin, cung c p cho tôi ngu n tài li u h u ích và giúp tôi có

th hoàn thành đ c đ tài nghiên c u

Tôi c ng xin g i l i tri ân sâu s c đ n gia đình và nh ng ng i b n đã đ ng viên,

h tr tôi r t nhi u trong su t quá trình h c t p, làm vi c và hoàn thành lu n v n

TÓM T T

k L k là t nh có v trí quan tr ngăđ i v iăđ a bàn khu v c Tây Nguyên nói riêng và c

n cănóiăchung,ăđ ng th i c ng lƠăvùngăđ tălỦăt ngăđ làm du l ch, b iăcóăđi u ki n thu n

l iă đ t o nên nh ng s n ph mă đ că tr ng,ă riêngă bi t, h p d n Quy tă đ nh s 2200/Q UBND ngày 26/9/2012 c a y ban nhân dân T nh v phê duy t Quy ho ch t ng th phát tri n du l ch tnhă k L kăđ năn mă2020ăvƠăđ nhăh ngăđ năn mă2030,ăđƣăxácăđ nh m c tiêu

-“Ph năđ uăđ aăngƠnhăduăl ch t nhă k L k tr thành ngành kinh t quan tr ng và là m t trong nh ngăđ ng l căthúcăđ y kinh t - xã h i c a T nhăvƠoăn mă2020;ăđ nhăh ngăđ năn mă

2030, ph năđ u tr thành m t trong nh ng ngành kinh t m iănh n c a T nh”.ăTuyănhiên,ăk t

qu ngành du l ch Tnhăđ tăđ c nh ngăn măquaăv năch aăt ngăx ng v i ti măn ngăduăl ch

c a T nh T ng k tăl t khách du l ch nh ngăn măg năđơyăch aăđ t 100% k ho chăđ ra

c bi t, m c chiătiêuăbìnhăquơnăvƠăngƠyăl uătrúăbìnhăquơnăc a c khách n iăđ a và khách

qu c t ,ăđ u gi m m nh (t căđ t ngătr ng bình quân c a hai ch tiêu này t n

mă2009-2013 l năl t là: -1,12% và -0,53%) ngătr c tình tr ngăđó,ăcơuăh i nghiên c uăđ căđ t

ra, đóălƠ:ă(i)ăNguyên nhân t i sao ngành du l ch t nhă k L kăch aăphátătri năt ngăx ng v i

ti măn ng?ă(ii)ăCácăgi iăphápăđ nơngăcaoăn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch t nh

k L k? Quaăđó,ănghiênăc u mu năđánhăgiáăn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch

tnhă k L k và tìm ra nguyên nhân khi n ngành du l ch T nh phát tri năch aăt ngăx ng

v i ti măn ng,ăt đóăg i ý gi iăphápănơngăcaoăn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch

Bài nghiên c u d a trên mô hình kim c ng c a Michael E.Porter đ ăphân tích n ng l că

c nh tranh c aăc m ngành du l ch t nh kăL kăvà nh n th y r ng c m ngành này ch a

th căs ăphát tri n do nhi uănguyênănhơn,ătrongăđóăn iăb tălên các nguyên nhân c b n sau: (i) s ăho tăđ ngăkémăchuyênănghi păc aăth ăch ,ăt ăch căvƠăconăng iăkhi năchoăliênăk tă

th ăch ăh ătr ăphátătri năduăl chăr iăr c,ăl ngăl oăvƠăho tăđ ngăkémăhi uăqu ;ă(ii)ăy uăkémătrongăch tăl ngăngu nănhơnăl căduăl ch;ă(iii)ăkh ăn ngăthuăhútăd ăánăduăl chăy uăkhi năchoăngu năv năđ uăt ăvƠoăduăl chăh năch ăvƠă(iv)ăđ nhăh ngăphátătri nălo iăhìnhăduăl chă

v năhóaă- c ngăđ ngănh ngătƠiănguyênăv năhóaăl iăđangăb ămaiăm tănghiêmătr ng

nơngăcaoăn ngăl c c nh tranh cho c m ngành du l ch c a t nh k L k c n th c hi n

đ ng b nhi u gi i pháp V i nh ng c n tr then ch t nêu trên, g iăỦăchínhăsáchăt ngă ng là: (i) có chi năl c,ăch ngătrìnhăhƠnhăđ ng c th đ v c d y các th ch h tr cho phát tri n

du lchănh :ăHi p h i Du l ch, S V năhóaă- Th thao - Du l ch ; (ii) quy ho ch ngu n nhân

l c và có k ho ch đ uăt nâng cao ch tăl ng nhân l c du l ch, c laoăđ ng tr c ti p và lao

đ ng làm qu n lý, đ xu tăchoătr ng Caoăđ ngăV năhóaăNgh thu t T nh m thêm khoa Du

l ch; (iii) năđ nh chính tr , c i thi n các ch tiêu v n ngăl c c nh tranh đ thuăhútăcácănhƠăđ u

t và (iv) các s , ban, ngành ph i h p th c hi năch ngătrìnhăb o t năv năhóaăTơyăNguyên,ăđơyălƠăcôngăvi căđòiăh i s h p tác ch t ch gi aăcácăc ăquanăch căn ngăt b o t n di s n v t

th đ n gìn gi môiătr ng s ng c aăng iăđ ng bào và duy trì các l h i truy n th ng ă ng

th i, các tác nhân tham gia c m ngành c n n l c c i thi n ch tăl ng d ch v đ phát tri n kinhădoanhătheoăh ng b n v ng

T khóa: n ng l c c nh tranh, c m ngành du l ch, k L k

M C L C

L IăCAMă OAN i

L I C Mă N ii

TÓM T T iii

M C L C v

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T vii

DANH M CăCÁCăS ă , HÌNH V viii

DANH M C B NG BI U ix

DANH M C PH L C x

CH NGă1ăGI I THI Uă TÀI 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Câu h i nghiên c u 4

1.4ă iăt ng và ph m vi nghiên c u 4

1.5ăPh ngăphápănghiênăc u 4

1.6 Ngu n thông tin 4

1.7 C u trúc nghiên c u 5

CH NGă2 C ăS LÝ THUY T 6

2.1 Lý thuy t v n ngăl c c nh tranh 6

2.2 Lý thuy t v c m ngành 6

2.3 Mô hình c m ngành du l ch Hu - ƠăN ng - Qu ng Nam 9

CH NGă 3 PHỂNă TệCHă N NGă L C C NH TRANH C A C M NGÀNH DU L CH T NHă K L K 11

3.1ăCácăđi u ki n v nhân t đ u vào 11

3.1.1 Ngu n tài nguyên du l ch 11

3.1.2 Ngu n v n 13

3.1.3 Ngu n nhân l c 14

3.1.4ăC ăs h t ng 15

3.1.5 H t ng v giáo d c 17

3.2 B i c nh cho chi năl c và c nh tranh 19

3.2.1 T ngăquanăn ngăl c c nh tranh c a T nh qua PCI 19

3.2.2 B iăc nhăc nhătranhăc aăngƠnhăduăl chăt nhă kăL k 20

3.3ăCácăđi u ki n c u 25

3.3.1 Các kênh ti p c n thông tin 25

3.3.2ă ánhăgiáăch tăl ng d ch v du l ch 26

3.4 Các ngành công nghi p ph tr và liên quan 29

3.4.1 Các th ch h tr 29

3.4.2 Các ngành d ch v h tr và liên quan 31

3.5ă ánhăgiáăn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch t nhă k L k 36

CH NGă4 K T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 38

4.1 K t lu n 38

4.2 Khuy n ngh chính sách 39

4.2.1ă i v i chính quy n 39

4.2.2ă i v i tác nhân tham gia c m ngành 40

TÀI LI U THAM KH O 41

PH L C 43

TNMT Tài nguyên Môi tr ng

VH- TT- DL V n hóa- Th thao- Du l ch

DANH M CăCÁCăS ă , HÌNH V

Hìnhă1.1:ăK t qu l t khách qu c t và t ngăl tăkháchăđ tăđ căhƠngăn măsoăv i k

ho ch t 2010-2013 2

Hìnhă1.2:ăNgƠyăl uătrúăbìnhăquơnăvƠăm c chi tiêu bình quân c a khách qu c t và khách n iăđ a t n mă2005-2013 3

Hìnhă2.1ăMôăhìnhăkimăc ngăc a Porter 8

Hìnhă2.2ăMôăhìnhăc măngƠnhăduăl chăHu ă- ƠăN ngă- Qu ngăNam 10

Hìnhă3.1: Ch s PCI v c s h t ng c ng k L k n m 2011 16

Hìnhă3.2:ă Ơoăt o lao đ ng t i k L k so v i trung v n m 2013 18

Hìnhă3.3: Ch s PCI c aă k L kătrongă2ăn mă2012-2013 so v i các t nh Tây Nguyên 19

Hìnhă3.4:ăCácăch tiêu thành ph n PCI c aă k L kăn mă2010ăvƠă2013 20

Hìnhă3.5: Các kênh ti p c n thông tin c a khách du l chă k L k 26

Hìnhă3.6ăSo sánh k ăv ng và ho t đ ng th c t c a khách du l ch t iă kăL k 27

Hìnhă3.7: M căđ hài lòng c a khách du l ch 28

: á giá c t l ng d ch v l u trú t i k L k c a khách qu c t và khách n i đ a 32

Hìnhă3.9: ánhăgiáăch tăl ng d ch v nău ng t iă k L k c a khách qu c t và khách n i đ a 33

Hìnhă3.10:ă ánhăgiáăch tăl ng khu du l ch c a khách qu c t và khách n iăđ a 34

Hìnhă3.11ăS ăđ c m ngành du l chă k L k 35

Hìnhă3.12: Môăhìnhăkimăc ngăc aăc măngƠnhăduăl chăt nhă kăL k 36

DANH M C B NG BI U

B ngă3.1:ăHi n tr ng d ánăđ uăt ăvƠoăngƠnhăduăl ch c a t nhă k L k t 2009ăđ n 2013 14

B ngă3.2:ăHi n tr ngălaoăđ ng du l chă k L k 14

CH NGă1ă

GI I THI U TÀI 1.1 B i c nh nghiên c u

k L kăđ c xem là t nh có v trí quan tr ngăđ i v iăđ a bàn khu v c Tây Nguyên nói riêng và c n cănóiăchung,ăđ ng th i c ng lƠăvùngăđ tălỦăt ngăđ làm du l ch, b i có

đi u ki n thu n l iăđ t o nên nh ng s n ph măđ cătr ng,ăriêngăbi t, h p d n

V ph ngădi n xã h i,ăđơyălƠăvùngăđ tăđaădơnăt c,ăđaăv năhóa,ălà n iăh i t ,ăc ătrúăc a g n

