quá trình dịch và công tác phòng chống bệnh nhiễm trùng

Đó là một quá trình nhiễm trùng nối tiếp nhau liên tục, với sự có mặt của các vi sinh vật gây bệnh, xảy ra trong những điều kiện tự nhiên và xã hội nhất định.. Ba mắt xích trực tiếp + Ng

quá trình dịch

và công tác phòng chống bệnh nhiễm trùng

Quá trình dịch, trớc đây thờng đợc vận dụng cho các bệnh nhiễm trùng Đó là một quá trình nhiễm trùng nối tiếp nhau liên tục, với sự có mặt của các vi sinh vật gây bệnh, xảy ra trong những điều kiện tự nhiên và xã hội nhất định Thực tế, quá trình dịch là một dây những ổ dịch có liên quan với nhau, ổ dịch này phát sinh ra từ ổ dịch khác với mối liên quan bên trong của chúng đợc quyết định bởi các điều kiện sống của xã hội loài ngời

Có những quá trình dịch phát triển tơng đối đơn giản dễ thấy (sởi), có những quá trình phát triển phức tạp, khó thấy hơn (bại liệt, thơng hàn)

1 Các mắt xích liên quan của quá trình dịch

Quá trình dịch của các bệnh nhiễm trùng gồm có 3 mắt xích trực tiếp nối liền nhau và

2 yếu tố tác động gián tiếp ảnh hởng đến từng mắt xích trực tiếp

1.1 Ba mắt xích trực tiếp

+ Nguồn truyền nhiễm

Nguồn truyền nhiễm là những cơ thể sống của ngời (hoặc súc vật) trong đó vi sinh vật gây bệnh ký sinh tồn và phát triển đợc Do tính chất ký sinh của các tác nhân gây bệnh mà cơ thể ngời (hoặc súc vật ) bị nhiễm trùng đợc gọi là túc chủ, hoặc ổ chứa vi sinh vật gây bệnh, hoặc vật chủ tự nhiên cho một vi sinh vật gây bệnh nhất định Vi sinh vật gây bệnh

cứ thế nhân lên ở vật chủ này, rồi đợc đào thải ra ngoài cơ thể vật chủ đó cho đến bao giờ vật chủ này khỏi hoặc chết, nên những vật chủ này đợc gọi là nguồn truyền nhiễm

Theo học thuyết về hiện tợng nhiễm trùng không nhất thiết một cơ thể nhiễm trùng bao giờ cũng có biểu hiện lâm sàng, hoặc sau khi hết biểu hiện lâm sàng cũng là hết đào thải tác nhân gây bệnh ra khỏi cơ thể, nên nguồn truyền nhiễm có thể là ngời ốm, ngời lành mang trùng hoặc ngời khỏi mang trùng

Đối với các loài động vật là nguồn truyền nhiễm, cũng có những trạng thái tơng tự Nếu nguồn truyền nhiễm là các loại động vật hoang dại, thì bệnh sẽ có ổ chứa thiên nhiên (viêm não, dại ).…

+ Đờng truyền nhiễm

Để bảo toàn nòi giống, các vi sinh vật gây bệnh, sau khi đợc đào thải ra ngoài cơ thể của nguồn truyền nhiễm, chúng phải nhờ vào các yếu tố của môi trờng bên ngoài làm

ph-ơng tiện vận chuyển đến một cơ thể lành khác

Các yếu tố của môi trờng bên ngoài có thể vận chuyển vi sinh vật gây bệnh rất nhiều: không khí, nớc, thực phẩm, bụi, ruồi, muỗi, bọ chét Sự vận động của các yếu tố này đ… a vi sinh vật gây bệnh từ một nguồn truyền nhiễm sang một cơ thể lành gọi là đờng truyền nhiễm Ngời ta phân chúng ra 4 loại đờng truyền nhiễm: hô hấp, tiêu hóa, máu, da và niêm mạc Có những bệnh truyền theo một đờng truyền nhiễm (hô hấp: sởi, tiêu hóa: thơng hàn, máu: sốt rét, niêm mạc: lậu), nhng cũng có những bệnh có thể truyền theo nhiều đờng truyền nhiễm (bệnh than: da, hô hấp, tiêu hoá)

