Thực trạng sở hữu chéo và vấn đế không tuân thủ các quy định đảm bảo an toàn hoạt động tại các ngân hàng thương mại ở việt nam

29 NHTMCP Sài Gòn Công Th ng SGB Saigonbank 34 NHTMCP Tiên Phong Bank TPB Tien Phong Bank 35 NHTMCP Vi t Á VAB Viet A Bank 36 NHTMCP Ngo i Th ng Vi t Nam VCB Vietcombank... Nguyên d

li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong

ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a

tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình gi ng d y kinh t

Fulbright

Tác gi lu n v n

Nguy n Trí Thi n

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các t ng vi t t t

Danh m c các hình v

PH N M U 1

1 S c n thi t c a đ tài 1

2 M c tiêu c a đ tài 2

3 Ph ng pháp nghiên c u và ngu n d li u 2

4 K t qu đ t đ c và m t s h n ch c a đ tài 3

5 C u trúc lu n v n 4

CH NG 1 T NG QUAN 5

1.1 Các khái ni m 5

1.1.1 Khái ni m v quy n s h u 5

1.1.2 Khái ni m v quy n qu n lý 5

1.1.3 An toàn ho t đ ng c a t ch c tín d ng 6

1.2 Hình th c s h u chéo 12

1.2.3 Nguyên nhân c a hình th c s h u chéo 14

1.2.4 Các cách th c th c hi n s h u chéo 16

1.2.5 u đi m c a hình th c s h u chéo 16

1.2.6 Nh c đi m c a hình th c s h u chéo 17

1.3 Hình th c s h u chéo m t s n c trên th gi i 18

1.3.1 Hình th c s h u chéo n c c 18

1.3.2 Hình th c s h u chéo Nh t B n 19

1.3.3 Bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam 19

K T LU N CH NG 1 21

CH NG 2 TH C TR NG S H U CHÉO VÀ V N KHÔNG TUÂN TH CÁC QUY NH V M B O AN TOÀN HO T NG T I CÁC NGÂN HÀNG VI T NAM HI N NAY 22

2.1 M t s quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam hi n nay 22

2.1.1 V n c a ngân hàng th ng m i 22

2.1.2 Gi i h n tín d ng 23

2.1.3 Gi i h n đ u t , góp v n c ph n 24

2.2 Th c tr ng hình th c s h u chéo Vi t Nam 25

2.2.1 Hình th c s h u chéo t i ngân hàng th ng m i nhà n c 26

2.2.2 Hình th c s h u chéo t i ngân hàng th ng m i c ph n 27

2.2.3 Hình th c s h u chéo gi a các ngân hàng và doanh nghi p 29

2.3 Phân tích v n đ không tuân th các quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam do tình tr ng s h u chéo gây ra 30

2.3.1 V n đ không tuân th các quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng t i các ngân hàng th ng m i nhà n c 30

2.3.2 V n đ không tuân th các quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng t i các ngân hàng th ng m i c ph n 34

2.3.3 V n đ không tuân th các quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng t i các ngân hàng và doanh nghi p 46

K T LU N CH NG 2 50

CH NG 3 M T S KI N NGH VÀ XU T GI I PHÁP NH M H N CH HÌNH TH C S H U CHÉO VÀ H N CH CÁC TÁC NG TIÊU C C C A HÌNH TH C S H U CHÉO TRONG H TH NG NGÂN HÀNG TH NG M I T I VI T NAM 51

3.1 D đoán xu h ng c a hình th c s h u chéo trong th i gian t i 51

3.2.1 nh ngh a l i khái ni m ng i có liên quan 53

3.2.2 Quy đ nh v công b thông tin 54

3.2.3 Ch tài 54

3.2.4 Giám sát c đông, t ch c s h u ngân hàng 54

3.3 M t s ki n ngh nh m h n ch hình th c s h u chéo 55

3.3.1 i v i Chính Ph 55

3.3.2 i v i các ngân hàng th ng m i nhà n c 55

3.3.3 i v i các doanh nghi p nhà n c và các ngân hàng th ng m i nhà n c đang s h u c ph n t i các ngân hàng th ng m i c ph n 56

3.1.4 i v i các ngân hàng th ng m i c ph n 57

K T LU N CH NG 3 59

K T LU N 60

Danh m c tài li u tham kh o

Ph l c

BKS : Ban Ki m soát

TV.BKS : Thành viên Ban Ki m soát

2 NHTMCP Á Châu ACB Asia Commercial Bank

3 NH Nông nghi p và Phát Tri n Nông Thôn Vi t Nam AGRB Agribank

4 NHTMCP u T và Phát Tri n Vi t Nam BIDV BIDV

5 NHTMCP B o Vi t BVB Baoviet Bank

6 NHTMCP Công Th ng Vi t Nam CTG Viettinbank

7 NHTMCP i Á DAB Dai A Bank

8 NHTMCP ông Á EAB DongA Bank

9 NHTMCP Xu t Nh p Kh u Vi t Nam EIB Eximbank

10 NHTMCP D u Khí Toàn C u GB GP Bank

11 NHTMCP B n Vi t GDB Gia Dinh Bank

12 NHTMCP Phát tri n TP.HCM HDB HDBank

13 NHTMCP Kiên Long KLB Kien Long Bank

14 NHTMCP Liên Vi t LPB Lien Viet Bank

15 NHTMCP Quân i MB MB Bank

16 NHTMCP Phát Tri n Mê Kong MDB MeKong Development Bank

17 NHTMCP Phát Tri n Nhà ng B ng Sông C u Long MHB MHB Bank

18 NHTMCP Hàng H i MSB Maritime Bank

19 NHTMCP Nam Á NAB Nam A Bank

20 NHTMCP B c Á NASB North Asia Bank

21 NHTMCP Nam Vi t NVB Nam Viet Bank

22 NHTMCP Ph ng ông OCB ORICOMBANK

23 NHTMCP i D ng OCB Ocean Bank

24 NHTMCP X ng D u Petrolimex PGB PGBank

25 NHTMCP Ph ng Nam PNB Southern Bank

29 NHTMCP Sài Gòn Công Th ng SGB Saigonbank

34 NHTMCP Tiên Phong Bank TPB Tien Phong Bank

35 NHTMCP Vi t Á VAB Viet A Bank

36 NHTMCP Ngo i Th ng Vi t Nam VCB Vietcombank

Hình 2.2 Hình th c s h u chéo t i ngân hàng th ng m i c ph n 27

Hình 2.3 Hình th c s h u chéo gi a ngân hàng và doanh nghi p 29

Hình 2.4 Th c tr ng s h u chéo t i các ngân hàng th ng m i c ph n nhà n c 31

Hình 2.5 M i quan h s h u l n nhau gi a các ngân hàng th ng m i c ph n 36

Hình 2.6 S h u chéo gi a ACB và các NH có liên quan 37

Hình 2.7 S h u chéo gi a ACB và KienLong Bank 38

Hình 2.8 S h u chéo gi a ACB - DaiABank 39

Hình 2.9 S h u chéo gi a ACB và Eximbank 41

Hình 2.10 S h u chéo gi a ACB và VietBank 42

Hình 2.11 S h u chéo gi a ACB và VietABank 43

Hình 2.12 S h u chéo gi a các ngân hàng và doanh nghi p 47

Hình 2.13 Cho vay theo quan h t i NHTMCP An Bình 48

th ng ch a th c s n đ nh, t l an toàn v n t i thi u ch a th c s v ng ch c

M t s v bê b i tài chính trong h th ng ngân hàng trong th i gian qua đi n hình nh

v án B u Kiên (Nguy n c Kiên) x y ra t i ngân hàng th ng m i c ph n Á Châu

(ACB) và v án Hu nh Th Huy n Nh x y ra t i ngân hàng công th ng Vi t Nam đã

làm nh h ng l n đ n lòng tin c a các khách hàng đ i v i h th ng ngân hàng ng

th i, c ng làm gi m x p hàng tín nhi m c a các t ch c tài chính t i Vi t Nam nguyên

nhân m t ph n c ng là do s h u chéo gây ra

Thêm n a, s s p đ c a t p đoàn tài chính Vinashin m t ph n là do Vinashin là “con

c ng” c a Chính ph nên đ c u tiên trên m i ph ng di n, k c vi c “lách” các quy

đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng c a các ngân hàng mà Chính ph ch đ nh đ cho