50 dân t c anh em v i r t nhi uăđ cătr ng,ăs c thái c a nhi u t căng i, nhi uăđ aăph ngătrong c n c V v năhóa,ă k L k cònăl uăgi đ c nhi u di s năv năhóaăv t th và phi v t

th , v a có giá tr l ch s v a có giá tr th m m đ c s c,ăđ căđáo.ă c bi t, “Khôngăgianăv năhóa C ngăchiêng”ăđ c UNESCO công nh n là ki t tác di s năv năhóaătruy n kh u và phi

v t th c a nhân lo i V i h th ng giá tr v năhóaăv t th và phi v t th phong phú, k L k cóăđ yăđ ti măn ngălƠmănênăs khác bi t v du l ch d a trên th m nhăv năhóa

V c nhăquanăsinhăthái,ă k L k có v đ p t nhiên,ăhoangăs ,ăth ăm ngăvƠăhùngăv ăv i

đ aăhìnhăđ căđáo, hòa tr n gi a nh ng dòng sông xen l n v iănúiăđ i, ao h , gh nh thác t o nên nhi uăthácăn căđ p n i ti ng và khung c nh h u tình, phù h p cho vi c t ch c các

ho tăđ ng du l ch tham quan, dã ngo i M nhăđ tănƠyăc ngălƠăn iăcóănhi uăv n Qu c gia

và khu b o t n thiên nhiên, nhi u khu r ng nguyên sinh và nhi u lo iăđ ng th c v t quý

hi m,ăđ c bi t là voi – đơyălƠăy u t thuăhútăđôngăđ oăduăkháchătrongăn c và qu c t

Nh căđ nă k L k nói riêng và Tây nguyên nói chung, s th t thi u sót n u không nh c v cƠăphê.ăCƠăphêăđ c xem là s n v t nông nghi p n i b t nh t c aă k L k.ăTrênăph ngădi n

du l ch, cà phê có kh n ngăt o thành các s n ph m du l ch h p d n du kháchănh :ăthamăquanăcác trang tr i cà phê; du l ch homestay trong vùng tr ng cà phê; l h i cà phê Buôn Ma Thu tăđ c Th t ng Chính ph cho phép t ch căđ nh k 2ăn măm t l n

V i nh ng l i th đó,ăQuy tăđ nh s 2200/Q -UBND ngày 26/9/2012 c a y ban nhân dân

T nh v phê duy t Quy ho ch t ng th phát tri n du l ch t nh k L kăđ năn mă2020ăvƠăđ nh

h ngăđ năn mă2030,ăđƣăxácăđ nh m cătiêuă“Ph năđ uăđ aăngƠnhăduăl ch t nh k L k tr thành ngành kinh t quan tr ng và là m t trong nh ngăđ ng l căthúcăđ y kinh t - xã h i c a

T nh vƠoăn mă2020;ăđ nhăh ngăđ năn mă2030,ăph n đ u tr thành m t trong nh ng ngành kinh t m iănh n c a T nh” D ki n v cácăl nhăv c phát tri năđ tăpháătrongăđ nhăh ng

phát tri n kinh t xã h iăđ nă2020,ăcóănêuărõ:ă“Tr ng đi m 3: T o b c chuy n bi n v t b c

trong du l ch, d ch v v i m c t ng tr ng cao T p trung đ u t các c m du l ch tr ng đi m

Buôn Ma Thu t, Buôn ôn, h L k v.v…”1

Tuyăđ căxácăđ nh là ngành kinh t m iănh n, cùng v i nh ng l i th v ti măn ngăduăl ch

k trên,ănh ngătrongănh ngăn măg năđơy,ăduăl chă k L k v năch aăđ t k t qu kh quan,

ch aăt ngăx ng v i ti măn ngăc a T nh

H n ă1.1: K t qu l t khách qu c t và t ng l tăk ác ăđ tăđ că Ơngăn măsoăv i

k ho ch t 2010-2013

Ngu n: Phòng nghi p v du l ch

T ng k t l t khách du l ch c a T nh cácăn măg năđơyăch aăđ t 100% k ho ch (hình 1.1)

C th ,ăngƠyăl uătrúăbìnhăquơnăvƠăm c chi tiêu bình quân c a khách du l ch, c khách qu c

t và khách n iăđ a,ăđ u gi m m nh trong nh ngăn măg năđơyă(Hình 1.2) T căđ t ngă

tr ng bình quân c a hai ch tiêu này t n mă2009-2013 l năl t là: -0,53% và -1,12%2

H n ă1.2:ăNgƠyăl uătrúăb n ăquơnăvà m c chi tiêu bình quân c a khách qu c t và

khách n iăđ a t n mă2005-2013

Ngu n: Phòng nghi p v du l ch

Nh ăv y, m c tiêu xây d ng du l ch tr thƠnhăl nhăv c phát tri năđ t phá trong phát tri n kinh t xã h i c a T nh là khó kh thi v i tình hình hi n nay Nhi u ý ki n cho r ng du l ch

k L k v n trong tình tr ng ch m phát tri n là do: y u kém trong công tác qu ng bá du

l ch; s n ph m du l ch nghèo nàn, kém h p d n;ăcácăđ năv kinh doanh du l chăch aănh y bén trong vi c thu hút khách v.v 3 Nh ng các nguyên nhân nào là ch y u khi n cho ngành du

l ch c a t nh k L k phát tri năch aăt ngăx ng v i ti măn ng?ă ơyăchínhălƠăv năđ c n tìm hi uăđ t đóăcóăgi i pháp tháo g

1.2 M c tiêu nghiên c u

tài t p trung tìm hi u nguyên nhân khi n ngành du l ch k L k, dù h i t cácăđi u

ki n h p d n, cùng v iăđ nhăh ng, ch tr ngăc a T nh nh ngăv năch aăphátătri năt ngă

x ng v i ti măn ng.ăS d ngăph ngăphápănghiênăc uăđ nhătínhătrênăc ăs v n d ng mô hìnhăđánhăgiáăn ngăl c c nh tranh (NLCT) c aăMichaelăE.ăPorterăđ đánhăgiáăn ngăl c

0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1,000

c nh tranh c a c m ngành du l ch T nh, t đóăxácăđ nh nh ng b t c p trong s phát tri n, vƠăđ xu tăđ nhăh ng, chi năl c nh m phát tri năđ ng b ,ănơngăcaoăn ngăsu t c a c m ngành du l ch t nh k L k

i t ng nghiên c u: Bài vi t t p trung nghiên c u các ho tăđ ng c a doanh nghi p và

chính sách c a chính quy năđ aăph ngăc ngănh ăcácătácănhơnăcóă nhăh ngăđ n NLCT

c a c m ngành du l ch t nh k L k

Ph m vi nghiên c u: Bài vi t nghiên c uăcácătácănhơnăđi n hình có liên quanăđ n ngành

du l ch trong ph m vi t nh k L k

1.5 P ngăp ápăng iênăc u

tƠiă đ c th c hi nă theoă ph ngă phápă đ nh tính, d aă trênă môă hìnhă kimă c ngă c a Michael E.Porter Phân tích s li u th ng kê cùng v i k t qu ph ng v n t khách du l ch, các nhà cung c p du lch,ăc ăquanăchuyênămônăvƠănh ng nhà làm chính sách c p T nh đ tìm ra nguyên nhân khi n cho ngành du l ch t nh k L k ch aăphátătri năt ngăx ng v i

ti măn ng.ăT đó,ăđ aăraăcácăgi i pháp tháo g nh ng t n t i, b t c p nh mănơngăcaoăn ngă

l c c nh tranh cho c m ngành du l ch t nh k L k

(Ph ngăphápăthuăth p s li u c th đ c trình bày trong Ph l c 1)

1.6 Ngu n thông tin

Phân tích d li u th c p: t ng h p s li u t Niên giám Th ng kê c a t nh k L k, S

V năhóaă- Th thao và Du l ch t nh k L k, Trung tâm xúc ti năTh ngăm i và Du l ch

t nh k L k, Hi p h i Du l ch t nh k L k,ăcácăc ăquanăliênăquanăvƠăsáchăbáo,ăt p chí Phân tích d li uăs ăc p: ph ng v n khách du l ch, nhà cung c p d ch v ,ăcácăc ăquanăchuyên môn và ch căn ngăcóăliênăquan

1.7 C u trúc nghiên c u

Ch ngă1: Gi i thi u

N iădungăch ngănƠyăbaoăg m: gi i thi u v b i c nh nghiên c u; trình bày câu h i nghiên

c u; m c tiêu nghiên c u; xácăđ nhăđ iăt ng và ph m vi nghiên c u;ăđ ng th i nêu rõ

ph ngăphápănghiênăc u và cách th c thu th p ngu n thông tin cho nghiên c u

Ch ngă2: C ăs lý thuy t

Ch ng này trình bày v c ăs lý thuy t làm n n t ngăđ th c hi n nghiên c u C th là lý thuy t v n ngăl c c nh tranh, lý thuy t v c m ngành

Ch ngă3:ăPhơnătíchăn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch t nh k L k

Ch ngănƠyătrìnhăbƠyănh ng k t qu nghiên c u quan tr ngăliênăquanăđ năn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch t nh k L k Thông qua nh ng k t qu này, câu h i nghiên

c u s 1ă“nguyên nhân t i sao ngành du l ch t nhă k L kăch aăphátătri n t ngăx ng v i

ti măn ng?”ăs đ c tr l i c th

Ch ngă4: K t lu n và g i ý chính sách

T nh ng phân tích ch ngă3,ăch ngă4ăs đ aăk t lu n và g i ý chính sách cho ngành

du l ch t nh k L k, t c là tr l i câu h i nghiên c u th haiă“các gi i pháp nƠoăđ nâng caoăn ngăl c c nh tranh c a c m ngành du l ch t nh k L k?”

