Phân tích hoạt động vận động tiếp nhận và sử dụng máu tại trung tâm truyền máu chợ rẫy

Các công tác ǹy hi n nay... QUY TRỊNH TRUY N MÁU Truyên mau la lây mau t ng i hiên mau , sau khi tiên hanh cac ky thuât cân thiêt đ truyên cho ng i nhân mau WHO, 2004... 75% hiên mau v

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n “Phân tich ho t đ ng vân đông, tiêp nhân va s

d ng ḿu t i Trung tâm truy n ḿu Ch R y ” l̀ nghiên c u do chính tôi th c

hi n

Tôi xin cam đoan các thông tin trích d n đ u đư đ c ch rõ ngu n g c v̀ có

đ chính xác cao trong ph m vi hi u bi t c a tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n

v n ǹy l̀ trung th c v̀ ch a t ng công b trong b t k công trình ǹo khác

Tôi xin ch u trách nhi m v nghiên c u c a mình

H c viên th c hi n lu n v n

Tô Ph c H i

M C L C Trang

BỊA LU N V N

TRANG PH BỊA

L I CAM OAN

M C L C DANH M C B NG DANH M C HÌNH CH NG 1 : GI I THI U NGHIÊN C U 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 4

1.3 Câu h i nghiên c u 4

1.4 i t ng v̀ ph m vi nghiên c u 5

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 5

1.6 K t c u c a lu n v n 6

CH NG 2: C S L ́ THUY T VÀ KHUNG PHÂN TệCH 7

2.1 Vai trò c a máu v̀ l ch s truy n máu 7

2.1.1 T ng quan v máu 7

2.1.2 L ch s truy n máu 7

2.1.3 S ra đ i các trung tâm truy n máu v̀ ngân h̀ng máu 9

2.2 Quy trình truy n máu 10

2.3 Lý thuy t v h̀nh vi hi n máu 11

2.4 Lý thuy t v an tòn truy n máu 19

2.4.1 An tòn cho ng i hi n máu 19

2.4.2 An tòn cho ng i b nh nh n máu 21

2.4.3 An tòn cho nhân viên l̀m công tác truy n máu 23

2.5 Hi u qu s d ng máu 23

2.6 Khung phân tích c a lu n v n 25

CH NG 3: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 29

3.1 Quy trình nghiên c u 29

3.2 Ph ng pháp nghiên c u 30

3.2.1 Ph ng pháp nghiên c u đ nh tính 30

3.2.2 Ph ng pháp nghiên c u mô t 33

CH NG 4: K T QU NGHIÊN C U 34

4.1 T ng quan v ho t đ ng hi n máu t i Trung tâm truy n máu Ch R y 34

4.1.1 T ng quan v B nh Vi n Ch R y 34

4.1.2 T ng quan v Trung tâm truy n máu Ch R y 35

4.2 Mô t quy trình tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n, s̀ng l c v̀ s d ng máu t i trung tâm truy n máu Ch R y 36

4.2.1 Khâu tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu 36

4.2.2 Khâu s̀ng l c máu 37

4.2.3 Khâu s n xu t ch ph m máu 40

4.2.4 Khâu s d ng máu (c p phát máu) 41

4.3 Phân tích th c tr ng các khâu trong quy trình truy n máu t i Trung tâm truy n máu Ch R y 42

4.3.1 Khâu tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu 42

4.3.2 Khâu s̀ng l c máu 49

4.3.3 Khâu s d ng máu 53

4.4 M i quan h gi a các khâu trong quy trình truy n máu 55

4.4.1 Quan h gi a khâu tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu v i khâu s̀ng l c 55 4.4.2. Quan h gi a khâu s̀ng l c v i khâu s d ng máu 57

