Phân tích sự phát triển của thị trường viễn thông di động việt nam và những hàm ý chính sách

ii Cu iăn mă2004:ăb tăđ uăc nhătranhăv iăs ăthamăgiaăm ngăVTD ăc aăViettel v iăs ăthuêăbaoădiăđ ngăcònăítă i, ch ăg năb ngă1/15ăs ăthuêăbaoăc aăm i m ngăVinaphone và MobiFone S ă thuêă b

L IăCAMă OAN

Tôiăcamăđoanălu năv nănƠyăhoƠnătoƠnădoătôiăth căhi n.ăCпcăđo nătríchăd năvƠăs ăli uăs ă

d ngătrongălu năv năđ uăđ căd năngu năvƠăcóăđ ăchínhăxпcăcaoănh tătrongăph măviăhi uă

bi tăc aătôi.ăLu năv nănƠyăkhôngănh tăthi tăph năпnhăquanăđi măc aăTr ngă iăh căKinhă

t ăthƠnhăph ăH ăChíăMinhăhayăCh ngătrìnhăGi ngăd yăKinhăt ăFulbright

TP.ăH ăChíăMinh,ăngƠy tháng n mă2014

Tпcăgi ălu năv n

V ăTh ăBпchăKhoa

L IăC Mă N

Trongăquпătrìnhăth căhi nălu năv n,ătпcăgi ănh năđ cănhi uăs ăquanătơmăgiúpăđ ăTr că

h tă xină bƠyă t ă lòngă bi tă nă đ nă th yă V ă ThƠnhă T ă Anhă trongă quпă trình tìmă hi u,ă đ nhă

h ngăđ ătƠi; th yăLêăV năCh n, th y Hu nhăTh ăDuătrongăquпătrìnhănghiênăc uăvƠăhoƠnăthƠnhălu năv n,ăđưăt nătìnhăh ngăd n,ăch ăb oăvƠăgi iăđпpănh ngăv ngăm căkhoaăh căn yă

sinh

Xinăđ căc mă năcпcăth yăcôăgiпoăvƠăcпcăanhăch ,ăcпcăb nătrongăCh ngătrìnhăgi ngă

d yăFulbright,ăđưăh ătr ătƠiăli u,ăthôngătinăvƠăcпcăth ăt căc năthi tătrongăquпătrìnhălƠmălu nă

v n.ăCu iăcùng,ăkhôngăth thi u,ătпcăgi ăxinăđ căc mă năgiaăđình,ăngu năđ ng viênăvƠăh ă

tr ătoăl n,ăc ăv ăv tăch tăl nătinhăth năgiúpătпcăgi ăhoƠnăthƠnhăb nălu năv nănƠy

V ăTh ăBпchăKhoa

Bachkhoavu.vn@gmail.com

TịMăT T

Trong b c tranh có nhi u bi năđ ngăth ngătr m c a các ngành công nghi p khác Vi t

Nam trongăhaiăm iăn mătr l iăđơy, ngành Vi năthôngădiăđ ngă(VTD )ălƠăm tăđi m sáng

v i nh ngăb c phát tri n m nh m T m t th tr ngămangătínhăđ c quy năđưătr thành

m t th tr ng c nhătranhăđ c th gi i ghi nh n, v i t căđ phát tri nănhanh,ătrongăđóă

ng iădùngăvƠănhƠăn căđ uăđ căh ng l i t giá c d ch v diăđ ng th p và ch tăl ng

d ch v đ c nâng cao Hi n nay,ănhƠăn c ta v n ch tr ngăl y doanh nghi pănhƠăn c

làm ch đ o, dù đưăt ng có nhi u doanh nghi pănhƠăn c ho tăđ ng không hi u qu , đi n hìnhănh ăVinashin,ăVinalines…ăth t b i môiătr ng kinh doanh m i c nh tranh kh c li t,

thì hi năt ng th tr ngăVTD ăVi t Nam v i hai doanh nghi p hi n 100% v nănhƠăn c

là Viettel và VNPT d năđ u m t th tr ng phát tri n là m t v năđ đпngăl uăỦ.ă c bi t trongăgiaiăđo n này, khi các doanh nghi p vi năthôngăđangăth c hi n tái c u trúc, trong b i

c nh công ngh k thu t trên th gi i v n liên t c phát tri n nhanh chóng s tпcăđ ng l n

đ năngƠnhăVTD ăc a Vi t Nam, vi c phân tích nh ng y u t t o nên s phát tri n c a th

tr ng l i càng c n thi t

Có khá nhi u nghiên c u c a th gi i v s phát tri n c a th tr ng vi n thông các

n c, tuy nhiên các nghiên c u v s phát tri n c a th tr ng vi n thông Vi t Nam liên h

v i chính sách công không nhi u.ă i m chung, th ng nh t c a các nghiên c u này là c nh tranhăđưăgiúpăth tr ng vi năthôngădiăđ ng phát tri n

Trong nghiên c u này, tác gi c ngăm t l n n a kh ngăđ nh vai trò c a c nh tranh Bên

c nhăđó, d a trên khung lý thuy t v l i th kinh t theo quy mô k t h p v i vi c phân tích logicăcпcătпcăđ ng c aămôiătr ng, th ch &ăconăng i, tác gi còn ch raăcпcăđi m m u

ch t t o nên s phát tri n c a th tr ngăVTD ăvƠăphơnătíchăt iăsaoăđóăchínhălƠăcпcăđi m

là 23500 thuê bao (ITU- International Telecommunication Union, 2013),

ii) Cu iăn mă2004:ăb tăđ uăc nhătranhăv iăs ăthamăgiaăm ngăVTD ăc aăViettel (v iăs ăthuêăbaoădiăđ ngăcònăítă i, ch ăg năb ngă1/15ăs ăthuêăbaoăc aăm i m ngăVinaphone và

MobiFone (S ă thuêă bao:ă Viettel: 145 nghìn, Vinaphone: 2.5ă tri u, MobiFone: 2ă tri u), Viettelăs ăd ngăchínhăsпchăh ătr ădoanhănghi păm iăc aănhƠăn c t oănênăl iăth ăv ăgiпă

cho mình đ c nhătranh (cпcădoanhănghi păl năkhôngăđ căgi măgiпăkhiăch aăđ cănhƠă

n căchoăphép,ătrongăkhiădoanhănghi păm iăthìăđ căt ădoăđi uăch nhăgiпăc c),

iii) uăn mă2005:ăb tăđ uăc nhătranhăm nhăm ăkhiăViettelăphпtătri năc ăs ăh ăt ngă

m ngăl iădiăđ ngăt ngăđ ngăVNPT (t ăs ătr măthuăphпtăsóngăch ăg năb ngă1/10ăs ătr m

c aăVNPTăn mă2004ă(Viettel:ă200 tr m, VNPT (MobiFone+VinaPhone): 1700 tr m),ăn mă2005,ă s ă tr mă c aă Viettelă đưă t ngă đ ngă v iă MobiFoneă vƠă VinaPhoneă (Viettel:ă 1200ă

tr m,ăVNPTă(MobiFoneă+VinaPhone):ă2400ătr m;ăS ăthuêăbaoădiăđ ngăc aăViettelăc ngăđưă

g nă b ngă 1/3ă s ă thuêă baoă m iă m ngă VinaPhoneă vƠă MobiFoneă (Viettel:ă g nă 1ă tri u,ăMobiFone:ă2.7ătri u,ăVinaPhone:ă2.7ătri u),

và iv) Cu iăn mă2005ătr ăđi:ăth căs ăxóaăb ăth ăđ căquy năc aăVNPTăvƠăth ătr ngăVTD ăVNăb căvƠoăgiaiăđo năphпtătri năm nhăm (n mă2006ăs thuêăbaoădiăđ ng c aăViettelăđưă

t ngăđ ngăv i MobiFone và VinaPhone, v i con s g n 4 tri u thuê bao, s thuê bao di

đ ng c aăViettelăđưăb ng 1/2 t ng s thuêăbaoădiăđ ng c aăVNPT,ăvƠăđ n cu iăn mă2006,ăsangă2007,ăViettelăđưăchínhăth c tr thành nhà cung c p có s thuê bao chi m th ph n

kh ng ch , ngang hàng v i MobiFone và VinaPhone)

(Ngu n s li u: Ph l c 2 Chú thích ngu n c a ph n Tóm t t n i dung lu năv n)ă

T vi căphơnătíchănguyênănhơnăhìnhăthƠnhăcпcăđi mănútăđó,ătпcăgi rút ra k t lu n: th ă

tr ngăVTD ăVi tăNamăđ tăđ căs ăphпtătri nănh ăv aăquaălƠădoăh iăt ăđ căc ăhaiăy uăt ă

i) y uăt ăh ătr ăc nhătranhăc aăth ăch ăvƠăii) b năthơnăn iăl căc aădoanhănghi pătrongăđóăvaiătròăvƠăch ătr ngăc aăng iălưnhăđ oăcóătínhăch tăquy tăđ nh