CH NGă2ă

C ăS LÝ THUY T 2.1 Lý thuy t v n ngăl c c nh tranh

Khái ni măcóăỦăngh aăduyănh t v n ngăl c c nhătranhă(NLCT)ălƠăn ngăsu t (productivity), trongăđóăn ngăsu tăđ căđoăb ng giá tr giaăt ngădoăm tăđ năv laoăđ ng (hay m tăđ năv

v n) t o ra trong m tăđ năv th i gian.4 N ngăsu t là nhân t quy tăđ nh quan tr ng nh t

c a m c s ng dài h n và là nguyên nhân sâu xa c a thu nh păbìnhăquơnăđ uăng i.5

t ngătr ngăn ngăsu t b n v ngăđòiăh i n n kinh t ph iăđ c liên t c nâng c p

V i vai trò trung tâm c aăn ngăsu t trong khuôn kh phân tích NLCT, m t câu h i then ch t

c n tr l i là: Nh ng nhân t quy tăđ nhăn ngăsu t và t căđ t ngătr ngăn ngăsu t là gì? Theo Michael Porter, có ba nhóm nhân t quy tăđ nh NLCT c a m t qu c gia, bao g m (i) Các y u

t l i th t nhiên c a qu căgia,ă(ii)ăNLCTăv ămô,ăvƠă(iii)ăNLCTăviămô

Theo khuôn kh phân tích NLCT c păđ đ aăph ngăc aăM.Porterăđ c ch nh s a b iăV ăThành T Anh, các nhân t n n t ng quy tăđ nhăn ngăsu t c aăđ aăph ngăđ c chia thành ba nhóm chính Nhóm th nh tă lƠă “Các y u t l i th s n có c a đ a ph ng”,ă baoă g m tài

nguyên thiên nhiên, v tríăđ a lý hay quy mô c aăđ aăph ng.ăNhómănhơnăt th haiălƠă“N ng

l c c nh tranh c p đ đ a ph ng”,ăbaoăg m các nhân t c uăthƠnhănênămôiătr ng ho t

đ ng c a doanh nghi p: (i) ch tăl ng c a h t ng xã h i và các th ch chính tr , pháp lu t,

v năhóa,ăxƣăh i, giáo d c, y t ; và (ii) các th ch chính sách kinh t nh ăchínhăsáchătƠiăkhóa,ătín d ngăvƠăc ăc u kinh t Nhóm th baălƠă“N ng l c c nh tranh c p đ doanh nghi p” bao

g m ch tăl ngămôiătr ngăkinhădoanh,ătrìnhăđ phát tri n c m ngành và ho tăđ ng, chi n

l c c a doanh nghi p

2.2 Lý thuy t v c m ngành

“C m ngành là “s t p trung v m t đ a lý c a các doanh nghi p, các nhà cung ng và

các doanh nghi p có tính liên k t c ng nh c a các công ty trong các ngành có liên quan

là vai trò c a s t p trung v m t đ a lý c a ho t đ ng kinh t C t tr th hai là tính “liên

k t” và “liên quan” C m ngành không ph i là m t t p h p r i r c c a m t nhóm công ty

b t k mà nó đ c g n k t b i s t ng h vƠăđ c c ng h ng b i tácăđ ng lan t a tích

c c Nói cách khác, s c m nh chung c a c m ngành l n h n t ng s c m nh c a các thành viên riêng l g p l i.7

Theo Porter (2008), ch tăl ng c aămôiătr ngăkinhădoanhăth ngăđ căđánhăgiáăquaăb n

đ c tính t ng quát, bao g m:ă(i)ăcácăđi u ki n v nhân t đ uăvƠo,ă(ii)ăcácăđi u ki n c u, (iii) các ngành công nghi p ph tr và liên quan, và (iv) chi năl c công ty, c u trúc và c nh tranh n iăđ a Porter (2008) mô t b năđ c tính này thông qua b n góc c a m t hình thoi

đ c g i lƠăMôăhìnhăKimăc ngăPorter.ăTrongăđó,ăcácăđi u ki n v y u t đ u vào có th

đ căchiaăthƠnhăc ăs h t ng, ngu n v n, ngu n nhân l c, ngu n tài s n v t ch t, và ngu n

ki n th c.ăCácăđ aăph ngăđ u có nh ng y u t nƠyănh ngăs ph i h p c a các nhân t đóă

l i r t khác nhau và l i th c nh tranh t các nhân t này ph thu c vào vi căchúngăđ c tri n khai và hi u qu hay không.8

Trong b n góc c a hìnhăthoiămôăhìnhăkimăc ngăc a M.Porter, nhân t ngành công nghi p ph

tr và liên quan hay còn g i là c m ngành, là nhân t quan tr ng trong vi c quy tăđ nh ch t

l ngămôiătr ng kinh doanh, và là tác nhân kích thích m nh m cho vi c t o ra và duy trì l i

th c nh tranh Vi c nhìn m t nhóm các công ty và t ch cănh ăm t c m ngành s t o ra m t

di năđƠnămangătínhăxơyăd ng và hi u qu đ các công ty liên quan, các nhà cung ng, chính

ph và nh ng t ch c quan tr ngăkhácăđ i tho i v i nhau C m ngành t o thành m t m t c a môăhìnhăkimăc ng,ănh ngăđúngăra chúng ph iăđ căxemănh ăth hi n các m iăt ngătácăgi a

b n m t v i nhau.9 C măngƠnhătácăđ ng lên c nh tranh theo ba cách khái quát: th nh t,ăt ngă

n ngăsu t c a các doanh nghi păhayăngƠnhătrongăđó;ăth hai, t ngăn ngăl căđ i m i c a các doanh nghi păvƠăquaăđóălƠmăt ngăn ngăsu t; th ba,ăthúcăđ y vi c hình thành doanh nghi p

m i nh m h tr s đ i m i và m r ng c m ngành (Porter,2008) Vìăđ tài nghiên c u v

c m ngành du lchănênăc ăs lý thuy t s d ng ch y uălƠămôăhìnhăkimăc ng B n nhân t

c aămôăhìnhăkimăc ngăđ c tóm t t trong hình sau:

H n ă2.1 Môă n ăkimăc ngăc a Porter

l c

 S hi n h u c a ngành công nghi p c nh tranh có liên quan

 Nh ng khách hàng n iăđ a

sành s iă vƠă đòiă i kh t khe

 Nhu c u c a khách hàng (n iăđ a) d báo nhu c u

nh ngăn iăkhác

 Nhu c u n iăđ a b tăth ng

nh ng phân khúc chuyên bi t hóa có th

đ că đápă ng trên toàn

c u

 Môiătr ng n iăđ a khuy n khích các d ng đ uă t ă vƠă nâng c p b n v ng

 C nh tranh quy t li t gi a các đ i th t iă đ a

p ng

Môiătr ng chính sách giúp phát huy chi năl c kinh doanh và c nh tranh

Hi nănay,ămôăhìnhăkimăc ngăc a Porter là m t trong nh ngămôăhìnhăđ c s d ng nhi u

nh t khi phân tích v c m ngành M c dù mô hình này có h n ch lƠăkhôngăđ c p t i khía

c nh không gian trong phân tích c m ngành, song nó v n là m t khung phân tích h u ích,

đ c áp d ng ph bi n trong các phân tích v c măngƠnh,ăđ c bi tălƠăđ nh n ra các nhân t nhăh ng t i NLCT c aăđ aăph ngăvƠăc aăngƠnhăhayăđ phân tích m i quan h tácăđ ng qua l i gi a các nhân t c nh tranh, t đóăxơyăd ng chi năl c phát tri n c m ngành nói riêng và kinh t nói chung.10

C năl uăỦăr ng m t s nhân t nh ănhơnăl c, ki n th c, và v n có th di chuy n gi a các

đ aăph ng,ăchoănênăvi c có s n các nhân t này m iăđ aăph ngăkhôngăph i là m t l i

th c h u, b t di b t d ch.ă H nă n a, ngu n d tr các nhân t đ u vào mà m tă đ a

ph ngăcóăđ c m t th iăđi m c th không quan tr ng b ng t căđ và tính hi u qu mƠăđ aăph ngăđóăt oăraăc ngănh ăvi c nâng c p và s d ng các nhân t này trong nh ng ngành c th (Porter 2008) Chính vì v y, ngoài b năđ c tính k trên thì c n ph i nh n

m nh đ n vai trò c a chính quy năđ aăph ngătrongăvi c ho chăđ nh và th c thi các chính sách kinh t , trong vi că đ nh hình nhu c u và thi t l p các tiêu chu n cho c nh tranh

nh măh ngăđ n vi c c i thi năn ngăsu t

2.3 Mô hình c m ngành du l ch Hu - ƠăN ng - Qu ng Nam

Theoănghiênăc uăphátătri năclusteră(c m)ăngƠnhăduăl ch:ăHu ă- ƠăN ngă- Qu ngăNam,ă2ătácă

gi ăNguy năThanhăLiêmăvƠăNguy năV năLongăchoăr ng,ăm iăkhuăv căc nănh nădi năclusterăngƠnhăvƠăcùngăph iăh păđ ăxơyăd ngăchi năl căphátătri n,ăhìnhăthƠnhăc ăch ăph iăh păvƠăcácăliênăk tătrongăm iăclusterăngƠnh.ăVi c nh n di n chính xác các cluster là r t quan tr ng trong vi c xây d ngăch ngătrìnhăphátătri n kinh t b n v ng Bài nghiên c u k t h p v i các nghiên c uăđ c thù v đi u ki n kinh t - xã h i c a khu v c Mi n Trung nh m nh n

di n các cluster c nhătranhăđ phátăhuyăn ngăl c và l i th c a khu v c theo h ng xu t

kh u, phát tri n du l ch nh m gia t ng vi c làm và giá tr kinh t , góp ph n thúc đ y s

h p tác và liên k t trong vi c phát tri n kinh t kinh t c a khu v c duyên h i Mi n Trung Nghiên c uăđƣăđ aăraămôăhìnhăc u trúc cluster ngành du l ch nh ăsau:

10 Porteră(1990,ă1998,ă2008)ătríchătrongăV ăThƠnhăT Anh (2013)

H n ă2.2 Mô n ăc măngƠn ăduăl c ăHu ă- ƠăN ngă- Qu ngăNam

Ngu n: T p chí Khoa h c và Công ngh - i h c à N ng (s 5(40).2010)

MôăhìnhănƠyăđ c s d ngălƠmăc ăs tham kh oăđ xây d ng mô hình c m ngành du l ch cho tnhă k L k

CH NGă3ă PHÂN TÍCH N NGăL C C NH TRANH C A C M NGÀNH DU L CH

T NH K L K 3.1 Cácăđi u ki n v nhân t đ u vào

3.1.1 Ngu n tài nguyên du l ch

i uăki năt ănhiênăvƠăxƣăh iăđƣădƠnhăchoă kăL kănh ngăl iăth ăkhôngănh ăv ăduăl ch.ă

N iăđơyăh iăt ăđ yăđ ăcácăy uăt ăt ănhiênă(r ngănúi,ăsôngăh ,ăthácăgh nh )ăcùngăy uăt ă

b năs căv năhóaă(l ăh i,ăphongăt căt păquán,ăngh ătruy năth ng,ădiătíchăl chăs ăv năhoá )ălàm cho tài nguyên duăl chă kăL kăh tăs căphongăphú,ăđaăd ngăvƠăh păd n Nh ngăgiáătr ătƠiănguyênăduăl chăn iăb tăcóăkh ăn ngăt oăthƠnhăcácăs năph măduăl chăh păd n,ăcóăs căc nhătranhăc aă kăL kăbaoăg m:

Các giá tr v nă hóaă t Di s n th gi i “Không gian v n hóa c ng chiêng Tây Nguyên”