Vinashin vay v n Ngoài vi c cho Vinashin vay v n, còn có r t nhi u các ngân hàng

th ng m i khác có tham gia góp v n ho c đ u t m t cách gián ti p vào d án

Vinashin Vì v y, khi Vinashin s p đ , kéo theo không ít các t ch c tài chính b liên

l y nh Ngân hàng u t và Phát tri n, ngân hàng th ng m i c ph n Nhà Hà N i (đã b sáp nh p), ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam, ngân hàng

K th ng Vi t Nam, ngân hàng th ng m i c ph n Sài Gòn – Hà N i …

S h u chéo đ c th a nh n là khá ph bi n nh ng l i có r t ít các nghiên c u khoa

h c nghiên c u v các m i quan h s h u chéo S d nh v y là vì m c đ s h u

chéo Vi t Nam r t khó đánh giá Nguyên do là không minh b ch thông tin và các k

sách lách lu t s h u m t cách h p pháp Vi t Nam hi n nay, do l m d ng mô hình

s h u chéo nên vi c này đã tr nên ph c t p h n bao gi h t

T nh ng th c ti n trên, tôi xin ch n đ tài “Th c tr ng s h u chéo và v n đ không

tuân th các quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng t i các ngân hàng th ng m i

Vi t Nam”

2 M c tiêu nghiên c u

Trong ph m vi nghiên c u c a lu n v n, lu n v n xin đ a ra hai v n đ c n làm rõ nh

sau:

 Các ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam hi n có c u trúc s h u chéo l n nhau

và v i các doanh nghi p phi ngân hàng nh th nào

 C c u s h u chéo có nh h ng nh th nào đ n vi c không tuân th các quy

đ nh v b o đ m an toàn ho t đ ng và gây ra nh ng tác đ ng tiêu c c nh th nào đ i v i vi c qu n lý và đi u hành ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i

Lu n v n đ t m c tiêu nghiên c u tác đ ng c a s h u chéo đ n vi c không tuân th quy đ nh v b o đ m an toàn ho t đ ng c a ngân hàng th ng m i, t đó đ xu t các

ki n ngh chính sách nh m minh b ch tình tr ng s h u chéo trong h th ng ngân hàng

th ng m i đ ng th i h n ch tác đ ng tiêu c c c a hình th c s h u chéo

3 Ph ng pháp nghiên c u và ngu n d li u

làm rõ các v n đ liên quan đ n s h u chéo trong h th ng ngân hàng th ng m i

lu n v n s d ng các nghiên c u th ng kê mô t , t ng h p, phân tích đ khái quát và

nêu ra nh ng đ c đi m n i b t c a tình tr ng s h u chéo hi n nay t i các ngân hàng

th ng m i

Lu n v n s t p trung vào phân tích c u trúc s h u c a 35 ngân hàng th ng m i c

ph n và 6 ngân hàng th ng m i nhà n c đ phân tích, đánh giá vi c tuân th khung

giám sát c a các ngân hàng th ng m i trong giai đo n 2010 -2013 T c là sau khi

th c hi n ngh đ nh 141/2006/N -CP và Ngh đ nh 10/2011/N -CP c a Chính ph v

vi c s a đ i, b sung m t s đi u c a Ngh đ nh s 141/2006/N -CP ngày 22/11/2006

v ban hành danh m c m c v n pháp đ nh c a các t ch c tín d ng Các báo cáo tài

chính c a các ngân hàng th ng m i trong n c, các b n cáo b ch đ c công b trong

nh ng n m 2010-2013 Các trang web c a ngân hàng nhà n c, ngân hàng th ng m i

và các trang báo kinh t - xã h i Các bài nghiên c u trên các t p chí khoa h c …

4 K t qu đ t đ c và m t s h n ch c a đ tài

Trên c s ngu n d li u đã t ng h p đ c, lu n v n nêu ra m t cách khái quát v các

khái ni m c a s h u chéo, nh ng u đi m và nh c đi m c ng nh nh ng h qu x u

mà hình th c s h u chéo gây ra cho h th ng ngân hàng th ng m i ng th i, lu n

v n c ng ch ra cách th c mà s h u chéo có th “lách” qua các quy đ nh v an toàn

ho t đ ng c a các t ch c tín Lu n v n c ng ki n ngh m t s gi i pháp đ h n ch tác

đ ng tiêu c c c a hình th c s h u chéo đ i v i h th ng ngân hàng và đ xu t m t s

bi n pháp ch tài nh m t o ra khung pháp lý x lý nh ng vi ph m liên quan đ n hình

th c s h u chéo

Do h n ch v m t th i gian c ng nh đ dài c a lu n v n, tác gi không nghiên c u

sâu và h th ng đ c toàn b các v n đ s h u chéo c a toàn h th ng ngân hàng

th ng m i mà ch t p trung vào m t s ngân hàng n i b t, có tình tr ng s h u chéo

ch ng ch t và làm nh h ng đ n toàn h th ng ngân hàng trong th i gian qua Các gi i

pháp ki n ngh c ng ch a ph i là nh ng bi n pháp t t nh t nh m x lý tri t đ nh ng tác đ ng tiêu c c c a hình th c s h u chéo và c n ti p t c có nh ng gi i pháp h u

hi u h n trong nh ng nghiên c u sau này

CH NG 1

T NG QUAN 1.1 Các khái ni m

1.1.1 Khái ni m v quy n s h u

Quy n s h u: Là ch t ng h p các qui ph m pháp lu t do Nhà n c ban hành đ đi u

ch nh các quan h xã h i phát sinh trong l nh v c chi m h u, s d ng và đ nh đo t các

t li u s n xu t và t li u tiêu dùng

Khái ni m quy n s h u v a là m t ph m trù kinh t v a là m t ph m trù pháp lý

Là ph m trù kinh t , s h u th hi n các quan h s n xu t xã h i, ph ng th c chi m

h u và phân ph i trong t ng hình thái kinh t - xã h i và quan h xã h i nh t đ nh S

h u là vi c tài s n, thành qu lao đ ng, t li u s n xu t thu c v ai, do đó nó th hi n

quan h gi a ng i v i ng i trong quá trình t o ra và phân ph i các thành qu v t

ch t

Là ph m trù pháp lý, quy n s h u mang tính ch t ch quan vì nó là s ghi nh n c a

Nhà n c, nh ng Nhà n c không th đ t ra quy n s h u theo ý chí ch quan c a

mình mà quy n s h u đ c qui đ nh tr c h t b i n i dung kinh t xã h i, t c là th

ch hoá nh ng quan h chi m h u, s d ng và đ nh đo t nh ng c a c i v t ch t do con

ng i t o ra

1.1.2 Khái ni m v quy n qu n lý

Khái ni m v qu n lỦ đã xu t hi n t lâu và phát tri n cùng v i nh ng m i quan h v

s n xu t, nó đ c hi u ph thu c vào ch đ xã h i, ngh nghi p… cùng v i s phát

tri n c a xã h i thì khái ni m này ngày càng tr nên rõ ràng h n

Qu n lý là s tác đ ng có t ch c, có h ng đích c a ch th qu n lỦ lên đ i t ng và

khách th qu n lý nh m s d ng có hi u qu nh t các ngu n l c, các th i c c a t

ch c đ đ t m c tiêu đ t ra trong đi u ki n môi tr ng luôn bi n đ ng

Qu n lý doanh nghi p là h th ng các c ch mà theo đó doanh nghi p đ c qu n lý

thông qua vi c t ch c đi u hành n i b , các quy n và ngh a v c a các ch th qu n

lỦ nh c đông, h i đ ng qu n tr , Giám đ c, ng i lao đ ng và nh ng ng i có l i ích

