Đơn vị áp dụng sáng kiến: Tên đơn vị: Học sinh lớp 6 Trường TH&THCS Hoàng Châu Địa chỉ: Xóm Đình xã Hoàng Châu , huyện Cát Hải, Hải Phòng đã chú ý sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng d
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc ĐƠN ĐỀ NGHỊ XÉT CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN NĂM 2014
Kính gửi: Hội đồng khoa học huyện Cát Hải
Họ và tên: Nguyễn Thị Thuỷ
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên Trường TH&THCS Hoàng Châu
Tên sáng kiến: Rèn kỹ năng chủ động sử dụng tư liệu, đồ dùng trực quan trong
học tập góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí lớp 6 Trường TH&THCS Hoàng Châu.
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn
1.Tóm tắt tình trạng giải pháp đã biét: (Ưu, khuyết điểm của các giải pháp đã,
đang áp dụng, những bất cập, hạn chế cần có giải pháp khắc phục )
Giải pháp: Thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp với nội dung bài học, vận dụng các
phương pháp, kỹ thuật dạy học mới kết hợp sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy
Ưu điểm : Học sinh đã nắm được kiến thức cơ bản bài học theo chuẩn kiến thức kỹ
năng và bước đầu các em đã hiểu bản chất của vấn đề, không phải là học vẹt để nhớ kiếnthức Học sinh tích cực, hứng thú trong học tập đặc biệt với các tiết học giáo viên có sửdụng đồ dùng trực quan và vận dụng các kỹ thuật dạy học mới Các em đã bớt tâm lýnặng nề sợ học môn Địa lý
Hạn chế: Kỹ năng thực hành xác định trên bản đồ lược đồ còn lúng túng Chưa biết
nhận xét, phân tích trên cơ sở quan sát số liệu Các kỹ năng đọc, hiểu, giải thích hiệntượng Địa lý còn mơ hồ Một số em học sinh thiếu tự tin trong học tập, các em chưa pháthuy hết năng lực trong hoạt động, còn rụt rè, nhút nhát chỉ sợ sai, không dám bày tỏ ýkiến Việc liên hệ vận dụng với kiến thức thực tiễn của học sinh còn hạn chế Học sinhchưa có sự say mê, ham thích với môn học
2.Tóm tắt nội dung giải pháp cần công nhận sáng kiến:
Trang 2- Tính mới, tính sáng tạo: Giáo viên hướng dẫn học sinh nắm rõ cách thức khai thác các tư liệu, khai thác đồ dùng trực quan trong học tập Các em được rèn những kỹ năng
học môn Địa lý cần thiết: kỹ năng sử dụng bản đồ, sử dụng tranh vẽ, biểu đồ, kỹ năng thuthập tư liệu qua sách tham khảo, kỹ năng vận dụng kiến thức để giải thích một số hiệntượng Địalý
- Khả năng áp dụng, nhân rộng: Áp dụng cho học sinh lớp 6 tại trường TH&THCSHoàng Châu và có thể áp dụng với các em học sinh 6 của các trường trong và ngoài địabàn huyện có những vướng mắc, khó khăn trong việc rèn kỹ năng khai thác tư liệu và đồdùng trực quan
- Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp (hiệu quả kinh tế, xã hội)
Với việc thực hiện đề tài này giúp giáo viên giải quyết được một số khó khăntrong quá trình giảng dạy, học sinh sẽ nắm chắc kiến thức, hiểu sâu bài và có những kỹnăng đọc, phân tích so sánh các đối tượng trên một số đồ dùng trực quan Nếu giáo viênchú trọng rèn kỹ năng khai thác tư liệu và đồ dùng trực quan cho học sinh trong mỗi bàihọc, chủ đề môn học sẽ góp phần nâng cao kết quả học tập cũng như khă năng giao tiếpcủa học sinh Về mặt xã hội, đề tài này sẽ mang lại cho các em học sinh sự mạnh dạn, tựtin, chủ động, khai thác kiến thức Thậm chí các em có thể giúp người giáo viên thực hiện
tốt phương pháp đổi mới trong dạy học Lấy học sinh làm trung tâm
Cát Hải , ngày 28 tháng 12 năm 2014
Người viết đơn
Nguyễn Thị Thuỷ
THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
Trang 3Tên sáng kiến: Rèn cho học sinh kỹ năng chủ động sử dụng tư liệu, đồ dùng trực
quan trong học tập góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí lớp 6 tại Trường TH&THCS Hoàng Châu.