+ Khối cảm nhiễm

Tất cả những ngời khoẻ mạnh, nếu cha có miễn dịch, đều có thể cảm nhiễm với các bệnh nhiễm trùng Nếu đã có khả năng miễn dịch thì sẽ không mắc, hoặc mắc bệnh nhẹ Miễn dịch tự nhiên thụ động là trờng hợp đứa trẻ đợc miễn dịch của mẹ truyền cho qua rau thai, khi ra đời đã có đợc Nhng miễn dịch này không tồn tại lâu bền (đợc khoảng 6 tháng đầu), rồi tự nó giảm dần và thờng giảm hết ở tháng thứ 12 của cuộc đời Trờng hợp

mẹ không có kháng thể, hoặc kháng thể không qua đợc rau thai, thì cố nhiên đứa trẻ sẽ không có miễn dịch này tự nhiên thụ động Còn miễn dịch tự nhiên chủ động là loại miễn dịch có đợc sau khi khỏi một bệnh nhiễm trùng, hoặc tuy cha lần nào mắc bệnh nhng với nhiều lần tiếp xúc sẽ có miễn dịch thu đợc trong quá trình sống

Ngoài hiện tợng miễn dịch tự nhiên, còn có miễn dịch nhân tạo: miễn dịch nhân tạo thụ động nh khi đợc dùng các loại kháng huyết thanh chế sẵn, còn miễn dịch nhân tạo chủ

động là khi cơ thể nhận các loại vacxin

Một khi các cá thể trong khối cảm nhiễm bị mắc bệnh, thì đến lợt họ lại trở thành nguồn truyền nhiễm và quá trình dịch lại tiếp diễn

1.2 Hai yếu tố tác nhân gián tiếp

+ Yếu tố thiên nhiên: nh thời tiết, khí hậu, điều kiện địa lý, thảm thực vật, hoàn cảnh sinh thái đều có ảnh h… ởng đến sự tồn tại, phát triển, hoạc lụi tàn một bệnh truyền nhiễm nhất định

+ Yếu tố xã hội : nh tổ chức xã hội, các tổ chức chăm sóc y tế, trình độ văn hóa của một xã hội đều có ảnh hởng, nhiều khi quyết định đến sự xuất hiện, duy trì hoặc thanh toán một bệnh truyền nhiễm

2 Các hình thái và mức độ dịch

2.1 Dịch

Một bệnh truyền nhiễm sẽ trở thành một vụ dịch khi trong một thời gian ngắn, có tỷ

lệ mắc (hoặc chết) vợt quá tỷ lệ mắc (hoặc chết) trung bình trong nhiều năm liền tại khu vực không gian đó Để xác định dịch, ngời ta tính hệ số năm dịch (HSND):

HSND =

Chỉ số mắc bệnh trung bình tháng trong một năm Chỉ số mắc trung bình tháng trong nhiều năm Trong đó:

+ Chỉ số mắc trung bình tháng trong một năm đợc tính bằng:

Số mới mắc trong năm đó

12 tháng + Chỉ số mắc trung bình tháng trong nhiều năm đợc tính bằng:

Số mới mắc trong nhiều năm đó

Số tháng trong thời kỳ nhiều năm đó Nếu năm nào có hệ số năm dịch lớn hơn 100% thì năm đó đợc coi là năm có dịch trong thời kỳ đó

Vấn đề đợc đặt ra là thời kỳ nhiều năm là bao nhiêu năm là hợp lý ?

