GIÁO ÁN VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH VÀ CHA TÔI THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC

Vào phủ chúa trịnhTrích: Thợng kinh ký sự - Lê Hữu Trác 2tiết A- Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Nắm đợc nội dung cũng nh nét đặc sắc về nghệ thuật viết kí của Lê Hữu Trác qua đoạn trích học

Vào phủ chúa trịnh

(Trích: Thợng kinh ký sự - Lê Hữu Trác)

(2tiết) A- Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

- Nắm đợc nội dung cũng nh nét đặc sắc về nghệ thuật viết kí của Lê Hữu Trác qua đoạn trích học

B- Tiến trình dạy học

I- Kiểm tra bài cũ

Chọn phơng án trả lời đúng nhất

1 Bộ phận văn học nào cấu thành văn học Việt Nam?

a) Văn học dân gian và văn học viết b) Văn học dân gian và văn học chữ Hán c) Văn học dân gian và văn học chữ Nôm d) Văn học dân gian và văn học quốc ngữ

2 Hình thức nghệ thuật nào không phải là đặc điểm nổi bật của văn học trung đại Việt Nam ?

a) Tính quy phạm chặt chẽ b) Tính uyên bác và mô phỏng c) Cá tính nhà văn đậm nét d) Sự phá vỡ tính quy phạm

3 Thể loại văn học dùng để ghi chép về con ngời, cảnh vật, phong cảnh gọi là gì?

II- Bài mới

Lời vào bài: Lê Hữu Trác là một danh y lỗi lạc, vừa là nhà thơ, nhà văn tài hoa Tác phẩm Thợng Kinh ký sự của ông đợc đánh giá là đỉnh cao của thể kí trung đại Việt Nam và đánh dấu bớc phát triển mới trong văn xuôi tự sự trung đại Tác giả ghi lại những cảm nhận của bản thân về cảnh vật và con ngời mà mình tận mắt chứng kiến kể từ khi nhận đợc mệnh lệnh triệu về kinh đô chữa bệnh cho thế tử Cán cho tới lúc xong việc Trích đoạn Vào phủ chúa Trịnh thể hiện sự cảm nhận cảu tác giả về uy quyền và cuộc sống của của chúa Trịnh Sâm khi vào phủ chúa.

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Yêu cầu cần đạt

Kiểm tra tri thức

đọc –hiểu của HS

- Em hãy trình bày

những hiểu biết về

Lê Hữu Trác

- Tại saoLê Hữu

Trác đổi nghề võ

sang nghề y?

HS hoạt động tập thể (HS trả lời theo

HD )

1 Trình bày

2 Lí giải

A- Giới thiệu chung

I- Tác giả

- Lê Hữu Trác (1720 -1791) là một danh y lỗi lạc, một nhà văn tài hoa Hiệu Hải Thợng Lãn Ông

- Quê: làng Liêu Xá, huyện Đờng Hào, phủ Thợng Hồng, trấn Hải Dơng

- Bản thân:

+ Theo nghề võ + Sau đi sâu nghiên cứu y học “ Ngoài việc

- Kể tên tác phẩm

chính của Lê Hữu

Trác

- Thế nào là kí ?

- Đặc điểm của kí

(GV giới thiệu)

- Kí trung đại ra

đời từ khi nào ? Kể

tên 1 số tác phẩm

tiêu biểu ?

- Thợng kinh kí sự

có nghĩa là gì?

- Tóm tắt và nêu giá

trị của tác phẩm ?

- Hớng dẫn học

3 Kể

4 Trình bày

4 Trình bày

5 Giải thích

6 Tóm tắt, trình bày

Hoạt động tập thể

luyện câu văn cho hay mài lỡi gơm cho sắc, còn phải đem hết tâm lực chữa bệnh cho

ng-ời ”

- Tác phẩm: + Hải Thợng y tông tâm lĩnh gồm 66 quyển

+ Thợng Kinh ký sự:

II- Thể kí và Thợng Kinh kí sự

1 Thể kí

a) Khái niệm: Kí là loại hình văn xuôi tự sự

có nguồn gốc từ kí lịch sử dùng để ghi chép

về con ngời, sự vật, phong cảnh

b) Đặc điểm: - Kí viết về hiện tại, viết về những điều mắt thấy tai nghe, không gian, thời gian nghệ thuật kí bao giờ cũng cụ thể, gắn với những sự kiện và con ngời đang đợc

đề cập đến

- Kí chỉ thực sự ra đời khi ngời cầm bút trực diện với đối tợng bằng cảm quan trình bày của chính mình