T ănh ngăk tăqu phơnătíchăđ c,ătпcăgi ăđ aăraănh ngăkhuy năngh ă óălƠ,ăt oătínhă

c nhătranhătrongăcпcăth ătr ngăkhпc, và gi ătínhăc nhătranhătrongăth ătr ngăVTD ăb ngă

cách: i)ăPhпtătri năc ăch ăl aăch năcпnăb ălưnhăđ oăc păcaoăv iăcпcădoanhănghi pănhƠăn c,ăvƠăv iăcпc b ăch ăqu n,ătrongăđóătiêuăchíăc năđ ăch năđ iăng ălưnhăđ oăch ăch tălƠăcóăt mănhìn,ătrпchănhi m,ăb năl nhădпmăngh ădпmălƠm,ăth căs ăc uăth ,ăt ăđ iăm iăđ ăcóăth ăd nă

d tădoanhănghi p,ăvƠăv iădoanhănghi păthìăđ căbi tăc năthêmăkh ăn ngăkinhădoanh.ăD aă

vào cпcătiêuăchíăđóăcóăth ătuy năch năquaăhìnhăth căt ăch căthiătuy năđ ăch năđ căng iă

phùăh p.ăii)ăPh iăluônăluônăduyătrìăđ ngăl iăch ngăđ căquy n,ă ngăh ăc nhătranhălƠnhă

m nhătrongăth ătr ngăVTD

M CăL C

L IăCAMă OAN i

L I C Mă N ii

TÓM T T iii

M C L C vi

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T viii

DANH M C CÁC HÌNH ix

DANH M C CÁC B NG x

Ch ngă1 GI I THI U 1

1.1 B i c nh nghiên c u: 1

1.2 Câu h i nghiên c u 4

1.3 iăt ng và ph m vi nghiên c u 4

1.4 C u trúc c a lu năv n 4

Ch ngă2 C ăS LÝ THUY T VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 6

2.1 Kinh t vi mô v ngành có l i th theo quy mô 6

2.2 Các nghiên c u liên quan 10

Ch ngă3 CỄCăGIAIă O N PHÁT TRI N C A TH TR NG VI N THÔNG DI NG VI TăNAMăVÀăTỄCă NG C A Y U T C NH TRANH VIETTEL 11

3.1 Cпcăđi m nút phát tri n c a th tr ng Vi năthôngădiăđ ng Vi t Nam 12

3.2 Phân tích các y u t hìnhăthƠnhăcпcăđi m nút phát tri n c a th tr ngăVTD ă

Vi t Nam 31

Ch ngă4 K T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 37

4.1 K t lu n 37

4.2 Khuy n ngh chính sách 38

TÀI LI U THAM KH O 39

Ti ng Vi t 39

Ti ng Anh 44

PH L C 46

1 Tóm t t v C ăquanăqu n lý và Các m ng vi năthôngădiăđ ng Vi t Nam 46

2 Chú thích ngu n c a ph n Tóm t t n i dung lu năv n 77

DANHăM CăCỄCăKụăHI U,ăCH ăVI TăT T

T ăvi tăt t Tên t i ngăAnh Tên t i ngăVi t

SPT Saigon Posts And

Telecommunications Service Joint-Stock Corporation

CôngătyăC ăph năD chăv ăB uă chínhăVi năthôngăSƠiăGòn

DANHăM CăCỄCăHỊNH

Hình 1-1: T ngătr ng và L m phát Vi t Nam, t 1995-2012 2

Hình 1-2 : S phát tri n c a s thuêăbaoăđi n tho iădiăđ ng trên 100 dân c a Vi t Nam so v i kh iăcпcăn c phát tri n,ăđangăphпtătri n và c a th gi i 3

Hình 2-1: L i th kinh t theoăquyămôăbênătrongăvƠăđ ng nh n th c 7

Hình 2-2: Tính kinh t theo quy mô: s gi măgiпăvƠăt ngăl i nhu n 8

Hình 2-3: Chi phí trung bình c a ngành có l i th kinh t theo quy mô 9

Hình 2-4: S gi m giá s n ph măkhiăt ngăc nh tranh 9

Hình 3-1: S phát tri n c a th tr ngăVTD ăVi t Nam trong nh ngăn mă1992-2012 11

Hình 3-2:ăC căvƠăthayăđ iăgiпăc căVTD ăt 2000-2003 15

Hình 3-3: Bi uăđ th i gian v m t s m c trong thayăđ i c u trúc c aăVNPT,ăc ăs pháp lu t c a vi n thông và quá trình h i nh p qu c t c a Vi t Nam 17

Hình 3-4:ăThayăđ iăgiпăc c c a ba nhà m ng Vinaphone-MobiFone, và Viettel t 2004-2010ă( n v : VND/phút) 21

Hình 3-5: L CHăTRỊNHăT NGăS TR M THU PHÁT SÓNG c a ba nhà m ng l n nh t Vi t Nam 22

Hình 3-6: S gi măc c và t ngăs tr m thu phát sóng c a Viettel và VNPT 23

Hình 3-7: S phát tri n s thuê bao và s gi măgiпăc cădiăđ ng c a Vi t Nam 26

Hình 3-8 : Giá tr hi u d ng trung bình m tăphútăđi n tho i m t s n căchơuăỄă(đ năv : USD) 28

Hình 3-9 : Th ph n thuê bao các m ngădiăđ ng c a Vi t Nam t 2008ăđ n 2012 29

Hình 3-10 : S t ngădoanhăthuădiăđ ng và s gi măgiпăc cădiăđ ng c a Vi t Nam 30

Hình 3-11 : S t ngădoanhăthuăvƠăs gi măgiпăc cădiăđ ng c a Vi t Nam (2004-2012) 30

Hình 3-12: S t ngăl i nhu n và s gi măgiпăc cădiăđ ng c a Vi t Nam (2004-2012) 31

DANHăM CăCỄCăB NG

B ng 3-1: Ví d v S AăD NG C AăCỄCăGịIăC CăvƠăcпcăch ngătrìnhăkhuy n

m i c a các nhà cung c p d ch v vi năthôngădiăđ ng t i Vi t Nam 27

B ng 3-2: Th ph n thuê bao các m ngădiăđ ng c a Vi t Nam t 2008ăđ n 2012 29

Ch ngă1 GI IăTHI U

1.1 B iăc nhănghiênăc u:ă

Trong nh ngăn măsauă2008ăchoăđ n nay, kinh t Vi t Nam b nhăh ng m nh b i s

b t n c a kinh t th gi i do kh ng ho ng tài chính và kh ng ho ng n công châu Âu,

ho tăđ ng s n xu tăkinhădoanhăvƠăđ i s ngădơnăc ătrongăn c b s t gi m Trong khi nhi u

ngành công-nông-lâm nghi p và kinh doanh d ch v doanh thu s t gi m đпngăk , thì ngành

vi năthôngădiăđ ng (VTD ) v n t ngătr ng, h năn a s t ngătr ngăđóăl iăcóăđóngăgópă

ch y u c a hai t păđoƠnăkinhăt nhƠăn c là Viettel và VNPT: N mă2013,ăVNPTă căđ t

t ng doanh thu 119,000 t đ ng, b ng 102.53% so v iăn mă2012;ăn păngơnăsпchănhƠăn c

đ t 7,894 t đ ng, b ng 100.47% so v iăn mă2012;ăt ng l i nhu n toàn T păđoƠnă căđ t

9.265 t đ ng, b ng 179,09% so v iăn mă2012 Viettelă căđ t t ng doanh thu 162,886 t

đ ng,ă t ngă 15.2% so v iă n mă 2012.ă L i nhu n sau thu că đ t 26,413 t đ ng,ă t ngă

25.2% so v iă n mă 2012;ă n pă ngơnă sпchă NhƠă n că c th c hi n 17,586 t đ ng,ă t ngă

19.4% (theo b CNTT & TT trong (Vi t Hà, 2014))

Không ch t n t iăvƠăv t qua kh ng ho ng kinh t , đi u đпngăk là ngành VTD đưă

có nh ngăb c phát tri n m nh m ,ăđ c bi t k t khi Viettel tham gia vào th tr ng này

n mă 2004: tính c nh tranh trong th tr ngă nơngă lênă đпngă k , vùng ph sóng m r ng

nhanh chóng ra toàn qu c,ăgiпăc c gi m m nh, s ng iădùngăt ngănhanhăvƠăch tăl ng

d ch v ngày m t c i thi n

T m t th tr ngămangătínhăđ c quy n chi ph i b i VNPT - n m gi hai m ng di

đ ng là MobiFone và Vinaphone, khách hàng ph i ch uăgiпăc c cu c g iăđ tăđ trong khi

ch tăl ng d ch v h n ch , hi nănayăđangăcóăn mă(5) nhà m ngăđangăcungăc p d ch v di

đ ng trên th tr ng v i giá c c th p h nănhi u và ch tăl ng d ch v đ c c i thi năđпngă

k

Ch ng h n, n m 2000, d ch v VTD ăv năchiaălƠmăbaăvùngăc c v i m căc c cao:

n i vùng là 3500ăđ ng/phút, liên vùng: 6000ăđ ng/phút và cách vùng là 8000ăđ ng/phút

v i giá thuê bao là 200 nghìn đ ng/tháng.ă n tháng 10/2004 khi m ngădiăđ ng Viettel phá

v thành công th đ c quy n trên th tr ng vi năthông,ăng i s d ng m i v l khi giá

c c cu c g i liên t c gi m m nh, ch tăl ng liên t căđ cănơngăcao.ă năn mă2012,ăgiпă

m tăphútădiăđ ng ch còn x p x 1000ăđ ng và phí thuê bao ch còn 49000ăđ ng/tháng, b t

k tình hình kinh t trongăn c bi năđ ng v i t căđ t ngătr ng GDP nh ngăn măg năđơyă

s t gi m và l m phát m c cao

Hình 1-1 :ăT ngătr ng và L m phát Vi t Nam, t 1995-2012

Ngu n: Trung tâm Nghiên c u kinh t và chính sách, (Tuy t Ân, 2013)

S thuêăbaoă TD ăc a Vi t Nam c ng t ngălênăv t b c N mă2001 m i ch có là 1.5

thuê bao trên 100 dân, trong khi c a th gi i lúc đóătrungăbìnhălƠă15.5, c aăcпcăn c phát

tri n là 47.1,ăthìăđ năn mă2005,ăconăs nƠyăđưăt ngălênă10ăl n v i 11.3 thuê bao trên 100 dơn;ăvƠăchoăđ năn mă2012ăti p t căt ngăg păh nă10ăl n v i 147.7ăthuêăbao,ăv t qua m c

trung bình c a th gi i là 91.2ăthuêăbaoătrênă100ădơn,ăvƠăc ngăv t qua con s 123.6 - là s

thuê bao trung bình c aăcпcăn căđưăphпtătri n

Hình 1-2 : S phát tri n c a s thuêăbaoăđi n tho iădiăđ ng trên 100 dân c a Vi t

Nam so v i kh iăcácăn c phát tri n,ăđangăphátătri n và c a th gi i

Ngu n: Tác gi t ng h p t (ITU- International Telecommunication Union, 2013)