Đối với các bệnh truyền nhiễm, có chu kỳ năm rõ rệt thì dễ xác định, ít nhất cũng phải có đủ số năm của một chu kỳ, nếu đợc nhiều hơn sẽ có giá trị xác thực hơn, nhng phải lấy gọn trong một hay nhiều chu kỳ đó mới chính xác Cần nhớ rằng những bệnh truyền nhiễm có chu kỳ này cũng chỉ giữ nguyên tính chu kỳ của chúng khi cha có can thiệp nhân tạo, còn khi đã có can thiệp thì tính chu kỳ này sẽ mất đi

Đối với các bệnh truyền nhiễm không biểu hiện tính chu kỳ rõ rệt, cũng giống nh các bệnh không truyền nhiễm, theo quan niệm hiện nay của dịch tễ học, thì thời kỳ nhiều năm

kể trên phải dài, đôi khi rất dài, hàng chục năm, căn cứ vào diễn biến của từng loại dịch bệnh

2.2 Dịch địa phơng

Là bệnh dịch chỉ xảy ra ở một trong khu vực không gian nhất định, trong địa phơng

đó, không lan tràn ra các địa phơng khác Cần nhớ là trong địa phơng đó, dịch cũng không xảy ra đều đều hằng năm, mà cũng tuân theo những quy luật nhất định của nó Ng ời ta

chứng minh rằng dịch địa phơng tồn tại và diễn biến theo những yếu tố căn nguyên quy

định của dịch Những yếu tố này chỉ có và diễn biến ở trong địa phơng đó, khi những yếu tố căn nguyên này bị thay đổi hoặc triệt tiêu thì dịch địa phơng cũng thay đổi theo hoặc bị

đình chỉ

2.3 Đại dịch và dịch tối nguy hiểm

Đại dịch và quan niệm trớc đây cho một loại dịch có thể lan tràn ra ngoài biên giới một nớc, sang nhiều nớc (có quy định quốc tế) Ngày nay nó đợc hiểu là một bệnh dịch gây nên số mới mắc rất lớn khác thờng, cho dầu mới chỉ là lu hành trong một nớc Thêm vào

đó, ngời ta đa ra quan niệm về bệnh tối nguy hiểm, là những bệnh không những có khả năng làm mắc nhiều ngời mà còn gây ra tử vong cao

2.4 Các trờng hợp tản phát

Là những trờng hợp mắc lẻ tẻ, nh là không có quan hệ gì với nhau về thời gian và không gian Thờng gặp các trờng hợp tản phát ở các khu vực không gian vào những giai

đoạn không xảy ra dịch, hoặc những bệnh ít gây bệnh, đó là mức độ thấp nhất của dịch

2.5 Dịch theo mùa

Có những dịch có những diễn biến khá đều đặn theo các tháng trong năm, rõ rệt nhất

là đối với đa số các bệnh truyền nhiễm

Tính theo mùa chịu ảnh hởng nhiều của các yếu tố thiên nhiên, nhng cũng có những can thiệp của các yếu tố xã hội

Để xác định tính chất theo mùa của dịch, ngời ta tính hệ số mùa dịch (HSMD) theo tháng:

HSMD =

Chỉ số mắc trung bình ngày/tháng Chỉ số mắc trung bình ngày/năm x 100 Trong đó:

Chỉ số mắc trung bình ngày/tháng đợc tính bằng:

Số mới mắc của một tháng

Số ngày của tháng đó (28-29-30-31 ngày)

Chỉ số mắc trung bình ngày/năm đợc tính bằng:

Số mới mắc bệnh của một năm

365 ngày Nếu tháng nào có hệ số tháng dịch lớn hơn 100% đợc coi là tháng dịch, và nhiều tháng dịch liền nhau trong năm đợc coi là mùa dịch

Các bệnh truyền nhiễm cấp tính thờng biểu hiện tính chất mùa dịch rõ ràng, những quy luật đó thờng hằng năm, năm nào cũng xảy ra