- Kí là 1 bộ phận cùng với truyện ngắn và tiểu thuyết chơng hồi hợp thành loại hình nghệ thuật gọi là văn xuôi tự sự

- Kí trung đại ra đời vào thế kỷ XVIII

- Tác phẩm: Công d tiệp kí (Vũ Phơng Đề) Cát xuyên tiệp bút ( Trần Tiến) Thợng Kinh

kí sự ( Lê Hữu trác),

2 Thợng kinh kí sự

– Viết 8 – 1783

a Tóm tắt: theo SGK

b Giá trị tác phẩm

- Đánh dấu sự phát triển mới của thể ký trung đại:

+ Tác giả ghi lại những cảm nhận của bản thân trớc hiện tại về cảnh vậy và con ngời

mà mình tận mắt chứng kiến

- Tác phẩm có sự kết hợp nhiều bút pháp nghệ thuật: du kí, hồi kí, kí phong cảnh, kí ghi ngời, việc, sự việc

- Hình tợng tác giả hiện lên sinh động rõ ràng: một hồn thơ lai láng, một ẩn sĩ thanh cao, một danh y lỗi lạc

sinh tìm hiểu đoạn

trích

1 Xác định vị trí

đoạn trích ?

2 Đoạn trích thuật

lại sự việc gì? Căn

cứ vào những sự

việc tác giả ghi

chép, hãy xác định

cấu trúc đoạn trích

-HD HS đọc hiểu

nội dung và nghệ

thuật

+Nhóm 1

- Đọc đoạn 1, tìm

từ ngữ, hình ảnh

tác giả miêu tả

quang cảnh bên

ngoài phủ chúa

Cảnh có đặc điểm

gì?

- Chỉ ra những kẻ

hầu, ngời hạ trong

phủ chúa Từ đó

nhận xét về uy

quyền của chúa ?

- Thái độ của tác

giả đợc bộc lộ nh

thế nào? Từ nào

cho em biết?

Hoạt động nhóm + Nhóm 1: tìm hiểu đoạn 1

1 Tìm từ ngữ, hình

ảnh , nhận xét

2 Liệt kê, nhận xét

3 Phân tích nhận xét

B- Tìm hiểu đoạn trích

I- V ị trí

- Đoạn trích ở gần cuối tác phẩm

II- Đọc – hiểu cấu trúc: 3 phần

1 Đoạn 1 ( Từ đầu đến Khác gì ng phủ đào nguyên thuở nào)

2 Đoạn 2 (tiếp đến nhng phiền một nỗi là không có dịp )

3 Đoạn 3 (còn lại)

III- Đọc – hiểu nội dung và nghệ thuật

1 Đoạn 1

- Cảnh vật:

+ Cây cối um tùm + Chim kêu rít rít + Danh hoa đua thắm, gió thoang thoảng mùi hơng

+ Hành lang quanh co nối nhau liên tiếp +Đi vào phủ chúa phải qua mấy lần cửa -> quang cảnh cực kì tráng lệ, lộng lẫy không đâu bằng

- Con ngời (kẻ hầu, ngời hạ), cách nói năng: + Quan chánh đờng, quan truyền mệnh + Ngời giữ cửa truyền báo rộn ràng + Ngời có việc quan qua lại nh mắc cửi +Vệ sĩ canh giữ cửa cung, ai ra vào phải có thẻ

+ Cách nói năng: truyền mệnh, thánh chỉ, truyền báo

-> uy quyền của nhà chúa hơn cả vua

- Thái độ của tác giả:

+ Không đồng tình, có ý mỉa mai, phê phán nhà chúa:

• Lời nhận xét : Cảnh giàu sang của phủ chúa thực khác hẳn ngời thờng

• Lời thơ: Rèm châu, hiên ngọc; Lầu từng gác vẽ cung mây-> khắc hoạ rõ hơn cảnh giàu sang nơi phủ chú

- Cách ghi chép của tác giả:

- Em có nhận xét gì

về cách ghi chép sự

việc của tác giả ?

- Nhận xét chung

về đoạn1 Thử đặt

tiêu đề đoạn1

+ Nhóm 2

- Tìm chi tiết miêu

quang cảnh bên

trong phủ chúa Chi

tiết đó nói lên điều

gì?

- Sinh hoạt nơi phủ

chúa đợc tác giả ghi

lại bằng những từ

ngữ, chi nào ? ý

nghĩa của những

chi tiết đó ?

- Thái độ của tác

giả trớc những sinh

hoạt đó nh thế nào?