có liên quan đ c phân công rõ ràng

Theo đó quy n qu n lỦ đ c tr ng cho quá trình đi u khi n và d n h ng t t c các b

ph n c a m t t ch c, th ng là t ch c kinh t , thông qua vi c thành l p và thay đ i

các ngu n tài nguyên đ hoàn thành m c tiêu chung

1.1.3 An toàn ho t đ ng c a t ch c tín d ng

Khi nh c t i an toàn ho t đ ng c a t ch c tín d ng ng i ta s nh c t i tr c h t là

các tiêu chu n c a Hi p c Basel I và Hi p c Basel II, và đ c áp d ng đ i v i

Vi t Nam là thông t 13 c a Ngân hàng nhà n c đ c ban hành n m 2010 Nh ng

tiêu chu n v an toàn ho t đ ng này đã ra đ i cách đây hai th p k và cho đ n nay v n

còn gi nguyên đ c nh ng giá tr th c ti n c a nó Các t ch c tín d ng trên toàn th

gi i v n đang áp d ng và c g ng tuân th m t cách tri t đ nh ng tiêu chu n trong

Hi p c nh m h n ch t i đa nh ng r i ro trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng

Theo đó, đ đ m b o an toàn ho t đ ng c a mình, các ngân hàng ph i tuân th theo 25

nguyên t c c b n v giám sát ngân hàng hi u qu c a y ban Basel

1.1.3.1 Quá trình hình thành và ho t đ ng c a y ban Basel

y ban Basel đ c thành l p vào n m 1974 b i th ng đ c ngân hàng trung ng c a nhóm 10 n c Hi n nay, các thành viên c a y ban này đã bao g m 27 n c mà h u

h t là các n n kinh t hàng đ u trên th gi i Các qu c gia đ c đ i di n b i ngân hàng trung ng hay c quan giám sát ho t đ ng ngân hàng y ban này đ c nhóm h p 4

l n trong m t n m Trong y ban còn có 25 nhóm k thu t và m t s b ph n khác

đ c nhóm h p th ng xuyên đ th c hi n các n i dung công vi c c a y ban

y ban Basel không có b t k m t c quan giám sát nào và nh ng k t lu n c a nó

không có tính pháp lý và yêu c u tuân th đ i v i vi c giám sát ho t đ ng ngân hàng Thay vào đó, y ban này ch xây d ng và công b nh ng tiêu chu n và nh ng h ng

d n giám sát r ng rãi, đ ng th i gi i thi u các báo cáo th c ti n t t nh t trong k v ng

r ng các t ch c riêng l s áp d ng thông qua nh ng s p x p chi ti t phù h p nh t cho

h th ng qu c gia c a chính h Theo cách này, y ban khuy n khích vi c áp d ng cách ti p c n và các tiêu chu n chung mà không c g ng can thi p vào các k thu t giám sát c a các n c thành viên

y ban báo cáo cho th ng đ c đ c ngân hàng trung ng hay c quan giám sát ho t

đ ng ngân hàng c a các n c thành viên T đó tìm ki m s h u thu n cho nh ng sáng

ki n c a y ban Nh ng tiêu chu n bao quát m t d i r t r ng các v n đ tài chính M t

m c tiêu quan tr ng trong công vi c c a y ban là thu h p kho ng cách giám sát qu c

t trên hai nguyên lỦ c b n là (1) không ngân hàng n c ngoài nào đ c thành l p mà

thoát kh i s giám sát; và (2) vi c giám sát ph i t ng x ng

Vào n m 1988, y ban đã công b h th ng đo l ng v n mà nó đ c đ c p nh là

Hi p c v n Basel (the Basel Capital Accord) hay Basel I H th ng này cung c p khung đo l ng r i ro tín d ng v i tiêu chu n v n t i thi u là 8% T n m 1988, Basel

I không ch đ c ph bi n trong các qu c gia thành viên mà còn h u h t các n c

khác v i các ngân hàng ho t đ ng qu c t

N m 1999, y ban Basel đã đ xu t khung đo l ng m i (Basel II) v i 3 tr c t chính:

(1) yêu c u v n t i thi u trên c s k th a Basel I; (2) s xem xét giám sát c a quá trình đánh giá n i b và s đ v n c a các t ch c tài chính; và (3) s d ng hi u qu

vi c công b thông tin nh m làm m nh k lu t th tr ng nh là m t s b sung cho

các n l c giám sát Sau nh ng t ng tác r ng rãi v i các ngân hàng, các nhóm ngành

và các c quan giám sát không ph i thành viên c a y ban, Basel II đ c ban hành vào

ngày 26/06/2004 Tài li u này có th làm c s cho các quá trình phê duy t và xây

d ng lu t l qu c gia v giám sát ho t đ ng ngân hàng và cho các ngân hàng hoàn

ch nh s chu n b c a h cho vi c th c hi n các tiêu chu n m i

1.1.3.2 Ba tr c t chính c a Basel II

Tr c t th nh t – Các yêu c n v n t i thi u

So v i Basel I, Basel II mang tính k th a và phát huy hi u qu m nh h n thông qua

vi c quy đ nh chi ti t h n so v i Basel I

Theo quy đ nh trong Basel II, m t t ch c tài chính đ c g i là đ v n khi h s đ

v n (Capital Adequacy Ratio – CAR) đ t t i thi u 4% đ i v i v n c p 1 và 8% đ i v i

v n c p 2 H s CAR đ c tính theo công th c:

V n c p 2 g m: D tr không đ c công b , d tr tài s n đánh giá l i, d phòng

chung/ d phòng t n th t cho vay chung, các công c v n lai (n /v n ch s h u), n

th c p

Các gi i h n: T ng v n c p 2 đ c đ a vào tính toán t l đ v n không đ c quá

100% v n c p 1; n th c p t i đa b ng 50% v n c p 1; d phòng chung t i đa b ng

1,25% tài s n có r i ro; d tr tài s n đánh giá l i đ c chi t kh u 55%; th i gian đáo

h n còn l i c a n th c p t i thi u là 5 n m; v n ngân hàng không bao g m v n vô

hình

Tài s n có đi u ch nh r i ro

Tùy theo m i lo i tài s n s đ c g n cho m t tr ng s r i ro Theo Basel I tr ng s r i

ro c a tài s n đ c chia thành 4 m c là 0%, 20%, 50% và 100% theo m c đ r i ro c a

t ng lo i tài s n Ví d ti n m t t i qu hay trái phi u chính ph có tr ng s r i ro là 0%, các kho n vay cho khu v c t nhân là 100% Nh c đi m l n nh t c a quy đ nh

này là không phân bi t các lo i r i ro đ c thù Ví d t t c các kho n vay c a khu v c

t nhân đ u đ c g n tr ng s 100%, cho dù đó là kho n vay c a m t công ty n i ti ng

nh IBM ho c c a m t doanh nghi p đ a ph ng không có tên tu i Basel II đã kh c

ph c nh c đi m này Vi c x p tr ng s bao nhiêu tùy thu c x p h ng tín nhi m c a

ch n i m khác bi t n a trong Basel II là n đ c chia thành 5 nhóm có tr ng s

l n l t là 0%, 20%, 50%, 100% và 150%

Tr c t th hai - T ng c ng c ch giám sát

Tr c t này là t p trung vào vi c xây d ng h th ng qu n lý r i ro Quy trình ki m tra

ki m sát trong Basel II không ch đ đ m b o r ng ngân hàng có đ v n đ gi i quy t

t t c các r i ro trong ho t đ ng kinh doanh mà còn khuy n khích ngân hàng phát tri n

và s d ng các k thu t qu n lý r i ro t t h n trong vi c ki m soát và qu n lý các r i

ro

B n nguyên t c chính c a tr c t II:

Nguyên t c 1: Ngân hàng nên có quy trình đánh giá s thích h p c a t ng v n và h s

r i ro c a ngân hàng và m t chi n l c duy trì các m c v n khác nhau

Nguyên t c 2: Nh ng ng i giám sát c n ki m tra l i và đánh giá các chi n l c và

vi c đánh giá m c v n thích h p n i b c a ngân hàng, c ng nh kh n ng giám sát và

đ m b o s tuân th các m c v n đi u ti t Nh ng ng i giám sát c n ph i có nh ng hành đ ng giám sát phù h p n u h không th a mãn v i k t qu c a quy trình đánh

Nguyên t c 4: Ki m sát viên c n ph i có bi n pháp can thi p ngay giai đo n đ u tiên

đ ng n m c v n không b r t xu ng th p h n m c t i thi u đ gi i quy t nh ng thu c

T m t v n b n 30 trang (Basel I) đã đ c phát tri n thành m t v n b n g n 250 trang

(Basel II) là m t s xây d ng chi ti t N u áp d ng đúng các tiêu chu n này thì vi c đánh giá s c kh e c a các ngân hàng nói riêng, các t ch c tài chính nói chung s tr

nên d dàng và minh b ch h n Tuy nhiên, đây là m t quy trình h t s c chi ti t và ph c

t p nên nhi u ng i cho r ng vi c áp d ng Basel II s gây khó kh n h n và làm t ng

chi phí c a các t ch c tài chính khi áp d ng nó

i v i các n c đang phát tri n vi c áp d ng đ y đ các chu n m c trong Basel II s

r t khó kh n Do đó, có nghiên c u đã đ xu t r ng, các n c này ch nên th c hi n Basel 1.5, Basel 1.5+, Basel +… trên c s có đi u ch nh m t s v n đ cho phù h p

v i các n c đang phát tri n h n Theo k ho ch Basel II s đ c áp d ng r ng rãi vào

n m 2007 Tuy nhiên, vào th i đi m này cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u b t đ u

x y ra, Basel II b c l v n đ c a nó liên quan đ n y u t đ v n hai khía c nh Th

nh t, vi c d a vào đ nh m c tín nhi m c a các t ch c đ c l p đ đánh giá m c đ r i

ro c a các lo i tài s n trong b i c nh các t ch c đánh giá tín nhi m đ c chính khách

hàng c a mình tr ti n đ đánh giá đã gây ra nh ng xung đ t l i ích làm cho k t qu đánh giá không th c s khách quan K t qu h s đ v n đã b th i ph ng Ví d

tr ng h p c a NH T Lehman Brothers, tr c khi phá s n, d a vào các tiêu chu n đánh giá c a Basel II, h s đ v n c a h lên đ n trên 15%, trong khi t l gi a v n t

có và v n huy đ ng ch là 1 -30 Th hai, v i các yêu c u d tr c a Basel II trong

nhi u tr ng h p là không đ kh n ng đáp ng các nhu c u thanh kho n Nói m t cách đ n gi n là các ngân hàng đã không đ v n đ ng phó v i nh ng b t tr c có th

x y ra Chính vì v y, hi n nay các th o lu n đ cho ra đ i Basel III đang đ c ti n

hành M t trong nh ng đi m quan tr ng c a phiên b n Basel m i d ki n s yêu c u

các t ch c tài chính gia t ng các qu d tr thanh kho n

1.2 Hình th c s h u chéo

1.2.1 Khái ni m v hình th c s h u chéo

Khái ni m v s h u chéo (SHC) đ c đ a ra trong các nghiên c u d a trên đ nh ngh a

v s h u Nh v y s h u chéo đ c hi u là vi c 2 t ch c s h u c ph n l n nhau Theo Alberto Onetti và Alessia Pisoni (2009) đ nh ngh a: “S h u chéo c là vi c các công ty, thu c l nh v c công nghi p và tài chính, n m gi lâu dài c ph n c a nhau”

Theo Scher (2001) đ nh ngh a: “S h u chéo Nh t B n th ng đ c hi u là vi c hai

ho c nhi u công ty n m gi c ph n c a nhau”

S h u chéo th ng đ c tìm th y trong các doanh nghi p t i c và Nh t B n Trong khi, đ i v i nh ng n n kinh t ph n nhi u theo đ nh h ng th tr ng nh Anh, M ,

quan h s h u chéo ít ph bi n Xu h ng s h u chéo đã d n suy y u t i c và

Nh t B n trong th i gian g n đây, đ c bi t là sau kh ng ho ng tài chính n m 1997-

1998 Thông th ng, s h u chéo gi a các doanh nghi p có tính tr c ti p Ví d :

Doanh nghi p A s h u doanh nghi p B ho c ng c l i Tuy nhiên, s h u chéo có th

t n t i m t cách gián ti p Ví d : m t nhà đ u t (ho c m t nhóm nhà đ u t ) s h u

c doanh nghi p C và doanh nghi p D, th c ch t doanh nghi p C và doanh nghi p D là

s h u chéo c a nhau chính vì v y hình th c s h u chéo này thi u tính minh b ch và

r t khó ki m soát

1.2.2 Phân lo i các hình th c s h u chéo

Hình th c s h u chéo trong h th ng ngân hàng có th chia thành các nhóm sau:

S h u c a các ngân hàng th ng m i (NHTM) nhà n c và NHTM n c ngoài t i

các ngân hàng liên doanh: Hi n t i có sáu ngân hàng liên doanh trong h th ng các t

ch c tín d ng (TCTD) c a Vi t Nam Thông th ng m t ngân hàng liên doanh đ c

s h u b i m t NH n c ngoài và m t NH trong n c Ch ng h n NH Vi t Thái là

ngân hàng liên doanh gi a 3 đ i tác l n: NH Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t

Nam (NHNo&PTNT VN), NHTM Siam c a Thái Lan và T p đoàn Charoen Pokphand

c a Thái Lan v i t l v n góp t ng ng là 34%, 33% và 33%; NH Vi t Nga là liên

doanh gi a NH u t và Phát tri n Vi t Nam (BIDV) và NH VTB (tr c là NH

Ngo i th ng Nga Vneshtorgbank) v i m c góp v n đi u l ngang nhau

C đông chi n l c n c ngoài t i các NHTM nhà n c và NHTM c ph n: đ ng

tr c nhu c u thu hút v n và k n ng qu n tr t 158 đ nh ch tài chính có kinh nghi m

n c ngoài, NHNN đã có ch tr ng khuy n khích các NHTM trong n c tìm ki m các đ i tác n c ngoài làm c đông chi n l c n nay, có kho ng 10 NHTM có đ i

tác chi n l c là các t p đoàn tài chính n c ngoài

C đông t i các NHTM là các công ty qu n lý qu : T n m 2005 tr l i đây, các qu

qu n lý v n b t đ u xu t hi n nhi u Vi t Nam Các qu này th ng đ u t v n vào

nh ng NHTM c ph n có ti m n ng phát tri n t t

S h u gi a các NHTM nhà n c t i các NHTM c ph n: quan h s h u này hình

thành ch y u vi c y u kém nghi p v NH c a các NHTM c ph n trong giai đo n đ u

thành l p c ng nh trong giai đo n kh ng ho ng 1997-1998 Hi n t i, có 8 NHTM c

ph n có quan h c ph n v i 4 NHTM nhà n c

S h u l n nhau gi a các NHTM c ph n: Hi n t ng s h u l n nhau gi a các

NHTM c ph n c ng khá ph bi n Vi t Nam T nh ng thông tin công b c a các

NH, hi n có ít nh t 6 NHTM c ph n có c đông là m t NHTM c ph n khác

S h u NHTM c ph n b i các t p đoàn, t ng công ty nhà n c và t nhân: Trong giai

đo n bùng n các NHTM c ph n và qu đ u t tài chính, r t nhi u t p đoàn và t ng công ty nhà n c đã tham gia góp v n hình thành các TCTD này