2.6 Khái niệm dịch vận dụng đối với các bệnh không truyền nhiễm, mạn tính

Đối với các bệnh không truyền nhiễm, mạn tính trớc đây không có khái niệm dịch Khái niệm này đợc thay thế bằng khái niệm xu thế tăng hoặc giảm trong một thời gian dài nhiều năm Xu thế có đợc bằng cách theo dõi nhiều năm về tỷ lệ mới mắc của một bệnh trạng nhất định Bên cạnh đó, nếu một yếu tố nguy cơ tơng quan cũng đợc theo dõi song song thì sẽ có thể hình dung đợc xu htế giảm hay tăng của bệnh trạng khi yếu tố nguy cơ tơng quan của nó đợc ngăn chặn hay phát triển, tất nhiên là ngời ta phải đặt yếu tố nguy cơ tơng quan này trong toàn bộ lới nguyên nhân của bệnh Thí dụ: ở Mỹ, ngời ta đã theo dõi số mới mắc bệnh ung th phổi từ những năm 50 trở về đây, đã xác định đợc rằng ở nớc họ đã có xu thế tăng rất rõ rệt, sự gia tăng này xảy ra sau sự gia tăng hút thuốc lá cũng rất rõ rệt nh vậy khoảng vài chục năm

3 Phân loại bệnh truyền nhiễm

3.1 Cơ chế truyền nhiễm

Cơ chế truyền nhiễm là một cơ chế đảm bảo cho vi sinh vật gây bệnh từ vật chủ này sang sinh trởng và phát triển ở một vật chủ khác

Cơ chế truyền nhiễm nh vậy gồm ba giai đoạn:

- Vi sinh vật gây bệnh khỏi vật chủ cũ

- Vi sinh gây bệnh tồn tại ở môi trờng bên ngoài

- Vi sinh vật gây bệnh xâm nhập vào vật chủ mới

+ Vị trí đào thải của vi sinh vật ra khỏi cơ thể

Các bệnh truyền nhiễm chỉ có bốn vị trí đào thải khỏi cơ thể: theo phân, theo đờm và các chất tiết mũi họng, theo máu đợc các vectơ trung gian, hút ra khỏi cơ thể, theo sự thải

bỏ của da, niêm mạc, lông, tóc…

+ Sự tồn tại của vi sinh gây bệnh ở môi trờng ngoài cơ thể

Sự tồn tại này lâu hay chóng là tùy thuộc vào điều kiện của môi trờng bên ngoài,

nh-ng quyết định vẫn là sức đề khánh-ng của chính bản thân vi sinh vật gây bệnh trớc nhữnh-ng điều kiện đó

Thí dụ: virut đậu mùa, trực khuẩn lao tồn tại đợc rất lâu ở môi trờng ngoài cơ thể, ngay cả trong những điều kiện khô hanh khắc nghiệt vẫn có thể gây bệnh sau nhiều năm mỗi khi xâm nhập trở lại đợc cơ thể Trực khuẩn than, uốn ván cũng tồn tại đợc rất lâu, nhờ

có nha bào của chúng

Các loại virut viêm gan, trực khuẩn thơng hàn, virut bại liệt, trực khuẩn bạch hầu cũng có sức chịu đựng khá ở ngoại cảnh Các loại không có sức chịu đựng lâu ở ngoại cảnh

nh virut sỏi, virut cúm, dại, các loại tác nhân của các bệnh hoa liễu chỉ truyền trực tiếp + Khái niệm về vị trí cảm nhiễm

Một vi sinh vật gây bệnh mỗi khi xâm nhập một cơ thể mới đều phải gặp đợc một tổ chức, một cơ quan đầu tiên thích hợp để ký sinh tồn tại và phát triển ở tổ chức đó( phẩy khuẩn tả ở ruột non) hoặc còn có thể xâm nhập vào các tổ chức khác, hoặc cơ quan khác Tất cả những tổ chức, những cơ quan của cơ thể mà sinh vật gây bệnh tồn tại và phát triển đợc ở đó đều đợc gọi là vị trí cảm nhiễm của cơ thể đối với vi sinh vật gây bệnh