Khôngăgianăv năhóaăc ng Chiêng Tây Nguyên tr i dài trên 5 t nh Tây Nguyên: Kon Tum, GiaăLai,ă k L k,ă kăNôngăvƠăLơmă ng v i ch th g m nhi u dân t căkhácănhau:ăÊăđê,ăM’nông,ă Baă Na,ă M , L chầ i v i du l ch,ă “Khôngă giană v nă hóaă c ng chiêng Tây Nguyên”ăđ c bi t có giá tr cao b iăvì:ă“Ki t tác truy n kh u và phi v t th c a nhân lo i”ămƠăUNESCO công nh n vào ngày 25/11/2005 không ch đ năthu n là c ng chiêng Tây Nguyên

mà bao g m c khôngăgianăv năhóa.ăTrong không gian yăcóăconăng i,ămôiătr ng, có quá

kh , hi n t i và c t ngălai,ăcóăl ch s ,ăcóăv năhóa ălƠmăthƠnhăm t không gian cho c ng chiêng t n t i và phát tri n.11 Vì v y, mu năth ng th c di s n phi v t th c a nhân lo i, du khách bu c ph iăđ năn i cóăkhôngăgianăv năhóaăđó.ăVà k L k là m tăđ aăđi m quan tr ng,

đ c ch năđ t ch c L h i c ng chiêng do v tríălƠătrungătơmăv năhóa,ăchínhătr và xã h i

c a khu v c Tây Nguyên Nh ng s n ph m h p d n khách du l ch chính là các tour tham quanăv năhóa,ăcácătourăl h i c ng chiêng và các s n ph măl uăni m

M t s n v t nông nghi p n i b t nh t c aă k L k không th không nh căđ n,ăđóăchínhălƠă

cà phê Thành ph Buôn Ma Thu tăđ c xem là th ph cà phê c a Vi t Nam Không ch

là th c u ng,ăcƠăphêăxétăd iăgócăđ v năhóaăcònălƠăs k t tinh c a m tăquáătrìnhăv năhóaănông nghi p,ăđ c hình thành t hƠngătr măn măg n li n v i quá trình hình thành và phát tri n c aă k L k Trênăph ngădi n du l ch, cà phê có kh n ngăt o thành các s n ph m

11 V năCôngăHùngă(2012)

du l ch h p d n khách du lchănh : tham quan các trang tr i cà phê; du l ch homestay trong vùng tr ng cà phê; các s n ph măl uăni m t cƠăphêănh ătranhăb ng h t cà phê, các s n

ph m m ngh t cây cà phê; tham gia L h i cà phê Buôn Ma Thu tăđ c Th t ng Chính ph cho phép t ch căđ nh k 2ăn măm t l n vƠăđ c bi t lƠăth ng th c cà phê t i h

th ng cácăquánăcƠăphêăvôăcùngăphongăphúăvƠăđ căđáoăt i k L k

M t loài v t bi uăt ngăchoă k L k nói riêng và Tây Nguyên nói chung, đ c coi là m t

ph n c a tinh th n Tây Nguyên, chính là voi.ă k L kăcóăBuônă ônăđ c coi là th ph

c a Voi Tây Nguyên Ngh s năb t và thu năd ng voi r ng Buônă ônăđƣăhìnhăthƠnhăt

r tălơu,ăkèmătheoăđóălƠăc m t h th ngătínăng ng, sinh ho tăv năhóaăcóăliênăquanăđ n voi, hình thành nên m tă“dòng”ăv năhóaăv voi Hi n nay, Buôn ôn v n đ c xem là n i có

th ng hi u voi l n nh t k L k c ng nh Vi t Nam.12

Các s n ph m du l ch g n v i voi có th đ c khai thác đ h p d n khách du l ch bao g m: tham quan r ng, các khu sinh thái t nhiênăvƠăv n cà phê b ng voi (c i voi); các l h iăv năhóaăliênăquanăđ n voi

V tài nguyên du l ch sinh thái, k L k có kh n ngăt o nên nh ng s n ph m du l ch sinh

tháiăđaăd ng, đ căđáo,ăcó giá tr h p d n khách du l ch H th ng thác n c hùng v (thác

rayăSápăth ng, thác Dray Knao, Dray Nur, thác Ba t ng, thác Th y Tiên, thác 7 t ng, ,)

n mình trong nh ng cánh r ng nguyên sinh t o nên khung c nh v a d d i m nh m l i

v a k bíăth ăm ng,ămƠăđ n nay v năcònănguyênătínhăhoangăs ăch aăkhámăpháăh t H sinh thái h đ c bao b c b i nh ng khu r ngăhƠngătr măn mătu i, v i nh ngăđ năđi n cà phê

tr uăqu , nh ng lô cao su th ng t p ho c nh ng buôn làng dân t c thi u s đƣăt o nên m t khôngăgianăthoángăđƣng,ăm t vùng ti u khí h u trong lành Các h có th đ c khai thác

du l ch v i các lo iăhìnhănh ăthamăquan,ăvƣngăc nh, th thaoătrênăn c: h L k, h Ea Kao,

h Ea Chu Cáp, h Eaă n k L k, h sinh thái r ng kháăphongăphúăvƠăđaăd ng

V n Qu căgiaăCh ăYangăSinăbaoăg m 876 loài th c v t b c cao có mao m chă(trongăđóă54ăloƠiăghiătrongăsáchăđ ,ă143ăloƠiăđ c h u), 203 loài chim (có 9 lo iătrongăsáchăđ th gi i

và Vi t Nam), 46 loài thú l nă(cóă12ăloƠiăsáchăđ ),ă29ăloƠiăbòăsátăl ngăc ă(trongăđóă11ăloƠiăghiătrongăsáchăđ ) R ng kh păYokă ônăđ c xem là h sinh thái r ng khô h năđi n hình

c aăTơyăNguyênăvƠăc ngălƠăh sinhătháiăđi năhìnhăđ căđáoăc aăbaăn că ôngăD ngăcònă

l uăgi nhi u c nhăquanăđ c s c.ă ơyălƠăn iăduyănh t Vi t Nam còn b o t n ki u r ng

12

UBND t nh k L k (2012)

khô cây h d u v i nhi u loài thú quý hi m có s qu n th l n và t p trung.13 V i h sinh thái r ngăđ c s c và quý hi mănh ăv y, k L k có ti măn ngăthuăhútăm tăl ng l n khách

du lchăđ n tham quan và nghiên c u khoa h c

iăv i tài nguyên du l ch nhân v n, kăL k cóăc ăh ăth ngădiătíchăl chăs ăv năhóaăvƠădiă

tíchăl chăs ăcáchăm ng.ăT ăh ăth ngădiăch ăkh oăc ăh cămangăd uătíchăc aăng iăti năs ănh ădiăch ă ăDraiăSiă(huy năC ăM’gar),ăxƣăEaăTiêuă(huy năC ăKuin),ăQu ngă i nă(huy năKrôngăAna), xƣăBuônăTri t,ăh ăL kă(huy năL k) choăđ nănh ngăd uătíchăc aăng iăCh măđ ăl iă

v iăthápăYangăProngă(Th năl n)ă ăxƣăEaăR kă(huy năEaăSúp)ă- lƠăthápăCh măc duyănh tăcònă

l iă ăTơyăNguyên.ăCác diătíchăl chăs ăcáchăm ngăn iăti ngănh :ăNhƠăđƠyăBuônăMaăThu t,ăìnhăL căGiaoă- n iăbi uăhi năchoăs ăhi nădi năc aăn năv năminhălúaăn căc aăc ngăđ ngă

ng iăVi tă ă kăL k,ăHangăđáă kăTuôr,ăđ năđi năCaă a,ăBi tăđi năB oă iă- d uă năc aătri uăđ iăphong ki năcu iăcùngăc aăVi tăNam 14

T tăc ănh ngătƠiănguyênănƠyăđ uăcóăgiáă

tr ăr tăl nătrongăvi căh păd năduăkháchătrongăvƠăngoƠiăn căn uăbi tăkhaiăthácăđúngăcách

T th i Pháp thu c, Buôn Ma Thu t - m t trong nh ng th t l n nh t c a khu v c Tây Nguyên,ă đƣă đ c xem là trung tâm (th đô)ă c a Tây Nguyên.15

Ngày 27/11/2009, B Chính tr ban hành K t lu n s : 60-KL/TW v xây d ng và phát tri n thành ph Buôn Ma thu tăthƠnhăđôăth trungătơmăvùngăTơyăNguyênă(giaiăđo n 2010-2020),ăđi u này ch ng t thành ph Buôn Ma Thu t ngày càng kh ngăđ nh v th c aătrungătơmăđ ng l c vùng Tây Nguyên;ăc ngăđ ngăngh aăv i vi c t nh k L k đ c nâng cao v th trong khu v c và có nhi uăđi u ki n thu n l iăđ đ uăt ,ăphátătri n v kinh t , xã h i

3.1.2 Ngu n v n

Ngu n v năđ uăt ăchoădu l ch c a T nh còn h n ch ,ăngơnăsáchătrungă ngăh tr chi m t

l 47,30%16 S l ng d ánăđ uăt ăvào ngành du l ch v i t ng v năđ uăt ăcònăkháăkhiêmă

t n (B ng 3.1) T n mă2006ăđ nănayătrênăđ a bàn t nhă k L kăđƣăthuăhútăđ c 8 d án

đ uăt ătr c ti p n c ngoài v i t ng v năđ ngăkỦătrênă166ătri u USD17

ngă3.1: Hi n tr ng d ánăđ uăt ăvƠoăngƠn ăduăl ch c a t n ă k L k t 2009ăđ n

Ngu n: Trung tâm Xúc ti n Th ng m i, u t và Du l ch k L k

V i th c tr ngăđ uăt ăvƠoăduăl ch còn ít i, ngu n v n còn h n h p, ch aăt ngăx ng v i

ti măn ngăduăl ch c a T nh,ăch aăk đ n hi u qu đ uăt ăch aăcaoăđƣăkhi năchoăn ngăl c

c nh tranh du l ch c a T nh b h n ch vìăch aăkhaiăthácăh t ti măn ngăduăl ch.ă uăt ămanhămún, nh l c a các doanh nghi p khi n cho s n ph m du l ch c a k L k nghèo nàn và kém ch tăl ng, không có kh n ngăthuăhútăvƠăgi chân khách du l chăkhiăđ n k L k

Ch tăl ng nhân l c du l ch Vi tăNamănóiăchungăvƠă k L kănóiăriêngăđangălƠăv năđ r t

b c thi t Hi n t iă k L kăcóă26ăh ng d n viên du l chătrongăđóăcóă11ăth h ng d n viên du l ch qu c t và 15 th h ng d n viên du l ch n iăđ a S laoăđ ng du l chăch aăquaăđƠoăt o k L k v n chi m g n 50% (kho ngăh nă1.000ăng i), làm nhăh ng tr c ti p

đ n ch tăl ng c a ho tăđ ng du l ch trong T nh.18

Nh t là trong các nhà hàng, khách s n

hi n nay, s nhân viên ph c v t l tân, v sinh bu ngăphòngăchoăđ n ch y bàn g nănh ă