Trên đ th có th th y rõ s gia t ng s thuê bao TD c a VN b t đ u kh i s c t cu i

n m 2004, đ u n m 2005, và gia t ng đ t bi n vào kho ng n m 2006,2007 đ n n m 2009 (đ ng d c l n) và c t qua các đ ng trung bình c a th gi i, và gi m đi 1 chút t 2010-

2012 (đ d c nh h n)

Trong b i c nh h i nh p qu c t ngày càng sâu r ng hi n nay, nhƠăn c Vi t Nam v n

ch tr ngăl y doanh nghi pănhƠăn c làm ch đ o, m c dù nhi u doanh nghi pănhƠăn c

ho tă đ ng không hi u qu , nh ngă môă hìnhă nh ă Vinashin,ă Vinalines…ă th t b i môi

tr ng kinh doanh m i c nh tranh kh c li tăh n, thì th tr ngăVTD ăVi t Nam v i hi n

t ng hai doanh nghi p hi n nay 100% v nănhƠăn c Viettel và VNPT phát tri nănh ănêuă

trên qu là m t v năđ đпngăl uăỦ,ăđ c bi tălƠătrongăgiaiăđo n này khi các doanh nghi p

vi năthôngăđangăth c hi n tái c u trúc, thì vi c phân tích nh ng y u t có l i cho s phát

Bên c nhăđó, công ngh và k thu t trên th gi i v n liên t c phát tri n nhanh chóng,

s tпcăđ ng l năđ năngƠnhăVTD ăc a Vi tăNam.ă ã xu t hi n nh ng công ngh m i nh

h ng l năđ n doanh thu c a ngƠnhăVTD , nh các d ch v cung c p n i dung trên n n

m ng vi n thông (OTT - Over-the-top) giúp nh n tin, nói chuy n mi n phí trênădiăđ ng…,ă

hay xaăh năn a là nh ng h t ng công ngh m i t căđ caoănh ăGoogleăFiber, Siemens 5G,ă hayă cпcă Ủă t ng táo b o ph sóng toàn c u c a các t pă đoƠnă côngă ngh l nă nh ă

Google, Facebook, cho phép truy n nh n mi n phí (ho c phí c c th p) tín hi u truy c p vào Internet t trên v tinh ho c trên khinh khí c u hay mпyăbayăkhôngăng i lái (Project

Loon (http://www.google.com/loon/), và d án Internet cho t t c m iă ng i

(http://internet.org) Khi nh ng d án này thành công, thì khách hàng cá nhân s không còn nhu c u s d ng d ch v c a VNPT hay Viettel n a,… n u h không c nh tranhăđ c v i

các d án này

Phân tích s phát tri n c a th tr ngăVTD ăVi tăNamăđ nhìn nh n nguyên nhân c t

lõi giúp cho th tr ng phát tri n và c nhătranhăđ c nh ăv y, t đóăđ aăraănh ng khuy n

ngh chính sách trong b i c nh đưănêuă trên là m căđích mà tác gi mu năđ tăđ c trong

lu năv nănƠy.ă

1.2 Cơuăh iănghiênăc u

1 Th tr ng vi n thông di d ng Vi t Nam trong giai đo n 1992-2012 đã có s bi n

chuy n nh th nào và s thành công c a Viettel đã tác đ ng th nào t i c u trúc c a th

tr ng?

2 T i sao Viettel thành công trong b i c nh c nh tranh v i VNPT trong th tr ng

vi n thông di đ ng?

1.3 iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

iăt ng nghiên c u trong lu năv nănƠyălƠăth tr ng vi n thông di d ng Vi t Nam trongăgiaiăđo n 1992-2012

1.4 C uătrúcăc aălu năv n

Lu năv năcóă05 ch ng,ăbaoăg m:

Ch ngă1:ăGi i thi u

Ch ngă2:ăC ăs lý thuy t và khung phân tích

Ch ngă3:ăS phát tri n c a th tr ng vi năthôngădiăđ ng Vi t Nam vƠăđóngăgópăc a

Viettel

Ch ngă4:ăK t lu n và khuy n ngh chính sách

Ch ngă2 C ăS ăLụăTHUY TăVÀăKHUNGăPHỂNăTệCH

2.1 Kinhăt ăviămôăv ăngƠnhăcóăl iăth ătheoăquyămô

Vi năthôngădiăđ ng là m t ngành có l i th theo quy mô.ăTheoăđ nhăngh a nh ng ngành

s n xu t càng hi u qu v i quy mô càng l n g i là ngành có l i th kinh t theo quy mô

M tăcпchăđ năgi n, n uăcпcăđ uăvƠoăt ngăg păđôiăthìăs năl ng c aăhưngăt ngăg păh năhai

l n, và khi s năl ng s n xu t ra càng nhi u thì chi phí trung bình trên m tăđ năv s n

ph m càng th p V iăVTD c năchiăphíăbanăđ u r t l năđ đ uăt ăv m t h t ng k thu t,

nh ngăsauăkhiăđưăcóăh t ng k thu t, v i m i thuê bao m iăđ ngănh p vào h th ng, chi

phí mà doanh nghi p ph i b ra r t ít, g nănh ăb ng không, ph n l năchiăphíăthuăđ c t

ng iădùngăđ c tính vào l i nhu n c a công ty

S phát tri n c a th tr ng vi năthôngădiăđ ng Vi t Nam (giá c c gi m, s ng i s

d ng d ch v t ngăcao)ăcó th gi i thích thông qua ba y u t ,ăđóălƠăhi u ng k t h p gi a

nh ngăthayăđ i v m t k thu t ậ công ngh , hi u ng th tr ng c a n n kinh t theo quy

mô và s giaăt ngăth ngăm i và c nh tranh trên th tr ng trongăn c và qu c t Vi t

Nam là m t th tr ng mà nhu c u s d ng d ch v vi năthôngădiăđ ng l n: dân s Vi t

Nam hi nănayăđưăv t 90 tri uăng i, s ng iăđiălƠmăxaănhƠăngƠyăcƠngănhi u, các thi t b diăđ ng cá nhân ngày càng r khi n nhu c u s d ng d ch v VTD ngƠyăcƠngăt ng V i

các m tăkhпcăkhôngăthayăđ i, vi c c uăt ngăth ng d n t i giá c th tr ngăt ngănh ngă

ngành VTD ălƠăm t ngành t ngăcungăcóătпcăđ ng l năđ n giá c h nălƠăt ngăc u:

1/ L i th kinh t theo quy mô bên trong: Khi ngành có l i th kinh t theo quy mô phát tri n, các hãng có th l i d ng l i th kinh t theo quy mô - h giпăthƠnhăđ năv s n

ph m L i th kinh t theo quy mô gây ra s d ch chuy năđiăxu ng c aăđ ng cong chi phí

trung bình dài h n (long-run average cost - LRAC) L i th kinh t theo quy mô bên ngoài

s mangăđ n s d ch chuy n xu ngăphíaăd i c a chi phí s n xu t m t s n ph m trong dài

h n cho m i m căđ u ra S c i thi n chi phí s n xu t m t đ năv s n ph m t ngălên nh

vi c tích lu các kinh nghi m c a ngành (do v yăcònăđ c g iălƠăđ ng nh n th c hay

đ ng h c t p) c ngăcóăhi u ngăt ngăt

Hình 2-1: L i th kinh t theoăquyămôăbênătrongăvƠăđ ng nh n th c

Ngu n: (Robert S.Pindyck, Daniel L.Rubinfeld, 1999) trang 255, (Riley, 2012)

2/ Nh ng ti n b trong k thu t và công ngh : các quá trình và thi t b k thu t phát tri n cung c p c ăh i cho các nhà cung c p d ch v vi n thông có th cung c p s năl ng,

d ch v nhanh h n,ăv i giá th păh năvƠăch tăl ng t tăh n

3/ăXemăxétăđ th sau (Hình 2-2):

- Kinh t theo quy mô cho phép nhà cung c p d ch chuy n t đ ng chi phí trung bình SRAC1ăđ n SRAC2

- M t nhà s n xu t t iăđaăhoпăl i nhu n s s n xu t ra s năl ng m c Q2 và bán ra

v i m c giá P2 th păh nănh ngăv n có l i l năh nănhi u (so sánh 2 hình ch nh t k s c

trên hình)

Hình 2-2: Tính kinh t theo quy mô: s gi măgiáăvƠăt ngăl i nhu n

Ngu n: (Riley, Long-run costs - economies & diseconomies of scale, 2012)

Doăđó, đ ăc nhătranhăđ cătrongăl nhăv căcóăl iăth ăv ăquyămôăthìăchínhăsпchăgiпăđóngă

vaiătròăquanătr ng,ăcпcădoanhănghi păm iăthơmănh păth ătr ngăs ăkhôngăth ăt năt iăn uăgiпă

s năph măc aăcпcădoanhănghi păđangăchi măv ătríăth ngăl nhăkhôngăđ căchínhăph ăqu nălỦ,ăvìăkhiăđóăcпcădoanhănghi pănƠyăcóăth ăh ăgiпăxu ngăth pămƠăv năcóălưiăvƠăắđèă b p”ă

đ căcпcădoanhănghi păm i.ăăNh ătrênăHình 2-3, doanhănghi păđangă ăv ătríăth ngăl nhăth ă

tr ng ăđi măM,ădoăl iăth ăv ăquyămôănênăchiăphíăs năxu tătrungăbìnhătrênăm t đ năv ăs nă

ph măs ăth păh nănhi uăsoăv iădoanhănghi păm iăgiaănh păth ătr ngăcóăchiăphíă ăđi mă(1)ăAC1.ăDoăv yădoanhănghi păth ngăl nhăcóăth ăbпnăs năph măraăv iăgiпăP*ăcaoăh năchiăphíăAC0ănhi uămƠăv năcóăth ăgi ăP*ănh ăh năchiăphíăAC1ăc aădoanhănghi păm iăn uănh ăkhôngăb ăchínhăph ăki măsoпtăgiп.ăCh ăkhiădoanhănghi păm iăđ tăđ căquyămôăQ2ăl năh nă

ho căt ngăđ ngăv iăQ0ăc aădoanhănghi păđangăth ngăl nh, doanhănghi păm iăm iăkhôngă

c nă chínhă ph ă b oă h ă v ă giп, vìă lúcă nƠyă chiă phíă AC2ă c nhă tranhă đ că v iă AC0 (AC2