Tác giả bộc lộ

4 Nhận xét nghệ thuật viết kí

5 Nhận xét Đặt tiêu đề

+Nhóm 2 : tìm

hiểu đoạn 2

1 Tìm, Phân tích

2 Tìm, phân tích

3 Nhận xét

+ Ghi theo thời gian + Ghi chép chân thực, chi tiết những điều mắt thấy, tai nghe

+ Kết hợp giữa lời thơ và văn xuôi làm tăng tính chất trữ tình

* Qua cách ghi chép chân thực, chi tiết, tác giả đã tái hiện đợc bức tranh bên ngoài phủ chúa

Tiêu đề: Quang cảnh bên ngoài phủ chúa.

2 Đoạn 2

- Quang cảnh bên trong phủ chúa + Điếm :

• Làm bên một cái hồ, có những cây lạ lùng, hòn đá kì lạ

• Trong điếm, cột bao lơn lợn vòng, kiểu cách xinh đẹp

+ Nhà lớn ( “Đại đờng- còn gọi là Quyển bồng”): cao, rộng

+ Đồ nghi trợng: sơn son thếp vàng + Sập thếp vàng

+ Đồ đạc, bàn ghế nhân gian cha từng thấy -> Quang cảnh, cách bài trí trong phủ chúa, gợi cho ta sự cầu kì, sang trọng, quyền quý

- Sinh hoạt nơi phủ chúa:

+ Đồ dùng tiếp khách ăn uống toàn là mâm vàng, chén bạc

+ Thức ăn toàn của ngon vật lạ

+ Đến nội cung của Thế tử phải qua năm sáu lần trớng gấm; đờng vào nội cung tối om

om

+ Lời lẽ nhắc đến Thế tử và chúa Trịnh đều hết sức cung kính

+ Chúa Trịnh luôn có các phi tần chầu chực xung quanh; cung nhân xúm xít, đèn sáp chiếu sáng làm nổi màu mặt phấn và màu

áo

- Thái độ của tác giả : + Tuy không biểu lộ trực tiếp thái độ nhng qua ngòi bút ghi chép hiện thực, ta thấy tác giả không đồng tình với cuộc sống xa hoa

trựctiếp hay gián

tiếp ?

- Nhận xét cách ghi

chép của tác giả ở

đoạn 2

- Nhận xét chung

về đoạn 2 Thử đặt

tiêu đề cho đoạn ?

3 Nhận xét

nơi phủ chúa

- Cách ghi chép: Cách ghi chép chân thực,

sự việc đợc kể theo thời gian, cảm xúc gắn với những sự kiện đợc nói tới

* Bằng cách lựa chọn sự việc, chi tiết tiêu

biểu, tác giả đã phản ánh cuộc sống hởng thụ, xa hoa đến cực điểm ở bên trong phủ chúa Qua đó thể hiện thái độ không đồng tình với cuộc sống ấy.

- Tiêu đề: Cuộc sống xa hoa trong phủ chúa.

+ Nhóm 3

- Trong đoạn 3 tác

giả đã ghi lại mấy

sự việc chính?

- Khi vào khám

bệnh cho Thế tử tác

giả phải làm gì ?

Chi tiết nào gây ấn

tợng nhất? Chi tiết

ấy có ý nghĩa gì?

- Lê Hữu Trác đã

khám bệnh cho Thế

tử nh thế nào? Ông

nhận xét gì về bệnh

trạng của Thế tử ?

Cách lí giải của Lê

Hữu Trác cho ta

hiểu gì về ông ?

+Nhóm 3 : tìm hiểu đoạn 3

1 Xác định sự việc chính

2 Tìm, phân tích chi tiết

3 Nhận xét cách khám bệnh của Lê Hữu Trác

3 Đoạn 3

Trong đoạn 3 tác giả ghi lại 2 sự việc chính:

khắm bệnh và kê đơn a) Khám bệnh cho Thế tử

- Vào khám bệnh cho Thế tử, tác giả phải thở, đứng chờ ở đằng xa, nghe truyền lệnh->

Uy quyền trong phủ chúa

+ Chi tiết gây ấn tợng nhất:

• Thế tử- một đứa bé khoảng 5 tuổi-ngồi chễm chệ trên sập vàng để cho thầy thuốc- một cụ già - quỳ dới đất lạy bốn lạy, cời rồi lời khen : “Ông này lạy khéo”