Trong các m i quan h trên, ba nhóm s h u chéo đ u tiên có tính tích c c vì các m i

quan h này ch y u h ng đ n vi c t ng c ng thúc đ y ho t đ ng th ng m i gi a

Vi t Nam và qu c t , nâng cao n ng l c qu n tr và thúc đ y vi c s d ng v n m t

cách có hi u qu Vì v y lu n v n không t p trung phân tích v ba hình th c s h u

chéo trên mà ch t p trung vào các hình th c s h u chéo còn l i vì đây m i chính là

nguyên nhân gây ra nh ng tác đ ng tiêu c c đ n h th ng ngân hàng t i Vi t Nam

1.2.3 Nguyên nhân c a hình th c s h u chéo

- Kho ng tr ng pháp lý quy đ nh v vi c giám sát hi u qu đ i v i t p đoàn tài chính

Vi c ban hành ch a đ y đ các v n b n quy ph m pháp lu t đ i v i vi c ki m soát các

t ch c tín ho t đ ng d i hình thái t p đoàn tài chính là l h ng d n đ n vi c góp v n

chéo (s h u chéo) gi a các thành viên và đ i t ng có liên quan trong t p đoàn tài

chính không s m đ c phát hi n, đo l ng và ki m soát k p th i b i các c quan qu n

lỦ nhà n c T đó d n t i vi c nh ng ng i qu n lỦ, đi u hành, c đông có nh h ng

tr ng y u ho c n m quy n ki m soát đ i v i t p đoàn tài chính này đã và đang l i d ng

khe h pháp lỦ đ th c hi n nh ng giao d ch có tính ch t n i b thi u minh b ch có th

gây r i ro l n cho t ch c tín d ng thu c t p đoàn

- Không quy đ nh v ng i có liên quan

Vi c xác đ nh các bên có liên quan đ c th c hi n ph n l n d a trên các thông tin kê

khai và cam k t c a cá nhân và TCTD T đó, d n đ n vi c không xác đ nh đ c

nh ng c đông th c s ki m soát TCTD và quy mô c a t p đoàn tài chính mà trong đó

TCTD là thành viên ho c công ty M Do v y, vi c qu n lỦ Nhà n c v l nh v c tài

chính, ngân hàng không nh n bi t, đo l ng và ki m soát đ c r i ro phát sinh t

nh ng giao d ch n i b thi u minh b ch trong các t p đoàn tài chính hi n nay Vi t

Nam d n đ n vi c t ng v n đi u l o các TCTD (góp v n chéo) và c p tín d ng t p

trung vào nh ng thành viên trong t p đoàn và các bên có liên quan t i c đông n m

quy n ki m soát đ i v i TCTD (mà ch y u ho t đ ng trong l nh v c đ y r i ro nh

ch ng khoán, b t đ ng s n, kinh doanh vàng…) v i r i ro tín d ng t ng cao (làm t ng

n x u c a h th ng ngân hàng) là m t trong nh ng nguyên nhân (chính) c a th c

tr ng h th ng tai chính Vi t Nam hi n nay

- S bùng n c a th tr ng ch ng khoán

V i s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán (TTCK) trong nh ng n m g n đây, các nhà đ u t (đ c bi t là các nhà đ u t l n) có th d dàng thu gom các c phi u c a các

ngân hàng niêm y t trên sàn giao d ch ch ng khoán Tr ng h p các ngân hàng

Eximbank, Southern bank thu gom c phi u c a ngân hàng TMCP Sài Gòn Th ng

Tín (STB) m i đây là m t ví d đi n hình

- Quá trình t ng v n nhanh chóng c a h th ng ngân hàng làm gia t ng thêm hình

th c s h u chéo ngân hàng

D i áp l c t ng v n đi u l c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam (NHNN), các NHTM

Vi t Nam bu c ph i th c hi n t ng v n đi u l lên 3.000 t đ ng theo đúng l trình

Tuy nhiên, h u h t s gia t ng v n đi u l c a các NHTM Vi t Nam ch là s gia t ng

v n o vì thông qua vi c s h u chéo ngân hàng, c đông có th vay v n c a ngân hàng này đ góp v n vào ngân hàng kia m t cách d dàng i u này đã t o nên hi n

t ng s h u chéo c a các NHTM Vi t Nam càng ngày càng ph c t p và t o nên

nh ng khó kh n trong công tác qu n lý c a NHNN

1.2.4 Các cách th c th c hi n s h u chéo

Cách m t cá nhân s h u m t ngân hàng, thì có th thông qua nh ng ng i thân quen trong gia đình đ ng ra s h u c ph n c a m t doanh nghi p hay ngân hàng nào đó

Cách th hai là gián ti p, t c doanh nghi p A s h u m t ngân hàng B, và ngân hàng

đó l i s h u m t công ty C, công ty C l i cho doanh nghi p D vay S r c r i này

khi n không ki m soát đ c các m c đ s h u nhau là bao nhiêu M t kênh n a là có

th nh ng k tài s n Kênh này h p pháp nh ng c ng làm t ng s h u chéo th i gian

qua

1.2.5 u đi m c a hình th c s h u chéo

Hi n nay chúng ta có th th y đ c các m t tích c c c a s h u chéo nh sau:

Th nh t: cho phép các t ch c kinh t góp v n v i nhau đ t ng v n làm n, kinh

doanh i u này m i hình thành công ty c ph n, liên k t, liên doanh S h u chéo th t

ch t m i liên k t gi a các đ i tác kinh doanh, gi m thi u các tác đ ng tiêu c c b t ngu n t các cú s c bên ngoài, ho c trong b i c nh đi u ki n kinh t thay đ i quá nhanh, góp ph n n đ nh công vi c kinh doanh S h u chéo t o ngu n tài chính d i dào b n v ng, đ c bi t đ i v i các doanh nghi p là công ty con, công ty liên doanh,

liên k t ho c công ty mà có c đông chi ph i là ngân hàng Trong tr ng h p này, ngân hàng đóng vai trò c đông đ ng th i c vai trò ch n , giúp các doanh nghi p này

ti p c n đ cv i ngu n v n kinh doanh v i chi phí h p lỦ, k c khi mà th tr ng v n

ch a phát tri n, ho c khi doanh nghi p ch a th kh ng đ nh đ c mình và ch a th huy đ ng đ c v n trên th tr ng ch ng khoán

Th hai: các bên s t n d ng l i th , u đi m c a nhau nh m ng l i chi nhánh, nhân

công, công ngh đ chia s

Th ba: s h u chéo c ng là cách đ ngân hàng giám sát ho t đ ng c a công ty mà

ngân hàng góp v n ho c có c ph n, giúp ho t đ ng c a công ty con đ c hi u qu

h n S h u chéo làm gi m nguy c thâu tóm thù đ ch V i c c u s h u n đ nh, h n

ch tranh ch p n i b , các doanh nghi p t đó có th l a ch n chính sách, t p trung ngu n l c đ phát tri n kinh doanh, thay vì t o giá tr l n nh t cho c đông Chính sách

c t c vì v y đ c thi t k không ph thu c vào k tqu ho t đ ng kinh doanh, và ch

y u đ c đ a vào v n kinh doanh đ tái đ u t

1.2.6 Nh c đi m c a hình th c s h u chéo

Có b n nh c đi m c b n có th nhìn th y t hình th c SHC t n t i trong th i gian

qua

 Th nh t, khi có s h u chéo, thì s không có s minh b ch i u đó khi n c

quan ch c n ng không bi t m c đ đan chéo s h u là bao nhiêu, nh th nào

đ qu n lỦ i u này gây nên r i ro h th ng Ngh a là n u trong m t m t xích

c a s h u chéo, m t công ty nào b r i ro, thì l p t c h l y cho c dây chuy n

 Th hai, làm gi m tính c nh tranh trên th tr ng Vì có liên k t s h u chéo,

nên t o ra s c c nh tranh r t l n cho doanh nghi p, và nh v y d n đ n hi n

t ng thao túng giá c nh ng th i đi m nh t đ nh

 Th ba, làm dòng v n phân b không đ c t t Ví d , có th gây n x u, ho c

cho vay không hi u qu , giám sát không t t, d n đ n kênh tín d ng phân b

không hi u qu N u không có tác đ ng c a s h u chéo, l ra dòng v n ph i

đ c phân b vào nh ng d án hi u qu h n

 Th t , s h u chéo khi n các c quan ch c n ng khó giám sát và qu n lý

Vi c khó ki m soát và qu n lỦ đ c s h u chéo trong th i gian qua đã gây ra r t nhi u

h l y tiêu c c, các cá nhân và t ch c luôn s d ng s h u chéo đ lách lu t, lách các quy đ nh v đ u t , làm t ng v n o t i các ngân hàng…

1.3 Hình th c s h u chéo m t s n c trên th gi i

1.3.1 Hình th c s h u chéo n c c

H th ng nh ng m i quan h gi a ngân hàng và doanh nghi p c đ c xem là m t

trong nh ng m i liên k t chính trong mô hình liên k t kinh t đ c quy n c a c (Gerschenkron 1968, Charkham 1989, Baums 1993) V n đ này có liên quan đ n vai trò đ c quy n c a nh ng ngân hàng t i c Alberto Onetti và Alessia Pisoni (2009)

đ nh ngh a s h u chéo c là vi c các công ty, thu c l nh v c công nghi p và tài

chính, n m gi lâu dài c ph n c a nhau

L p lu n ng h cho r ng SHC gi a NH và DN làm gi m b t cân x ng thông tin, qua

đó NH có th h tr t t h n cho doanh nghi p Alberto Onetti và Alessia Pisoni (2009)

cho r ng SHC gi a NH, công ty b o hi m và các DN l n và m i quan h g n g i, liên

k t gi a thành viên h i đ ng qu n tr c a các công ty khác nhau là đ c đi m chính c a

m i quan h NH - DN c Mô hình truy n th ng này đã h tr d n d t s thành

công c a quá trình công nghi p hóa c, góp ph n t o nên m t n n t ng công nghi p

n đ nh Quan h SHC v i các NH đ m b o cho các DN s n đ nh v s h u cùng

tính liên t c trong qu n tr doanh nghi p ng th i SHC cho phép NH n m gi quy n

l c quan tr ng trong các DN t đó t o nên cho NH m ng l i các m i quan h cá nhân,

không ph i luôn minh b ch, v i m t s nh t đ nh các nhà đi u hành c a các công ty

khác nhau

Tuy nhiên Alberto Onetti và Alessia Pisoni (2009) c ng ch ra r ng, do nh h ng c a

ti n trình toàn c u hóa, đang hình thành m t xu h ng ho t đ ng theo đ nh h ng th

tr ng c a các NH c Xu h ng truy n th ng ki m soát DN thông qua s h u chéo,

m c dù đang gi vai trò l n, theo xu th đang d n gi m đi t m quan tr ng

1.3.2 Hình th c s h u chéo Nh t B n

Nghiên c u v SHC Nh t B n có m t s đ c thù Các công ty Nh t B n th ng

thi t l p quan h ch t ch v i m t NH (g i là “main bank”) Các NH này cho vay và

mua c ph n c a các doanh nghi p Scher (2001) cho th y hai lý do c a vi c t n t i SHC gi a NH và DN là duy trì m i quan h kinh doanh n đ nh và duy trì yêu c u đ

v n Mô hình “main bank” đã đóng m t vai trò nh t đ nh trong s th nh v ng c a

kinh t Nh t B n k t sau Chi n tranh th gi i 2 Tuy nhiên nghiên c u c a Scher

c ng cho th y mô hình “main bank” không còn phù h p t nh ng n m 1990 do đã góp

ph n t o nên h u qu x u cho n n kinh t Nh t B n C th , do các NH không nh ng

th c hi n không t t vai trò giám sát các DN liên quan mà còn c p m t l ng tín d ng

l n, kém ch t l ng cho các DN này H u qu là các NH ch u nh ng kho n n x u l n

và b suy gi m v n ch s h u Thêm vào đó, vi c gi m giá c phi u c a các DN liên

quan mà NH n m gi s nh h ng đ n t l CAR c a các NH theo Hi p c Basel

Sau nh ng n l c tái c u trúc tài chính sau kh ng ho ng, m c đ SHC trong các NH

Nh t B n đã gi m

Cu c kh ng ho ng tài chính châu Á 1997-1998 c ng đã cho th y tác đ ng tiêu c c c a

SHC t i các qu c gia ông Á và là m t trong nh ng nguyên nhân d n đ n n x u NH

và s p đ tài chính Claessens, Djankov và Lang (1999) đã xác đ nh rõ m i quan h s

h u t i các DN l n châu Á v i các NCTH v s h u chéo Các DN s h u gia đình

l n châu Á đ u n m quy n ki m soát các NHTM đ có th s d ng các NH tài tr

cho các d án c a mình và các công ty có liên quan, đi ng c l i tinh th n các quy đ nh

nh m b o đ m an toàn ho t đ ng

1.3.3 Bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam

Nh v y, hình th c s h u chéo đã t n t i t r t lâu trên th gi i và các n c đã có

nh ng đi u ch nh thích h p nh m h n ch nh ng tác đ ng tiêu c c đ ng th i t n d ng

nh ng m t u đi m c a hình th c s h u chéo nh m mang l i nh ng l i ích trong quá

trình ho t đ ng c a các ngân hàng c ng nh các doanh nghi p Do đó, không th lo i

b hoàn toàn hình th c s h u chéo ra kh i n n kinh t , mà c n ph i bi t t n d ng

nh ng u đi m c a nó đ t o ra nh ng thu n l i cho vi c phát tri n kinh t Vi t Nam

trong nh ng n m g n đây, c m t s h u chéo xu t hi n nhi u trên các ph ng ti n thông tin đ i chúng i v i chúng ta, c m t này còn m i m tuy nhiên đó không h n

là v n đ m i phát sinh g n đây, mà ch c ch n đã t n t i trong n n kinh t t r t lâu, có

đi u chúng ta ch a quan tâm và ki m soát đúng m c v tình tr ng này mà thôi

T nh ng nghiên c u v s h u chéo c, ta th y m t ph n c ng gi ng nh th c

tr ng s h u chéo Vi t Nam hi n nay, tuy nhiên có h i h ng ng c l i c, các

NH là ng i n m gi c ph n l n các doanh nghi p và ki m soát các doanh nghi p

thì Vi t Nam, các Doanh nghi p l i là ng i n m gi và chi ph i ho t đ ng và đi u hành các NHTM và NHTMNN i u này làm nh h ng nh th nào đ n ho t đ ng

c a các NH, chúng ta s nói đ n ch ng 2, khi phân tích th c tr ng và ch ra s nh

h ng c a các doanh nghi p đ n các NH mà doanh nghi p n m gi ph n l n c ph n Tuy nhiên, chúng ta c ng th y đ c cách th c mà các doanh nghi p c s d ng s

h u chéo đ gia t ng s c m nh cho n n kinh t Vi c ki m soát t t hình th c s h u chéo đã mang l i nh ng l i ích đáng k cho n n kinh t c mà b ng ch ng là h đã

có m t n n công nghi p v ng m nh nh hi n nay Các ngân hàng có v n c ph n trong

các doanh nghi p luôn là m t y u t thúc đ y các doanh nghi p phát tri n

Trái v i c, vi c ki m soát s h u chéo Nh t B n đã cho chúng ta th y khi m t

ki m soát thì s h u chéo s mang l i nh ng h u qu nh th nào ng th i, cách

th c x lý s h u chéo c a Nh t B n c ng đ a cho chúng ta nh ng bài h c kinh

nghi m quý báu có th áp d ng Vi t Nam

K T LU N CH NG 1

Ch ng 1 đã nêu ra nh ng khái ni m, t ng liên quan đ n quy n s h u và hình th c

s h u chéo v nguyên nhân, cách th c th c hi n, nh ng u đi m, nh c đi m c a

hình th c s h u chéo M t s hình th c s h u chéo các n c trên th gi i nh

c và Nh t B n d n ch ng cho th y hình th c s h u chéo các n c Châu Á có

ph n gi ng nhau c, hình th c s h u chéo đ c s d ng đ h tr cho vi c phát

tri n c a các công ty có liên quan trong cùng m t ngành ngh , trong khi đó Nh t B n

hình th c s h u chéo b l i d ng đ các doanh nghi p n m gi quy n ki m soát các

ngân hàng nh m m c đích tài tr cho chính công ty c a mình

hi u rõ thêm v v n đ này, lu n v n s phân tích ch ng 2 v th c tr ng hình

th c s h u chéo t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

CH NG 2

TH C TR NG S H U CHÉO VÀ V N KHÔNG TUÂN TH CÁC QUY

NH V M B O AN TOÀN HO T NG T I CÁC NGÂN HÀNG

VI T NAM HI N NAY 2.1 M t s quy đ nh v đ m b o an toàn ho t đ ng c a các ngơn hƠng th ng m i

Vi t Nam hi n nay

Nh đã đ c p Ch ng 1, lu n v n s nghiên c u vi c tuân th các quy đ nh đ m b o

an toàn trong ho t đ ng c a các NHTM Quy đ nh hi n hành c a VN v b o đ m an

toàn ho t đ ng c a NHTM g m các n i dung giám sát v v n, gi i h n tín d ng và gi i

h n đ u t góp v n c ph n, t l kh n ng chi tr và vi c phân lo i n , trích d phòng

r i ro Các n i dung giám sát s đ c l n l t trình bày d i đây

2.1.1 V n c a ngơn hƠng th ng m i

T n m 2011, theo quy đ nh c a Chính ph VN, v n pháp đ nh c a NHTMCP ho c NHTMNN không đ c th p h n 3000 t đ ng (141/2006/N -CP)

H ng t i chu n m c giám sát qu c t theo Hi p c Basel, bên c nh quy đ nh v v n

đi u l t i thi u, NHNN đã đ a ra quy đ nh m i v t l an toàn v n t i thi u (CAR)

g m CAR riêng l và CAR h p nh t Theo thông t s 13/2010/TT-NHNN Quy đ nh

v các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng , tài s n có đ c chia

thành nhi u lo i v i m c đ r i ro khác nhau t 0% đ n 250% Các tài s n đ u t an

toàn có h s r i ro 0% trong khi các kho n đ u t r i ro nh t có h s 250% g m các

kho n cho vay đ đ u t ch ng khoán ho c kinh doanh b t đ ng s n ng th i v n t

có c ng đ c chia thành v n c p 1 và v n c p 2 v i các thành ph n đ c đ nh ngh a c

th Theo quy đ nh này, t tháng 10 n m 2010, CAR c a các NHTM ph i đ t 9% Quy

đ nh tr c đây là ch là 8% (Quy t đ nh 457/2005/Q -NHNN) v i các phân chia s b

v tài s n và v n t có Nh m ng n ng a nh h ng x u t ho t đ ng c a công ty con, NHNN đã quy đ nh v t l an toàn v n h p nh t đ i v i các NHTM

2.1.2 Gi i h n tín d ng

Tín d ng là ho t đ ng kinh doanh truy n th ng mang l i l i nhu n chính cho các

NHTM Do NH dùng ti n g i huy đ ng t n n kinh t đ cho vay l i các khách hàng,

nguyên t c đ u tiên quan tr ng c a ho t đ ng này là v n vay ph i đ c hoàn tr c g c

l n lãi T ngu n ti n tr n c a ng i vay, NH hoàn tr ti n g i và lãi cho ng i g i

ti n N u ng i vay không th c hi n ngh a v tr n , NH g p khó kh n Do đó, giám

sát ho t đ ng tín d ng là m t trong các n i dung chính c a c quan giám sát NH mà

VN là NHNN M t trong nh ng nguyên nhân quan tr ng gây nên ch t l ng n x u là

cho vay theo quan h Quy t đ nh c p tín d ng không d a trên tính kh thi c a ph ng

án vay v n mà d a trên m i quan h gi a bên cho vay và đi vay Khi r i ro x y ra,

ng i ch u t n t h t sau cùng là ng i g i ti n và c đông Thêm vào đó, trong nhi u

tr ng h p dù đã r t n l c nh ng do ho t đ ng s n xu t kinh doanh ch u thi t h i t các nguyên nhân khách quan, ng i vay v n v n không tr n đ c cho NH i u này

gây r i ro l n cho NH vì t ch c này luôn ph i th c hi n ngh a v hoàn tr ti n g c và lãi đúng h n cho ng i g i ti n Theo quy đ nh hi n hành (Lu t các t ch c tín d ng

2010 i u 4 kho n 28, i u 126, 127, 128 và 129) NHTM ph i xác đ nh rõ m t khách hàng và nhóm khách hàng có liên quan, các đ i t ng không đ c c p tín d ng, nh ng

tr ng h p không đ c c p tín d ng không có b o đ m, cho vay u đãi, các đ i t ng

h n ch c p tín d ng C th , t ng d n cho vay m t khách hàng là không quá 15%

v n t có c a NHTM và t ng d n cho vay t i đa v i m t nhóm khách hàng có liên

quan là 25% v n t có c a NH Kho n đ u t trái phi u do DN phát hành c ng đ c

tính g p vào d n tín d ng Các NHTM không đ c c p tín d ng cho DN ho t đ ng trong l nh v c kinh doanh ch ng khoán mà NHTM n m quy n ki m soát

2.1.3 Gi i h n đ u t , góp v n c ph n

Ho t đ ng đ u t , góp v n c ph n thu c l nh v c ho t đ ng NH đ u t , không ph i là

ngành ngh kinh doanh c t lõi c a NHTM h n ch tr c tr c t v n đ chi phí y

quy n c a v n c ph n, khung giám sát hi n hành quy đ nh NHTM ph i thành l p ho c

mua l i công ty con đ th c hi n các ho t đ ng kinh doanh NH đ u t , cho thuê tài

chính và b o hi m (Lu t các t ch c tín d ng 2010 - i u 103) ng th i Lu t các t

ch c tín d ng c ng quy đ nh t l góp v n t i đa vào m i công ty và t ng m c góp

v n, mua c ph n c a NHTM (Thông t 13 - i u 16 và Lu t các t ch c tín d ng

2010 - i u 130) Các NHTM không đ c góp v n, mua c ph n c a NHTM là c đông, thành viên góp v n c a chính NHTM đó Các kho n đ u t , góp v n c ph n

này c a NHTM ph i lo i ra kh i v n t có khi tính các t l an toàn v n t i thi u

2.1.4 m b o kh n ng chi tr

Do s sai bi t k h n c a ti n g i và các kho n cho vay, k h n c a ti n g i th ng

ng n h n k h n c a kho n cho vay, nên NHTM luôn ch u r i ro thanh kho n NHTM

duy trì thanh kho n nh m m c đích đ m b o ti n g i cho ng i g i ti n Vì v y, NHNN quy đ nh các NHTM ph i luôn đ m b o kh n ng chi tr (Lu t các t ch c tín

d ng 2010 - i u 130) T l gi a t ng tài s n có thanh toán ngay và t ng n ph i tr

cho ngày hôm sau t i thi u b ng 15% T l gi a t ng tài s n có đ n h n trong 7 ngày

ti p theo và t ng n đ n h n thanh toán trong vòng 7 ngày t i thi u b ng 1(Thông t s

13, đã d n).Ngoài ra NHNN c ng quy đ nh t l s d ng ngu n v n ng n h n đ cho

vay trung dài h n t i đa là 30% (Thông t s 15/2009/TT – NHNN) C ng t n m

2010, NHNN quy đ nh t l cho vay trên t ng huy đ ng c a các NHTM t i đa là 80%( Thông t s 13, đã d n)

2.1.5 Phân lo i n , trích d phòng r i ro

Khi ho t đ ng kinh doanh g p r i ro, qu d phòng r i ro cùng v i v n t có là hai lá

ch n tài chính c a NHTM NHNN quy đ nh, ít nh t m i quý m t l n, các NHTM th c

hi n phân lo i n g c và trích l p d phòng r i ro đ n th i đi m cu i ngày làm vi c

cu i cùng c a quỦ (tháng) tr c Theo quy đ nh hi n hành các kho n n thu c nhóm 3,

4 và 5 là n x u c a NHTM (chi ti t xem Ph l c 04) NHNN quy đ nh và giám sát

đ c ban hành và liên t c c p nh t, nâng cao nh m giám sát t t h n n a ho t đ ng c a

các NHTM R t nhi u ch tiêu giám sát đã g n ti m c n v i tiêu chu n giám sát theo

khuy n ngh c a Hi p c Basel V m t lý thuy t, v i m c đ phát tri n hi n t i, n u

các NHTM tuân th t t các quy đ nh hi n hành c a khung giám sát thì an toàn c a c

h th ng NH s đ c đ m b o Tuy nhiên, NHTM ph i ch u phí t n đ tuân th khung

giám sát và h có th có đ ng c hình thành các c ch đ không ph i tuân th S h u

chéo là m t trong nh ng c ch này

2.2 Th c tr ng hình th c s h u chéo Vi t Nam

G n v i ph m vi nghiên c u c a lu n v n và vi c phân lo i các hình th c s h u chéo

ch ng 1, lu n v n đi sâu vào phân tích 3 nhóm s h u chéo có phát sinh tiêu c c đó

là chi u gi a NH-NH, gi a DN-NH, gi a nhóm c đông và ngân hàng nh ngh a này

có th đ c coi là s h u chéo m t cách tr c ti p, nh ng s h u chéo có th t n t i

m t cách gián ti p N u m t nhà đ u t ho c m t nhóm các nhà đ u t hay m t doanh

nghi p s h u c ngân hàng A và ngân hàng B thì th c ch t ngân hàng A và ngân hàng

Hình 2.1 Cho th y các NHTMNN không ch s h u NHTMCP mà còn có th cho vay

đ i v i các c đông l n nh m gia t ng quy n đi u hành và ki m soát các NHTMCP khác i u này cho th y l i ích là vi c NHNN thông qua các NHTMNN có th gi i

c u NHTMCP trong tr ng h p các NHTMCP g p khó kh n Tuy nhiên v n đ l i

phát sinh ch vi c l i vào s h tr c a NHNN là nguyên nhân khi n các NHTMNN không tuân th khung giám sát nh m b o đ m an toàn ho t đ ng

NHNN

NHTMNN

NHTMCP

Qu n lý Tái c p v n Giám sát

2.2.2 Hình th c s h u chéo t i ngơn hƠng th ng m i c ph n

V m t lý thuy t thì hình th c s h u chéo này đ c minh h a nh sau:

Hình 2.2 Hình th c s h u chéo t i ngân hàng th ng m i c ph n

Ngu n: Tác gi t v Phân tích v SHC gi a NH A và NH B cho th y tác đ ng tiêu c c gây nên t n th t cho

các c đông thi u s , ng i g i ti n và cho toàn xã h i

M t ho c m t nhóm c đông s h u c ph n chi ph i NH A yêu c u NH A góp v n

ho c mua c ph n l n c a NH B Do n m c ph n l n NH B, NH A có th c ng i

vào h i đ ng qu n tr (H QT) hay h tr nhân s cao c p tham gia đi u hành Do m i

quan h ch t ch gi a c đông c a NH A và NH B, xu t hi n các hành đ ng r i ro NH

B cho vay ho c mua c ph n c a các công ty do c đông l n c a NH A s h u ho c có

liên quan B ng s h u chéo, các NHTM đã không vi ph m các quy đ nh v các h n

NHNN

Giám sát

Tái

c p

v n

ch nh m b o đ m an toàn ho t đ ng c a NHTM ó là các quy đ nh v nh ng tr ng

h p không đ c c p tín d ng, h n ch c p tín d ng, gi i h n c p tín d ng và quy đ nh

v gi i h n góp v n, mua c ph n ng th i, theo l trình t ng v n đi u l c a các

NH theo quy đ nh Ngh đ nh 141 c a Chính ph , c đông c a NH A có th vay v n t

NH B đ góp v n vào NH mình đang s h u Vi c đi vay đ góp v n vào các NHTM

làm cho khung giám sát v v n t có t i thi u m t hi u l c Vì vi c làm này n u x y ra

ph bi n s t o nên vi c t ng v n o trong toàn h th ng NH Các NHTM đã t ng v n

đi u l nh ng n ng l c tài chính không đ c nâng cao t ng ng nh m c tiêu đ t ra

c a chính sách

T n th t, thi t h i c a các ho t đ ng lách lu t trên s l n l t đ c phân tích sau đây

NH A đ u t mua c ph n c a NH khác không vì l i ích c a c đông mà vì l i ích c a

các c đông l n c a NH A làm thi t h i đ n các c đông thi u s c a NH NH B th c

hi n hành đ ng r i ro là cho vay, đ u t do quan h ho c ch đ nh Khi r i ro x y ra,

kho n cho vay hay đ u t b l , gây m t v n NH B khó kh n v thanh kho n M c đ

thi t h i c a các kho n cho vay hay đ u t ngày càng l n, NH B s m t thanh kho n

Do Chính ph không mu n đ các NH phá s n, NHNN s ph i tái c p v n cho NH B

Vi c tái c p v n chính là hành đ ng b m ti n c u NH B, vi c này có th d n đ n hai

đi u sau, m t là s gi i quy t đ c v n đ thanh kho n t n t i NH B, ho c s làm

phình to bong bóng t nh ng kho n cho vay r i ro c a NH B, d n đ n h qu ngày m t

x u h n t hành đ ng trên

2.2.3 Hình th c s h u chéo gi a các ngân hàng và doanh nghi p

Hình 2.3 Hình th c s h u chéo gi a ngân hàng và doanh nghi p

Ngu n: Tác gi t v

Ti p theo lu n v n s s d ng s li u th ng kê và các nghiên c u tình hu ng đ thi t

l p b c tranh t ng th v SHC và phân tích nh ng tác đ ng tiêu c c c a SHC theo

khung lý thuy t đã thi t l p

Hình th c s h u chéo gi a ngân hàng và doanh nghi p không ph i là m i, tuy nhiên, nhi u t ch c và cá nhân đã l i d ng hình th c này đ lách qua các lu t l do NHNN

ban hành T o thành m i quan h ch ng ch t, đan k t, gi ng néo gi a ngân hàng –

doanh nghi p – công ty ch ng khoán C th là tr ng h p c a ngân hàng th ng m i

c ph n Á Châu s đ c nghiên c u và phân tích rõ h n ph n sau

Tái

c p

v n Cho vay