<=AC0) vƠăkhiăđóăgiпăs ăkhôngăcònădoăm tădoanhănghi păth ngăl nhăquy tăđ nhănh ătr că

đ căn a

Hình 2-3: Chi phí trung bình c a ngành có l i th kinh t theo quy mô

Ngu n: Tác gi t ng h p

S tham gia c a các doanh nghi p m i vào th tr ng - k t qu c a vi c m c a th

tr ng, xóa b đ c quy n và cho phép c nhătranhăc ngăs d n t i m tăb c d ch chuy n v

phía ngoài (outward shift) c aăđ ng cung th tr ng C nh tranh m nh m gi a các nhà

cung c p d ch v s gi cho giá th p xu ng

Hình 2-4: S gi m giá s n ph măkhiăt ngăc nh tranh

Ngu n: (Riley, 2012)

Nh ng nhân t trên k t h p l i v i nhau s gi i thích t i sao Viettel c nhătranhăđ c

v i VNPT, và giá d ch v VTD ăgi m, s l ngăthuêăbaoăt ng,ăđ c bi t là khi th tr ng

có s c nh tranh kh c li t gi a các nhà cung c p d ch v

Lu năv năs d ng khung lý thuy t trên c a kinh t vi mô đ nh năraăcпcăđi m nút t o

nên s phát tri n c a th tr ngăVTD Bên c nhăđó,ătác gi k t h p v i vi c phân tích

logic các tпcăđ ng c a môiătr ng, th ch &ăconăng i t oănênăđi m nút đ phân tích

nguyên nhân s phát tri n c a th tr ngăVTD ăVi t Nam nh ngăn măv a qua

2.2 Cácănghiênăc uăliênăquan

Có khá nhi u nghiên c u c a th gi i v s phát tri n c a th tr ng vi n thông các

n c, ch ng h nănh ăcпcănghiênăc u c a (ZENG Jianqiu, 2005), (Li, 2008), (Fang Chen,

2009), (Yanan Fu, 2010)

Tuy nhiên, các nghiên c u v s phát tri n c a th tr ng vi n thông Vi t Nam liên h

v i chính sách công không nhi u Nghiên c u sát v i ch đ này nh t có l là nghiên c u

c a tác gi Tr n Nh t L (Tr n Nh t L , 2007) t cпchăđơyăh nă6ăn m.ăNgoƠiăraăcònăcóă

nghiên c u nh c a Johannah Branson v Chính sách c nhătranh:ăắCompetitionăpolicyăinăAsean:ăCaseăstudies”ăn mă2008,ătrongăđóăVi tăNamăđ cănêuăraănh ăm t ví d đ xem xét

i m chung, th ng nh t c a các nghiên c u này là c nhătranhăđưăgiúpăth tr ng vi n thôngădiăđ ng phát tri n

Ch ngă3 CỄCăGIAIă O NăPHỄTăTRI NăC AăTH ăTR NGă

C NHăTRANHăVIETTEL

Th ătr ngăVTD ăVi tăNamăb tăđ uăt ăn mă1992ăkhiăT ngăcôngătyăb uăchínhăVi năthôngăVi tăNamă(VNPT)ătri năkhaiăm ngăđi nătho iădiăđ ngăđ uătiênăCallinkăt iăthƠnhăph ă

H ăChíăMinhă(xem thêm thông tin chi ti t Ph l c 1 ậ Tóm t t v c ăquanăqu n lý và các

m ngăVTD ăVi t Nam).ăT ăđóăchoăđ năn mă2012ăs ăphпtătri năc aăth ătr ngăVTD ăVNăcóăth ăchiaăthƠnhă4ăđi mănút t oănênăb căngo tăc aăth ătr ng:

i) i mănútăth ănh tălƠăn mă1995:ăđi măkh iăđ uăc nhătranhăv ăm tălỦăthuy t

ii) i mănútăth ăhaiăậ n mă2004:ăb tăđ uăc nhătranh v iăs ăthamăgiaăm ngăVTD ăc aă

Viettel

iii) i mănút th ăbaăậ n mă2005:ăb tăđ uăc nhătranhăm nhăm khi Viettel phпtătri năc ă

s ăh ăt ngăm ngăl i diăđ ngăt ngăđ ngăVNPT

iv)ă i mănútăth ăb n ậ t ăcu iăn mă2005ătr ăđi:ăth căs ăxóaăb ăth ăđ căquy năc aăVNPTăvƠăth ătr ngăVTD ăVNăb căvƠoăgiaiăđo năphпtătri n m nhăm

Hình 3-1: S phát tri n c a th tr ngăVTD ăVi t Nam trong nh ngăn mă1992-2012

Ngu n:ăTпcăgi ăt ăt ngăh păt ăcпcăngu nănh ătrongăph ăl că1 và (ITU- International

Telecommunication Union, 2013)

3.1 Cácăđi mănútăphátătri năc aăth ătr ngăVi năthôngădiăđ ngăVi tăNam

Th ătr ngăVTD ăVNăgiaiăđo nă1992-1994:

ây là th i k m đ u c a th tr ng di đ ng Vi t Nam, hoàn toàn đ c quy n qu n lý

và kinh doanh b i T ng công ty b u chính vi n thông VNPT

Cóăth ănóiădoăđơyălƠăngƠnhăthu căcôngăngh ăm iăth iăđóăvƠ mangăđ căđi măc aătínhăkinhăt ătheoăquyămôăv i chiăphíăthi tăl păc ăs ăh ăt ngăk ăthu tăcaoănênăc ăquanăqu nălỦă

vi năthôngăc aăVi tăNamălúcăđóăl aăch năcпchăh pătпcăv iăn căngoƠi nh mătranhăth ăv n,ăcôngăngh ,ăkinhănghi măqu nălỦ; d aătrênăLu tă uăt ăn căngoƠiăt iăVi tănamăđ căbanăhƠnhăt ăcu iăn mă1987

V iăs ăraăđ iăc aăm ngădiăđ ngăCallink n mă1992 ậ m ngădiăđ ngădùngătínăhi uăt ngă

t ă(analog)ănƠyălƠăs năph măh pătпcăkinhădoanhăth ănghi măgi aăB uăđi năthƠnhăph ăH ă

Chí Minh ậ đ năv ătr căthu căVNPTăv iăSTIăSingapore,ăVi tăNam l năđ uătiênăcóăd chăv ăthôngătinădiăđ ng,ătuyăv iăgiп r t cao Nh ngăchi căđi nătho iăCallinkăkhông có sim và m iă

ch ăcóăch căn ngăđƠmătho iăthôngăth ng,ăkhôngănh nătinăhayăđƠmătho iătayăba,ăchuy nă

cu căg iăhayăquayăs ăt t,… và giпămпyăđi nătho iăchoăm ngănƠyăr ănh tălƠă300USD (3ătri uă

đ ngăt iăth iăđi mă1992) vƠăcaoănh tălƠă25ătri u/chi c.ăTh iăđi mănƠy,ăgiпăc cătrungăbìnhă

m iăthпngăc aăthuêăbaoăcпănhơnălƠă1ătri uăđ ng,ăc aăthuêăbaoădoanhănghi pălƠăt ăvƠiăch că

đ năhƠngătr mătri uă(Bпoăb uăđi năVi tăNam,ă2008) Th ngăkêăc aăITU (ITU- International

Telecommunication Union, 2013) Vi tăNamăn mă1992 ch ăcóă800 thuê bao di đ ng

N mă 1993ă MobiFoneă raă đ i,ă tr ă thƠnh m ngă th ă haiă khaiă thпcă d chă v ă VTD ă (sauă

m ngăCallink),ănh ngălƠăm ngăđ uătiênăs ăd ngăcôngăngh ăhi năđ iăGSMă ăVi tăNam Doanhănghi păkhaiăthпcăMobiFoneălƠăCôngătyăthôngătinădiăđ ngă(VMS),ălúcăm iăthƠnhăl pă(1993)ăcôngătyătr căthu căT ngăc căB uăđi năvƠăn măngoƠiăVNPT.ăKhiăthƠnhăl păcпcăT ngă

công ty 91ă(n mă1995),ăT ngăc căB uăđi năch ătr ngăđ aăMobiFoneăvƠoăVNPTăcùngăv iăcпcăcôngătyătrongăkh iăcôngănghi p.ă

năn mă1994,ăs ăthuêăbaoădiăđ ng c aăVi tăNam m iăch ăđ t 12,500ăthuêăbao,ăt călƠătrungăbìnhăkho ngă100ădơnăthì có 0.02 thuê bao (ITU- International Telecommunication

Union, 2013)

1992-1994 c ngălƠăgiaiăđo năđпnhăd uănh ngăb căti nătrongăquпătrìnhăh iănh p khu

v căc aăVi tăNam:ăthamăgiaăHi pă căThơnăthi năvƠăH pătпcă ă ôngăNamăỄă(TAC)ăậ n mă1992,ătr ăthƠnhăQuanăsпtăviên,ăthamăd ăcпcăH iăngh ăB ătr ngăASEANă(AMM)ăhƠngăn măvƠăc ngăb tăđ uăthamăgiaăcпcăho tăđ ngăc aăm tăs ă yăbanăh pătпcăchuyênăngƠnhăASEAN,ă

- b căchu năb ăchoăvi căchínhăth cătr ăthƠnhăthƠnhăviênăc aăASEANăvƠoăngƠyă28/7/1995.ă Quaăquпătrìnhăh iănh pănƠyăVi tăNamăh căh iăđ căkinhănghi măcпcăn c,ăđ ăphпtătri năđ căđ tăn căthìăph iăth căhi năc nhătranhătrênăcпcăth ătr ng.ăN mă1993,ăđ căs ă

t ă v nă c aă cпcă chuyênă giaă n că ngoƠiă v ă vi că phпtă tri nă c ă s ă h ă t ngă đ ngă sп,ă vi năthông,ăTh ăt ngăVõăV năKi tăđưăch ătr ngăl yăc nhătranhălƠmăc ăs ăc aăs ăphпtătri năchoăvi năthông.ăM tăcôngătyăvi năthôngădơnăs ăđ uătiênăt iăThƠnhăph ăH ăChíăMinhăđưă