-> Cái cời bột phát nói lên tính trẻ con

nh-ng cũnh-ng rất bề trên cho ta thấy uy quyền của nhà chúa; Cái lạy của Lê Hữu Trác là cái lạy của bề tôi trung quen sống ngay thẳng cho nên cái lạy cũng khác với cái lạy của những ngời chỉ biết khom lng, lạy lục để dựa dẫm

- Cách khám bệnh của Lê Hữu Trác + Xem kĩ lng, bụng, chân, tay một lợt + Nhận xét, lí giải về bệnh tình của Thế tử:

“ Thế tử ở trong chốn màn che, trớng phủ,

ăn quá no, mặc quá ấm nên phủ tạng yếu đi Bệnh mắc đã lâu, tinh khí khô hết, da mặt khô, rố lồi to, gân xanh, tay chân gày gò ” -> Lê Hữu Trác là một thầy thuốc giàu kinh nghiệm

b) Cách kê đơn

- Cách kê đơn của

Lê Hữu Trác có gì

khác với các thầy

thuốc trong cung?

- Qua cách khám

bệnh kê đơn, tác giả

đã bộc lộ tâm trạng

gì? Tâm trạng ấy

diễn biến nh thế

nào?

- Từ mâu thuẫn

trong tâm trạng, Lê

Hữu Trác đã hành

động nh thế nào?

Tại sao? Từ đó cho

em hiểu gì về phẩm

chất của ông ?

-Từ sự phân tích

trên, hãy dựng lại

hình tợng Lê Hữu

Trác

- Nhận xét về cách

ghi chép của tác giả

và đoạn 3

4 Phân tích, nhận xét

4 Phân tích tâm trạng

5 Phân tích

6 Tái hiện hình t-ợng

7 Nhận xét

- Cách kê đơn của Lê Hữu Trác khác với các thầy thuốc trong cung:

+ Không dùng thuốc công phạt

+ Dùng thuốc thật bổ bồi dỡng tì và thận để giữ cái thể chất Chính khí ở trong mà thắng bệnh ở ngoài sẽ tự nó tiêu dần; không trị bệnh mà bệnh mất

-> Thầy thuốc giỏi c) Tâm trạng của Lê Hữu Trác

- Tâm trạng của Lê Hữu Trác đầy mâu thuẫn + Ông hiểu rõ căn bệnh của Thế tử nhng lại

sợ chữa có hiệu quả ngay sẽ đợc chúa tin dùng, bị công danh trói buộc

+ Để tránh bị công danh trói buộc cần chữa bệnh cầm chừng, cho thuốc vô thởng, vô phạt Nhng làm thế trái y đức, trái long tâm, phụ lòng của ông cha

-> hai mâu thuẫn giằng co, xung đột nhau

- Cuối cùng, lơng tâm, phẩm chất trung thực của ngời thầy thuốc đã thắng

+ Tác giả gạt sang một bên sở thích cá nhân + Đa ra những kiến giải hợp lí, có sức thuyết phục và bản vệ ý kiến của mình mặc dù ý kiến đó trái với ý kiến của đa số thầy thuốc trong cung

-> một thầy thuốc y đức

d) Hình tợng Lê Hữu Trác

- Là một nhà thơ, nhà văn tài năng

- Là một thầy thuốc giỏi, giàu kinh nghiệm

- Có phẩm cao quý:

+ Là một thầy thuốc có lơng tâm nghề nghiệp

+ Khinh thờng danh lợi, yêu thích cuộc sống

tự do và lối sống thanh đạm, giản dị nơi quê nhà

e) Cách ghi chép

- Cách ghi chép sự việc ngắn gọn, không gian thời gian nghệ thụât gắn với những con ngời cụ thể Hình tợng tác giả hiện lên rõ ràng

* Bằng cách lựa chọn sự việc tiêu biểu,

- Đặt tiêu đề cho

đoạn

Hớng dẫn đọc

hiểu – ý nghĩa

- Xác định nội dung

chính của đoạn

trích

- Qua đoạn trích,

em hiểu gì về Lê

Hữu Trác ?

- Nét nghệ thuật

đặc sắc trong đoạn

trích là gì ?

8 Đặt tiêu đề

- Hoạt động tập thể (HS trả lời theo HD)

cách ghi chép cụ thể, tác giả đã phản ánh chân thực cuộc sống nơi thâm cung; sự ốm yếu của ông chúa nhỏ Qua đó thể hiện tài năng, nhân cách của một nhà văn, một lơng

y mẫu mực.