+ Khái niệm về vị trí cảm nhiễm đầu tiên

Một khi vi sinh vật gây bệnh đã xâm nhập vào cơ thể thì ở những cơ quan, những tổ chức của cơ thể đầu tiên chúng gặp phải, thích ứng đối với chúng, vi sinh vật bắt đầu sinh sản và phát triển ở đó Những cơ quan, những tổ chức này đợc gọi là vị trí cảm nhiễm thứ nhất của cơ thể đối với vi sinh vật gây bệnh, sau đó, tùy thuộc cơ chế sinh bệnh mà vi sinh vật gây bệnh chỉ ở vị trí đó hoặc tiếp tục gây bệnh cả ở những tổ chức khác nữa, đó là vị trí cảm nhiễm thứ hai

Thí dụ: trực khuẩn bạch cầu chỉ có vị trí cảm nhiễm duy nhất là hầu họng, virut bại liệt có vị trí nhận vào thứ nhất là niêm mạc ống tiêu hóa, và vị trí cảm nhiễm thứ hai là chất xám của sừng trớc tuỷ sống

Chúng ta thấy, nh vậy vị trí cảm nhiêm thứ nhất của vi sinh vật gây bệnh, vừa là vị trí nhận vào, đồng thời cũng là vị trí đào thải vi sinh vật gây bệnh ra khỏi cơ thể

3.2 Phân loại bệnh truyền nhiễm

Căn cứ vào vị trí cảm nhiễm thứ nhất, ngời ta chia các bệnh truyền nhiễm làm bốn loại khác nhau về cơ chế truyền nhiễm, về phơng thức truyền nhiễm, mỗi loại có một đờng truyền nhiễm riêng biệt

+ Các bệnh truyền nhiễm đờng tiêu hóa: có cơ chế lan truyền phân - miệng.

+ Các bệnh truyền nhiễm đờng hô hấp: có cơ chế lan truyền bằng giọt nớc bọt, bụi - hít thở

+ Các bệnh truyền nhiễm đờng máu có cơ chế lan truyền do côn trùng hút máu – tuần hoàn

+ Các bệnh truyền nhiễm đờng da và niêm mạc: có cơ chế lan truyền ngoài da- niêm mạc

+ Một số bệnh có nhiều cơ chế lan truyền: nh bại liệt có thể lan truyền theo đờng tiêu hóa và hô hấp, bệnh than có thể lan truyền theo đờng tiêu hóa, đờng da, đờng hô hấp

4 Nguyên lý phòng chống dịch

Việc phân chia các biện pháp phòng dịch riêng rẽ với các biện pháp chống dịch, trên thực tế không bao giờ tách rời nhau vì các biện pháp thờng đợc tiến hành đồng bộ trên ý nghĩa chống dịch cũng là để phòng dịch, với sự nhấn mạnh đến biện pháp này hay biện pháp khác tùy theo bệnh, và tình hình cụ thể của bệnh đó

4.1 Quan niệm sinh thái - xã hội của các bệnh truyền nhiễm

Các bệnh truyền nhiễm (nhiễm khuẩn, ký sinh trùng, virut ) hiện nay vẫn còn là… một nguy cơ quan trọng của thế giới, ngay cả ở các nớc phát triển, và cố nhiên là nặng nề ở các nớc chậm phát triển

Các bệnh truyền nhiễm (còn gọi là các bệnh lây) có phơng thức đặc biệt trong quá trình gây bệnh ở ngời: nhiễm trùng là một hiện tợng sinh thái học, biểu hiện sự đấu tranh qua lại giữa hai vật thể sống thuộc hai đẳng cấp sinh vật khác nhau, trong đó có thể biểu hiện của nhiễm trùng ngoại sinh dới các hiện tợng ký sinh, và nội sinh, dới các hiện tợng