đ căchínhăôngătr căti păđ ăxu tăvƠăđưăg păph iărƠoăc năph năđ iăv iălỦădoăắanăninhăqu căphòng” i uănƠyăđưăd năt iăvi căôngăv năđ ngăchínhănh ngăng iătrongăquơnăđ iăvƠăchínhă

ph ălúcăđóăbaoăg m:ăCh ăt chăn c,ă iăt ngăLêă căAnh,ăT ăl nhăthôngătinăNguy n Chi n,ă yăviênăB ăchínhătr ă ƠoăDuyăTùng,ăvƠăôngăNguy năM nhăHùng,ăng iăsauănƠyătr ăthƠnhăT ngăgiпmăđ căViettel.ă(Viettel, 2009) Chínhăb căđiăh pălỦănƠyăc aăTh ăt ngăđưăgiúpă g tă b ă nh ngă quană ng iă l nă nh tă t iă s ă raă đ iă c aă m tă côngă tyă vi nă thôngă th ă 2.ăViettelăchínhăth căraăđ iăsauăđóăvƠoăn mă1995,ăti păđ nălƠăs ăraăđ iăc aăSaigonăPostelăn mă1996.ăS ăvi cătrênăđưăchínhăth căđпnhăd uăm tăb căti năm iătrongăs ăphпtătri năc aăth ă

tr ngăVTD ăVNămƠătaăs ăxétă ăph năti pătheo

Nh v y, tóm l i, giai đo n 1992-1994 là th i k m đ u c a th tr ng di đ ng Vi t Nam, hoàn toàn đ c quy n qu n lý và kinh doanh b i T ng công ty b u chính vi n thông VNPT Tuy nhiên v i s tham gia h i nh p khu v c và qu c t , các nhà lãnh đ o c a Vi t Nam đã ý th c đ c vai trò c a c nh tranh và đã hình thành ch tr ng thi t l p c nh tranh cho th tr ng VTD Vi t Nam i u này d n đ n đi m nút đáng l u ý đ u tiên trong s phát tri n c a th tr ng này, n m 1995: - đi m kh i đ u c nh tranh v m t lý thuy t c a th tr ng VTD Vi t Nam

Th ătr ngăVTD ăVNăgiaiăđo nă1995 - 2003:

Giai đo n này có th g i là c nh tranh v m t lý thuy t hay ti n c nh tranh b i vì tuy

đã có hai doanh nghi p ngoài VNPT ho t đ ng trong l nh v c vi n thông là Viettel và SPT

nh ng th c t VNPT v n n m g n nh 100% th tr ng vi n thông di đ ng

SPT vƠăViettelăđ u đ c phép khai thác d ch v vi năthôngădiăđ ng t n mă1995 nh ngă

do rào c n gia nh p th tr ng l n - c ăs h t ng trang thi t b và công ngh banăđ uăđòiă

h i ph i có ngu n v n l n, nên g nă10ăn mănƠyă(1995-2003) c SPTăvƠăViettelăđ uăch aă

thâm nh păđ c th tr ngăVTD Viettel raăđ iăn mă1995 (Ph l c 1),ăđ ngăkỦăgi y phép

cung c p d ch v vi năthôngădiăđ ng v i cam k t không ph thu c vào ngu n tài chính c a

chính ph đ phát tri n lo i hình d ch v này N m 1999, v n c a Viettel ch có 2.3 t

đ ng do B qu c phòng c p và nhân s lƠă100ăng i (Viettel-N i san, 2014) V i SPT,

v năbanăđ u là kho ng 50 t đ ng (SPT, 2013) Trongăt ngăquan,ăt ng doanh thu Viettel

n mă2000ălƠă54ăt VND (Viettel, 2012) còn c a VNPT là 15000 t VND (VNPT, 2013),

có th th y ngu n l c c a Viettel t i th iăđi m này là không đпngăk

N mă1996,ăm ng GSM th hai,ăVinaphoneăraăđ i,ănh ngăkhôngăcóăs khác bi tăđпngă

k so v i MobiFone: c hai m ngăđ u cùng thu c VNPT, có cùng d ch v ,ăcùngăgiпăc c

đ c quy tăđ nh b i VNPT và Chính ph Th tr ngăVTD ăv năhoƠnătoƠnăđ c quy n

Khiăđ căquy n,ăm tăcôngătyăcóăth ăquy tăđ nhăgiпăvƠăgiпănƠyăcóăth ăcaoăh năchiăphíătrungăbìnhăr tănhi u.ăNh ănh ngăti năb ăc aăkhoa h căk ăthu tătrênăth ăgi iămƠ giпăc căVTD ăgi măd n,ăgiпăc că ăVi tăNam c ng gi mănh ng doăđ c quy n nên gi m ch m và

v n m c cao, ch tăl ng d ch v khôngăcóăgìăthayăđ i…( Hình 3-2: C c và thay đ i giá c c VTDĐ t 2000-2003) Doăgiпăcaoăh năchiăphíătrungăbìnhănênăVNPTăcóălưiăr t

l n, l i nhu n n mă2003ălên t i 6.000 t đ ngă(t ngă2.000 t đ ng so v i d ki n)”ă(B

tr ng B b uăchínhăvi năthôngă Trung Tá trong (Hoàng Ly, 2004))

Hình 3-2: C c và thayăđ iăgiáăc căVTD t 2000-2003

năv : VND/phút

Trong 4 n m t 2000 đ n 2003 có ba l n thay đ i c c, v i m c c c n i vùng t 3500

VND/phút xu ng còn 3000 VND/phút (v i thuê bao tr tr c) và 1800 VND/phút v i thuê

bao tr sau

Ngu n: s li u t ph l c 1 trong (V ăThƠnhăT Anh,ă HoƠngăPh ng,ă2012)

Nh ăv yăgiaiăđo n này th c ch t v nălƠăđ c quy n VNPT, tuy nhiên t quá trình h i

nh p qu c t c a Vi t Nam và ch ch ngă ng h c nhătranhătrongăl nhăv căVTD c a

th t ng, th i k nƠyăc ng đư b tăđ u hình thành nh ng y u t th ch t oăđi u ki n cho

c nh tranh th c s trên th tr ngăVTD ăVi t Nam sau này:

- V i ch tr ngă m c a,ă n c ta tham gia vào nhi u khu v c t doă th ngă m i - VTD ălƠăm tăl nhăv căth ngăđ căđ tălênăbƠnăđƠmăphпn b iăcпcănhƠăđ uăt ăn c ngoài

r tăđ Ủăđ n ti măn ngăc a th tr ngăVTD ă n c ta Trong các cu căth ngăthuy t gi a

Vi t Nam và M đ điăđ n ký k t hi păđinhăth ngăm iăsongăph ngăVi t - M

(1995-2000), và gi a Vi t Nam v iăcпcăn cătrongăquпătrìnhăđƠmăphпnăgiaănh p WTO

(1995-2007): vi c m c a th tr ngăVTD ăluônălƠăm t trong nh ngăđi m quan tr ngăđ căđ aă

ra th o lu n và Vi t Nam bu c ph i cam k t s d n d n t do hóa th tr ng này, cho phép

nhi u thành ph n tham gia vào th tr ng

Theoă ch ă tr ngă h iă nh pă đó,ă n mă 1995ă MobiFoneă h pă tпcă v iă Công ty Comvik VietnamăABăthu căt păđoƠnăKinnevikă(Th yă i n)ătheoăhìnhăth căh păđ ngăh pătпcăkinhă

doanh (Business Cooperation Contract ậ BCC1),ătrongăm iăn măậ t ă1995-2005 Nh ngă

n măh pătпcănƠyăđưăgiúpăMobiFoneăt năd ngăđ căthêmăngu năv năvƠăh căh iăthêmăđ căkinhănghi măqu nălỦăvƠăv năhƠnhăc aăđ iătпcăn căngoƠi

N mă2003, c ng t ăs ăh pătпcăv iăn căngoƠiăậ BCCăgi aăCôngătyăd chăv ăB uăchínhă

vi năthôngăSƠiăGònăSPTăv iăSLDăTelecomă(HƠnăQu c), m ngădiăđ ngăđ uătiênăphпăth ăđ căquy n VTD c aăVNPTălƠăS-Foneăraăđ i

thông qua vi căđ uăt ăv n, chuy n giao k thu t, các k n ngăqu nălỦăvƠăđƠoăt o ngu n nhân l c Hai bên

th ng nh t nh ng ho tăđ ng kinh doanh d a trên b n h păđ ng kinh doanh mà không thành l p m t pháp

nhân m i, l i nhu n s đ c hai bên phân chia theo t l tho thu n trong h păđ ng Bên phía Vi t Nam ch u

trách nhi m toàn b vi c qu n lý và v n hàn hăkinhădoanhăvƠăđ căh ng toàn b tài s n sau khi h păđ ng

BCC ch m d t.ăNh ăv y BCC tho mãn yêu c uăt ngăv n dài h nă(đ dài c a h păđ ngăBCCăth ng là 6-15

n măđ đ th i gian hoàn v n và thu lãi), thu nh năđ c các k thu t m i, h căđ c các k n ngăqu n lý,

Hình 3-3: Bi uăđ th i gian v m t s m cătrongăthayăđ i c u trúc c a VNPT, c ăs

pháp lu t c a vi n thông và quá trình h i nh p qu c t c a Vi t Nam

Ngu n: Tác gi t ng h p

- N mă1995ăc ngăđпnh d uăs ăthayăđ iătrongăqu nălỦăngƠnhăvi năthôngăkhiăT ngăcôngătyăB uăchínhăvi năthôngăVi tăNamăchínhăth cătпchăkh iăch căn ngăqu nălỦănhƠăn c,ăvƠă

tr ă thƠnhă đ nă v ă s nă xu t,ă kinhă doanh,ă qu nă lỦă khaiă thпcă vƠă cungă c pă cпcă d chă v ă b uăchính,ăvi năthôngătheoămôăhìnhăT ngăCôngătyă91,ătr căthu căChínhăph ăvƠăT ngăc căB uă