đ c tuy n t nh ngăng iăch aăđ căđƠoăt o i uăđángănóiăh nălƠătrongăh păđ ng làm

18 S VH-TT-DLă k L k(2012)

vi c t vƠiăthángăchoăđ n vài

n m,ă cácă doanhă nghi p kinh

doanh du l ch không h b

kinhăphíăđ m b t k l p h c

nghi p v c ă b n nào cho

nhân viên c a mình Theo

Hi p H i Du l ch k L k,

n u có m l pă thìă c ngă d a

vào ngu n ngân sách c aă đ a

ph ngă lƠă ch y u, ch các

đ nă v kinhă doanhă (l uă trúă

c ngă nh ă l hƠnh)ă khôngă đ

tơmăđ n v năđ này Theoăđó,ă

trongăhaiăn mă2012-2013, các

doanh nghi p không dành kinh

phí đ đ uă t ,ă nơngă caoă ch t

l ng ngu n nhân l c cho

ngành du l ch ngoài con s

quá khiêm t n:ăch aăt i 1,3 t đ ngădoăngơnăsáchăNhƠăn c chi tr 19Nh ăv y, ngu n nhân

l c đ ph c v ngành kinh t đ căcoiălƠăm iănh n nƠyăch aăđ căquanătơmăđúngăm c, trongăđi u ki n nhân l c du l ch T nh v năđƣăđ căđánhăgiáăy u và thi u chuyên nghi p, đƣălàm gi măđi đángăk n ngăl c c nh tranh c a du l ch T nh

3.1.4 C ăs h t ng

H ăth ngăm ngăl iăđ ngăb ăc aăT nh phơnăb ăkháăđ uăvƠăh pălỦătrênăđ aăbƠnăT nh,ăt oăđ că

s ăliênăk tăgi aăT nh l ă(ThƠnhăph ăBuônăMaăThu t)ăv iăcácăhuy năl ăvƠăn iăv iăm ng l iăgiaoăthôngăqu căgiaăvƠăcácăt nh lơnăc n kăL kăcóăsơnăbayăBuônăMaăThu t,ălƠăsơnăbayă

c pă3ăv iădi nătíchă256ăha.ăNhƠăgaăhƠngăkhôngăm iăđƣăthiăcôngăhoƠnăthƠnh,ăcóăquyămôă

hi năđ iăngangăt măv iăcácănhƠăgaăqu căt ăvƠăkhuăv c B năxeă kăL k hi nănayăđƣăđ căxơyăd ng,ănơngăc păvƠăngƠyăcƠngănhi uăhƣngăxe,ătuy năxeăraăđ i,ăph căv ăđ căl căchoăvi că

c thù c a ngành l hành là c n có nhi u khách hàng,

mà b ph n sale là quan tr ng Các công ty đơyă

ng i ta ch n nhân viên có th mang v nhi u khách hàng ch không c n b ng c p du l ch.ă Nênă đaă ph n nhân viên làm du l ch ch y u là t t nghi p ngành k toán, xây d ng, ho c b t c ngành nào V năđ nhân

l c làm du l ch t iă kL kăđangăg p nhi uăkhóăkh n:ă nhân viên có b ng c p chuyên môn và th c s có tài ,

có tâm là r t hi m Nguyên nhân là do:

Th nh t:ăDoămôiătr ng làm vi c h u h t các công tyă đ u không chuyên nghi p, qu n lý theo ki u gia đình

Th hai: Ch đ uăđƣiăcònăr t th p nên không thu hút

đ căng i tài Các nhân viên làm du l ch hi n gi ch

y u là v a làm v a h c kinh nghi m th c t

(Anh N.T.H –công ty du l ch Tây Nguyên)

diăchuy năgi aăcácăt nh thƠnhăv iă kăL k.ă i uănƠyăgópăph năt oăđi uăki năthu năl iăchoă

vi căđiăl iăc aăkháchăduăl ch

Tuy nhiên ch t l ng đ ngăb trong T nh v n còn y u (th p h năsoăv iătrungăv ătrong PCI n m 2011 (Hình 3.1) Tínhăđ năth iăđi măhi nănay,ăch tăl ngăđ ngăsá l i ngày càng

xu ngăc pănghiêmătr ngăh n CSHT c b n c a T nh còn kém, h th ng k t c u h t ng,

đ c bi t là giao thông còn nhi uăkhóăkh n,ăh th ngăđ ngăđ năcácăkhu,ăđi m du l ch còn nhi uăđ ngăđ t, m t s đ ngăđƣăđ uăt ănh ngăch tăl ng th p, h ăh i, gơyăkhóăkh nătrong vi căđ aăđónăkháchăthamăquan,ănh tălƠătrongămùaăm a Theo k t qu ph ng v n, ch cóă27.78%ăkháchătrongăn c và 34.54% khách qu c t hài lòng v i ch tăl ngăCSHTăc ă

b n c a T nh

H n ă3.1: Ch s PCI v c s h t ng c ng k L k n m 2011

Ngu n: VCCI, Báo cáo ch s n ng l c c nh tranh c p t nh n m 2011

Thêm vào đó, các tuy n bay th ng t Buôn Ma Thu t cònăkháăítăvƠăkhôngăth ng xuyên, liên t c; m i ch có: Buôn Ma Thu t - Hà N i; Buôn Ma Thu t - Thành ph H Chí Minh; Buôn Ma Thu t - ƠăN ng; Buôn Ma Thu t - Vinh; Buôn Ma Thu t - Phú Qu c và Buôn

Ma Thu t - Cônă o M tăđ ăchuy năbayăítănh ăv yăđƣ gây tácăđ ngătr ăng iăđ năth iăgiană

l aăch năđ aăđi măduăl ch,ăkhôngănh ngăv yăcònă nhăh ngăđ năgiáăvé,ăkhi năkháchăduăl chă

ítăcóăc ăh iămuaăđ căvéăgiáăr ăt ăcácătuy năbayănƠy.ăTrongăkhiăđó,ăvìălƠăm tăt nhăvùngănúi,ănênăv năđ ăđiăl iăđ nă kăL kăch ăcóăth ălƠăđ ngăb ăho căđ ngăkhông.ăDoăđó,ăđơyălƠăb tă

ti năkhôngănh ăđ iăv iăkháchăduăl chă kăL k

V ăch t l ng d ch v vi n thông và ch t l ng m ng internet, kăL k m iăch ăđ căđánhă

giáă ăm căđ ătrungăbình (Hình 3.1) Trongăth iăđ iăcôngăngh ăthôngătinăvƠ toƠnăc uăhóaănh ă

hi nănay,ăvi năthôngăvƠăinternetăđƣ tr ănênăquanătr ng và tácăđ ngăkhôngănh ăđ năs ăđánhăgiáă

ch tăl ngăd chăv ăc aăkháchăduăl ch.ăNhuăc uăs ăd ngăinternetă(wifi)ăch tăl ngăcaoăg nănh ăđƣătr ăthƠnhăm tănhuăc uăthi tăy u.ăVìăv y,ăn uă kăL k khôngăn ăl cănơngăcaoăch tăl ngă

d chăv ăvi năthôngăvƠăm ngăinternetămƠăch ăd ngă ăm căđ ătrungăbìnhănh ăhi nănay,ăthìăkhôngă

th ănơngăcaoăn ngăl căc nhătranhăchoăngƠnhăduăl chăđ c

3.1.5 H t ng v giáo d c

M ngăl iăc ăs ăđƠoăt o c aăt nhă kăL k g măcó:ăCaoăđ ng:ăT nh cóă02ăTr ngăCaoăđ ng:ă

Tr ngăCaoăđ ngăS ăph mă kăL k;ăTr ngăCaoăđ ngăV năhóa Ngh ăthu tă(VHNT)ă; Trung

c păchuyênănghi pă(TCCN):ăcóă07ătr ngăTCCNăthu căT nh,ă(Trungăc păSPăM măNon;ăTrungă

c pă Kinhă t ă - K ă thu t;ă Trungă c pă Côngă ngh ă Tr ngă S n;ă Trungă c pă Côngă Ngh ă TơyăNguyên;ăTrungăc păYăt ,ăTrungăc pă kăL k;ăTrungăc pă amăSan).ăNgoƠiăcácăc ăs ăđƠoăt oăTCCN,ăC ăthu căT nh qu nălỦ,ătrênăđ aăbƠnăc aăT nh cònăcóănh ngăc ăs ăđƠoăt oăthu căngƠnhă

và tnh khácănh :ă iăh căTơyăNguyên,ă iăh că ôngăÁ,ăPhơnăhi uăđ iăh căBìnhăD ng Tuyăm ngăl iăc ăs ăđƠoăt oănóiăchungăc aăT nhăt ngăđ iăđ ăcácăthƠnhăph năc ăb n,ănh ngăđƠoăt oăchuyênămônăv ăduăl chăđangălƠăm tăv năđ ăph iăbƠn.ăC ăT nhăch ăcóătr ngăTrungăc păKinhăt ă- K ăthu tă kăL k có chuyên ngƠnhăđƠoăt oăv ăduăl ch.ăToƠnăT nhăkhôngăh ăcóătrungătơmăd yăv ănghi păv ăduăl ch

H n ă3.2: Ơoăt o lao đ ng t i k L k so v i trung v n m 2013

Ngu n: VCCI, Báo cáo ch s n ng l c c nh tranh c p t nh n m 2013

Trongăcácăch ătiêuăđánhăgiáăch tăl ngăđƠoăt oălao đ ngăc aăPCIăn mă2013 thìăcácăch ătiêuă

c aă kăL k đ uăb ngăho căth păh năm cătrungăbìnhăc aăc ăn c Riêngăch ătiêuăm căđ ăhƠiălòngăv iălaoăđ ngăc aădoanhănghi păl iăcaoăh n soăv iăm cătrungăv ă(97%ăsoăv iă95%).ă

i uănƠyăchoăth yădoanhănghi pă ă kăL k khôngăđòiăh iăng iălaoăđ ngăk ăn ngăcao,ăhƠngăn măh ăch ădƠnhăraăkho ngă2%ăt ngăchiăphíăkinhădoanhăđ đƠoăt oălaoăđ ngă(n mă2013ălƠă2,23%ăsoăv iăm cătrungăbìnhăc aăc ăn călƠă2,38%)20.ăTrongăkhiăđó,ă%ăs ălaoăđ ngă

c aădoanhănghi păđƣăhoƠnăthƠnhăkhóa đƠoăt oăt iăcácătr ngăd yăngh l iăth păh năsoăv iă

m cătrungăbìnhăc aăc ăn că(ch ăcóă29,69%).ă iăv iăho tăđ ngăduăl chăc aăT nh,ătr ngă

l păđƠoăt oăbƠiăb năv ăduăl chăđƣăquáăítămƠădoanhănghi păc ngăkhôngădƠnhăraăchiăphíăđ ăm ăcácăl păhu năluy nănghi păv ,ăđaăs ălaoăđ ngătrongăl nhăv cănƠyăđ uăh căvi cătheoăcáchă

ng iăđiătr căd yăng iăđiăsau,ăr tăgi năđ năvƠăth ăcông.ăNh ăv y,ăv iăđ căthùălƠăm tăt nhă

mi nănúi,ăv năđƣăcóăm tăb ngădơnătríăth păh năsoăv iăm tăb ngăchung,ămƠăT nhăl iăthi uăs ă

đ uăt ,ăchúătr ngăvƠoăv năđ ăđƠoăt oăngu nănhơnăl c.ă i uănƠyăđƣăkhi năchoăs căc nhătranhă

c aăT nhăb ăgi măsoăv iăcácăt nhăkhácănóiăchung,ăvƠăgi măs căc nhătranhăc aăngƠnhăduăl chă

s ăd ngăc aăDN)ă

T ăl ăng iălaoăđ ngă

t tăng i pătr ngă đƠoăt oăng /s ălaoă

đ ngăc aăquaăđƠoă

t oă(%)ă ( L T XH)

T ăl ălaoăđ ngăt tă

%ăs ălaoăđ ngăc aă DNăđƣă oƠnăt Ơn ă

k óaăđƠoăt oăt iăcácă

tr ngăd yăng

kăL k Trungăv

3.2 B i c nh cho chi năl c và c nh tranh

3.2.1 T ng quan n ngăl c c nh tranh c a T nh qua PCI

Trongăn mă2013ăm c dù b ng m i bi năphápăđ nâng cao ch s n ngăl c c nh tranh c p

T nh theo K ho ch s 3990/KH-UBND c a y ban Nhân dân Tnhănh ngăch s PCI c a

tnhă k L kăđƣăkhôngăđ t k ho chăđ ra N uănh ăch s PCIăn mă2012ăc a t nhă k L k

đ că55,94ăđi m,ăđ ng th 36 toàn qu c, thì ch s PCIăn mă2013ăc a t nhă k L kăđ c 57,13ăđi m, m c dù s đi măcóăcaoăh năn mătr cănh ngăl i t t h ng 2 b c,ăđ ng th 38 trong toàn qu c So v i các tnhăTơyăNguyên,ă k L k x p th 3 sau Gia Lai và t nh Lâm

ng, x p lo i khá (Hình 3.3)

H n ă3.3: Ch s PCI c a k L k trongă2ăn mă2012-2013 so v i các t nh Tây Nguyên

Ngu n: VCCI, Báo cáo ch s n ng l c c nh tranh c p t nh n m 2013

Soăv iăn mă2010,ătrongăs ă9ăch ătiêuămƠăPCIăph năánhăthìă kăL k ch ăcóă2 ch ătiêuăt ngă

đi măđángăk ăso v iăm cătrungăbìnhăc aăc ăn c,ăđóălƠ:ăchiăphíăv ăth iăgianăvƠăthi tăch ăpháp lý Trongăkhiăđó,ăcóă4ăch ătiêuăcóăm căgi mărõăr tălà: chi phí không chính th c,ătính

n ngă đ ng,ă h ă tr ă doanhă nghi pă vƠ ti pă c nă đ tă đai (Hình 3.4) K tă qu ă nƠyă lƠmă choă

n ngăl căc nhătranhăc ngănh ăkh ăn ngăthuăhútăđ uăt ăc aăT nhăb ăgi măđángăk ,ăkhiămƠăchínhăquy nădùăm ăr ngăđ uăt ,ăth ăhi năquaăvi căcácăch ătiêuănh ăă“chiăphíăgiaănh păth ă

tr ng,ătínhăminhăb ch,ăchiăphíăv ăth iăgianăvƠăthi tăch ăphápălỦ”ăđ uăt ngălên,ănh ngăcácă ho tă đ ngă h ă tr ă doanhă nghi p,ă ti pă c nă đ tă đai,ă tínhă n ngă đ ng đ uă gi mă ch tă

l ng,ăthìăvi căđ uăt ăs ăkhôngăth ăphátătri n.ă i uănƠyăth ăhi năr tărõătrongătìnhăhìnhăthuăhútăvƠătri năkhaiăth căhi năcácăd ăánăduăl chăc aăT nh.ăR tănhi uăd ăánăđƣăđ căphêăduy t,ăc păgi yăphépănh ngătrongătìnhătr ngăch mătri năkhaiăho căxinărútăđ uăt ăNguyênănhơnălƠădoăvi căti păc năđ tăđaiăb ătrìăhoƣn,ătínhăn ngăđ ngăc aăchínhăquy nătrongăvi că

x ălỦăcácătìnhăhu ngăphátăsinhăc a d ăánăkém

H n ă3.4: Các ch tiêu thành ph n PCI c aă k L kăn mă2010ăvƠă2013

Ngu n: VCCI, Báo cáo ch s n ng l c c nh tranh c p t nh n m 2010 và 2013

3.2.2 iăc n ăc n ătran ăc aă

ngƠn ăduăl c ăt n ă kăL k

C nh tranh gi a các công ty

du l ch theo h ng kém b n

v ng

Tínhă đ nă cu iă n mă 2013,ă kă

L kă cóă 29ă doanhă nghi pă kinhă

doanhă l ă hƠnh,ă trongă đóă cóă 07ă

DNăkinhădoanhăl ăhƠnhăqu căt ă

5.00 10.00

gian Chi phí không chính

l ng b aă nầ

(Anh N.T.H-công ty du l ch Tây Nguyên)

vƠă22ăDNăkinhădoanhăl ăhƠnhăn iăđ a S l ng h ngăd n viên duăl chăđ c c păth còn

r t khiêmăt n,ăm iăch ăcóă26ăh ngăd năviênăđ căc păth ,ătrongăđóăcóă11 th ăqu căt 21

Nh ăv y,ăth ătr ngăkinhădoanhăduăl chă ă kăL k v năcònănonăy u.ăThêmăvƠoăđó,ăcácăDNăkinhădoanhăduăl chătrênăđ aăbƠnăT nhăc nhătranhăv iănhauăch ăy uăv ăgiáăc ăch ăkhôngăph iă

ch tăl ng H ngăc nhătranhăkhôngăb năv ngănƠyăgópăph nălƠmăchoăch tăl ngăd chăv ăduăl chăc aăT nhăngƠyăcƠngăy uăđi

Th c tr ng thu hút d án đ u t vào du l ch kém hi u qu

Cácăd ăánăv ăduăl chăđ căcácănhƠăđ uă

t ă đ ngă kỦă nhi uă nh ngă ti nă đ ă tri nă

khaiăch m,ăcóădoanhănghi păđƣ đ c c pă

gi y phépă đ uă t ă nh ngă sauă m tă th iă

giană dƠiă v nă ch aă tri nă khaiă th că hi n,

ph iăthuăh iăch ătr ngăđ uăt ăH năn a,ă

T nhăv n ch aăhuyăđ ngăcácăngu năl că

vƠoăphátătri năduăl ch,ănh tălƠăngu năl că

t ăcácăt ăch căqu căt (khôngăcóăm tăd ă

ánăFDIănƠoăđ uăt ăvƠoăduăl ch) C ăth ,ă

d ăánăKhuăduăl chăđèoăHƠăLanădoăcôngă

tyăTNHHăSu iăCátăđ uăt ,ăđ căc păgi yă

phépă t ă ngƠyă 4/9/2009ă v iă t ngă s ă v nă

lênăđ nă964ăt ăđ ngănh ngăđ nănayăv nă

ch aăđ cătri năkhaiăth căhi n.ăNguyênă

nhơnă d ă ánă tri nă khaiă ch mă lƠă doă ti mă

l că v ă tƠiă chínhă c aă côngă tyă g pă khóă

kh n,ă trongă tìnhă hìnhă kinhă t ă khóă kh nă

chungă c aă c ă n c,ă thêmă vƠoă đóă lƠă s ă

quanăng iăc aăcôngătyăv ăv năđ ăthuăh iăv năvƠăkh ăn ngăphátătri năc aăd ăánănênăd ăánă

v năch aăđ căth căhi n

iăv iăd ăánăKhuăduăl chăsinhăthái,ăv năhóa,ăc ngăđ ngăKoăTamădoăcôngătyăc ăph năduă

h ngăđ n kh n ngăđ uăt ,ăphátătri n du l ch; các doanh nghi p ch y u t pătrungăđ uăt ăvƠoă

l nhăv c kinhădoanhăl uătrú,ăch aăchúătr ng

đ uăt ăvƠoăcácăđi m du l ch, khu du l ch m i

M t s d ánăđ uăt ăvƠoăduăl ch quy mô l n, sauăkhiăđ c c p gi y phép v năxinărútăđ uăt ă

ho c ch m tri n khai th c hi n m t ph năc ngă

vì quan ng i tình hình chính tr nh y c m c a vùng s nhăh ngăđ n kh n ngăphátătri n c a

d ánătrongăt ngălai.ă(Bà N.T.P.H –chánh

v n phòng S VH-TT-DL k L k)

l chăc ngăđ ngăKoăTamălƠmăch ăđ uăt ,ădùăđƣăđ căc păgi yăphépăngƠyă18/3/2011ăv iă

t ngăs ăv nălƠă120,8ăt ăđ ngănh ngăhi nănayăc ngăv năch aăđiăvƠoăth căhi n.ăV năđ ătr că

tr călƠădo cho đ nănay, doanhănghi păv năch aăđ căgiaoăđ tăđ ăti năhƠnhăl păd ăánăđ uă

t ăvƠătìnhăhìnhăhuyăđ ngăv năchoăd ăánăch ăđ tă10%ădoăd ăánătri năkhaiăch m, nênăm tă

s ăch ăemăđƣărútăc ăph n,ăn uăgiáăthuêăđ tăquáăcaoăthìădoanhănghi păs ăkhôngăti năhƠnhă

đ uăt ăn a Hayănh ăd ăánăđ iăCh ăCúcădoăcôngătyăTNHHăMTVăXơyăd ngă – Th ngă

m iă– uăt ă– Duăl chăEakarălƠmăch ăđ uăt ăv iăt ngăv nălƠă100ăt ăđ ngătuyăđƣăđ că

c păphépăngƠyă25/1/2011ănh ngăđ nănayăCôngătyăv năch aăti năhƠnhăđ uăt ăvìăch aăđ căgiaoăđ t

M tăs ăd ăánăkhácănh :ăD ăánăđ uăt ăxơyăd ngăKhuăduăl chăthácă7ăt ng,ăkhuăduăl chăsinhătháiăă

h ăKrôngăBukăh ăđ uăxinăkhôngăti păt căđ uăt ăn aăvìăv năđ ăngu năv năg păkhóăkh n

V năđ ăthuăhútăd ăánăđ uăt ăvƠoăduăl chăc aăT nhăkémăhi uăqu ănh ăv yăđƣăkhi năchoă

kh ăn ngăc nhătranhăv ăduăl chăc aăT nhăsoăv iăcácăđ aăph ngăkhácăb ăy uăđiăr tănhi uăvìăkhôngăcóăs năph măduăl chăđ ăđápă ngănhuăc uăngƠyăcƠngăcaoăc aăduăkhách;ăđ ngăth iăcácădoanhănghi păkinhădoanhăduăl chăc aăT nhăc ngăkhôngăcóăđi uăki năvƠăc ăh iăđ ăm ă

r ng,ăphátătri năho tăđ ngăkinhădoanh

Liên k t vùng trong du l ch c a

T nh ch a đ t hi u qu

S VH-TT- DL k L kăđƣ liên k t

h p tác phát tri n du l ch v i các t nh

Lơmă ng, Khánh Hòa, Bình Thu n,

Ninh Thu nă vƠă Phúă Yênă theoă V nă

b n liên k t h p tác phát tri n KT -

XHăđƣăđ călƣnhăđ o 6 t nh ký k t

Ngoài ra, S đƣăph i h p v i S

VH-TT- DL Tp.HCM t ch c H i ngh

t ng k tă5ăn măh p tác phát tri n du

lchă giaiă đo n 2007-2012 và ký k t

h p tác phát tri n du lchă giaiă đo n

2012 - 2017 gi a ngành du l ch hai

H p 4: Liên k t du l ch ch a đ t hi u qu

nănayăngƠnhăduăl chăv năch aăkhaiăthácăt tăl iă

th ă c aă đ ngă hƠngă khôngă t ă HƠă N i,ă TP.ă H ă ChíăMinh,ăVinh,ă ƠăN ngăđ năBuônăMaăThu tă

đ ăthuăhútăduăkháchăn iăđ a.ăCôngătácăxúcăti n,ă

h pătácăv iăcácăt nhămi năTrung,ăTơyăNguyênăđ ă

m ăr ngăth ătr ngăduăl chătrongăn căvƠăqu că

t ,ăc ngănh ăvi căđ uăt ăphátătri nătuy năduăl chă

đ ngăb ăt ăBuônăMaăThu tăđiăLƠo,ăCampuchiaă vƠăTháiăLanăch aăhi uăqu

Ông Y Wai By , Giám đ c S V n hóa - Th thao và Du l ch k L k (“Nâng cao tính c nh tranh cho du l ch k L k: ngành du l ch c n không ng ng t “làm m i” mình-

baodaklak.vn)

đ aăph ng c bi t, các t nh Tây Nguyênăc ngăđƣăkỦăv năb n ghi nh v iăđ i di n Chính

ph Lào và Thái Lan v vi c xúc ti n xây d ng tuy n du lchăđ ng b xuyên Tây Nguyên, qua c a kh u B Y (Kon Tum) sang các tnhăNamăLƠoăvƠăđôngăb c Thái Lan Tuy nhiên,

n măt nh Tây Nguyên v n phát tri n du l ch theo ki uă"đènănhƠăaiăn y r ng" Trong nhi u

n măqua,ăch aăth y s h p tác c th nào c a ngành du l ch Tây Nguyên ngoài các h i ngh

Nh ngăv năb năch aăbi n thành hi n th căkhiăch aăh có m t quy ho ch, k ho ch,ăch ngătrình, l trìnhănƠoăđ c l p ra c th ă i u quan tr ngălƠăch aăcóăt nhănƠoăđ ng ra làm "nh c

lƠă“s m r ngăkhôngăgianăv năhóaăc a

conă ng i”ă (Nguy n Kh c Vi n) V nă

hoáălƠăđi u ki năvƠămôiătr ngăđ cho

lchăv năhóa,ăv i nh ng tƠiănguyênăv nă

hóa v t th và phi v t th đ cătr ngăđƣă

nêu trên, li u T nh có t n d ng và

phátă huyă đ c th m nh này hay

không?

TS Buôn Krông Tuy t Nhung ( i h c Tây Nguyên) t i t a đƠm v “v n hóa Tây

Nguyên” đƣ t ng k t nh ng v n đ c b n v th c tr ng v n hóa Tây Nguyên nh sau: V n

hóa v t th ngày càng mai m t: Diăs nănhƠădƠi,ănhƠărông,ănhƠăm ăngƠyăcƠngăb ăxơmăph mă

l ch, n u không hi u th uăđáoăthìăkhôngălƠmăgìă

đ c,ăcóălƠmăđ căthìăc ngăh i h t l m Nói là

du l chă v nă hóaă nh ngă ch là dùng các bi u

t ngă v nă hóaă mangă raă lƠmă duă l ch Du l ch Tây Nguyên ph iăđ phòng cái c m giác cu n hút du khách t v ngoài Nó ch kích thích trong th i gian ng n thôi, lâu dài thì không

đ c Làm du l ch không ch là gi i thi uăđ c Tơyă Nguyên,ă conă ng iă Tơyă Nguyênă thôă s ,ă hoang dã mà ph i hi u,ă ng i Tây Nguyên

s ngănh ăth nào là h nhăphúc ”ă(trích đo n

ph ng v n nhà v n Nguyên Ng c –

baolamdong.vn)

nghiêmătr ng.ăTh măchíăn năch yămáuăc ngăchiêng,ămuaăbánănhƠădƠiăx yăraăth ngăxuyênăăTơyăNguyên; môăhìnhăm iăxu tăhi năkhôngăphùăh pălƠmăm tăđiătínhătơmălinh,ăvíăd ănhƠă

v nă hóaă c ngă đ ngă (v ă trí,ă

ki nătrúc,ăcôngăn ng,ăt ăch că

qu nă lỦầă ch aă phùă h pă v iă

th că ti n); v nă hóaă trangă

ph c,ă mă th cầă b ă laiă c ng,ă

bi nă đ i Cònă v ă ph nă v n

hóa phi v t th c ng t ng t :

L ă h iă nă c mă m i,ă l ă h iă

cúngă b nă n c,ă l ă h iă c uă

mùaăvƠăcúngăđ tălƠngầăc ngă

th aă d n,ă cóă n iă b ă maiă m tă

h n; th ă h ă tr ă khôngă bi tă

ho că bi tă r tă m ă nh tă v ă lu tă

t c,ăv ăv năh c,ăs ăthi,ădơnăcaă

dơnăv ăM tăb ăph nămùăch ă

vi tăho căkhôngăbi tăti ngăm ă

đ ăth măchíăquayăl ngăv iăch ă

vi t,ă ti ngă nóiă c aă chínhă

mình; m tăs ăđ aăph ng,ăth ăh ătr ăkhôngăcóăc ăh iăthamăgiaăsinhăho tăv năhóaătruy nă

th ng,ăđôiăkhiăn uăđ căt ăch căthìăv năhóaănƠyăl iătr ăthƠnhăth ăv năhóaăxaăx ,ăl ăl măv iă

th ăh ătr ,ăxaăl ăv iăchínhăc ngăđ ng,ăch ăth ăđƣăsángăt oăraăv năhóa ThêmăvƠoăđó, v n

hóa tinh th n không th a mãn, m t s ng i theo công giáo và xu t hi n ngày càng t ng

Tây Nguyên: chínhăvìăth ăh ăkhôngăthamăgiaăv năhóaătruy năth ng,ăs năxu t,ăm tăb ăph năcònăb ăh năsinhăho tăv năhóaătruy năth ngănh ăc ngăchiêng,ăr uăc n,ălu tăt c

Trongăkhiăđó,ăngoài d án b o t n v s thi và c ngăchiêng,ăch aăcóăm t d án mang t m chi năl c t ng th đ nh n di n t ng th th c tr ng di s năv năhóaătruy n th ng Cácăđ tài d án nghiên c u v v năhóaăTơyăNguyênăthì riêng l , t n m n,ăch aăth t s t oăđ c

s c b t, ch y u nghiên c uăc ăb năvƠăch aăphátăhuyăgiáătr ng d ng trong th c ti n G n đơy,ăvìăs can thi p quá sâu c a chính quy n nên ho tăđ ng l h i nghiêng v quanăph ngă

H p 6: Du l ch v n hóa không đáp ng đ c k

v ng khách du l ch

V nă hóaă đ că tr ngă Tơyă Nguyênă khôngă đápă ng

đ c nhu c u c a khách du l ch không nh ng khi n th iă giană l uă trúă c aă duă kháchă khiă đ n Buôn Ma Thu tă đ t th p, d nă đ n doanh thu

gi m, mà còn làm cho m c tiêu liên k tăđ phát tri n theo chu iă giaă t ngă giáă tr “v nă hóaă lƠă tƠiănguyên c a du lchăvƠăng c l i du l ch là cánh

c a m ra c ăh iăgiaoăl u,ăh i nh păv năhóa”ătr

nênăđ năđi u, nh t nhòa Bà H’Nga By - tr ng

phòng khai thác Di tích (Trung tâm Qu n lý Di tích t nh k L k) tr l i trong bài “V n hóa-

Du l ch cùng liên k t đ phát tri n”-

baodaklak.vn)

hóa,ăđ năđi u hóa và tr n t c hóa; m t s l h i b tách ra kh i khôngăgianăv năhóaălàm

m tăđiătínhăthiêng,ănênăch th di s năch aăcóănhi uăc ăh iăphátăhuyăc ngănh ăch aăth y

đ c vai trò, v trí c aăchúngăđ i v i cá nhân h vƠăđ i v i phát tri n c ngăđ ng

Th c tr ng v v năhóaănh ătrênăđƣătácăđ ng sâu s căđ n vi căđánhăgiáăch tăl ng du l ch

T nh c a du khách, khi năchoăn ngăl c c nh tranh du l ch c a T nh b gi măđiănhi u.ă i u này th hi n qua k t qu kh o sát khách du l ch, m tăl ng l n c khách qu c t và khách

n iăđ aăđ uăkhôngăđ t k v ngă“tìmăhi uăv năhóaăđ cătr ng”ăkhiăđ n du l ch t i k L k, 57,68%ăduăkháchăngh ăr ngă k L k thu hút b iăv năhóaăđ cătr ngăc aăng i b n x và 73,25% k v ng vào các l h i truy n th ng,ănh ngăch có 31,16% tham gia các l h i v

v năhóaăTơyăNguyên (Hình 3.6)

3.3 Cácăđi u ki n c u

S l ngăkhách du l ch đ n kăL k t ngăđ u qua các n m Trong giai đo n 2004- 2013

l ngăkhách du l ch t ngăg nă3 l n t 165.610 l t n m 2004 lên 410.000 l t khách n m

2013 S ăl tăkháchăqu căt m iăn m chi m trung bình kho ngă10% t ng l tăkhách.24ơyălƠăconăs ăkháăkhiêmăt năsoăv iăcác t nhătrongăkhuăv căTơyăNguyên