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn
1 Tác giả:
Họ và tên: Nguyễn Thị Thuỷ
Ngày tháng/năm sinh: 26/06/1986
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên
Điện thoại: DĐ: 0978.355.485
2 Đơn vị áp dụng sáng kiến:
Tên đơn vị: Học sinh lớp 6 Trường TH&THCS Hoàng Châu
Địa chỉ: Xóm Đình xã Hoàng Châu , huyện Cát Hải, Hải Phòng
đã chú ý sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy, tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở chỗ
giáo viên thao tác cho học sinh quan sát mà chưa quan tâm nhiều đến việc rèn cho học sinh kỹ năng sử dụng đồ dùng do vậy việc nắm kiến thức của học sinh chưa sâu, khả năng
Trang 4vận dụng để nhận xét phân tích, lý giải các sự vật hiện tượng còn hạn chế, các em cũngchưa tích cực trong học tập nên chất lượng dạy học môn Địa lý còn thấp.
Để khắc phục tình trạng trên, đồng thời nhằm phát huy tính tích cực chủ động, năng
lực của học sinh trong học tập tôi thấy rất cần phải thay đổi cách dạy Tôi đã chú ý “ Rèn
kỹ năng chủ động khai thác tư liệu đồ dùng trực quan cho học sinh trong học tập góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Địa lý 6 tại Trường TH & THCS Hoàng Châu”
qua hai năm học và đã đạt được những kết quả nhất định, tôi xin cùng chia sẻ trao đổi vớiđồng nghiệp
Phạm vi, đối tượng áp dụng sáng kiến: Rèn kỹ năng chủ động khai thác tư liệu,
đồ dùng trực quan cho học sinh trong học tập góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy mônĐịa lý 6 tại Trường TH&THCS Hoàng Châu qua hai năm học từ 2013 – 2014 đến 2014
- 2015
Mục đích, nhiệm vụ của sáng kiến: Giúp cho học sinh có những kỹ năng cơ
bản trong việc sử dụng đồ dùng trực quan trong học tập, khơi gợi kích thích trí tò mò, sựsay mê khám phá, phát huy tính tích cực của mọi học sinh trong quá trình lĩnh hội kiếnthức nâng cao hiệu quả học tập môn Địa lý 6, đồng thời giúp giáo viên cải tiến nhữngphương pháp dạy học đã có một cách linh hoạt phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục
đồ dùng trực quan mới dừng lại ở mức độ : thầy chuẩn bị, thầy tự làm cho học sinh quan sát, minh họa cho kiến thức trong tiết học là chính
1 Ưu điểm: Với cách làm đó tôi nhận thấy giáo viên làm chủ tiết học, không phải lo
vấn đề thời gian trong giảng dạy Học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài học, bướcđầu hiểu bản chất của vấn đề, không phải là học vẹt để nhớ kiến thức Các em có hứngthú và đã bớt tâm lý nặng nề sợ học môn Địa lý
Trang 52.Hạn chế, khó khăn : Tuy nhiên điều bất cập nhất với cách làm đó mang lại là tạo
cho học sinh tính thụ động, ỷ lại Việc giáo viên chuẩn bị tư liệu đồ dùng là chính đã tạo
cho học sinh tính ỷ lại trong sử dụng đồ dùng học tập Việc giáo viên chủ yếu làm chohọc sinh quan sát đã khiến các em thụ động trong tiếp nhận kiến thức , không có kỹ năngthực hành Khi tiếp xúc với đồ dùng trực quan như lược đồ, bản đồ, tranh ảnh các emlúng túng chưa biết dựa vào đâu để khai thác tìm hiểu ,chưa biết nhận xét, phân tích trên