đi năv iătênăgiaoăd chăqu căt ăvi tăt tălƠăVNPT

- Cu iăgiaiăđo nănƠy,ăn mă2002,ă B ăb uăchínhăvi năthông đ căthƠnhă l p,ăthayăth ă

T ngăc căB uăđi n,ăch uătrпchănhi măqu nălỦăm ngăvi năthông;ăPhпpăl nhăB uăchínhăvi năthôngă đ că thôngă qua c ngă n mă đóă (S ă hi uă 43/2002/PL-UBTVQH10, ban hành ngày

25/05/2002),… lƠă nh ngă thayă đ iă th ă ch quană tr ng t oă nênă đi uă ki nă thu nă l iă giúpă

Viettel và S-Fone cóăth ăc nhătranhătrênăth ătr ngăVTD sau này

i u này d hi u vì, v iăngƠnhăcóăl iăth ătheoăquyămô nh ăVTD , vi c t ăch căm tăhưngăl năs ăcóăl iăth ăkinhăt ăh nălƠănhi uăhưngănh , do v y hưngăđangă ăv ătríăđ căquy nă

th ngăl nhăth ătr ngăcóăkh ăn ngăki măsoпtăgiпăc ămƠănóăđ tăra; vƠădoăđóăn uăkhôngăb ă

chínhăph ăđi uăti tăgiпăthìăhưngăcóăth ăd ădƠngăh ăgiпăxu ngăr tăth păđ ăcóăth ăắđèăb p”ăcпcăhưngăm iăgiaănh păth ătr ng ăcóăth ăphпăth ăđ căquy năvƠăc nhătranhăđ c, thì doanh nghi păm iăgiaănh păngƠnhăc năđ căchínhăph ăh ătr ,ăítănh tălƠăcóăchínhăsпchăki măsoпtăgiпă c aă nh ngă doanhă nghi pă đangă th ngă l nhă th ă tr ng,ă choă đ nă khiă doanhă nghi pă đ tă

đ căm tăm căs năl ngănh tăđ nhăđ ăchiăphíătrungăbìnhăđ ăth p,ăđ tăm căt ngăđ iăsoăv iăcпcă doanhă nghi pă đangă th ngă l nhă kia,ă thìă doanhă nghi pă m iă cóă th ă c nhă tranhă trênă th ă

tr ngăs năph m.ă

Phпpăl nhăvi năthôngăraăđ iăđưăđ tăđ căđi uăđó:

Cóă th ă th yă trongă Phпpă l nhă vi nă thông,ă đi uă 44,ă quyă đ nh,ă giпă c că d chă v ă vi năthôngăc aădoanhănghi păcóăth ăph năkh ngăch ăthìăph iăthôngăquaăs ăphêăduy tăc aăc ăquană

qu nălỦănhƠăn căv ăb uăchínhăvi năthông,ătrongăkhiăcпcădoanhănghi păm iăgiaănh păth ă

tr ngăthìăkhôngăph iăquaăphêăduy tăm iăl năthayăđ iăgiп.ăChínhăvìăth ăViettelăvƠăSPTăvƠăsauănƠyălƠăBeeline, ăđưăcóăth ăti păc năkhпchăhƠngănhanhăchóngătheoăchi năl căgiп đ

c nhătranhăv iăcпcăđ iăth ăđangăth ngăl nhăth ătr ng,ăvƠăt oănênăc nhătranhăv ăgiп

Bênă c nhă đó, phпpă l nhă Vi nă thôngă cònă cóă nh ngă quyă đ nhă giúpă b oă v ă cпcă doanhănghi pă vi nă thôngă m iă raă đ iă kh iă s ă chènă épă c aă cпcă doanhă nghi pă đangă th ngă l nh.ă

Ch ngăh n, đi uă39,ăcпcădoanhănghi păđangăth ngăl nhăth ătr ngăb ărƠngăbu c:ăắKhôngă

đ căs ăd ngăcпcă uăth ăc aămìnhăđ ăh năch ăho căgơyăkhóăkh năchoăho tăđ ngăcungăc pă

d chăv ăc aăcпcădoanhănghi păvi năthôngăkhпc;”ăắCh uăs ăki mătra,ăki măsoпtăc aăcпcăc ă

quan nhƠăn căcóăth măquy năv ăth ăph n,ăch tăl ngăvƠăgiпăc căđ iăv iăd chăv ăvi năthôngăchi măth ăph năkh ngăch ” Hay đi uă43,ăv ăk tăn iăcпcăm ngăvi năthôngăc ngăquyă

đ nhărõ:ăắDoanhănghi păvi năthôngăcóăquy năk tăn iăm ngăvi năthôngăc aămìnhăv iăm ngă

ho că d chă v ă vi nă thôngă c aă doanhă nghi pă khпc,ă đ ngă th iă cóă ngh aă v ă choă cпcă doanhănghi păvi năthôngăkhпcăk tăn iăvƠoăm ngăho căd chăv ăvi năthôngăc aămìnhăv iăđi uăki năcôngăb ngăvƠăh pălỦătrênăc ăs ăs ăd ngăhi uăqu ătƠiănguyênăthôngătin,ăs ăd ngăchungăv ătríă

k tă n iă vƠă c ă s ă h ă t ngă k ă thu tă thôngă quaă tho ă thu nă k tă n iă gi aă cпcă bên”;ă ắDoanhănghi păvi năthôngăn măgi ăcпcăph ngăti năthi tăy uăcóăvaiătròăquy tăđ nhătrongăvi căk tă

n iăvƠăcungăc păd chăv ăvi năthôngăkhôngăđ căt ăch iăyêuăc uăk tăn iăc aăcпcăch ăm ngă

vi năthôngădùngăriêngăvƠăcпcădoanhănghi păvi năthôngăkhпc,ăđ ngăth iăph iăt oăđi uăki năthu năl iăchoăvi căđƠmăphпnăvƠăth căhi năk tăn i,ăn uăyêuăc uăđ aăraăh pălỦăvƠăkh ăthiăv ăkinhăt ,ăk ăthu t;”…Nh ngăc năc ănh ăv yălƠăc ăs ăgiúpăcпcădoanhănghi păm iăgiaănh pă

có c ăs ăđ ăcó th ăki nălênăc ăquanăch căn ngăkhiăb ădoanhănghi păđangăchi măth ăph năchiă

ph iăchènăépăho căkhôngăchoăk tăn iăm ngăậ đi u th ngăx y raătrongămôiătr ngăc nhătranhăkh căli tăc aăcпcăth ătr ngăc aăngƠnhăcóăl iăth ăquyămô

Không nh ăSPTăcóăđ că230ătri uăUSDă đ uăt ăbanăđ uăquaăh păđ ngăh pătпcăkinhădoanhăBCCăv iăSLDăđ ăthi tăl păm ngăS-Fone,ănh ngăn măcu iăgiaiăđo nă1995-2003,ăt ă2000ăđ nă2003,ăViettelănh kinh doanh d ch v g iăđi n tho iăđ ng dài IP (VOip) 178

m i cóăđ c s v n 15 tri u USD ( BizLIVE.vn, 2014) đ có th b tăđ u tham gia vào th

tr ngăVTD ăTuyănhiên,ăchoăđ n gi nhìn nh n l i, chính s tham gia c a Viettel vào th

tr ngăVTD ăn mă2004ăđưăt o m tăđi m nút quan tr ng cho s phát tri n, k t thúc giai

đo n c nh tranh ch mang tính lý thuy t 1995-2003 c a th tr ngăVTD ăVi t Nam

Tóm l i, giai đo n 1995-2003 có th g i là th i k c nh tranh lý thuy t hay ti n c nh

tranh b i vì VNPT v n n m g n nh 100% th tr ng vi n thông di đ ng, tuy nhiên đã có

hai doanh nghi p ngoài VNPT ho t đ ng trong l nh v c vi n thông là Viettel và SPT, và s

h i nh p qu c t c a Vi t Nam, nh t là s thay đ i th ch đã s n sàng cho Viettel gia

nh p th tr ng VTD n m 2004 – t o đi m nút th hai cho s phát tri n c a th tr ng VTD VN

Th ătr ng VTD ăVNăgiaiăđo nă2004ă- đ uă2005:

ơyălƠăgiaiăđo năth ătr ngăVTD ăVi tăNamăb tăđ uăc nhătranhăth căs ăv iăs ăthamăgiaăm ngăVTD ăc aăViettel

V i s v n 15 tri u USD ti n lãi t kinh doanh d ch v VoIP,ăViettelăđi mua 150 tr m

BTS ( BizLIVE.vn, 2014) , tri n khai và chính th căkhaiătr ngăm ng diăđ ng vào ngày 15 thпngă10ăn mă2004 và t o nên cu căđuaăgiпăc c,ăgiпăc căVTD ăgi m nhanh chóng so

v iătr c kia

khai thác tính l i th theo quy mô ậ c n ph i chi măl nhăđ căkhпchăhƠng,ăt ngăs

thuê bao càng nhanh càng t t vƠăViettelăđưălƠmăđ căđi u này Khác v i S-Fone vào th i

đi măkhaiătr ng,ăvùngăph sóng ch là 12 t nhă(đ năn mă2005ănơngălênă37ăt nh), Viettel

b tăđ u v i 52 t nh r i m r ng ngay trên ph m vi toàn qu c ch 6ăthпngăsauăđó Bên c nh

đó, m ngădiăđ ng 098 c a Viettel s d ng công ngh GSM ậ cùng công ngh v i các m ng

MobiFone và Vinaphone c a VNPT (khác v i S-Fone s d ng công ngh CDMA) khi n các thuê bao c a hai m ng VNPT này có th d dàng chuy n sang m ng m i Do v y, tuy S-Foneătiênăphongătrongăvi căgi măgiпăd chăv ăVTD ăv i vi cătínhăc cătheoăblockă10ăgiơyăchoăkhпchăhƠng,ăc căphíăch ăcònăm tăvùngăvƠănhi uăgóiăc căkhпcănhauăngayăkhiăS-Foneăraăđ iăvƠoăthпngă7/2003ănh ngăkhôngăth căs ăt oănênăcu căđuaăv ăgiп;ăcònăViettelă

v iăvùngăph ăsóngăr ng,ăcóăcпcăchínhăsпchăthuăhútăcпcăthuêăbaoăm iă(víăd :ăcho các thuê

bao m i ch n s trong g n m tăn măsauăkhiăkhaiătr ngă(tr s đ păđ căbпnăđ u giá)), và

đ c bi t là m căc c th p (th păh năkho ng 30% so v iăMobiFoneăvƠăVinaPhone,ăđ ng

th i áp d ngăph ngăphпpătínhăc căđ t phá theo block 6 giây),… đưăđeăd a tr c ti păđ n

th ph nă VTD ă c a MobiFone và VinaPhone, khi n cho hai nhà m ng c a VNPT này

bu c ph i b ắthóiăquen”ăđ c quy n gi m căgiпăcaoătr c kia, nhanh chóng xin phép B

ch qu năchoăphépăđ c gi măgiпă(khôngăđ c t do gi măgiпănh ăcпcănhƠăm ng m i, do

ràng bu c c a Pháp l nh vi năthôngăn mă2002ăv qu nălỦăgiпăc c d ch v c a các doanh

nghi p vi năthôngăđangă th ngăl nh th tr ng) Tuyănhiênăsauă g năsпuăthпngăViettelăgiaă

nh pă th ă tr ngă v iă m că c că d chă v ă th pă h nă nhi uă soă v i VNPT, ngày 01/02/2005, VNPTăm iăđ căB ăphêăduy tăvƠăgi măgiпăc c nh măgiúpădoanhănghi păm iăcóăth ăthơmă

nh păth ătr ng,ăkhôngăb ădoanhănghi păc ădùngăchínhăsпchăgiпăđ ăắđèăb p”

năcu iăn mă2004,ăs ăthuêăbaoădiăđ ngăc aăVi tăNamăt ngălênăthƠnhăg nă5ătri uăthuêăbao,ăt călƠăcóăkho ngă6ăthuêăbaoătrênă100 dơn,ăsoăv iăkho ngă2,7ătri uăthuêăbaoăn mă2003ă

v iăh nă3ăthuêăbaoătrênă100ădơn

Th ătr ng đưăcóăs ăc nhătranhăth căs , tuyăVNPTăv năchi măt iă90%ăth ăph năm ngă

vi nă thôngă (VinaPhone 50% , MobiFone: 40%, Viettel 4% vƠă 6%ă c aă S-phone

(VietNamNet, 2004)), nh ng s ăđ căquy n quy tăđ nhăgiп c aăVNPTăl năđ uătiên đư b thayă đ i Nh ăHình 3-4:ăThayăđ iă giпăc c c a ba nhà m ng Vinaphone-MobiFone, và

Viettel t 2004-2010 choă th y,ă Viettelă luônă gi mă giпă c că tr c,ă sauă đóă Vinaphoneă &ăMobiFoneă m iă gi mă giпă vƠă th iă giană cпchă l nă gi mă giпă c aă Viettelă gi mă d nă t ă vƠiă baăthпngăxu ngăcònăvƠiăbaăngƠyă(víăd ,ăn mă2010,ăngƠyă26/07ăViettelăgi măgiпăthìă4 ngày sau VNPTă c ngă gi mă giпă v iă m că c că th pă h nă m că c că t ngă ngă c aă Viettelă lƠă 10ă

Tóm l i, cu i n m 2004, v i s ra đ i m ng vi n thông di đ ng Viettel, th tr ng VTD Vi t Nam b t đ u c nh tranh th c s , s đ c quy n quy t đ nh giá c a VNPT trên

đã b c đ u b xóa b b i s c nh tranh c a th tr ng

Th ătr ngăVTD ăVNăgiaiăđo n n aăđ uăn m 2005:

Cóăth ăcoi n aăđ uăn m 2005ălƠăm t giaiăđo năc aăth ătr ngăVTD ,ăb iăth iăk ănƠyăđпnhăd uăvi c Vietttelăm ăr ngăm ngăl iăm nhăm ăvƠăđơyălƠălúcăViettelăv tălên đ c ngangăb ngăv i VNPTăv ăs ătr m thu phát sóng diăđ ng, nh ăv y ViettelăvƠăVNPTăđ tă

m căg nănh ăt ngăđ ngăv ăh ăt ngătr m - l iăth ătheoăquyămôăc aăVNPTăb ăc nhătranh

N mă 2004 Viettelă m iă cóă kho ngă 200ă tr m thu phát sóng, trong khi MobiFone có kho ngă1000ăvƠăVinaphoneălƠă700.ă năcu iăquỦăm tăn m 2005,ăs ătr măc aăViettelăđưă

t ngă lênă g pă sпuă l n,ă đ tă 1200ă tr m,ă đưă x pă x ă s ă tr mă c aă MobiFoneă (1300ă tr m)ă vƠăVinaphoneă(1100ătr m) Nh ăđóăViettelătri năkhaiăđ că ă t,ăs ăd ngăđ cătri tăđ ăchi nă

l căv ăgiпăđ ăthuăhútăcпcăthuêăbao (VNPT - g măMobiFoneăvƠăViettelăn mă2004ăt ngă

c ngăc ngăch ăm iăcóăg nă2000ătr măthu phát sóng trên c ăn c) (Viettel-N iăsan,ă2014)

Hình 3-5: L CHăTRỊNHăT NGăS TR M THU PHÁT SÓNG c a ba nhà m ng l n

nh t Vi t Nam

S tr m thu phát sóng 2G:

S tr m thu phát sóng 3G

Ngu n: (V ăThƠnhăT Anh,ă HoƠngăPh ng,ă2012), ph l c 2

Cùngăv iăvi căc ăs ăh ăt ngăđ căm ăr ng,ănh ăt năd ngăđ căchi năl căv ăgiпănh ă

v y,ăsauăh nă1ăn mătri năkhai,ăViettelăđưăcóăg nă2,5ătri uăthuêăbaoăvƠătr ăthƠnhăm ngădiă

đ ng cóăt căđ ăphпtătri nănhanhănh tăn mă2005

Trên Hình 3-6 cóăth ăth yăt căđ ăt ngătr m thu phпtăsóngăc aăViettelăt ngăđ ngăv iă

VNPT

Hình 3-6: S gi măc căvƠăt ngăs tr m thu phát sóng c a Viettel và VNPT

(Ghiăchú:ăc căphíă ăđơyăl yăc căn iăm ngălƠmăđ iădi n)

Ngu n: Giá c c (V ăThƠnhăT Anh,ă HoƠngăPh ng,ă2012), ph l c 1; s tr m thu phát tác gi

t ng h p t các ngu n: (V ăThƠnhăT Anh,ă HoƠngăPh ng,ă2012), và thông báo c a Viettel,

VNPT trên báo chí: (Viettel, 2014), (H QuangăPh ng,ă2013), (Th i báo Kinh t Sài Gòn, 2013),

(DNSG, 2011), (Vinaphone, 2014), (Huy n My, 2012), (Vinaphone-Tin t c, 2012), (MobiFone,

2013)

Tóm l i, sang n m 2005, v i s thành công trong vi c nhanh chóng m r ng quy mô

tr m thu phát sóng và ti p t c chi n l c c nh tranh v giá, Viettel đã đ t đ c m c c nh tranh v i các nhà m ng VNPT v quy mô c s h t ng, b c ti n m i đ Viettel t n t i

đ c trong cu c c nh tranh trong ngành có tính kinh t theo quy mô là VTD

Th ătr ngăVTD ăVNăgiaiăđo năt ăcu iă2005 tr ăđi:

Có th đпnhăd uăđi m nút kh iăđ uăgiaiăđo n này là s ki n Viettel th ng VNPT trong

v ki n v k t n i liên m ng, m đ u th i k th căs ăxóaăb ăth ăđ căquy năc aăVNPT,ăth ă

tr ngăVTD ăVi tăNam b căvƠoăgiaiăđo năc nhătranhăgayăg tăvƠăphпtătri năm nhăm

Trong ngƠnhăVTD ăthìăvi c k t n i m ngădiăđ ng v i m ngăkhпc,ăđ c bi t là gi a

m ngădiăđ ng c a m t doanh nghi p m i gia nh p th tr ng v i m ngăđangăth ngăl nhăth

tr ng là m t v năđ h t s c quan tr ng.ăN mă2004,ăhaiăm ng MobiFone và Vinaphone

c a VNPT chi m t iăh nă90%ăt ng s thuêăbaoădiăđ ng c a toàn qu că(lúcăđóălƠăkho ng

n mătri u thuê bao), do v y vi c có k t n iădiăđ ngăđ c v i các m ng l n này hay không

là m t v năđ s ng còn v i s phát tri n c a các m ngădiăđ ng m i vì đ i v i khách hàng

nó ph n ánh ch tăl ng c a m ng Nh ăViettel,ădoăs c k t n i v i VNPT tr nên n ng n vƠoăđ uăn mă2005 mà t công ty s m t th tr ng v phát tri n thuê bao m i v i trên

6000 thuê bao/ngày, ch sau m t tháng, con s này ch còn 3000 thuê bao, có ngày ch trên

2000ă thuêă bao;ă điă kèmă v i nó là khi u n iă giaă t ngă đ t bi n c a khách hàng v ngh n

m ng, t o nên nguyăc ăphпăs n Viettel (theo Báo Thanh Niên, 2005)

V n là nhà m ngălơuăn m và th ngăl nhăth tr ng, VNPT đư luôn vi n lý do k thu t gơyăkhóăkh năm i khi các m ng m i mu n thi t l p k t n iădiăđ ng v i m ng này S-Fone

t khiăraăđ iăn mă2003ăc ngăph i ch t v tăchoăđ n t n 2005 m i k t n iăđ c tr c ti p v i

