SOẠN GIÁO án lớp 11 CHƯƠNG v HYDROCACBON KHÔNG NO

Tính chất hóa học của hidrocacbon không no là tính chất của liên kết π.. Ä Rèn kĩ năng viết phương trình phản ứng hóa hữu cơ , kĩ năng giải bài tập.. Tên gọi , tính chất hóa học và phươn

Trang 1

Thời gian : 08 tiết : 06 tiết lý thuyết 02 tiết luyện tập

Ä Tính chất và diều chế hidrocacbon không no

Tính chất hóa học của hidrocacbon không no là tính chất của liên kết π

Ä So sánh tính chất của các hidrocacbon

Ä Rèn kĩ năng viết phương trình phản ứng hóa hữu cơ , kĩ năng giải bài tập

Giáo dục nhân sinh quan , thế giới quan khoa học

Chú ý : Ù Ankin là quan trọng ( axetilen )

Ù Phản ứng đặc trưng

Ù Tổng hợp hữu cơ – Liên hệ giữa các chất

Ù Bài toán tìm công thức phân tử , công thức cấu tạo của hidrocacbon

Trang 2

Bài 1 – tiết 47,48

Ngày soạn : /

Ngày dạy : Tuần 7 - Học kỳ 2

I MỤC TIÊU

1 Tên gọi , tính chất hóa học và phương pháp điều chế anken ( olefin )

2 Viết phương trình phản ứng hóa hữu cơ

3 Nhận thức sự biến đổi đa dạng của vật chất phụ thuộc vào bản chất của nó sự tác động của điều kiện bên ngoài

II.TRỌNG TÂM

Tính chất hóa học của liên kết π : phản ứng cộng , oxi hóa và trùng hợp

III CHUẨN BỊ

1 Giáo viên : Sách giáo khoa Mô hình phân tử các chất hữu cơ

2 Học sinh : Soạn bài , sách giáo khoa

IV.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức – kiểm diện

2 Sữa bài kiểm tra 1 tiết ( Giáo án tiết 46 )

Ưu – nhược điểm

3 Giảng bài mới

Đàm thoại , nêu vấn đề

? Thế nào là hidrocacbon không no

? Anken là gì

Viết công thức chung dãy đồng đẳng

? Cho ví dụ

Tổng quát về hidrocacbon không no

 Hidrocacbon trong phân tử có nối π Công thức chung : CnH2n+2–2a

( chỉ khảo sát loại mạch hở )

 Tính chất hóa học là quá trình đứt nối π

– Phản ứng cộng – Phản ứng oxi hóa – Phản ứng trùng hợp

I ĐỒNG ĐẲNG , TÊN GỌI , ĐỒNG PHÂN

 Đồng đẳng : Anken hay Olefin là hidrocacbon không

no mạch hở , trong phân tử có 1 nối đôi ( 1 nối π ) Công thức chung : CnH2n ( n ≥ 2 , 1π )

Trang 3

Phương Pháp Nội Dung Kiến Thức

Chú ý :

Tên gọi của các anken điền vào sau khi đã

trình bày phần cách gọi tên

C 2 H 4 Etilen hay Eten

? Có baonhiêu cách gọi tên anken

Gọi tên các anken C 3→ C 5

? Viết công thức phân tử của : Hexen , Octen

? Anken có n bằng bao nhiêu thì có đồng

phân

? Gọi tên

Buten–1 , 2–metylpropen–1 không có đồng

phân hình học

? Điều kiện để có đồng phân hình học là gì

Đồ dùng dạy học – Mô hình phân tử

C = C a ≠ e và b ≠ d

Tiết 48

Tính chất hóa học là quá trình đứt nối π

– Phản ứng cộng

– Phản ứng oxi hóa

– Phản ứng trùng hợp

? Bổ sung vào các phương trình phản ứng

Anken + hidro →

Anken + brom →

Anken + axit →

Gồm C 2 H 4 Etilen hay Eten

C 3 H 6 Propilen hay Propen

 Tên gọi

* Tên thường :

Thay đuôi an trong tên ankan tương ứng bằng ilen

* Tên Quốc tế:

Thay đuôi an trong tên ankan tương ứng bằng en

 Đồng phân ( n ≥ 4 )

Ví dụ Viết công thức cấu tạo các đồng phân anken C 4 H 8

CH 3

   là các đồng phân cấu tạo

( đồng phân về vị trí nối π , mạch cacbon ) Ngoài ra , Buten–2 cò có đồng phân hình học

a

Đồng phân hình học ( Đồng phân cis-trans hay đồng phân

lập thể )

b Điều kiện để chất có đồng phân hình học

Ù Có nối đôi C = C

Ù Cacbon mang nối đôi có những nhóm thế khác nhau

Tính chất hóa học là do sự kém bền của nối π III TÍNH CHẤT HÓA HỌC

 Phản ứng cộng

a Cộng hidro C n H 2n + H 2 C n H 2n+2

b Cộng nước X 2 ( Cl 2 , Br 2 ) Hidrocacbon không no làm phai màu dd Br 2

C n H 2n + Br 2 C n H 2n Br 2

c Cộng axit , cộng nước

C n H 2n + HCl C n H 2n+1 Cl

–Đồng phân cấu tạo –Đồng phân hình học

π

t o , Ni trans- buten-2

Trang 4

Các đồng đẳng của etilen phản ứng dễ dàng

hơn

? Viết phương trình phản ứng

CH 2 =CH–CH 3 + H 2 O →

( chú ý sản phẩm )

? Bậc C là gì

C – C – C – C – C – C – C – C – C – C

C C – C

? Bổ sung vào phương trình phản ứng

C 2 H 4 + [O] + H 2 O → Etilen-glicol

? Viết phương trình phản ứng đốt cháy anken

? Ứng dụng quan trọng của anken

? Bổ sung vào các phương trình phản ứng

A → C 2 H 4 + H 2 O

B → C n H 2n + H 2

D +H 2 → C 2 H 4

Học sinh tự nghiên cứu

CH 2 =CH—CH 3 +HCl

Qui tắc Maccopnhicop : Trong phản ứng cộng tác nhân không đối xứng vào nối π , sản phẩm chính có ion âm gắn ở C mang

ít H hơn ( C có bậc cao hơn )

Sản phẩm chính

CH 2 =CH–CH 3 +H 2 O

Sản phẩm phụ

 Phản ứng oxi hóa ( phai màu dung dịch thuốc tím )

C n H 2n + [O] + H 2 O C n H 2n (OH) 2

dung dịch KMnO 4 ( tím ) ( không màu )

 Phản ứng trùng hợp

– Định nghĩa : Phản ứng trùng hợp là quá trình cộng hợp liên tiếp các phân tử nhỏ gọi là monome , tạo thành chất cao phân tử gọi là polime

Ví dụ

IV ỨNG DỤNG

 Tổng hợp rượu , dẫn xuất halogen , andehit , axit , …

 Sản xuất chất dẻo

 …

V ĐIỀU CHẾ

 Từ rượu tương ứng

C 2 H 5 –OH C 2 H 4 + H 2 O

C n H 2n+1 OH C n H 2n + H 2 O

 Từ ankan tương ứng

C n H 2n+2 C n H 2n + H 2

 Các phản ứng khác

a Cracking ankan

b Ankin cộng hidro

CH 3 —CHCl—CH 3 2-clo propan

( sản phẩm chính )

CH 2 Cl—CH 2 —CH 3 1-clo propan

( sản phẩm phụ )

t o

H 2 SO 4

t o , P , xt

170 o , H 2 SO 4 đ

t o , xt

Trang 5

4 Củng cố

Tiết 47

Ä Viết công thức cấu tạo các đồng phân C 2 H 2 Br 2 – chú ý đồng phân hình học Gọi tên

Tiết 48

Ä Từ nguyên liệu ban đầu là khí n-butan , viết phương trình phản ứng điều chế nhựa P.E

Điều kiện kỹ thuật và các chất vô cơ cần thiết có đủ

5 Dặn dò

Ä Bài tập sách giáo khoa – trang 96 , bài tập bổ sung

Ä Tiết 49 luyện tập – Hệ thống câu hỏi luyện tập

Ä Soạn bài ANKADIEN – Chú ý đặc điểm cấu tạo ( nối π )

Phản ứng cộng Br 2 tỉ lệ mol 1 : 1

Phản ứng trùng hợp tạo cao su

V RÚT KINH NGHIỆM

Trang 6

Tiết 4 9

Ngày soạn : /

I MỤC TIÊU

1 Viết phương trình phản ứng hóa hữu cơ Củng cố và khái quát hóa kiến thức tiết 47 và 48

2 Mối liên hệ giữa các chất hữu cơ So sánh tính chất hóa học của các chất Vận dụng giải bài tập

II.TRỌNG TÂM

Đồng phân hình học Tổng hợp chất Nhận biết các chất Tách hổn hợp các chất

III CHUẨN BỊ

3 Giáo viên : Sách giáo khoa

4 Học sinh : Học bài , chuẩn câu hỏi luyện tập , sách giáo khoa

2 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi

Ankan , anken là gì Công thức chung dãy đồng đẳng

Tính chất hóa học của anken Viết phương trình phản ứng propilen tác dụng với dung dịch HCl Đáp án – biểu điểm

Câu hỏi

Điều kiện để chất hữu cơ A có đồng phân hình học Cho ví dụ

Viết các phương trình phản ứng điều chế anken

Đáp án – biểu điểm

– Buten-2 có đồng phân hình học , viết công thức cấu tạo và gọi tên 4 điểm

3 Giảng bài mới – Luyện tập

? Viết công thức cấu tạo các đồng phân

phẳng Chỉ ra chất có đồng phân hình học

Gọi tên các chất

I ĐỒNG PHÂN

 Viết công thức cấu tạo các đồng phân C 2 H 2 Br 2

– Cấu tạo – Hình học

– cis – trans

Trang 7

? Chỉ ra chất có đồng phân hình học

(a) , (c) , (d)

? Viết công thức cấu tạo của cis- penten-2

C = C

? Viết phương trình phản ứng theo sơ đồ

? Phân biệt hidrocacbon no và hidroccacbon

không no bằng phương pháp hóa học

Viết phương trình phản ứng minh họa

? Phản ứng đặc trưng của hidrocacbon

không no

? Tinh chế khí metan lẫn etilen

? Xác định (A) , (B) , (C) , (D)

Bài toán

A là hổn hợp gồm metan và etilen Dẫn 5,6

lít ( đkc ) hổn hợp A vào 100 ml dung dịch

Br 2 0,5 M Nhận thấy dung dịch Br 2 bị mất

màu hoàn toàn Khí thoát ra khỏi bình Br 2

cân nặng 4,4 gam Tính % theo thể tích và

theo khối lượng các chất trong hổn hợp A

 Viết công thức cấu tạo các đồng phân cis – trans ( nếu có ) của các chất sau :

(a) Penten -2 (b) 2-metyl buten-2 (c) 1,2-di clo penten -1 (d) 2,5-di metyl hexen-3 (e) Penten -1

II TÍNH CHẤT HÓA HỌC và ĐIỀU CHẾ ANKEN

 Từ nguyên liệu ban đầu là khí n-butan , viết phương trình phản ứng điều chế nhựa P.E , P.P

C 2 H 4 → (–CH 2 –CH 2 –) n

CH 2 =CH–CH 3 → (–CH 2 –CH–) n

 Bằng phương pháp hóa học

a/ Phân biệt khí metan và etilen

Dẫn các mẫu thử vào dung dịch Brom – Etilen làm phai màu dung dịch Br 2

C 2 H 4 + Br 2 → C 2 H 4 Br 2

– Metan không làm phai màu dung dịch Br 2

b./ Phân biệt Hexen-1 và Xiclo hexan c./ Làm sạch CH 4 có lẫn C 2 H 4

Dẫn hổn hợp CH 4 và C 2 H 4 vào dung dịch Br 2 dư C 2 H 4 bị hấp thu , khí metan thoát ra tinh khiết

C 2 H 4 + Br 2 → C 2 H 4 Br 2

 Phản ứng trùng hợp

Bổ sung vào các phương trình phản ứng (A) → (–CH 2 –CH 2 –) n

(B) → (–CF 2 –CF 2 –) n

(C) → (–CH 2 =CH–) n

Cl (D) → (–CH=CH–) n

CH 3 CH 3

Bài toán

Cracking

Dung dịch Br 2

mất màu 0,05 mol

Trang 8

? Viết phương trình phản ứng

– Dung dịch Br 2 bị mất màu hoàn toàn !

– Số mol Br 2

? Tính ra mol

? Đặt ẩn số

? Đặt phương trình đại số

? Giải phương trình đại số

Đáp số

4 Củng cố – Những điểm khác biệt cần lưu ý giữa ankan và anken

Ankan ( Parafin ) Anken ( Olefin )

 Đồng phân Cấu tạo ( phẳng ) Cấu tạo và lập thể ( cis–trans )

 Tính chất hóa học Thế , nhiệt phân Cộng , oxi hóa , trùng hợp

Không làm phai màu dung Làm phai màu dung dịch Br 2

dịch Br 2 và dung dịch KMnO 4 và dung dịch KMnO 4

5 Dặn dò

Ä Bài tập sách giáo khoa , bài tập bổ sung

Ä Soạn bài ANKADIEN – CAO SU Chú ý đặc điểm cấu tạo ( nối π )

Quan trọng là CH 2 =CH–CH=CH 2 và CH 2 =C–CH=CH 2

CH 3

Phản ứng cộng Br 2 tỉ lệ mol 1 : 1

Phản ứng trùng hợp tạo cao su

4,4 = 16a + 28 ( b–0,05 ) b = 0,15

% theo thể tích

% theo khối lượng

⇒

%CH 4 = 40%

%C 2 H 4 = 60%

%CH 4 = 27,6%

%C 2 H 4 = 72,4%

Trang 9

Bài 2 – tiết 50, 51

Ngày soạn : /

I MỤC TIÊU

1 Cấu tạo và tính chất của ankadien ( dien ) Cao su – tính chất , cấu tạo và điều chế

2 Viết phương trình phản ứng hóa hữu cơ Liên hệ giữa các hidrocacbon đã học

II.TRỌNG TÂM

Tính chất hóa học của liên kết π : phản ứng cộng , trùng hợp

III CHUẨN BỊ

5 Giáo viên : Sách giáo khoa Mô hình phân tử chất hữu cơ

6 Học sinh : Soạn bài , sách giáo khoa

Câu hỏi Từ nguyên liệu ban đầu là n– butan

Viết phương trình phản ứng điều chế poli propilen , poil buten–2 Đáp án – biểu điểm

C 4 H 10 → CH 3 –CH=CH–CH 3 → Poli buten–2 5 điểm Câu hỏi

Viết công thức cấu tạo các đồng phân C2 H 2 Cl 2

Bằng phương pháp hóa học hãy phân biệt các khí SO 2 , CH 4 và C 2 H 4

Đáp án – biểu điểm

SO 2 làm đục nước vôi trong SO 2 + Ca(OH) 2 = CaSO 3 + H 2 O 2 điểm

C 2 H 4 làm phai màu dung dịch Br 2 C 2 H 4 + Br 2→ C 2 H 4 B 2 2 điểm

CH 4 không làm đục nước vôi trong và không làm phai màu dung dịch Br 2 2 điểm

? Ankadien là gì Công thức chung

Cho ví dụ minh họa

I ANKADIEN ( DIEN , DIOLEFIN )

 Định nghĩa

Ankadien là hidrocacbon không no mạch hở trong phân tử có

2 nối đôi ( 2 nối π ) Công thức chung : CnH2n–2 n ≥ 3 ( 2 nối = ) Quan trọng là :

CH 2 =CH–CH=CH 2 Butadien –1,3 ( khí )

Trang 10

? Tính chất hóa học của ankadien ( nối π )

? Dẫn butadien –1,3 vào dung dịch Br 2 có

hiện tượng gì

? Gọi tên sản phẩm

? Ankadien phản ứng với H 2 , dung dịch

KMnO 4 ( Bài tập về nhà )

? Viết phương trình phản ứng trùng hợp

Butadien–1,3 , iso–pren

Cao su iso – pren và cao su tự nhiên có cấu

tạo giống nhau (–C 5 H 8 –) n

Tiết 51

Ghi chú về CAO SU

Phương pháp “ kể chuyện “

? Viết phương trình phản ứng điều chế cao

su Buna từ n – butan

Cao su Buna kém cao su thiên nhiên về tính

đàn hồi và độ bền Sản xuất nhiều nhất là

cao su Buna –S

? Viết phương trình phản ứng điều chế cao

su iso-pren từ iso-pentan

? So sánh về cấu tạo của cao su iso-pren và

cao su tự nhiên

CH 2 =C–CH=CH 2 Iso–pren ( lỏng )

CH 3

 Tính chất hóa học – do nối π

a./ Phản ứng cộng ( tỉ lệ mol 1 : 1 )

CH 2 –CH=CH–CH 2

CH 2 =CH–CH=CH 2 + Br 2 Br ( sp chính ) Br

CH 2 =CH–CH–CH 2

( sp phụ ) Br Br b./ Phản ứng trùng hợp ( cộng 1,4 )

n CH 2 =CH–CH=CH 2 (–CH 2 –CH=CH–CH 2 –) n

Cao su Buna

n CH 2 =C–CH=CH 2 (–CH 2 –C=CH–CH 2 –) n

Cao su iso–pren

II CAO SU

 Cao su thiên nhiên

a./ Cây cao su ( tên khoa học Hevea ) – Mủ cao su b./ Cấu tạo ( C 5 H 8 ) n

(–CH 2 –C=CH–CH 2 –) n ( cis )

CH 3

c./ Tính chất – Đàn hồi , không thấm nước , không thấm khí , không tan trong nước , không dẫn điện , không dẫn nhiệt Tan trong xăng , benzen

– Trong phân tử có nối π , cho phản ứng cộng

 Cao su tổng hợp

a./ Cao su Buna (Cao su Butadien )

n CH 2 =CH–CH=CH 2 ( cao su Buna ) Điều chế Butadien 1,3 từ n-butan hoặc rượu etylic

CH 3 –CH 2 –CH 2 –CH 3 CH 2 =CH–CH=CH 2 +2H 2

2C 2 H 5 -OH CH 2 =CH–CH=CH 2 + 2H 2 O + H 2

b./ Cao su iso – pren

n CH 2 =C–CH=CH 2 ( cao su iso–pren )

CH 3

Điều chế iso–pren từ iso–petan

CH 3 –CH–CH 2 –CH 3 CH 2 =C–CH=CH 2 + 2H 2

CH 3 CH 3

– Cộng – Oxi hóa – Trùng hợp

Na

t o , P, xt

t o , xt

Trang 11

? Sự lưu hóa cao là gì Mục đích

Khắc phục nhược điểm của cao su thiên

nhiên và cao su tổng hợp

Ghi chú về CAO SU

 Cao su thiên nhiên được lấy từ mủ hay nhựa của một số cây – chủ yếu là cây HEVEA ( nước mắt của cây ) cây HEVEA có nguồn gốc từ Brazin ( Nam Mỹ ) , ban đầu nó mọc hoang dại ở hai bờ sông Amazon thuộc Brazin

 Cao su chỉ thực sự có ý nghĩa sau khi tìm ra hiện tượng “ cao su lưu hóa “ Năm 1839 một người Mỹ ( buôn sắt vụn , Saclơ – Gut đi- ơ người New- York ) , nghiên cứu “ cầu may “ và đã thành công một cách ngẫu nhiên

 M của cao su thiên nhiên khoảng 150.000 – 500.000

C = C ( cis ) n = 2200 → 7400

 Cây cao su được trồng ở Việt nam từ 1877 cao su được trồng nhiều ở các tỉnh đông nam bộ

 Ở Tây Ninh trồng nhiều ở Tân Châu , Tân Biên , Dương Minh Châu Ngành chế biến cao su ở Tây Ninh có 10 cơ sở ( 5 cơ sở tư nhân ) Tổng công suất chế biến 27.500 tấn / năm , chiếm khoảng 14% sản hượng ngành cao su Việt nam

 Mủ cao su chứa 53 – 60% nước , 30 – 40 % polime , …

4 Củng cố

Ä Tiết 50 : Bằng phương pháp hóa học hãy nhận biết các khí Etan , etilen và butadien-1,3

Ä Tiết 51 : Bổ sung vào các phương trình phản ứng sau

5 Dặn dò

Ä Bài tập sách giáo khoa , bài tập bổ sung

Ä Soạn bài ANKIN – Chú ý : • Đặc điểm cấu tạo ( nối ≡ , 2 nối π ) , phản ứng đặc trưng

• So sánh về cấu tạo và tính chất của ankin với anken , dien

 Cao su lưu hóa – Sự lưu hóa cao su – Sự lưu hóa cao su là quá trình chế hóa cao su với S ở

130 o –145 o C (3 – 4% S ) Tạo ra kiểu mạng lưới không gian

– Tính chất của cao su lưu hóa hơn hẳn cao su thô : đàn hồi hơn , khó tan hơn , bền với nhiệt hơn

S S

S

S S

Trang 12

Bài 3 – tiết 52,53

Ngày soạn : /

I MỤC TIÊU

1 Tên gọi , tính chất hóa học và phương pháp điều chế ankin

2 Viết phương trình phản ứng hóa hữu cơ Tổng hợp hữu cơ

II.TRỌNG TÂM

Tính chất hóa học của liên kết π : phản ứng cộng , oxi hóa , trùng hợp Ankin quan trọng là axetilen Chú ý phản ứng đặc trưng của ankin–1

III CHUẨN BỊ

7 Giáo viên : Sách giáo khoa Mô hình phân tử chất hữu cơ

8 Học sinh : Soạn bài , sách giáo khoa , sơ đồ tổng hợp chất

Câu hỏi Bằng phương pháp hóa học hãy nhận biết các khí n-butan , buten-1 , butadien-1,3 Đáp án – biểu điểm Lần lượt cho các mẫu thử tác dụng với Br 2 ( dung dịch ) theo tỉ lệ mol 1 : 2

Câu hỏi Từ nguyên liệu đầu là iso-pentan , viết phương trình phản ứng điều chế cao su iso-pren

( điều kiện kỹ thuật và các chất vô cơ cần thiết có đủ ) Đáp án – biểu điểm

Iso-pentan → Iso-pren ( giáo án tiết 50 , 51 ) 5 điểm Iso-pren → Cao su iso-pren ( giáo án tiết 50 , 51 ) 5 điểm

Câu hỏi Từ nguyên liệu ban đầu là rượu etylic , viết phương trình phản ứng điều chế cao su Buna

( điều kiện kỹ thuật và các chất vô cơ cần thiết có đủ ) Đáp án – biểu điểm

Rượu etylic → Butadien-1,3 ( giáo án tiết 50 , 51 ) 5 điểm Butadien-1,3 → Cao su Buna ( giáo án tiết 50 , 51 ) 5 điểm

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	264,5 KB