- Tiêu đề: Lê Hữu Trác khám bệnh, kê đơn

cho Thế tử

IV- Đọc – hiểu ý nghĩa

- Đoạn trích đã phản ánh chân thực bức tranh toàn của xã hội phong kiến Việt Nam lúc bấy giờ: vua chúa ăn chơi sa đoạ, ốm yếu; quan lại bất tài chỉ biết khom lng, quỳ gối Đó là dấu hiệu của sự sụp đổ, suy tàn

- Đoạn trích đã thể hiện khá đầy đủ phẩm chất của Lê Hữu Trác với t cách của một nhà nho thanh cao, một nhà văn lỗi lạc, một danh y y đức

- Đoạn trích thể hiện tài năng nghệ thuật của Lê Hữu Trác trong việc viết kí: lối viết ngắn gọn, chân thực, giàu chất trữ tình; có

sự đan xen của nhiều bút pháp nghệ thuật :

kí phong cảnh, tự sự; hình ảnh nhân vật trữ tình hiện lên sinh động

IV- Củng cố bài (HS làm bài vào phiếu học tập- hoạt động cá nhân)

Chọn phơng án trả lời đúng nhất

1 Giá trị hiện thực của bài Vào phủ chúa Trịnh là :

a) Phản ánh tâm trạng, thái độ của tác giả

b) Phản ánh cuộc sống xa hoa ở phủ chúa c) Phản ánh dấu hiệu suy tàn của xã hội

d) Phản ánh cảnh trang lệ trong phủ chúa

2 Từ nào trong những từ sau có thể bóc trần bản chất của chúa lớn, chúa nhỏ ? a) Sa đoạ, ốm yếu b) Bất tài, sa đoạ

c) Trác táng, bất tài d) Bất tài, yếu ớt

3 Vì sao tác giả quyết định chữa bệnh cho Thế tử mà không trì hoãn ?

a) Vì lợi lộc b) Vì công danh c) Vì y đức d) Vì uy quyền

4 Nghệ thuật đặc sắc nhất trong bài là gì ?

5 Nối tên tác giả (A) với tên tác phẩm ở cột (B) sao cho đúng?

* Đáp

án:

1.b; 2.c; 3.c; 4 Ngòi bút kí chân thực, sắc sảo;

5 1-d; 2-c; 3-a; 4-b

IV- Bài tập về nhà

1 Viết một đoạn văn trình bày cảm nhận về hình tợng tác giả

2 Viết đoạn kí (100 chữ) kể việc một sự việc mà em quan tâm

C- Hớng dẫn đọc thêm: Cha tôi (trích Đặng dịch trai ngôn hành lục – Đặng Huy Trứ)

I- Tác giả :

- Đặng Huy Trứ (1825-1874)

- Bản thân: +Có tài : đã từngđỗ cử nhân, tiến sĩ nhng bị đánh trợt và bị tớc học vị cử nhân nhng đã vơn lên

+ Hoạt động trên nhiều lĩnh vực nhng ở lĩnh vực nào ông cũng để lạị dấu ấn không phai mờ

+ Là ngời có t tởng canh tân đất nớc

II- Gợi ý đọc- hiểu

1 Quan niệm của thân phụ Đặng Huy Trứ về việc thi cử

- Năm 1843 , thi cùng cha Cha không đỗ, con đứng thứ 3

- Việc Đặng Huy Trứ làm ngời cha lo lắng “Thiếu niên đặng khoa nhất bất hạnh giã”(Ngời trẻ tuổi mà đỗ đạt là điệu bất hạnh)

+ Con mình thành đạt sớm dễ kiêu ngạo

+ Việc đỗ đạt cao để dánh cho ngời có phúc đức

- Năm 1847, thi hội đợc xếp thứ 7 nhng phạm quy nên bị truất tiến sĩ và cách bằng cử nhân

- Việc bị truất tiến sĩ , cách bằng cử nhân, cha ông cho rằng “đó là cái phúc cho nhà ta

và cái may cho bản thân trứ”

+ Phúc : Gia đình không phải gánh hoạ

e) Bắc hành tùng kí

+ May : Trứ có dịp nhìn lại để vơn lên.

- Động viên con :

+ Sau cơn ma… nếu cố gắng học hành vẫn còn nhiều hi vọng + Không đợc thoái chí

+ Thi cử có thành bại Nếu có chí hớng thì sẽ thành đạt

2 Nghệ thuật viết kí :

- Ghi chép theo thời gian Kể tỉ mỉ sự việc Tuy nhiên có chọn lọc

Củng cố

- Đặc điểm của lọai hình kí

Giá trị của bài Cha tôi

Dặn dò:

Chuẩn bị bài Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân