Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế

Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế Nghiên cứu phương thuốc bán hướng chi về thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế

BO GIAO DUC VA DAO TAO BO Y TE

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

HOÀNG THỊ NGỌC ANH

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG THUỐC BÁN HƯƠNG CHI

VE: THANH PHAN HOA HOC, TAC DUNG HA LIPID

MAU VA THAM DO DANG BAO CHE

LUẬN VĂN THẠC SỸ DƯỢC HỌC

HÀ NỘI 2012

BO GIAO DUC VA DAO TAO BO Y TE

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

HOÀNG THỊ NGỌC ANH

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG THUOC BAN HUONG CHI

VE: THANH PHAN HOA HOC, TAC DUNG HA LIPID

VA THAM DO DANG BAO CHE

LUAN VAN THAC SY DUOC HOC

CHUYÊN NGÀNH DƯỢC LIỆU - DUGC HOC CO TRUYEN

MA SO: 607310

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phùng Hòa Bình

HÀ NỘI 2012

LOI CAM ON

Sau gân một năm nghiên cứu để hoàn thành luận văn này, tôi xin tỏ

lòng kinh trọng và biết ơn sâu sắc tới người thầy PGS.TS Phùng Hoa Binh,

đã trực tiếp hướng dân và động viên tôi trong suốt quá trình làm luận văn

lôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới cô PGS.TS Phạm Thị Minh Huệ đã tạo điễu kiện, tận tình giúp đố tôi thực hiện nghiên cứu về bào chế

Toi xin gui loi cam ơn tới thay cô, các anh chị ở Bộ môn Dược cổ truyền Trường đại học Dược Hà Nội đã giúp đỡ và chỉ bảo tận tình cho tôi

trong quá trình nghiÊn cứu

Tôi cũng xin cảm ơn Ths Đỗ Thị Phương, trưởng phòng Dược lý Sinh hóa — Viện Dược liệu, cùng các anh chị ở Viện Dược liệu đã nhiệt tỉnh giup

đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu về tác dụng dược lý phương thuốc Bán Huong Chi

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Hà Nội, tháng I1 năm 2012

Học viên

Hoang Thi Ngoc Anh

CHU ONG 1 TÔNG QUAN 5t tt gu 3

1.1 Lipid trong cơ thể con nBưỜi - ¿se ket gen ch gcee 3

IS (06v 0o —-'-ẼẦ 3 1.1.2 Lipid ¡cái ng 4

1.1.3 CHO€S€TOÌ GGĂ S3 9 9g ng ng vú 4

1.2 Quan điểm y học hiện đại về hội chứng rỗi loạn lipid máu 5

1.3 Quan điểm y học cổ truyền về rồi loạn lipid máu - - - 2+ e¿ 8

1.3.2 Sự tương đồng giữa chứng đàm thấp và rỗi loan lipid mau 10

1.4 Một số bài thuốc có tác đụng làm giảm lipid máu - 11 1.5 Phương thuốc “Bán Hương Chỉ” - Set EESEkckeE ket ereced 12

1.6.2 Một số dạng thuốc bào chế từ đông được -. 5- - 22 CHƯƠNG 2 NGUYÊN LIỆU, PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP

2.4.1 Thâm định tính đúng của vị thuỐc ¿- + sxx+xk+xsxvxea 27 2.4.2 Nghiên cứu thành phần hóa học -¿- - c6 xe x++x+xeš 27

2.4.3 Tham do tac dung ha lipid mấu - << «<< <<+<++2 28

2.4.4 Thtr dOc tinh CAp.icicccccsscscscsssssscsscscssscssscsecscssscsesssscseesesessavens 29

2.4.4.1 Nguyên vật liệu thí nghiệm - ‹< <<: 29

2.4.4.2 Phương pháp thí nghiỆm c5 5s Ss*++<<+s 29

2.4.5 Nghiên cứu thăm dò đạng bào chế - - - c6 sxssssxcxei 30

2.4.5.1 Điều chế cao đặc E —- BHC -. . 5-cccce 30

2.4.5.2 Phương pháp bào chế - -s- k+xx+k+kex tk xee 31 2.4.5.3 Đánh giá tiêu chuẩn đạng bào chễ -5- e: 31

CHƯƠNG 3 KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU 2-5: 5552552552 32

3.1 Thâm định tính đúng của vị thUỐc s- - s ke sxckkevrvckexeei 32

3.2 Nghiên cứu thành phần hóa học - - - sk +xe ket 38

3.5.1 Điều chế cao đặc - ca canh v 191 218115515515 E55EEEE se srrd 59

3.5.2 Thăm dò bào chế viên nang UNG ceccsccceseseccssesteesteteeeseens 59

3.5.2.1 Khảo sát quá trình tạo hạt «5< <<<+<+2 59 3.5.2.2 Xây dựng công thức bào chê - - sscsccscscxo 62

3.5.3 Thăm dò bảo chế viên nén - cv +cxtcerkreerkrerrke 64

CHUONG 4 BÀN LUẬN - Ghi crưcreg 65 4.1 Nghiên cứu thành phần hóa học - - - + kE9Et+k£ eEeEe£Eekexsrkekd 65

4.2 Tác dụng dược Ìý cọ HH ng ng ke kết 65 4.3 Dạng bào CẾ -.- - cv 10 1011 11111111 0101101111011 1xx reo 67

KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MUC CAC KY HIEU, CAC CHU VIET TAT

Ban Huong Chi

Cholesterol toan phan Dung dich

Dược điển Việt Nam IV

Cao cồn phương thuốc Bán Hương Chi

Cao cồn quế chỉ Sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao

(High performance thin layer chromatography)

High Density Lipoprotein (Lipoprotein ti trong cao) Intermidiate Density Lipoprotein (Lipoprotein ti trong trung binh) Low Density Lipoprotein (Lipoprotein ti trong thap)

Cao nước phương thuốc Bán Hương Chỉ

Cao nước quế chỉ

Nhà xuất bản

Phương thuốc

Phản ứng

Quế chỉ Sắc kí lớp mỏng

Triglycerid

Thí nghiệm Trang

Thuốc thử

Ultra Violet Very low-density lipoprotein (Lipoprotein ti trong rat thap)

Y hoc cé truyén

Y hoc hién dai

DANH MUC CAC BANG

Bang 1.1 Phan loại các typ réi loan lipid mau theo Fredrickson 6

Bang 1.2 Phan loai rỗi loạn lipid máu theo Hội tim mạch Việt Nam và theo ATTP III (2001) - - Ăn, 6 Báng 1.3 Tác dụng của phương thuốc Bán Hương Chi -. 20

Bảng 3.1 Kết quả định tính thành phân hóa học trong E - BHC, N- BHC 46

Bảng 3.2 Kết quả SKLM phân đoạn Ethylacetat từ dịch chiết E-BHC 49

Bang 3.3 Két qua SKLM phân đoạn n - Butanol từ địch chiết E-BHC 31

Bang 3.4 Ham luong Chol-T (mg/dl) va ty 16 (%) tang Chol-T huyết thanh trước và sau tiêm triton của các lô -. - 54

Bang 3.5 Ham luong TG (mg/dl) va tỷ lệ (%) TG huyết thanh trước va sau THEM tritON CUA CAC PT a - 55

Bảng 3.6 Kết quả thử độc tính cấp của cao cồn phương thuốc BHC 58

Bảng 3.7 Kết quả tạo hạt với hỗn hợp (Erapac, CaHPO/) - -: 60

Bảng 3.8 Kết quả tạo hạt với hỗn hợp (Aerosil, CaCO) 61

Bảng 3.9 Kết quả tạo hạt với hỗn hợp (Erapac, Aeros1l) .- 62

DANH MUC CAC HINH VE, DO THI

Hình 2.1 Sơ đồ bào chế cao đặc E - BHC - -< 2 30

Hình 3.1 Ảnh cây và hoa Bán hạ nam ‹ cc-c << 2c c2 32

Hình 3.2 Ảnh chup vi thuốc Bán ha nam viccccccccscccccsssesesesesessscscsesssescecseecaeans 32 Hinh 3.3 Anh chup dac điểm vi hoc b6t Ban ha nam cccccccccscssscsesssesesssees 33

Hình 3.4 Ảnh cây và hoa Huong phul cc.ceeccecccucecesceusceuseecenes 34

Hình 3.5 Ảnh chụp vị thuốc Hương phụ .- - - + 6xx +x+kexe£keEexsrkd 34

Hình 3.6 Ảnh chụp đặc điểm vi học bột Hương phụ - - 5 «¿ 35 Hình 3.7 Ảnh chụp vị thuốc Quế chi -¿-¿- + SkckcketeEkekckererkr 36 Hình 3.8 Ảnh chụp đặc điểm vi học bột Quế chi . se cxcxcered 36

Hình 3.9 Ảnh chụp vị thuốc Thương truật cv ke 37

Hình 3.10 Ảnh chụp đặc điểm vi học bột Thương truật - 37 Hình 3.11 Sắc kí đồ phân đoạn Ethylacetat từ dịch chiết E - BHC 49

Hình 3.12 Sắc kí đồ phân đoạn n - Butanol từ dịch chiết E - BHC 51

Hinh 3.13 Biéu dé biéu thi ty 16 (%) tang Chol - T (mg/dl) huyét thanh 6

chuột sau khi tiêm triton 6 cac lô thí nghiệm 555cc ss‡sss+sss2 56

Hình 3.14 Biểu đồ biểu thị tý lệ (%) tăng TG (mg/dl) huyết thanh ở chuột

sau khi tiêm triton ở các lô thí nghiỆm - 55 S1 1E 555552 56

DANH MUC PHU LUC

Phụ lục 1: Hàm lượng và tỷ lệ (%) tăng Chol - T và TG trước và sau khi tiêm Triton của cac 16 TN

Phụ lục 2: Một số công thức bài thuốc có tác dụng hạ lipid máu

Phụ lục 3: Bảng ngoại suy liều tương đương giữa các loài

Phụ lục 4: Thẻ tích tối đa dung dịch thuốc có thể dùng cho động vật

Phụ lục 5: Kết quả kiêm định một số chỉ tiêu viên nén Bán Hương Chi

Phụ lục 6: Dự thảo quy trình bào chế viên nén Bán Huong Chi

Phụ lục 7: Phác thảo quy cách thành phâm viên nén Bán Hương Chi

DAT VAN DE

Bệnh rối loạn lipid máu là một bệnh phố biến ở Việt Nam và trên thế

giới, nhất là ở các đô thị, với tỉ lệ mắc bệnh cao Đặc biệt, khi đời sống được

cải thiện cùng với lối sông tĩnh tại dẫn đến tỉ lệ bệnh nhân có hội chứng rối

loạn lipid ngày càng tăng Rối loạn lipid máu là nguy cơ chính của nhiều bệnh nguy hiểm như: cao huyết áp, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, xơ

vữa động mạch Điều trị rối loạn lipid mau da va dang la van dé quan tam

hang đầu của y học thế giới cũng như y học Việt Nam

Y học hiện đại đã đi sâu và nghiên cứu, tìm ra nhiều loại thuốc có tác

dung làm giảm lipid máu, hiệu quả điều trị cao, tiện sử dụng Nhưng hâầu hết các bệnh nhân với hội chứng tăng lipid máu cần được điều trị với hai hay

nhiều thuốc, việc sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc sẽ làm tăng nguy cơ xuất

hiện các tác dụng không mong muốn; mặt khác giá thành thuốc khá cao

không phù hợp với điều kiện kinh tế của đại đa số bệnh nhân

Cây cỏ đã đóng góp đáng kể, làm giàu thêm danh mục thuốc trị rỗi loạn lipid máu; nhiều dược liệu được xác định bằng dược lý hiện đại có tác dụng tốt trên rỗi loạn chuyển hóa lipid đã được công bố và đưa vào áp dụng

Y học cỗ truyền Việt Nam nhận thấy chứng rối loạn lipid máu và

chứng đàm có nhiều điểm tương đồng, bài thuốc có tác dụng trừ đàm thấp

cũng có liên quan đến tác dụng hạ lipid máu,

Xuất phát từ nhu cầu thực tế, đồng thời góp phân làm phong phú thêm

kho tàng thuốc điều trị rối loạn lipid máu, chúng tôi thiết kế phương thuốc Bán Hương Chi và thực hiện đề tài "Nghiên cứu phương thuốc Bán Hương Chỉ về: thành phần hóa học, tác dụng hạ lipid và thăm dò dạng bào chế"

VỚI Các mục tiêu sau:

1 Nghiên cứu tác dụng giảm cholesterol và triglycerid trong máu, độc tính cấp của phương thuốc Bán Hương Chỉ

2 Thăm dò dang bao ché phù hợp đỗi với phương thuốc

3 Nghiên cứu thành phân hóa học góp phân xây dựng một số tiêu chuẩn cho dạng cao thuốc

CHUONG 1 TONG QUAN

1.1 Lipid trong co thé con người

1.1.1 Vai trò của lipid

Trong cơ thể con người, lipid có vai trò chính: cung cấp, dự trữ năng

lượng và tham gia vào cấu tạo tế bào Lipid dự trữ chủ yếu là triglycerid ở tổ chức mỡ đưới da Lượng lipid dự trữ thay đổi theo chế độ ăn và trạng thái cơ thé [10]

Lipid tham gia vao cau tao mang tế bào, màng nhân, màng các tiêu thê

trong tế bào và có mặt trong thành phần của bào tương hầu hết là lipid phức

tạp chủ yếu là phospholipid [10]

Ngoài ra, lipid còn có vai trò bảo vệ, điều hòa thân nhiệt, hấp thu và vận chuyên các chất tan trong dau; đặc biệt là các vitamin A, D, E, K và các hormon steroid [10]

Trong cơ thể, lipid phan bé 6 ba khu vuc [11] [12]:

Khu vực các lipid cau trac gém các lipid có ở màng tế bào, bào tương nhu cholesterol, cac lipid khac nhu phospholipid, acid béo

Khu vực lipid dự trữ: tạo nên lớp mỡ mà thành phần chủ yếu là triglycerid, ở khu vực này luôn có quá trình sinh và thoái biến lipid

Khu vực lipid lưu hành: lipid được kết hợp với mot loai protein là apoprotein (Apo) dé chuyén thanh dang lipoprotein luu hanh trong mau

1.1.2 Lipid trong mau

Trong mau, lipid 6 dang lipoprotein hoa tan dé van chuyển đến các tổ

chức, cơ quan Lipoprotein bao gồm 5 loại (phân loại theo tỉ trong) [9] [24]:

- Hạt vi thê dưỡng chấp (Chylomicron) d<0,94

- Lipoprotein ti trong rat thap (VLDL) 0,94< d < 1,006

- Lipoprotein ti trong thap (LDL) 1,019<d < 1,063

- Lipoprotein ti trong trung binh (IDL) 1,006 <d < 1,019

- Lipoprotein ti trong cao (HDL) 1,063 <d < 1,210

Do đó có thể phân biệt các lipoprotein bằng phương pháp siêu ly tâm hoặc

dién di

Sw van chuyén lipid:

- Chylomicron: do cac tế bào niêm mạc ruột non tạo nên, có vai trò van

chuyền TG ngoại sinh

- VLDL: chủ yếu do gan tổng hợp, vận chuyển lipid cha yéu là TG nội

sinh và một phần cholesterol

- LDL: là sản phẩm chuyền hoá của VLDL có tỉ trọng cao và kích thước

nhỏ hơn VLDL Vai trò chính là vận chuyển cholesterol nội sinh tới các tô

chức

- HDL: nguén gốc từ gan và ruột, vận chuyên cholesterol và phospholipid

từ tê bào ngoại vi về gan đê thải ra ngoài băng đường mật

1.1.3 Cholesterol

Cholesterol trong cơ thể có hai nguon sốc:

Nguồn gốc ngoại sinh: do niêm mạc ruột hấp thu từ thức ăn, chủ yếu từ

mỡ động vật, có thể từ 0,5 - 1g/ngay [10]

Nguồn gốc nội sinh: đo cơ thể tổng hợp chủ yếu ở tế bào gan khoảng lg/ngày [10]

Cholesterol có vai trò tham gia câu tạo màng tế bào Con đường chuyển

hoá chủ yêu của cholesterol là chuyên thành acid mật ở gan, rôi thành muôi

mật đồ vào ruột giúp cho quá trình tiêu hoá và hấp thu lipid Cholesterol con

là nguyên liệu tổng hợp hormon steroid [10]

Trong máu cholesterol tồn tại đưới hai dạng: dạng tự do (chiếm 1/3) va

dạng este (chiếm 2/3), cả hai dạng này đều kết hợp với protein tạo thành lipoprotein Bình thường ở người nông độ cholesterol toàn phần trong máu khoảng 200 mg/dl, chủ yếu là dạng cholesterol - este Nồng độ cholesterol

trong hông cầu và trong huyết thanh bằng nhau, trường hợp bệnh lý chỉ thấy

tăng cholesterol ở huyết thanh [10]

1.2 Quan điểm y học hiện đại về hội chứng rối loạn lipid máu

Hội chứng rối loạn lipid máu nguyên phát

Hội chứng rối loạn lipid máu thứ phát

Rối loạn lipid máu thể nguyên phát: phân loại kinh điển dựa trên đặc

điểm tăng nông độ lipid và lipoprotein máu theo Fredrickson phenotype [9] [24]

Bang 1.1 Phan logi các typ rối loạn lipid mdu theo Fredrickson [9]

lipoprotein “A va, Thấp | Tối a 61 uu Binh | Grothan C ao

Việt Nam thường trên

Réi loan lipid mau thể thứ phát: gặp nhiều trong các bệnh như đái tháo

đường, bệnh gout, suy tuyến giáp nguyên phát, hội chứng tắc mật, hội chứng

thận hư, suy thận mạn Khi dùng một số loại thuốc cũng có thể gây tăng

lipid máu như corticoid, thuốc lợi tiêu, thuốc hạ huyết áp hoặc ăn nhiều thức

ăn có chứa nhiều chất béo bão hòa, cholesterol [23] [24] [49] [Z4]

Biến chứng:

Xơ vữa động mạch: tăng lipid máu là một trong những yếu tố đe dọa chính của bệnh xơ vữa động mạch Cholesterol tỉ trọng thấp (LDL) lưu hành trong

mạch máu, nó sẽ từ tử lắng đọng vào thành mạch Cùng với một số chất khác,

nó sẽ hình thành mảng xơ vữa động mạch, làm lòng mạch bị hẹp dần hoặc tắc

Các thuốc điều trị trên vẫn được dung phố biến và có hiệu quả tốt Tuy nhiên, giá thành các thuốc này khá đắt, và đều có những tác dùng không

mong muốn trên hệ tiêu hóa như rối loạn tiêu hóa, tiêu cơ vân và rối loạn thần kinh trung ương Vì vậy, hầu hết những thuốc này đều chống chỉ định cho đối tượng phụ nữ mang tha, đang cho con bú cũng như những người bị suy gan thận nặng

1.3 Quan điểm y học cô truyền về rối loạn lipid máu

1.3.1 Chứng đàm thấp

Quan điểm y học cỗ truyền về chứng đàm thấp:

Theo lý luận của y học cô truyền, thủy - thấp - đàm - âm là những sản

phẩm bệnh lý hình thành trong quá trình trao đối thủy dịch trong cơ thể bị rồi

loạn Loại sản phẩm bệnh lý này vừa hình thành đã trở thành nhân tổ gây

bệnh mới tác động đến cơ thể làm rối loạn chức năng tạng phủ dẫn đến các

bệnh lý phức tạp [1] [35] Thủy - thấp - đàm - 4m cing nguén géc nhưng sự

lưu chuyên khác nhau, cũng có thê phân làm bốn nhưng cũng có thê hợp làm

một Chúng đều là sản phẩm bệnh lý hình thành từ tân dịch của cơ thể [1] [13] Nói chung thấp tụ thành thủy, thủy tích thành âm và âm ngưng thành

đàm Thủy - thấp - đàm - âm đều do tân dịch đình lưu trong cơ thể mà hình thành nên trong nhiều trường hợp thủy - thấp - đàm - âm được gọi chung là

“đàm thấp”, “đàm âm”, “thủy thấp”, “thủy âm” [18] [33] [35]

Nguyên nhân, cơ chế sinh đàm thấp:

Nguyên nhân phần nhiều liên quan đến phế, tỳ, thận [1] [13] [18] Khi công năng mất điều hòa và có ảnh hưởng qua lại lẫn nhau, nhất là tỳ đương

mất chức năng kiện vận, tam tiêu khí hóa chướng ngại làm cho thủy dịch tích chứa lại là nguyên nhân chủ yếu [1] [35]

T?: là nguồn sinh ra đàm, tỳ khí hư yếu công năng vận hóa thủy cốc kém, khiến chất thanh khó thăng lên, chất trọc khó giáng xuống Chất tinh vi của

thủy cốc không được vận hóa bình thường tụ lại thành đàm Tỳ hư sinh đàm

có thể do [1]:

- Ăn uống nhiều chất béo ngọt tốn hại tỳ vị, vận hóa thủy thấp rỗi loạn, đàm thấp nội sinh

- Do tình chí: lo, nghĩ, giận dữ, làm tổn thương tạng can tỳ

- Do ít vận động thê lực: nằm nhiều hại khí, ngồi nhiều hại cơ nhục Thương

khí dẫn đến khí hư, thương nhục dẫn đến tỳ hư, tỳ khí hư suy mà sinh đàm

trệ

Thán- là gốc của đàm, thận dương hư suy, hỏa không ôn 4m duoc thé,

thủy thấp tân dịch không khí hóa được tràn lên thành dam [1]

Phế: khí hư suy mất khả năng thông điều thủy đạo, thủy dịch ngưng lại

thành đàm hoặc phê âm bất túc, âm hư hỏa vượng, hư hoa hun nau tan dich

cũng tạo thành đàm Như vậy ngũ tạng hư tốn đều có thể tạo thành dam Dam

khi sinh ra theo khí phân bố rất rộng, gây ra các chứng đầu thống, huyễn

vựng giỗng triệu chứng lâm sàng của rối loạn lipid máu [1]

Phân loại đàm:

Dựa vào nguyên nhân sinh ra đàm, đàm được chia thành năm loại [1] Gồm: thấp đàm, nhiệt đàm, tảo đàm, phong đàm và hàn đàm

Một số triệu chứng điển hình trên lâm sàng:

* Dam troc u frở: người mập, nặng đầu, cảm giác đầy bung, mach hoat [21]

* Ty than duong hư: chóng mặt, mệt mỏi, tay chân uê oải, cảm giác đầy bụng,

buôn nôn, rêu lưỡi trăng dày, mạch hoạt [21]

* Can thận âm hư: người gầy ốm, mệt mỏi, cảm giác nóng bứt rứt trong người, đau lưng, mỏi gối, tiêu đêm, ngũ tâm phiên nhiệt, lưỡi đỏ, mach tram sắc vô lực [21]

* Âm hự đương can: đau đầu, chóng mặt, U tai, ngũ tâm phiền nhiệt [21]

* Khí trệ huyết : đau nhói vùng ngực, đoản hơi, lưỡi tím hoặc có điểm ứ huyết, mạch huyền [21]

1.3.2 Sự tương đồng giữa chứng đàm thấp và rối loạn lipid máu

Rối loạn lipid máu không có trong y văn của y học cô truyền; tuy nhiên

dựa trên nhiều nghiên cứu lâm sàng và cận lâm sàng, giữa chứng rối loạn

lipid máu và đàm thấp có nhiều điểm tương đồng

Trong tác phẩm Tố vấn - “Thông bình hư thực luận”, cho rằng béo phì đa phan do đàm nhiều, thấp nhiều và khí hư gây nên; nguyên nhân thường có

liên quan đến yếu tố hậu thiên, do ăn nhiều cao lương mỹ vị, đồ ăn béo ngọt,

nằm nhiều, ngồi nhiều, ít vận động [39] Cụ thể:

+ Yếu tô thể chất do tiên thiên quyết định: thường là tiên thiên bắt túc [1], yếu

tố này có thể hiểu như yếu tô di truyền của y học hiện đại [24] [54]

+ Yếu tổ ăn uống: ăn quá nhiều các chất cao lương, thức ăn ngọt béo làm tổn thương ty vị, đàm thấp nội sinh dẫn đến bệnh tật [1] [39] Yếu tố này giỗng

như việc ăn quá nhiều thức ăn giàu mỡ động vật chứa nhiều acid béo no theo

y học hiện đại quan niệm [24] [54]

+ Yếu tố ít vận động thê lực: sách 7ố Vấn - “Tuyên minh ngũ khí luận” viết

“Cửu ngọa thương khí, cửu tọa thương nhục” (nằm nhiều hại khí, ngồi nhiều

hại cơ nhục) Thương khí dẫn đến khí hư, thương nhục dẫn đến tỳ hư, tỳ khí

hư suy mà sinh ra bệnh [39] Y học hiện đại đã chứng minh vận động tập thể

luc lam giam LDL - c va tang HDL, - c, làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch [24] [54]

+ Yếu tô tinh thần: lo nghĩ hại tỳ, giận dữ hại can, tỳ can hư dẫn đến công

năng vận hóa suy giảm, đàm trọc ứ trệ mà sinh bệnh [1] Đây chính là yếu tô

căng thang tinh than (stress) của y học hiện dai [24] [54]

Ngoài ra, có nhiêu còn nhiều bằng chứng cho thay chứng đàm thấp liên

quan chặt chẽ đến rối loạn lipid máu như:

+ Huyễn vựng thê đàm thấp: đau đầu, chóng mặt ở người béo, đàm thấp [26] + Khí trệ, huyết ứ do đàm thấp: tuần hoàn giảm do thành mạch máu cản trở

[36]

1.4 Một số bài thuốc có tác dụng làm giảm lipid máu

Một số bài thuốc đã được nghiên cứu có tác dụng làm giảm lipid máu như:

+ Giáng chi âm [28]

+ Nhị trần thang gia giảm [1] [22]

* Bán hạ bạch truật thiên ma thang [29] [34] [36] [41]

+ Ôn đởm thang gia giảm [29] [34]

* Thiên ma câu đăng am [36]

+ Linh quế truật cam thang [33]

1.5 Phương thuốc “Bán Hương Chỉ”

% Bán ha nam: Tén khoa hoc Rhizoma Typhonii trilobati [14]

Bộ phận dùng: Thân rễ già được chế biến thành phiến khô của cây chóc

chudt Typhonium trilobatum (L.) Schott, ho Ray (Araceae) [14]

Thanh phan héa hoc:

Alcaloid, coumarin, sterol, saponin, acid amin, acid httu co, chat nhay, va tinh bột [4] [5] Trong đó hàm lượng alcaloid toàn phần là 0,35%, hàm lượng coumarin toan phan là 0,20%, hàm lượng sterol toàn phần là 0,01%, hàm lượng saponosid toàn phân là 0,18% [4]

Sterol co Stigmasterol va — sitosterol [4], trong đó ÿ - sitosterol có tác dụng giảm lipid máu [48] [57]

Tác dụng:

* Tác dụng dược lý

Tác dụng giảm ho, trừ đờm: Khi thử tác dụng được lý đối với cao lỏng

(1:1) của bán hạ sống và bán hạ chế, nhận thấy, cả 2 mẫu đều có tác dụng

giảm ho, trừ đờm [4]

Tác dụng chống nôn: Cao lỏng (1:1) bán hạ chế có tác dụng giảm nôn khi

thử trên chó con với cả hai giống [4]

Tác dụng lợi tiểu: Cao lỏng (1:1) của bán hạ chế có tác dụng lợi tiểu trên chuột công trắng [4]

* Theo YHCT

Tĩnh vị: vị cay, tính âm, có độc [5] [14] [42]

Qui kinh: tỳ, vị [5] [141 [37] [421

Cong nang, Chu tri [5] [14] [42]:

Làm ráo thấp, trừ đàm, chỉ ho, dùng trong các chứng đàm thấp, biểu hiện

ho có nhiêu đàm

Giáng nghịch, cầm nôn, đùng khi khí nghịch lên mà gây nôn, đầy chướng bụng

Tiêu phù, giảm đau, giải độc, dùng ngoài trỊ rắn can sung dau

Đau mỏi cơ nhục do đàm thấp

* Chế biễn theo phương pháp cỗ truyền

Ban hạ nam ngâm trong nước vo gạo 2 ngày đêm, mỗi ngày thay nước một

lần Rửa nhẹ Ngâm trong dịch nước phèn chua 3 — 5% trong 2 ngày đêm

Phơi khô Tâm dịch nước gừng, ủ đến thắm đều toàn phiến Sao vàng [14]

s Hương phụ: Tên khoa học Rhizoma Cyperi [14]

Bộ phận dùng: Thân rễ đã loại bỏ rễ con và lông, sẵy khô của cây hương

phụ vườn Cyperus rotundus L., hoặc cây hương phụ biển Cyperus stoloniferus Retz., ho Coi (Cyperaceae) [14]

Thanh phân hóa học:

Hương phụ chứa tính dau 0,3 - 2, 8%, flavonoid 1,25%, tanin 1,66%, cac

p hydroxybenzoic), alcaloid 0,21 - 0, 24 %, glycosid tim 0,62 - 0,74% Ngoai

ra, cu gau còn có chất đẳng (hệ số chất đẳng 1,333), pectin, tinh bột 9,2%, chất béo, acid hữu cơ, protein, vitamin C và nhiều nguyên tố vi lượng khác [42]

Tac dụng giảm đau: Từ dịch chiết côn tiễn hành thí nghiệm trên chuột

nhất trắng gây đau bằng kích thích điện; cao lỏng 20% dùng đường tiêm đưới

đa có tác dụng tăng cao ngưỡng kích thích gây đau [42]

Tác dụng trên thần kinh trung ương: Tĩnh dầu với liều 0,03ml/chuột, thi nghiệm trên chuột nhắt trăng bằng đường tiêm phúc mạc, có tác dụng kéo dài thời gian gay ngu cua phenobarbital [42]

Tac dung khac: Dich chiết ether có tác dụng chống viêm, hoạt chất chống

viêm chủ yếu là œ — cyperen (trong tỉnh dầu) ức chế mạnh sự hình thành

prostaglandin E, [42]

* Theo YHCT

Tinh vi: vi cay, hoi dang, tinh binh [5] [14] [42]

Qui kinh: can, tam tiéu [5] [14] [42], ty [14]

Cong nang, Chu tri [5] [14] [42]:

Hành khí, giải uất, dùng đề điều trị bệnh đau bụng, đau hai bên sườn, sôi

bụng, tiết tả

Khai uất, điều kinh, dùng khi kinh nguyệt không đều do tỉnh thần căng

thăng, khí có đau bụng đưới, hai vú căng đau

Kiện vị, tiêu thực, dùng trong các trường hợp ăn uống không tiêu, tức bụng

* Chế biễn theo phương pháp cỗ truyền

Chế biển sơ bộ:

Thu hoạch rễ củ gia, phơi khô, đốt chảy hết rễ con, rửa sạch, phơi đến khô kiệt [14]

Chế biển cô truyền:

Thái phiến mong 1 — 2mm, chia déu thanh 4 phan, mỗi phần tâm với một

loại phụ liệu: nước muối (NaCI) 5%, dịch nước gừng tươi, giẫm và rượu 40°.

Ủ riêng từng phần đến khi dịch thấm đều vào vị thuốc Phần tâm rượu sao qua, ba phần còn lại sao vàng Trộn đều 4 phân [14]

s» Quế chỉ: Tên khoa học Ramunlus Cinnamomi [14]

Bo phan dung: Canh phoi khé cua cay Qué Cinnamomum cassia Rresl.,

hoặc một sô loài Quê khác cua mét sé loai khac Cinnamomum zeylanicum Blume, Cinnamomum loureirii Nees., ho Long nao (Lauraceae) [14]

Thanh phan héa hoc:

Tinh dau: ham lượng tinh dâu thay đối ở các bộ phận từ 1 - 3%, lá 0,14 - 1,04%, cành con 0,3 - 0,33% [7] Thành phần chính trong tỉnh dầu quế là

aldehyd cinamic [7] [14] Ngoai ra con c6 cinnamyl acetat, coumarin,

cinnamy]l alcol, methyl cinnamat

Thanh phan khac: tinh bét, chat nhay, dau béo, tanin, chat mau, chat ngọt,

gôm, calcioxalat; các dẫn chất flavonoid gém ca procyanidin; các chất chứa nhân thơm [7]; B - sitosterol, cholin, acid protoatechic [43]

Tác dụng:

* Tác dụng dược lý

Tác dụng trên chuyển hóa: Trên mô hình chuột gây đái tháo đường bằng

Alloxan, dịch chiết nước của qué chi va qué nhục đều có tác dụng hạ đường

huyết bằng đường uống với liều 2,4g được liệu/kg thê trọng (tương đương với liều 10g dược liệu/người/ngày) [31]

Quế nhục gây hạ đường huyết và giảm cholesterol, đặc biệt đối với bệnh

nhân đái tháo đường typ 2 [43] [45] [46] [47] [52] [53] [54] [56] [57]

Tác dụng trên hệ tim mạch: Giãn mạch [5], trợ hô hấp và tuần hoàn, cường

tim, tang luc co co va nhip tim [5] [7] [37] [43]

Tác dụng trên hệ tiêu hóa: Kích thích tiêu hóa, tăng sự bài tiết, tăng nhu

động dạ dày ruột, kích thích niêm mạc dạ dày [5] [7] [37]

Tác dụng toàn thân: Quê chi có khả năng kích thích tuyến mô hôi, tăng bài

tiết mồ hôi, giãn mạch [5] [43]

Tác dụng giảm đau, giải co quắp [5]

Tác dụng kháng khuẩn: quê chi ức chễ hoạt động của một số vi khuẩn

đường ruột như ly trực khuẩn, vi khuẩn, ức chế hoạt động của vi khuan sinh

hơi [5] [7] [37] [43]

* Theo YHCT

Tinh vi: vị cay ngọt, tính âm [5] [14] [43]

Quy kinh: quy vào 3 kinh phế, tâm, bàng quang [Š] [14] [43]

Công năng, chủ trị:

Giải biểu, phong hàn, dùng để chữa bệnh cảm mạo phong hàn: sốt cao, rét

run, không có mồ hôi [5] [14] [43]

Thông dương khí, dùng khi dương khí ứ trệ, hoặc dùng trong chứng đàm

âm, khí huyết lưu thông kém [5] [14] [43]

Âm kinh thông mạch, dùng điều trị các bệnh phong hàn, thấp trệ dẫn đến

đau nhức xương khớp, thân kinh ngoại biên [5] [14]

Hành huyết giảm đau, dùng trong các trường hợp bế kinh, ứ huyết [5] [43]

Khí hóa bàng quang dùng khi tiểu tiện bí tức [5] [431]

“+ Thuong truat: Tén khoa hoc Rhizoma Atractylodis [14]

Bộ phận dùng: Thân rễ đã phơi khô của cây Mao thương truật

Atractylodes lancea (Thumb.) DC, hoặc cây Bắc thương truat Atractylodes chinensis (DC) Koidz., ho Cuc (Asteraceae) [14]

Thanh phan héa hoc [37] [43]:

Thân rễ thương truật chứa glycosid kali atractylat, hydroxyatractylon,

acetoxyatractylon, hinesol; tỉnh đầu và các polysaccharid là thành phần có

tim [43]

Tác dụng trên tế bào: Cao chiết với nước nóng của thương truật có hoạt

tính tạo phân bào Phân đoạn polysaccharid thô kích thích sự tăng sinh của tế

bào tủy xương trung gian bởi các tế bào Peyer [43]

Cao nước thu được từ căn còn lại sau khi chiết thân rễ thương truật với

methanol cho uống có tác dụng kéo đài thời gian sống sót của chuột nhất

trắng gây nhiễm Candida albicans với liều 140 mg/kg/ngày, so với chuột đối

chứng [43]

* Theo YHCT

Tinh vị: VỊ đăng, cay, tính am [5] [14] [37] [43]

Quy kinh: vao 2 kinh ty, vi [5] [14]

Cong nang, chu tri:

Hóa thấp, kiện tỳ, đùng trong trường hợp bị thấp khuẩn tỳ vị, bụng trướng

đây, buồn nôn, ăn uống không tiêu [5] [14] [43]

Trừ phong thấp, đùng trong các trường hợp phong thấp, tê đại xương cốt,

đau nhức [5] [14] [43]

Thanh can sáng mắt, dùng khi mắt bị mờ, nhức mỏi [5]

1.5.3 Cơ sở xây dựng phương thuốc

Phương thuốc Bán Hương Chỉ được thiết kế nhằm thăm đò tác dung ha cholesterol và triglycerid huyết thanh Cơ sở thiết kế phương thuốc:

* Theo ly luan YHCT:

Chứng bệnh liên quan đến cholesterol và triglycerid thuộc phạm trù đàm

thấp, đàm thấp hình thành do thấp tà ứ đọng lại “Đàm sinh tại tỳ, chứa tại

phế”: nguyên nhân sâu xa do rối loạn chức năng tạng tỳ Chức năng tỳ chủ vận hóa thủy thấp bị suy giảm, thủy thấp ứ đọng sinh ra đàm Vì vậy công thức phương thuốc BHC được thiết kế gồm các nhóm tác đụng sau:

Bảng 1.3 Tác dụng của phương thuốc Ban Huong Chi

Tác dụng Vị thuốc Ý nghĩa trong bài thuốc

Hành khí Hương phụ | Hỗ trợ tác dụng thông kinh lạc, hành huyết

cua qué chi

Kiện tỳ hòa thấp | Thương truật | Trị nguyên nhân sinh đàm, biến hóa thấp tà

Vì vậy, phương thuốc vừa trị triệu chứng vừa trị nguyên nhân gây bệnh

* Tác dụng dược lý và thành phan hóa học

Bán hạ chứa nhiều thành phần của sterol như ÿ - sitosterol, stigmasterol Trong đó 6 - sitosterol co tac dung ha lipid mau va đã được sử dụng dưới dạng dược phẩm dung cho bệnh nhân tăng lipid mau [48] [57]

Quế chi: Giảm đường huyết Đối với quê nhục, đã có một số nghiên cứu

khoa học chứng minh có tác dụng hạ cholesterol và triglycerid [43] [45] [46] [47] [52] Gian mach máu, làm tăng lưu thông máu, giảm ứ đọng [Š] [43]

Thương truật: Có glycosid kali atractylat có tác đụng giảm đường huyết,

một trong những nguyên nhân gây rối loạn lipid máu [37] [43]

1.6 Bào chế đông dược

1.6.1 Mục đích của việc bào chế

Bào có nghĩa là dùng sức nóng để thay đổi lý tính và được tính của thuốc,

tiện cho việc chế biến và điều trị Chế có nghĩa là dùng công phu thay đổi hình đạng, tính chất của dược liệu [32] Mục đích của việc bào chế [5]:

Tạo ra tác dụng trị bệnh mới

Tăng hiệu lực trị bệnh

Giảm độc tính của thuốc

Giảm tác dụng phụ không mong muốn

Thay đổi tính (khí) vị của thuốc, từ đó thay đối tác dụng của thuốc

Các phương pháp chế biển: Hỏa chễ, thủy chễ, thủy hỏa hợp chế; phương

pháp chế biến khác như rán dầu, chế thuốc đạng khúc

1.6.2 Một số dạng thuốc bào chế từ đông được

Một số dạng thuốc bào chế thông thường: Thuốc phiên, thuốc sắc, thuốc cao nước, thuốc hoàn, thuốc tán [221]

Dạng thuốc bào chế được sử dụng phố biến là dạng thuốc sắc (cao lỏng được liệu), khối lượng dược liệu sử dụng thường lớn (70 - 150g dược liệu/ ngày); chủ yếu là sắc với nước nên cao lỏng thường chứa nhiều tạp chất, làm tăng khỗi lượng cao phải sử dụng; dẫn tới hiệu lực tác dụng của thuốc thấp

Kỹ thuật sắc thuốc đối với công hiệu của thuốc rất quan trọng Lý Thời Trân viết: “Uống thuốc thang, dẫu phẩm chất thuốc tốt và bào chế đúng phép, nhưng sắc lỗ mãng, vội vàng, đun lửa không đúng mức, thì thuốc cũng không công hiệu” Sắc thuốc luôn tuân theo một quy tắc nhất định về mức độ lửa, nước và thời gian [32]

Bào chế viên hoàn mềm: thường dùng mật ong, mạch nha trộn với bột

được liệu; khối lượng bột dược liệu lớn, đễ bị mốc mọt, quá trình bào chế khó

đảm bảo vệ sinh Trong bào chế viên hoàn cứng, yêu cầu được liệu phải dễ nấu thành cao hoặc dễ tán mịn, để lâu không bị mốc, màu sắc đẹp [32] Quá trình bảo quản gặp khó khăn do chế phẩm đông dược thường có xu

hướng: dễ hút âm, lắng đọng, mốc, thay đổi thê chất dẫn tới thay đổi tác dụng

hóa học trong dược liệu phụ thuộc vào nhiều yếu tô như: vùng sinh thái, thời

tiết, khí hậu, thời điểm thu hái, chế biến sau thu hái dẫn tới tác dụng điều trị, chất lượng bào chế thường không 6n định

Xu hướng bảo chế thuốc dong dược hiện đại:

Xã hội hóa công tác nghiên cứu, kế thừa, bảo tồn và phát triển vốn Y được học cổ truyền và Ydược học hiện đại nhằm xây dựng nên Y được học Việt Nam hiện đại, khoa học, dân tộc và đại chúng Thực hiện quy trình hiện đại hóa công nghệ bào chế thuốc Y học cô truyền

Chiết xuất dược chất trong được liệu để giảm lượng dược liệu phải sử dụng mà vẫn đảm bảo hiệu lực tác dụng của thuốc

Ưu điểm bào chế thuốc đông dược dựa trên nguyên lý bào chế tân được:

Kiểm soát được thành phần hóa học, hàm lượng hoạt chất trong chế phẩm,

đảm bảo hiệu lực tác dụng của thuốc, điều trị hiệu quả và an toàn

Thuốc được phân liều sẵn, đảm bảo liều điều trị, thuận tiện cho bệnh nhân

sử dụng như các thuốc tân được

Sản phẩm bào chế được kiêm nghiệm bán thành phẩm, thành phẩm; đạt

tiêu chuẩn bào chế phù hợp với tâm lý, giúp bệnh nhân an tâm sử dụng thuốc

CHUONG 2 NGUYEN LIEU, PHUONG TIEN VA

PHUONG PHAP NGHIEN CUU

2.1 Nguyén liéu

Các vị thuốc có trong phương thuốc:

Qué chi: thu hái tại tỉnh Hà Giang, thời gian: 10/2010

Bán hạ nam: thu hái tại tỉnh Lạng Sơn, thời gian: 09/2010

Hương phụ: thu hái tại tỉnh Lạng Sơn, thời gian: 10/2010

Thương truật: mua tại công ty Mediplantex, thời gian: 10/ 2010

2.2 Phương tiện

2.2.1 Thiết bị

Tu say: Memmert, Shellab

Can phan tich: Sartorius BP 221 S (Germany)

Can ky thuat: Precisa (Switzeland)

Hệ thống chấm sắc kí lớp mỏng hiệu năng cao Linomat 5 (Camag-

Switzeland)

Máy cất thu hồi dung môi: Buchi R - 200 (Germany)

May đo quang phổ tử ngoại UV-VIS: Hitachi U-1800

Máy định lượng sinh hóa bán tự động SCOUT của Ý

May li tam lanh HETICH

May lac VOLTEX

May anh Cannon

Bộ bơm tiêm và canuyn để bơm thuốc vào dạ dày súc vật

Cối, chày, cốc có mỏ, ray xat hạt, tủ sây

Các dụng cụ thủy tinh: Cốc, ống nghiệm, bình khai triển dung môi sắc ký,

âm sắc, bếp đung cách thủy, ỗng nghiệm, piper, lồng chuột nhất

2.2.2 Hóa chất

Hóa chất kiểm nghiệm hóa học: tiêu chuẩn phân tích

Các hóa chất thử tác dụng hạ cholesterol máu và triglycerid:

Chất gây tang lipid: Triton WR 1339 của Sigma

Kít định lượng cholesterol toàn phần, triglyceride của JAS Diagnostics Inc

Dung dich NaCl dang truong, tiét tring

2.2.3 Súc vật nghiên cứu

Thử tác dụng hạ cholesterol và triglycerid: Chuột nhất trăng, chủng

SWISS trọng lượng 23 - 27g, cả hai giống, khỏe mạnh, đạt tiêu chuẩn thí

nghiệm do Viện vệ sinh dịch tễ cung cấp

Thử độc tính cấp: Chuột nhắt trăng, chủng SWISS trọng lượng 18 - 20g,

cả hai giống, khỏe mạnh, đạt tiêu chuẩn thí nghiệm do Viện vệ sinh dịch tế

cung cấp

2.3 Nội dung nghiên cứu

* Thâm định tính đúng của vị thuốc

+ Nghiên cứu thành phân hóa học phương thuốc Bán Hương Chi:

Định tính bằng phản ứng hóa học

Định tính bằng sắc kí lớp mỏng

* Thăm dò tác dụng hạ lipid của vị thuốc Qué chi va phương thuốc Ban Huong Chi

+ Thử độc tính cấp của phương thuốc Ban Huong Chi

* Thăm dò dạng bào chê.

2.4 Phương pháp nghiên cứu

Ban Huong Chi la phương thuốc mới, định hướng nghiên cứu là tìm hiểu tác dụng đối với căn bệnh rối loạn chuyên hóa lipid trên súc vật thí

nghiệm; vì thế chúng tôi nghiên cứu tập trung chính vào việc xác định dung

môi chiết, phân đoạn chiết có tác dụng giảm cholesterol và triglyceride tốt hơn

Lựa chọn mẫu nghiên cứu có tác dụng tốt hơn đề nghiên cứu tiếp tục:

* Nghiên cứu thành phần hóa học: chọn kết quả có tính chất đặc trưng có thể

sử dụng làm tiêu chuẩn định tính cho phương thuốc

+ Thử độc tính cấp

* Nghiên cứu thăm dò dạng bào chế

2.4.1 Thâm định tính đúng của vị thuốc

Mô tả hình thái vị thuốc:

Phân tích đặc điểm bột các vị thuốc, so sánh với đặc điểm được mô tả trong DDVN IV [14]

Làm các phản ứng định tính theo DĐVN IV [14]

2.4.2 Nghiên cứu thành phan hóa học

Nguyên tac:

Căn cứ vào tac dung ha cholesterol và triglycerid tốt hơn trong các mẫu E-

BHC, N - BHC để tiến hành kiểm định phân đoạn có tác dụng tốt hơn nhằm

mục đích xây dựng một số tiêu chuẩn của cao thuốc

Mẫu nghiên cứu: cao lỏng (2:1) E - BHC, N - BHC và các phân đoạn chiết

từ E - BHC

* Chiết xuất: Xay thô các được liệu trong phương thuốc

Mau 1 (E - BHC): Chiết lạnh nhiều lần với Ethanol 70”, cô đến cao lỏng (2:1)

Mẫu 2 (N - BHC): Chiết nóng với dung môi nước, cô đến cao lỏng (2:1)

Mau 3: Chiét phan doan Ethylacetat va n - Butanol tir cao long (2:1) E - BHC

Thử tác dụng đối với lipid máu của các mẫu nghiên cứu gồm E - BHC,

N - BHC, E - QC và N - QC Đánh giá tác dụng các mẫu trên

Lựa chọn mẫu có tác dụng tốt hơn để kiểm định thành phân hóa học và

thăm dò dạng bào chế

Nguyên fắc: Chuột thí nghiệm được nuôi ôn định 5 ngày trước khi làm thí

nghiệm Cho chuột uống thuốc (các lô thử) hoặc nước (lô chứng bệnh lý)

trong 7 ngày Gây tăng lipid huyết cấp tính bằng cách cho chuột uống Triton

WR 1339 (Triton WR 1339 ttc ché su thanh thai cdc lipoprotein giàu triglyceride gdy ra su tang lipid huyết cấp tính) pha trong nước muỗi sinh lý

với tỉ lệ thích hợp (liều 250mg/kg thé trong) Sau 17 gid, lay máu định lượng Chol - T và TG huyết thanh [44] [50] [51]

Chỉ tiêu theo dõi: hàm lượng Chol - T và TG huyết thanh trước và sau khi

uống Triton ở tất cả các lô

Chỉ tiêu đánh giá: so sánh tỷ lệ (%) tăng hàm lượng Chol - T và TG huyết

thanh trước và sau khi uỗống Triton của tất cả các lô thử thuốc với lô chứng bệnh lý

Xử lý số liệu: các số liệu được biểu thị bằng số trung bình M + SE và kết

quả nghiên cứu được xử lí bằng thuật toán thống kê sinh học Test T - student,

sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2007

- Hàm lượng Chol - T và TG lô thử thuốc nhỏ hơn lô chứng bệnh lý với P<0,05 được đánh giá là có tac dung ha Chol - T va TG

- Hàm lượng Chol-T va TG 16 thir thuéc nho hon 16 chtmg bénh ly voi P>0,05

được đánh giá là tác dụng hạ Chol - T và TG không có ý nghĩa thống kê

2.4.4 Thử độc tính cấp

2.4.4.1 Nguyên vật liệu thí nghiệm

Mẫu thử: Cao lỏng E - BHC (2:1)

2.4.4.2 Phương pháp thí nghiệm

Nguyên tắc: Mô hình Behrens - Karber, được đề xuất từ năm 1929 với lập

luận “Những con vật đã sống ở một mức liều thử nào đó thì sẽ sống với tất cả

các mức liều thấp hơn và những con vật đã chết ở một mức liều sẽ chết ở tất

cả các mức liều lớn hơn” [25]

Chuột mua về được nuôi 5 ngày trước khi thí nghiệm để chuột thích nghỉ

điều kiện thí nghiệm Trước khi thí nghiệm, cho chuột nhị đói l6 giờ, dé uống nước tự nhiên theo nhu cầu

Mẫu thử: E - BHC (2:1) được cô đến độ đậm đặc thích hợp Chuột được cho uống với thê tích từ 0,2 - 0,4ml dịch cao/10g thể trọng chuột

Tìm liều tối đa mà không có chuột nào của lô thí nghiệm chết (LDạ), liều tối thiểu để 100% chuột của lô thí nghiệm chết (LD¡ạạ), thử thêm 3 - 4 liều trung gian giữa 2 liều nói trên để xác định LDạg

Thời gian theo đõi: Chuột được để ở phòng thí nghiệm có khí hậu đảm bảo

dé mọi hoạt động của chuột bình thường Theo dõi, quan sát các biêu hiện về hanh vi, hoạt động, ăn uống, bài tiết của chuột; số chuột sống chết trong 72h

2.4.5 Nghiên cứu thăm dò dạng bào chế

Thăm đò dạng bào chế phù hợp hơn đối với bài thuốc, đảm bảo tiêu chí:

Du liễu sử dụng: đủ số lượng theo công thức phương thuốc

Độ ổn định tốt

Phù hợp với tâm lý người sử dụng: nếu là dạng viên thì số lượng tối đa không quá 4 viên/lần, 12 viên/ngày (Thuốc tân được thường dùng 2 - 3 viên/lần, 6 - 9 viên/ngày) Nếu không đảm bảo số lượng viên như vậy có thê

chuyển đạng bào chế đê người đùng chấp nhận được và phải đủ liều sử dụng

2.4.5.1 Điều chế cao đặc E - BHC

+ Các vị thuốc trong phương thuốc được loại tạp, rửa sạch, sây khô ở 60° C

+ Bào chế cao đặc từ phương thuốc (Hình 2.1)

Vv

Cất thu hồi đung

Tá dược dính: Cao đặc phương thuóc

Ta duoc tron: Magnesi stearat, Talc

Cac ta duoc khac: Aerosil, Disolcel, CaHPO,

+ Bào chế theo phương pháp xát hạt ướt:

= Bào chế bột kép - tạo hạt: Nghiền mịn tá dược và rây qua cỡ rây thích

hợp Kiểm tra kích thước tiểu phân rắn, độ trơn chảy của bột để điều chỉnh tỉ lệ hoặc thay đổi tá được, tiễn hành trộn bột kép các tá dược

theo nguyên tắc đồng lượng, nhào ẩm hỗn hợp trên với cao đặc E-BHC

2.4.5.3 Đánh giá tiêu chuẩn dạng bào chế

Chế phẩm đạt tiêu chuẩn DĐVN IV về: cảm quan, độ rã, độ đồng đều hàm lượng, độ cứng

CHUONG 3 KET QUA NGHIEN CUU

3.1 Tham định tính đúng của vị thuốc