cơ sở quan sát số liệu Các kỹ năng đọc, hiểu, giải thích hiện tượng Địa lý còn mơ hồ Việc thực hiện những phần việc, bài tập giáo viên giao về nhà học sinh làm chưa tốt vìchưa biết cách khai thác tư liệu, vận dụng để làm.Việc liên hệ vận dụng với kiến thứcthực tiễn của học sinh còn hạn chế Một số em học sinh thiếu tự tin trong học tập, các emchưa phát huy hết năng lực trong hoạt động, còn rụt rè, nhút nhát chỉ sợ sai, không dámbày tỏ ý kiến Học sinh chưa có sự say mê, ham thích với môn học nên chất lượng mônhọc còn hạn chế
3 Nguyên nhân: Để dẫn đến hạn chế khó khăn đó có một số nguyên nhân sau:
- Bản thân các em mới từ bậc Tiểu học lên, các em chưa chưa có các kỹ năng học tậpmôn Địa lý như : khai thác, xử lý thông tin, vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượngđơn giản
- Giáo viên còn dạy theo lối mòn, còn làm thay, làm hộ học sinh, chưa quan tâmnhiều đến việc hướng dẫn, rèn rũa cho các em cách làm để các em có ý thức chủ độngtrong học tập, nắm kiến thức phải hiểu rõ bản chất để có sự say mê hứng thú từ đó họcsinh biết liên hệ và vận dụng thực tế
Đề xuất biện pháp mới
Để khắc phục hạn chế trên giúp cho các em học sinh lớp 6 của nhà trường có ý thứctìm tòi, kỹ năng sử dụng tư liệu, rèn luyện tính tích cực, sự năng động, linh hoạt sáng tạo
trong học tập tôi đã chú trọng “ rèn kỹ năng chủ động khai thác tư liệu, đồ dùng trực quan cho học sinh trong học tập góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Địa lý 6 ”
với việc vận dụng các biện pháp sau:
3.1 Rèn cho học sinh có ý thức tự giác trong việc chuẩn bị đồ dùng, tài liệu học tập.
Trang 63.2 Quan tâm cách thiết kế câu hỏi hướng dẫn học sinh khi quan sát, khai thác từng loại
tư liệu đồ dùng; trong công tác tổ chức và điều hành hoạt động giúp cho học sinh chủđộng trong học tập
3.3 Động viên khích lệ học sinh chủ động trong việc khai thác tư liệu, đồ dùng để giải
thích các hiện tượng địa lý tự nhiên trong thực tế cuộc sống, khơi gợi ở các em sự say mêtìm tòi, hứng thú với môn học
II NỘI DUNG TIẾN HÀNH (GIẢI PHÁP THAY THẾ )
Rèn cho học sinh kỹ năng chủ động khai thác tư liệu, đồ dùng trực quan trong học tập góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Địa lý 6 tại Trường TH&THCS Hoàng Châu
Theo từ điển Tiếng Việt thì chủ động là tự mình quyết định hành động, không bị chi
phối bởi người khác hoặc hoàn cảnh bên ngoài Với học sinh : việc chủ động khai thác tư
liệu đồ dùng trực quan trong học tập được thể hiện ở việc học sinh có ý thức sẵn sàng,
có kỹ năng trong quan sát khai thác tư liệu, đồ dùng suy nghĩ, tư duy để phát hiện ra tri
thức mới và việc đó trở thành nhu cầu khám phá của mỗi học sinh chứ không phải việchọc sinh dựa vào sách giáo khoa để phát hiện kiến thức một cách mơ hồ, thụ động Sựchủ động còn thể hiện ở chỗ học sinh có ý thức tự giác trong việc chuẩn bị đồ dùng, tưliệu học tập; tích cực tham gia các hoạt động trên lớp, hứng thú say mê vận dụng nhữngđiều đã biết để thực hành và vận dụng thực tế cuộc sống
Để làm được điều đó tôi đã làm như sau:
1 Rèn cho học sinh có ý thức tự giác trong việc chuẩn bị đồ dùng, tài liệu học tập.
1.1 Vai trò, ý nghĩa: Đây là một bước quan trọng vì khi học sinh tự giác chuẩn bị đồ
dùng, tư liệu học tập là các em đã chuẩn bị được tâm thế sẵn sàng cho việc khám phá trithức Qua một lần chuẩn bị như vậy học sinh được tiếp xúc với tư liệu đồ dùng các em sẽbiết cách khai thác, phát hiện ra những dấu hiệu cơ bản để phục vụ cho việc tìm hiểu kiếnthức Khi đã biết cách sử dụng rồi, học sinh sẽ cảm thấy tự tin khi trình bày, chủ động tìmhiểu kiến thức không chỉ ở trên lớp mà còn tự học, tự nghiên cứu ở nhà, các em sẽ không
có thói quan ỷ lại trong học tập
Trang 71.2 Nội dung, phương pháp : Thay vì như trước đây, tất cả đồ dùng dạy học do
giáo viên chuẩn bị, khi vận dụng biện pháp mới: để giúp cho các em có thói quen trongchuẩn bị đồ dùng tài liệu học tập thì ngay từ những tiết học đầu tiên của bộ môn, tôi đãyêu cầu học sinh phải có thói quen chuẩn bị đồ dùng tư liệu học tập có thể là cá nhânhoặc theo nhóm, đó là yêu cầu bắt buộc của học tập bộ môn Cuối mỗi giờ học tôi đềudành thời gian nhất định để hướng dẫn, giao việc cho học sinh việc chuẩn bị tư liệu đồdùng học tập cho tiết học sau Đồ dùng học tập có thể là vật có sẵn, có thể là những lược
đồ học sinh tự vẽ, có thể là những tranh ảnh, đoạn phim
Ví dụ để dạy bài Sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất tôi giao nhiệm vụ chomỗi tổ chuẩn bị 1 đèn pin để minh họa cho hiện tượng ngày đêm Hay để dạy bài Cấu tạobên trọng của Trái đất tôi cũng yêu cầu các nhóm chuẩn bị một quả trứng gà đã luộc sẵn
để lên lớp tìm hiểu đặc điểm cấu tạo bên trong Trái đất
Đến lớp, không bao giờ tôi quên việc kiểm tra việc chuẩn bị tư liệu, đồ dùng học tậpcủa học sinh, tuyên dương, động viên thưởng điểm với những cá nhân, những nhóm có ýthức chuẩn bị tốt, nhắc nhở các nhóm chưa có ý thức chuẩn bị Ngoài ra ,một vài lần đầu tôi chia nhóm cho học sinh học tập theo sự phân công việc chuẩn bị đồ dùng Các nhómkhông có đồ dùng học tập nghiên cứu chậm, chưa hiểu rõ vấn đề tôi yêu cầu sau tiết họccác em chuẩn bị nghiên cứu tiếp và báo cáo kết quả lại cho giáo viên
1.3 Kết quả : Sau nhiều lần kiên trì như vậy tôi đã rèn cho học sinh có thói quen
chuẩn bị tư liệu, đồ dùng học tập theo cá nhân hoặc theo nhóm ngay ở nhà Đến lớp học,học sinh có đủ tư liệu đồ dùng học tập, các em được học tập trên những tư liệu đồ dùng
do chính mình chuẩn bị thì các em cảm thấy rất hứng thú Điều đó đã giúp các em hiểuđược bản chất của hiện tượng, kiến thức mới một cách rõ ràng, chắc chắn chứ không mơ
hồ như trước đây
2 Quan tâm cách thiết kế câu hỏi hướng dẫn học sinh khi quan sát, khai thác từng loại tư liệu đồ dùng; công tác điều hành tổ chức hoạt động trên lớp giúp cho học sinh chủ động trong học tập
2.1 Vai trò, ý nghĩa: Trong mỗi tiết học việc các em chủ động khai thác sử dụng đồ
dùng và chủ động trong công tác tổ chức điều hành hoạt động sẽ giúp các em làm chủ vàlĩnh hội kiến thức một cách sâu sắc, có lôgic hơn Mặt khác thông qua các hoạt động
Trang 8nhóm khiến học sinh phải tư duy, suy nghĩ để nghiên cứu trả lời Qua đó giúp cho các emđược bày tỏ quan điểm của mình với nhóm, mạnh dạn và tự tin vào khả năng của bảnthân mình hơn.