3.3.1 Các kênh ti p c n thông tin

Nhìn vào k t qu đi u tra v kênh thông tin mà khách nh năđ c, ta th y s l ng khách

bi tăđ n du l ch k L k thôngăquaăng i thân, b n bè là l n nh t, chi m 36,12% t ng s phi u có thông tin T l du khách bi tăđ n du l ch k L k thông qua sách báo, t p chí du

l ch là 20,24% (chi măđaăph n là khách qu c t ,ăvƠăđơyăc ngăg nănh ălƠăkênhăthôngătinăduy nh t mà khách qu c t nh năđ c) Ch có 7,45% khách du l ch bi tăđ n du l ch k

L k thông qua trung tâm thông tin du l ch c a TnhăvƠăch aăt i 20% du khách ti p c n thông tin du l ch thông qua qu ng cáo, gi i thi u c a các hãng l hành và trang web du l ch

c a T nh Nh ng con s này th hi n s y u kém v marketing c a du l ch k L k

24

S VH-TT-DL(2013)

H n ă3.5: Các kênh ti p c n thông tin c a khách du l c ă k L k

Ngu n: Tác gi kh o sát khách du l ch

3.3.2 án ăgiáăc tăl ng d ch v du l ch

Nh ng ho tă đ ng th c t c a du khách qu c t và n iă đ aă liênă quană đ nă v nă hóaă TơyăNguyênăđ u th păh nănhi u so v i k v ng c a h tr căkhiăđ nă k L k.ă c bi t,ăđ i

v iăduăkháchăn c ngoài, 57,68%ăduăkháchăngh ăr ngă k L k thu hút b i v năhóaăđ c

tr ngă c aă ng i b n x và 73,25% k v ng vào các l h i truy n th ng, nh ngă ch có 31,16% tham gia các l h i v v năhóaăTơyăNguyên.ăC đ i v iăkháchătrongăn căc ngătình tr ngăt ngăt ,ăđaăs (47,14%)ăđ uămongăđ i tìm hi uăcácăv năhóaăđ cătr ngănh ngă

ch có 22,16% trong s đóăđ c tham gia homestay t i các buôn làng Nguyên nhân là do các l h iătr căđơyăđƣăt ch c,ănh ngăcònămangătínhăt phátătrongăcácăgiaăđình,ădòngăh ,

đ aăph ng.ăNgƠyăt ch c không th ng nh t và nghi th c còn ít nhi u tùy ti n, không theo đúngăchu n m c Vì th vi c xây d ngăch ngătrìnhăduăl chăđ chào bán còn r tăkhóăkh nă

do không th ng nh tăđ c v m t th i gian Còn v ch ngătrìnhăduăl chăhomestayăthìăch aă

đ căcácăc ăs l hành k t n i v iăbuônălƠngăđ xây d ng thành m t s n ph m du l chăđ c

tr ngăvƠăph bi n, dù nó r tăđ căduăkháchămongăđ i M tăkhácăv năhóaăTơyăNguyênăhi n đangăngƠyăcƠngămaiăm t,ătrongăkhiăđóăchínhăquy n T nh v năch aăcóăcácăgi i pháp hi u

qu đ b o t n và khôi ph c n năv năhóaăđ căđáoălƠ đi m nh n c a du l ch Tây Nguyên này, nên gây nhăh ng không nh đ n vi c thu hút và gi chân khách du l ch

l chăc aă

t nhă

kL k

Trung tâm thông tin duăl chăc aă

H n ă3.6 So sánh k ăv ng và ho t đ ng th c t c a khách du l ch t iă kăL k

Ngu n: Tác gi kh o sát Tuy nhiên, th ng c nh và s thân thi n c aăng i dân đ aăph ngăl iăđápă ngăcaoăh năk

v ng c aăduăkhách.ă ơyălƠăy u t thu n l iăđ khai thác nâng cao ch tăl ng du l ch c a

T nh

Nhìn chung, ch t l ng d ch v du l ch c a k L k ch a đ c khách du l ch đánh giá

cao.ăTh ănh t,ăch t l ng c s h t ng kém,ăđ ngăxáătrongăT nh x u,ănhi uă ăgƠă ăvoi,ă

nh tălƠăcácătuy năđ ngăđ năcácăđi măduăl chănhìnăchungăr tăkhóăkh n,ăđ căbi tăvƠoămùaă

m aă(cácătuy năđ ngăđ năthácă rơysap,ăđ ngăđ năh ăL k )ăăc ngăthêmătuy năđ ngăt ăthƠnhăph ăH ăChíăMinhăđiă kăL kăb ăxu ngăc pătr mătr ng,ăch ăcóă30,2%ăkháchătrongă

n căhƠiălòngăv ăch ătiêuănƠy Th ăhai,ăch t l ng d ch v khách hàng ch aăđ căchuyênă

nghi p,ăc ăkháchăn căngoƠiăvƠăkháchătrongăn căđ uăkhôngăhƠiălòngăv ăcungăcáchăph că

v ,ăh ngăd năviênăch aăcóătrìnhăđ ăcao,ăk ăn ngăngo iăng ăy u,ăd chăv ăkémăh păd n.ă

Kh n ngăv ngo i ng là m t h n ch c aăcácăh ng d n viên du l ch khi ti p xúc v i khách du l ch qu c t ă aăs các nhân viên du l ch,ăcácăh ng d năviênăđ u không s d ng

thành th o ngo i ng ă i u này làm cho du khách c m th y không tho i mái và r t khó

kh năkhiăs d ng các d ch v (84,21% kháchăn c ngoài tr l i h g păkhóăkh nătrongăv n

đ ngôn ng ) ơyălƠăm t h n ch l n c a ngành du l ch k L k

H n ă3.7: M căđ hài lòng c a khách du l ch

Ngu n: Tác gi kh o sát khách du l ch

Th ăba,ăcu c s ng v đêm, vui ch i gi i trí ă kăL kăch aăđápă ngăđ cănhuăc uăc aă

kháchăduăl ch.ă ơyălƠă ch ătiêuăcóăm căđ ălƠmă hƠiălòngă kháchăqu căt ă th pănh t,ăch ăcóă26,3% Cácăđ aăđi măvuiăch i,ăgi i trí h u h tăđ u n m trung tâm thành ph Buôn Ma Thu t,ătrongăkhiăđóăcácăkhuăduăl chăvƠăcácăđi m tham quan l i kháăxaătrungătơm.ăDoăđóăduăkháchăítăcóăc ăh i s d ng các d ch v vuiăch i,ăgi i trí M t khác, nhi u du khách cho

r ng d ch v vuiăch i,ăgi i trí t i k L k r tăđ năđi u, ch aăh p d năđ c du khách Ngoài

s phong phú c a h th ng các quán cà phê v i nh ng phong cách khác nhau thì du l ch

k L k ch aăcóăcácăkhuăvuiăch i,ăgi i trí quy mô nh : Su iătiên,ă m Sen thành ph

H ChíăMinh,ăch aăcóăcácăquánăbar,ăh păđêmăthuăhútăkháchăduăl ch,ăđ c bi t là khách qu c

S ăthơnăthi năc aădơnăđ aăph ng

Cu căs ngăv ăđêm,ăho tăđ ngăvuiăch i,ă

gi iătrí

Giáăc Thôngătinăduăl ch

Ch tăl ngăd chăv ăkháchăhƠng

C ăs ăh ăt ngătrongăt nhă(c u,ăđ ng )

Kháchăqu căt Kháchătrongăn c

t Vì v y, nhi u du khách than phi nă k L kăch aăcóănh ngăn iăgiúpăkháchăduăl ch "tiêu

ti n" Khách du l ch l n tu i và tr emăc ngăch aăđ c ph c v v nhu c uăvuiăch i,ăgi i trí

Y u t th t ăkhi n du khách không hài lòng là v năđ v thông tin du l ch Ch có 28,1% khách qu c t hài lòng v v năđ nƠy.ă aăph n h đ u tr l i là r t khó tìm ki m thông tin du

l ch t các kênh thông tin chính th c c a T nh, nh t là nh ng t p chí, s n ph m qu ng bá

b ng ti ng Anh đ ph c v khách qu c t ch aăcóănhi u các công ty kinh doanh l hành,

ch tăl ng c a các chi n d ch qu ngăcáoăch aăcao,ăch aăh p d n, các n ph m gi i thi u v cácăđi m du l chăch aăđ c ph bi n r ng rãi và n iădungăc ngăkhôngăđ c trau chu t Bên c nhăđó, có nh ngăđi u khi n khách du l ch hài lòng và yêu m năđóălƠ:ăs thân thi n

c a ng i dân đ a ph ng; thiên nhiên hoang s , ch a b khai thác và s đa d ng v n

hóa, di tích, th ng c nh T l hài lòng c a du khách r t cao, trên 80% (Hình 3.7) ơyă

c ngă lƠă cácă y u t đ că đánhă giáă lƠă quană tr ng trong các quy tă đ nhă điă duă l ch c a du khách nên s đ c xem là ti măn ngăđ phát tri n du l chă k L k

Khá nhi u du khách n iăđ aăcóăỦăđ nh quay tr l i k L k (77.8%), v i lý do k L k có

r t nhi uăđi m tham quan và khu du l chămƠăduăkháchăch aăcóăd păđiăh t,ăh năn a du l ch sinh thái c a k L k đangăphátătri nănênătrongăt ngălaiăs có nhi uăđi m du l ch m i,

h p d n và thu hút Khách qu c t có d đ nh quay tr l i k L k chi m t l nh (28.1%) Ph n l n du khách qu c t cho r ng còn có nhi uăn i,ănhi uăn c mà h ch aăđ n

du l ch Vì v y h s dành th iăgianăđ điăduăl ch t iăcácăđ aăph ngăc ngănh ăcácăn c khác trên th gi i

3.4 Các ngành công nghi p ph tr và liên quan

3.4.1 Các th ch h tr

C quan qu n lý nhà n c: S VH-TT-DLăT nh và doanh nghi p KDDL ch a có s h pă

tác ch t ch Hi păh iăDuăl ch (HHDL) T nhăch aăphátăhuyăvaiătròălƠăc uăn i,ăliênăk t,ăkêuă

g iăvƠăh ătr ăchoăcácădoanhănghi păKDDL vƠăcácăc păchínhăquy n,ăch a th ăhi n kh ăn ngă

đ ănơngăcaoăn ngăl căc nhătranhăchoăduăl chăT nh C ăth ,ăHHDL kăL k đangăho tăđ ngă

h tăs că y uăkém.ă că thƠnhăl pă vƠăđiăvƠoăho tăđ ngăt ă 01/01/2009,ăđ nănayăđƣăh tă1ănhi măk ănh ngăHHDLăv năch aăcóăwebsiteăđ ăđ aăthôngătinăc aăcácădoanhănghi păthu că

Hi păh iăđ năv iădoanhănghi pătrongăn căvƠăqu căt ăTh măchí,ătrongăsu tănhi măk ă1ă(2009-2012),ăHHDLăkhôngăcóăv năphòngăchínhăth căđ ăho tăđ ngămƠăph iăm năt măv nă