đồng sinh và cộng sinh

Trong các biểu hiện của bệnh truyền nhiễm trong quần thể ngời thì yếu tố "thời gian tiếp xúc" của tác nhân nhiễm trùng với quần thể có tầm quan trọng đặc biệt: đối với từng cá thể nó gây nên các thể lâm sàng khác nhau (thể lâm sàng điển hình, thể ẩn, thể nhẹ, thể tiền tàng, thể nặng cấp tính ).…

Còn đối với quần thể là những mức độ và hình thái dịch khác nhau (dịch tản phát, dịch địa phơng, đại dịch)

Các bệnh truyền nhiễm cấp tính là những thể hiện hiện tợng ký sinh điển hình ở quần thể ngời gây nên do tình trạng mất cân bằng sinh thái học ở đây nổi bật là tình trạng mất

cân bằng sinh thái miễn dịch - cảm nhiễm trong quần thể Các bệnh truyền nhiễm mạn tính

có thời gian tiếp xúc kéo dài giữa tác nhân và cộng đồng Trong quá trình tiếp xúc đấu tranh đó, có rất nhiều biến thiên sinh học đã xảy ra và luôn luôn biến đổi về phía tác nhân (độc lực, khả năng sinh độc tố, tính kháng thuốc ) về phía túc chủ (tính miễn dịch đặc… hiệu và không đặc hiệu ).…

Lịch sử các bệnh truyền nhiễm trong xã hội loài ngời đã chứng tỏ có khá nhiều bệnh

đã thay đổi, có những bệnh đã mất đi (đậu mùa, bại liệt) có những bệnh mới xuất hiện (bệnh Legionellose và mới đây là bệnh AIDS, bệnh SARS)

Vì các bệnh nhiễm trùng có một yếu tố căn nguyên đặc hiệu (vi khuẩn, virut, rickettsia, nấm, đơn bào, ký sinh) nên có rất nhiều yếu tố khác tham gia vào làm cho bệnh phát sinh và lan tràn bệnh trong quàan thể ngời Cho nên bên cạnh các tác nhân gây nhiễm trùng (với độc lực, biến dị , di truyền ) còn cần phải nghiên cứu về sinh thái đặc biệt của… chúng Vật chủ ( tính cảm nhiễm, tính miễn dịch, sức đề kháng ) và các môi tr… ờng tự nhiên (địa lý, khí hậu, các ổ chứa, các vectơ, các phơng tiện truyền nhiễm ) và cả môi tr… -ờng xã hội của ngời (các điều kiện sống, nhà ở, dinh dỡng, thực phẩm, các điều kiện kinh

tế, văn hóa ).…

Cho nên sự biểu hiện lâm sàng ở cá thể và biểu hiện dịch trong cộng đồng phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, tất cả biểu thị bởi khái niệm "xác suất" tiếp xúc thích đáng trong các tác động đồng thời của tỷ lệ các cá thể cảm nhiễm và miễn dịch ở nhiều mức độ khác nhau, của tỷ lệ ngời mang mầm bệnh (mang mầm bệnh cấp tính, mạn tính, lành và khỏi mang mầm bệnh mang mầm hoạt động hoặc vô hại ) của các yếu tố vật lý sinh học của môi tr… -ờng chung quanh (khí hậu, địa hình, ổ chứa thiên nhiên, vectơ ), của môi tr… ờng xã hội (điều kiện kinh tế, trình độ hiểu biết và ý thức, thực trạng vệ sinh cá nhân, vệ sinh lao động, thức ăn, nhà ở, mật độ dân số, số ngời trong gia đình ).…

4.2 Đánh giá bệnh truyền nhiễm trong quần thể.