VNPT M ng E-mobile c a công ty vi năthôngă đi n l căEVNă Telecomăraăđ i tháng 12

n mă2005ăc ngăph i kiên nh n khi u n i lên b ch qu n g n m tăn m,ăđ n cu iăn mă2006ă

m i gi i quy tăđ căv ng m c trong vi c th c hi n k t n iădiăđ ng v i các m ng c a

VNPT

Viettel là nhà m ngăđ u tiên th ngăVNPTătrongăắcu c chi n”ăk t n i liên m ng v i

m ng này ngătr cănguyăc ăphпăs n do m t uy tín v i khách hàng, ngh n m ng khi các

thuê bao th c hi n k t n i v iăcпcăthuêăbaoădiăđ ng và c đ nh c a m ng vi n thông th ng

l nhăth tr ng là VNPT, sau nhi u l n g iăcôngăv năsangăVNPTăđ ngh ph i h p gi i

quy tăkhôngăđ c, ngày 25/06/2005, B qu căphòngăđưăso n m tăcôngăv năkh n g i Th

t ng Chính ph báo cáo tình tr ng nguy c p c a m ngădiăđ ngăViettelăvƠăđ ngh Chính

ph can thi p kh n c p Ngayăsauăđóă4ăngƠy,ăngƠyă29/06,ăB B uăchínhăvi năthôngăđưă

phân x bu c VNPT ph i cho phép Viettel k t n i tr c ti p, tuy nhiên Viettel nh n th y

v năđ c ăb n v năch aăđ c x lý nên ti p t căbпoăcпoălênăV năphòngăchínhăph K t qu lƠ,ăngayăsauăđó,ăB B uăchínhăvi n thông nh năđ c ch đ o c n nghiêm túc ki măđi măđ

rút kinh nghi m và ph i có trách nhi m ch đ o VNPT th c hi n k t n i m ng cho Viettel

c ngănh ăcпcădoanhănghi p khác theo chính sách hi năhƠnhăvƠăbпoăcпoăđúngăth i h n lên

Th t ng,ăđ ng th i ph i ti n hành rà soát l i nh ngăc ăch , chính sách hi n hành liên quanăđ n vi c k t n i vi năthông,ăđ s aăđ i b sung nh ngăquyăđ nh b t h p lý, thi u kh

thi Sau ch đ o sát sao c a Chính ph nh ăv y, Viettel và các m ngăkhпcăđưăth c hi n

đ c k t n i v iăVNPT,ăvƠăsauăđó,ăngƠyă26/4/2006,ăquy tăđ nh s 12/2006/Q -BBCVT

c a B B uăchínhăvi năthôngăđưăraăđ iăquyăđ nh chi ti t v th c hi n k t n i gi a các m ng

vi n thông công c ng, không phân bi tăđ i x gi a k t n i n i b và k t n i liên m ng

Vi c gi i quy tăđ c v năđ k t n i liên m ng v iăVNPTăđưăc u Viettel kh iănguyăc ă

phá s n trong bu iăbanăđ u m i tham gia th tr ngăVTD ,ămôiătr ng c nhătranhăc ngă

đ c c i thi năh n,ă cпcă ho tăđ ng chèn ép m ng nh c a các m ng l n b h n ch , th

tr ngăVTD ăt đơyăphпtătri n m nh m ch aăt ng có, c u trúc th tr ngăđ c quy n b

xóa b hoàn toàn Có th th y trong hình Hình 3-7, t n mă2006,ăđ ng phát tri n s thuê baoădiăđ ng tr nên d căđ ngăh n,ăđ c bi t là s phát tri n c a Viettel và c VNPT Ch sauăh năhaiăn m,ăđ năn mă2007,ăv iăh nă13ătri uăthuêăbaoădiăđ ngăđ ngăkỦ,ăchi m trên

30% th ph n, Viettelăđưăđ c x p vào hàng doanh nghi p th ngăl nhăth tr ng gi ngănh ă

MobiFone và Vinaphone (Thông báo c a B b uăchínhăvi n thông (TTX, 2007))

Hình 3-7: S phát tri n s thuê bao và s gi măgiáăc cădiăđ ng c a Vi t Nam

(2004-2012)

Ghi chú: S thuêăbaoădiăđ ng c aăVNPTăđ c tính là t ng s thuê bao c a hai m ngădiăđ ng VinaphoneăvƠăMobiFone.ăC c phí l yăc c g i n i m ngălƠmăđ i di n

Ngu n:ă C c phí: (V ă Thành T Anh,ă HoƠngă Ph ng,ă 2012), S thuê bao: (ITU-

International Telecommunication Union, 2013)

Th tr ngăVTD ăVi t Nam không còn b đ c quy n b i m t doanh nghi p th ngăl nh,

cùng v i vi c tr thành thành viên chính th c c aăWTOăn mă2007, các chính sách d n

đ c s aăđ iăđ đ m b o th tr ng VTD ăm r ng và c nh tranh lành m nh h n N mă

2009, Lu t vi nă thôngă raă đ i cho phép m i thành ph n kinh t đ c tham gia vào th

tr ng vi năthôngădiăđ ng Nh ng n mă2009,ă2010 có t i b y nhà m ng ho tăđ ng trên th

tr ng là Vinaphone, MobiFone, Viettel, Beeline, EVN Telecom, S-Fone, Vietnamobile,

v i nhi u chính sách khuy n m iăvƠăcпcăgóiăc căđaăd ngănh ăcóăth th y m t vài ví d

trong B ng 3-1

B ng 3-1: Ví d v S AăD NG C AăCỄCăGịIăC CăvƠăcácăch ngătrìnhă

khuy n m i c a các nhà cung c p d ch v vi năthôngădiăđ ng t i Vi t Nam

Ngu n: (V ăThƠnhăT Anh,ă HoƠngăPh ng,ă2012), ph l c 3

Giпăc căđi n tho i c a Vi t Nam gi m nhanh không ch so v i th i gian th tr ng

còn th đ c quy nătr c kia mà còn có t căđ gi m nhanh so v i nhi uăn c khác trên

th gi i Hình 3-8 d iăđơyăchoăth yăt ngăquanăgiпăc c d ch v diăđ ng c a Vi t Nam

so v i m t s n c châu Á trong nh ngăn măqua

Hình 3-8 : Giá tr hi u d ng trung bình m tăphútăđi n tho i m t s n c châu Á (đ năv : USD)

Ghi chú: GiпănƠyăđ c tính b ng t ng doanh thu tho i t t t c các khách hàng chia cho t ng s

phút g i c a t t c các khách hàng

Ngu n: (V ăThƠnhăT Anh,ă HoƠngăPh ng,ă2012), ph l c 7

S thuêăbaoădiăđ ng c a Vi tăNamăn mă2004ăm i có g n 5 tri u thuê bao, thìăđ năn mă

2012 con s này là x p x 135 tri u, t călƠăt ngăg p 27 l nătrongăvòngă8ăn m.ă

Tuy nhiên d i s c nh tranh kh c li t c a th tr ng c a ngành có tính l i th theo

quy mô, khi giá d ch v VTD ăđưă m c th p, nh ng hưngăđưăđ tăđ c th ph n và quy

mô phát tri nănh ăViettelăthìăt n t i và phát tri n m nh, còn m t s hưngăkhпcăđưăkhông

c nhătranhăđ c và bu c ph i r i kh i th tr ng do l n ng, ví d nh ăE-mobile c a EVN

Telecom, cu iăn mă2012ăđưăph i chuy n giao cho Viettel, S-Fone hi năc ngăđưăng ng ho t

đ ng, Beeline rút kh i th tr ngă n mă 2012ă vƠă Gtelă thayă th ngă hi u Beeline b ng Gmobileănh ngăm ng này hi năc ngăho tăđ ng m nh t trên th tr ng B ng 3-2 và Hình 3-9 cho th y trong th ph n thuê bao các m ngădiăđ ng Vi t Nam t 2008-2012 thì Viettel

và VNPT (v i hai m ng MobiFone và Vinaphone) chi m ch đ o, ngoài ra có m ng nh VietnamobileălƠăcònăduyătrìăt ngătr ng v th ph n thuê bao tuy v i m c th p, còn các

m ng khác th ph năthuêăbaoăđ uăcóăxuăh ng gi m d n

B ng 3-2: Th ph n thuê bao các m ngădiăđ ng c a Vi t Nam t 2008ăđ n 2012

Ngu n: (B Thông tin và truy n thông, 2013)

Hình 3-9 : Th ph n thuê bao các m ngădiăđ ng c a Vi t Nam t 2008ăđ n 2012

Ngu n: (B Thông tin và truy n thông, 2013)

tăđ căquyămôăm ngăl iăc nhătranhăv iăVNPT,ăho tăđ ngăkinhădoanhăhi uăqu ,ă

n mă2012,ăViettelăđưăv nălênăchínhăth căgi ăv ătríăs ăm t trênăth ătr ngăvi năthôngăvƠălƠă

m tăt păđoƠnăkinhăt ănhƠăn căhƠngăđ uăv ăc ădoanhăthu,ăl iănhu năc ngănh ăđóngăgópăvƠoă

ngân sách

Nh ăv yănh ăquпătrìnhăc nhătranh,ăth ătr ngăVTD ăVi tăNamăđưăphпtătri năm nhăm ,ă

ng iădùngăđ căh ngăl iăt ăgiпăc ăc nhătranh,ăch tăl ngăd chăv ăt tălên;ăcònănh ngănhƠă

m ngăc ngăphпtătri nătheoăquyămôăng iădùngămƠăt ngădoanhăthuăvƠăl iănhu n.ăT ăHình 3-10, Hình 3-11, Hình 3-12 cóăth ăth yădoanhăthuăvƠăl iănhu năc aănhƠăm ngăt ngănhanhă

t ăl ăthu năv iăt căđ ăphпtătri năthuêăbaoă Hình 3-7 trongăkhiăgiпăc căthìăgi măd n C ă

ng iădùngăvƠănhƠăm ngăđ uăđ căh ngăl iăt ăs ăphпtătri nănƠy