2.2.Nội dung, phương pháp:
Trước đây khi giúp học sinh phát hiện ra kiến thức mới, tôi cũng dùng tư liệu đồdùng cho học sinh quan sát để phát hiện nhưng thường là giáo viên làm cho học sinhquan sát, không chú ý hướng dẫn tìm hiểu với từng loại tư liệu đồ dùng Khi hướng dẫnhọc sinh tìm hiểu tôi cũng chưa chú ý đến hệ thống câu hỏi hướng dẫn để học sinh phải tưduy khi trả lời Câu hỏi đặt ra đơn giản khiến học sinh không cần quan sát, không cần tưduy chỉ nhìn vào sách giáo khoa cũng có thể trả lời được Việc làm thay làm hộ khiến họcsinh không có kỹ năng trong quá trình quan sát, phát hiện Vì vậy tôi đã vận dụng biệnpháp mới:
Cũng là hướng dẫn cho học sinh quan sát tôi đã chú ý quan tâm đến hệ thống câu hỏigiúp học sinh phải quan sát để tìm ra kiến thức mới đồng thời lồng ghép hướng dẫnnhững dấu hiệu chú ý khi quan sát khai thác từng loại tư liệu đồ dùng
Cách khai thác tư liệu đồ dùng: thay vì chỉ giáo viên thực hành cho học sinh quan sátnhư trước đây thì nay tôi có thể gọi học sinh lên thực hành chỉ trên bản đồ, lược đồ sau đócho học sinh khác nhận xét để phát hiện ra cách sử dụng quan sát, khai thác từng loại tưliệu đồ dùng phù hợp
Khi dạy các bài , các phần liên quan đến bản đồ , lược đồ
Bản đồ, lược đồ luôn được xem là cuốn sách giáo khoa thứ hai Qua bản đồ, lược đồhọc sinh dễ dàng tìm ra được các đối tượng, nội dung ở trên đó như: vị trí địa lý, hìnhdạng kích thước, các điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội, giao thông vận tải, khoángsản… Đối với SGK Địa lý lớp 6 hệ thống bản đồ đưa vào với mục đích giúp các em nắmđược những đặc trưng cơ bản, các yếu tố thể hiện trên bản đồ, các phép chiếu đồ, tỉ lệ,các hệ thống ký hiệu trên bản đồ….bước đầu học sinh đọc, phân tích tìm ra các mối quan
hệ đơn giản được biểu hiện trên bản đồ
Trang 9Khi hướng dẫn các em làm quen với bản đồ, lược đồ tôi cho học sinh quan sát và
đặt câu hỏi giúp học sinh phát hiện ra những dấu hiệu đáng chú ý về tên bản đồ, lược đồ
để nắm được nội dung, chủ đề mà bản đồ, lược đồ cung cấp thông tin Tiếp đến chú ý
bảng chú thích các ký hiệu về từng đối tượng cụ thể như màu sắc, đường nét, hình khối
thể hiện các yếu tố, cách bố trí trên bản đồ lược đồ ; cách sử dụng chúng để khi nhìn vàonhững dấu hiệu thể hiện trên bản đồ ta mới phát hiện ra kiến thức cần tìm hiểu
Ví dụ :
?Có những đối tượng Địa lý nào được thể hiện trên bản đồ, lược đồ? chúng đượcbiểu hiện như thế nào, có quan hệ với các đối tượng khác ra sao?
? (Đối tượng cần tìm hiểu) thể hiện trên bản đồ được phân bố ra sao ?
? Sự phân bố/ cách bố trí đó thể hiện điều gì?
Khi giúp HS tìm ra nguyên tắc, cách chỉ bản đồ, lược đồ tôi đặt câu hỏi hướng dẫn họcsinh:
? Em có nhận xét gì về vị trí đứng chỉ bản đồ của bạn ? hoặc Vị trí đứng chỉ bản
đồ của bạn đã đúng chưa? Tại sao? Theo em phải đứng chỉ như thế nào thì phù hợp?
Qua đó giúp học sinh rút ra nguyên tắc chỉ bản đồ lược đồ cho người khác quansát về vị trí người đứng, cách xác định vùng, điểm ( VD : người chỉ luôn đứng về phíabên trái cùng chiều với bản đồ, lược đồ Khi xác định các các vùng phải khoanh theođường giáp ranh)
Khai thác quả địa cầu
Quả địa cầu là mô hình thu nhỏ của Trái Đất Đối với chương trình Địa lý lớp 6
quả Địa cầu có nhiệm vụ truyền tải những kiến thức cơ bản về hệ thống kinh, vĩ tuyến, sựvận động tự quay quanh trục, tìm ra hệ quả từ đó giải thích được một số hiện tượng xảy
ra trên Trái đất Vì vậy dấu hiệu tôi hướng dẫn các em cần chú ý: Các đường vòng tròn,đường nối 2 cực Bắc-Nam, hệ thống kinh vĩ tuyến, các lục địa, các đại dương được thểhiện trên quả địa cầu Để đảm bảo việc hình thành đối tượng Địa lý đúng cho các em tôi
đã trực tiếp dùng băng màu dán, bút màu, phấn màu để chấm điểm và gạch trên quả địacầu khi xác định các điểm và đường trên quả địa cầu Khi quay quả địa cầu phải theođúng chiều quay của Trái Đất từ Tây sang Đông Trên cơ sở quan sát kỹ các dấu hiệu đó,
tuỳ kiến thức bài học theo chủ đề gì học sinh cũng dễ phát hiện
Trang 10Ví dụ Khi dạy bài 1/ SGK Địa lí 6 mục 2, bằng cách cho học sinh nghiên cứu qua
việc khai thác kiến thức từ mô hình quả địa cầu kết hợp kênh hình SGK Giáo viên chỉcần đưa ra yêu cầu:
? Hãy cho biết độ dài của bán kính và đường xích đạo của trái đất Đường nối liền
2 điểm từ cực Bắc và Nam trên quả địa cầu gọi là đường gì? Vòng tròn trên quả địa cầuvuông góc với các kinh tuyến gọi là đường gì?
? Hãy xác định trên quả địa cầu đường kinh tuyến gốc và đường vĩ tuyến gốc?
? Kinh tuyến đối diện với kinh tuyến gốc là kinh tuyến bao nhiêu độ?
- Như vậy qua khai thác kiến thức từ mô hình quả địa cầu thì học sinh đã xác định đượchình dáng, kích thước của Trái đất và hệ thống kinh vĩ tuyến Các em được bày tỏ ý kiếncủa mình sau đó giáo viên mới bổ sung và chốt lại kiến thức
Khai thác kiến thức qua hệ thống tranh ảnh SGK Địa lí lớp 6
Trong sách giáo khoa Địa lý lớp 6, hệ thống tranh ảnh tương đối phong phú, biểu hiện các đối tượng Địa lý như tự nhiên, núi, cao nguyên, bãi biển, rừng nhiệt đới,cảnh tượng sau khi động đất xảy ra, hình ảnh thủy triều lên xuống ở bãi biển, các đới khíhậu…Qua hệ thống tranh ảnh đó tôi đã rèn cho học sinh kỹ năng tự nghiên cứu, giúp các
em phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập, tạo điền kiện thuận lợi để học sinh rènluyện kỹ năng giúp cho người giáo viên thực hiện giảng dạy theo phương pháp lấy họcsinh làm trung tâm một cách hiệu quả Mặt khác mục đích tạo ra các hình ảnh trực quangiúp học sinh có thể nhận biết các đối tượng Địa lý một cách cụ thể, chính xác, nhớ đượcnội dung bài học bền lâu Vì vậy trong quá trình giảng dạy giáo viên cần chú ý hướng dẫnhọc sinh khai thác kiến thức qua các hình ảnh trong SGK để phục vụ cho nội dung bàihọc Trong quá trình khai thác kiến thức qua ảnh tôi hướng dẫn học sinh tìm tòi, liệt kêcác dấu hiệu độc đáo, các mối liên hệ của các sự vật với nhau để từ đó tìm ra nội dungthông tin từ bức ảnh đem lại
Ví dụ : Khi dạy bài bài 8 Sự chuyển động trái đất quanh Mặt Trời/ mục 1 Tôi cho học
sinh quan sát tranh sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các mùa ở Bán cầuBắc
Trang 11Giáo viên chỉ cần đặt ra các câu hỏi:
? Hướng chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời ?
? Độ nghiêng và hướng nghiêng của trục Trái Đất ở các vị trí : Xuân phân, Hạ chí,Thu phân và Đông chí?
HS quan sát tranh rồi trả lời các câu hỏi GV chuẩn xác kiến thức
Như vậy, trong phạm vi một bài học, tôi triệt để khai thác kiến thức không chỉbằng kênh hình, kênh chữ SGK mà tùy thuộc từng bài học phù hợp tôi có thể sử dụng quảđịa cầu hay hình ảnh sưu tầm giúp cho tiết học trở nên hấp dẫn và phong phú hơn
Công tác điều hành tổ chức hoạt động trên lớp
Trước đây cách tổ chức điều hành họat động trên lớp khi hướng dẫn học sinh khaithác tư liệu đồ dùng học tập thường thì giáo viên thực hành cho học sinh quan sát, hướngdẫn học sinh phát hiện ra kiến thức mới qua việc trả lới theo kiểu làm việc cá nhân: thầyhỏi, trò đáp Câu dễ học sinh có thể tự phát hiện hoặc có thể dựa vào SGK trả lời, họcsinh không cần động não tư duy; câu khó không trả lời được lại trông chờ giáo viên giảiđáp làm thay, làm hộ Cách tổ chức đó khiến các em không có thoí quen ỷ lại trông chờkhông chịu suy nghĩ , không tích cực chủ động trong học tập Để khắc phục hạn chế đótrong quá trình tổ chức hoạt động trên lớp tôi ngoài việc tổ chức hoạt động cá nhân tôichú ý quan tâm việc tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh trong quá trình học tập Khikhai thác tư liệu đồ dùng để phát hiện ra kiến thức mới ở những phần cần phân tích kháiquát tôi thường tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm Một nhóm có thể từ 4-6 học sinh ởcác các trình độ khác nhau, tôi giao việc nêu yêu cầu rõ ràng có đánh giá ý thức hoạtđộng chung của cả nhóm Khi nhóm lên trình bày thay vì nhóm cử đại diện tôi có thể gọi
Trang 12bất cứ thành viên nào trong nhóm trình bày, kết quả đó đánh giá chung cho cả nhóm.Phần nào học sinh chưa trả lời được thì các nhóm khác bổ sung để tìm ra kiến thức Giáoviên chỉ là người điều hành tổ chức , hỗ trợ khi cần thiết
2.2.4 Kết quả
Với việc vận dụng biện pháp đó học sinh đã chủ động trong học tập, các em biếtcách quan sát, phân tích sử dụng tư liệu, đồ dùng học tập để tìm ra kiến thức bài học mộtcách chắc chắn, có cơ sở không mơ hồ, hời hợt như trước Kĩ năng thao tác sử dụng thànhthạo, không lóng ngóng, lúng túng như trước Cách tổ chức hoạt động giúp học sinh phảiđộng não suy nghĩ , phải tư duy tích cực hoạt động hạn chế việc ỷ lại chông trờ ngườikhác làm thay nghĩ hộ bản thân mình
3 Động viên khích lệ học sinh chủ động trong việc chủ dộng khai thác tư liệu,
đồ dùng để giải thích các hiện tượng địa lý tự nhiên trong thực tế cuộc sống, khơi gợi ở các em sự say mê tìm tòi, hứng thú với môn học
3.1 Vai trò ý nghĩa
Trong khi kĩ năng khai thác, sử dụng các tư liệu đồ dùng trực quan của học sinhchưa thành thạo, chưa tích cực thì việc khuyến khích động viên giúp các em chủ độngkhai thác tư liệu đồ dùng để nắm kiến thức sâu sắc, chắc chắn, khơi gợi ở các em sự say
mê tìm tòi hứng thú với môn học là điều rất cần thiết
3 2 Nội dung phương pháp
Để khuyến khích học sinh tích cực chủ động trong khai thác tư liệu và đồ dùnghọc tập, trong quá trình giao nhiệm vụ học tập trên lớp, các câu hỏi bài tập có gắn với sửdụng tư liệu đồ dùng, giáo viên thường yêu cầu học sinh thực hiện Trong quá trìnhhướng dẫn học sinh nhận xét, giáo viên nhận xét đều gắn với việc học sinh sử dụng đồdùng hay không? Hoặc giáo viên có thể đưa thêm câu hỏi tại sao? Căn cứ vào đâu để rút
ra nhận xét đó? Nếu học sinh có tiến bộ trong việc sử dụng tư liệu đồ dùng để rút ra kiếnthức, tôi sẽ tuyên dương, thưởng điểm hoặc có thể khen trước lớp
Trong quá trình giao bài về nhà giáo viên yêu cầu học sinh quan sát, tìm và chuẩn
bị đồ dùng phù hợp với khả năng của học sinh, phù hợp với nội dung bài học Đến lớpkhi đánh giá về quá trình chuẩn bị bài cũ, giáo viên luôn chú ý nhận xét việc chuẩn bị tưliệu, sử dụng tài liệu để học tập của học sinh
Trang 133.3 Kết quả
Với việc chú ý động viên, khuyến khích tôi đã tạo cho học sinh thói quen học tập,khám phá ra tri thức mới trên cơ sở tư liệu trực quan, thực tiễn Từ chỗ học sinh vui vìđược giáo viên ghi nhận đến chỗ các em đã thành thói quen và chủ động sử dụng tư liệu
đồ dùng trong học tập Điều đó khiến học sinh nắm kiến thức không cảm thấy trừu tượng
mà thấy gần gũi, kích thích các em say mê khám phá
Điểm mới, điểm sáng tạo của sáng kiến: Thay vì làm thay, làm hộ minh hoạ cho
học sinh xem tạo cho học sinh tính ỷ lại, thụ động, giáo viên giúp cho học sinh có ý thức
chuẩn bị trong học tập, nắm rõ cách thức khai thác các tư liệu, khai thác đồ dùng trực quan, tích cực suy nghĩ, chia sẻ trong hoạt động học tập Với cách làm này học sinh
được rèn những kỹ năng học môn Địa lý cần thiết: kỹ năng sử dụng bản đồ, sử dụng tranh
vẽ, biểu đồ, kỹ năng thu thập tư liệu qua sách tham khảo, kỹ năng vận dụng kiến thức để
giải thích một số hiện tượng Địa lý Từ đó các em có thái độ chủ động, tích cực sử dụng
đồ dùng trực quan không chỉ trên lớp hay ở nhà để hiểu rõ bản chất vấn đề, hứng thú, say
mê với môn học, biết giải thích các hiện tượng đồng thời liên hệ vận dụng trong cuộcsống, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn trong nhà trường
III HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN
Với biện pháp, cách làm trên tôi áp dụng tại trường TH&THCS Hoàng Châu,trong hai năm học từ 2013-2014, 2014-2015 đã thu được những kết quả cụ thể như sau:
Về thái độ: Với việc rèn kỹ năng chủ động khai thác tư liệu, đồ dùng trực quan cho học
sinh tôi nhận thấy học sinh hào hứng, tích cực hơn trong quá trình học tập được thể hiện rất rõ qua phiếu thăm dò thái độ học sinh
Tổng số Thái độ hào hứng Thái độ bình thường Ít quan tâm
Về mặt kỹ năng : học sinh đã sử dụng tương đối thành thạo các kĩ năng Địa lý như: Quan
sát, mô tả, phân tích, nhận xét và trình bày các đối tượng Địa lý, biết lập những sơ đồ đơngiản, biết vận dụng kiến thức đã học để tìm hiểu thiên nhiên môi trường xung quanh, bổsung kiến thức Địa lý cho mình Giải thích được các hiện tuợng tự nhiên đơn giản và vận
Trang 14sinh kĩ năng thu thập, xử lý, tổng hợp thông tin, rèn các kĩ năng sống sự mạnh dạn, tự tin,chủ động, tự giác tích cực trong hoạt động cũng như trong học tập
Qua việc tổng hợp phiếu điều tra thông tin từ học sinh tôi nhận thấy các kỹ năngthu thập xử lý thông tin, kỹ năng mô tả, phân tích nhận xét các đối tượng địa lý và kỹnăng tự giác tích cực trong hoạt động của học sinh lớp 6 năm học 2014 – 2015 chiếm tỉ
Kỹ năng thu thập xử lý thông tin, kỹ
năng mô tả, phân tích nhận xét các đối
tượng địa lý
9 42,9%
13 59,1 %
12 57,1%
9 40,9%
Kỹ năng tự giác tích cực trong hoạt
động
15
71,4 %
12 54,5 %
6 28,6 %
10 45,5 %
Về kiến thức: Thông qua việc chủ động sử dụng tư liệu đồ dùng học tập học sinh lĩnh
hội kiến thức nhanh hơn, tiếp nhận thông tin địa lý nhẹ nhàng hơn, qua đó nắm kiến thức
chắc chắn hơn, giúp cho giờ học trở lên sôi nổi.
Kết quả: Thống kê kết quả bài kiểm tra học kì 1 của học sinh lớp 6 qua 2 năm 2013
Qua kết quả bài kiểm tra cho thấy: hiệu quả học tập của học sinh năm học 2014 – 2015
đã có tiến bộ hơn so với năm học 2013- 2014.Khả năng vận dụng kiến thức vào bài kiểm