Nh trên đã trình bày, công tác dịch tễ các bệnh truyền nhiễm đòi hỏi phải có những hiểu biết đầy đủ về tác nhân, vật chủ và môi trờng đối với từng loại bệnh, đặc biệt là phơng thức lây truyền của chúng Sự biến đổi các bệnh đó phụ thuộc vào các tác nhân, vật chất và môi trờng khác nhau, đặc biệt phải chú ý đến các yếu tố nh độc lực, tính gây bệnh, tính lây lan, thời gian phơi nhiễm, cờng độ tiếp xúc, lối xâm nhập và đào thải, các vectơ và sinh thái của chúng, các phơng tiện truyền nhiễm, tuổi, khí hậu, các biến đổi theo mùa, xu thế biến

đổi theo năm, các điều kiện thuận lợi cho việc lan truyền, các biến đổi của thời kỳ ủ bệnh

Thí dụ: với thời kỳ ủ bệnh (từ lúc tác nhân xâm nhập đến khi biểu hiện những dấu hiệu hoặc triệu trứng đầu tiên của bệnh) là rất quan trọng trong việc điều tra xác định một

vụ dịch, nhất là tìm nguồn truyền nhiễm

Thời kỳ này thùy thuộc vào tốc độ sinh sản nhân lên của tác nhân trong cơ thể túc chủ, vào các vị trí cảm nhiễm đầu tiên và các vị trí cảm nhiễm khác, vào số lợng tác nhân xâm nhập Biết thời kỳ ủ bệnh còn giúp cho việc đề xuất thời gian cách ly có hiệu quả.…

Tác nhân

Các khả năng và xác suất tác động phối hợp

Người ốm, mang mầm bệnh ổ chứa động vật, ổ chứa vô tri

Giọt nước bọt, vật dùng, nước, thức ăn

véc tơ

Quần thể có nguy cơ mắc, tình trạng sức khoẻ miền dịch dinh dưỡng, nhà ở gia

truyền

Các bệnh truyền nhiễm cũng đợc đánh giá bằng:

4.2.1 Tỷ lệ hiện mắc

Dùng để đánh giá khả năng gây bệnh, nhất là với các bệnh mạn tính, để xác định nhu cầu y tế (số giờng bệnh, cán bộ bệnh viện, phúc lợi và xã hội ).…

4.2.2 Tỷ lệ mới mắc

Để đánh giá tốc độ lan tràn của bệnh trong những khoảng thời gian nhất định

- Tỷ lệ tấn công tiên phát bằng:

Số mắc bệnh trong một thời gian

Số cảm nhiễm/thời gian đó x k

- Tỷ lệ tấn công thứ phát bằng:

Số mắc thêm/quần thể

Số cảm nihễm không kể số mắc trớc đó

x 100

Tỷ lệ tấn công áp dụng cho những vụ dịch ngắn, đột xuất (thí dụ: nhiễm độc thức ăn)

mà ngoài thời gian xảy ra vụ dịch thì số mắc là rất ít

- Tỷ lệ tiếp xúc:

Là tỷ số giữa số ngời có tiếp xúc với tác nhân và số cá thể trong quần thể

Để có đợc những dữ liệu đánh giá, ngời ta tiến hành một số biện pháp cụ thể sau đây: + Khi có dịch:

Trên cơ sở giám sát bệnh truyền nhiễm, bao giờ ngời ta cũng thu đợc một tỷ lệ mắc trung bình hằng năm của bệnh, và sẽ dễ dàng xác định đợc ở một thời điểm nào đó của một

địa phơng nhất định là có ở tình trạng dịch hay không

Nếu có, để đánh giá tình hình dịch, phải tiến hành điều tra vụ dịch (và sau đó phải xử

lý ổ dịch)

+ Khi không có dịch

Bên cạnh hệ thống giám sát dịch tễ, muốn đánh giá tình hình một bệnh truyền nhiễm, ngời ta thờng tiến hành những cuộc nghiên cứu ngang vào những thời điểm thích hợp đối với những diễn biến đặc thù của bệnh đó

Kết quả của những đợt nghiên cứu ngang sẽ cho phép đánh giá tình hình bệnh truyền nhiễm sát hợp nhất, chính xác nhất, để dựa vào đó có kế hoạch phòng ngừa; hữu hiệu nhất