4.4.3. Quan h gi a khâu s d ng máu v i khâu tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu 58

CH NG 5: K T LU N VÀ KI N NGH 60

5.1 B̀n lu n k t qu nghiên c u 60

5.2 G i ý chính sách 64

5.2.1 Nâng cao hi u qu tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu 64

5.2.2 Nâng cao hi u qu s̀ng l c máu 65

5.2.3 Nâng cao hi u qu s d ng máu 66

5.3 Nh ng đ́ng ǵp c a lu n v n 67

5.4 H n ch lu n v n v̀ h ng nghiên c u ti p theo 68

5.4.1 H n ch lu n v n 68

5.4.2 H ng nghiên c u ti p theo 68 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG

B ng 2.1: T ng k t nghiên c u v hành vi hi n máu 16

DANH M C HÌNH

Hình 1.1: S l ng máu ti p nh n t n m 1994 đ n n m 2010 2

Hình 1.2: S l ng máu ti p nh n t i Ch R y t n m 2005- 2014 3

Hình 2.1: Quy trình truy n máu 10

Hình 2.2: Các y u t c u th̀nh h̀nh vi hi n máu 19

Hình 2.3: Các b c tuy n ch n ng i hi n máu 20

Hình 2.4: Quy trình tham gia hi n máu 20

Hình 2.5: Khung phân tích quy trình truy n máu 25

Hình 2.6: Ho t đ ng v̀ ch tiêu đo l ng các khâu trong quy trình truy n máu 26

Hình 3.1: Quy trình nghiên c u 30

Hình 3.2: Thi t k ph ng pháp nghiên c u đ nh tính 32

Hình 4.1: S̀ng l c b nh b o đ m an tòn truy n máu 39

Hình 4.2: L u đ xét nghi m s̀ng l c t i trung tâm truy n máu Ch R y 40

Hình 4.3: Bi u đ t ng s l ng máu ti p nh n t 2011 – 2014 t i Ch R y 42

Hình 4.4: Bi u đ s l ng máu ti p nh n v̀ s d ng n m 2013 – 2014 43

Hình 4.5: Bi u đ s l ng máu ti p nh n t n m 2011 – 2014 44

Hình 4.6: Bi u đ s l ng máu ti p nh n t i TPHCM n m 2013 44

Hình 4.7: Tình hình ti p nh n máu t i khu v c TPHCM theo t ng tháng trong 4 n m (2011 – 2014) 45

Hình 4.8: Bi u đ t l hi n máu qua các n m theo gi i tính 46

Hình 4.9: Ngh nghi p ng i hi n máu tình nguy n t i các T nh 46

Hình 4.10: tu i ng i hi n máu t i các T nh 47

Hình 4.11: Bi u đ s l n hi n máu c a ng i hi n máu tình nguy n 48

Hình 4.12: Bi u đ th tích máu ti p nh n đ c qua các n m 48

Hình 4.13:Bi u đ t l s̀ng l c máu qua các n m theo t ng đ a ph ng 49

Hình 4.14: Bi u đ t l s̀ng l c máu qua các n m 2011 – 2014 50

Hình 4.15:Bi u đ t l s̀ng l c máu các l a tu i qua các n m 2011 – 2014 52

Hình 4.16: Bi u đ s n xu t v̀ s d ng ch ph m máu t n m 2013 – 2014 53

Hình 4.17: Bi u đ t l s n xu t v̀ tiêu h y h ng c u l ng qua các n m 54

Hình 4.18: Bi u đ lý do h y máu v̀o n m 2014 54

Hình 4.19: Bi u đ các ngu n máu ti p nh n t i Ch R y t 2002-2014 56

C H NG 1

GI I THI U NGHIÊN C U

Ch ng 1 s gi i thi u t ng quan v lu n v n v i các n i dung bao g m b i

c nh, m c tiêu, đ i t ng v̀ ph m vi nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u v̀ gi i thi u k t c u báo cáo c a lu n v n

1.1 B I C NH NGHIÊN C U

Theo thông bao cua T ch c Y t th gi i (WHO) n m 2011 thu thâp t 173 quôc gia vào cho thây t ng l ng máu ti p nh n kho ng 93 triêu đ n vi, trong đo

50% t cac n c phát tri n v̀ các n c ǹy ch chi m 16% dân s tòn th gi i

C ng v̀o n m đ́ Thê gi i co khoang 8.000 ngân hang mau ti p nh n trung bình

10.000 đ n vi mau/ n m Theo c tinh cua Tô ch c Y tê Thê gi i , sô đ n vi mau cân cho điêu tri môi n c , môi n m tôi thiêu phai b ng 2% dân sô V n đ thi u

máu càng tr m tr ng vì ć 77 n c t l hi n máu d i 1% dân s , 42 n c ch a ć đi u ki n s̀ng l c tác nhân gây b nh lây truy n qua đ ng truy n máu Ch ć

62 quôc gia đat 100% máu thu nh p t ng i hi n máu tình nguy n (WHO, 2011)

T i Vi t Nam, s c kh e là m t trong nh ng v n đ đ c xã h i quan tâm ê đap ng nhu câu s c khoe cua ng i dân ngay cang t ng cao thi h th ng y t ng̀y c̀ng t ng theo, c v s l ng l n ch t l ng Trong đo, nguôn mau đong vai tro la môt trong nh ng ph ng cach điêu tri , hô tr cho câp c u va d phong cho thiên

tai, th m h a Khoàng 1,17% dân s Vi t Nam tham gia hi n máu nên ngu n máu luôn thiêu hut ; trong đ́ tình tr ng m t c n đ i v ngu n cung máu gi a các tháng trong n m (ć tháng th a máu, có tháng thi u máu) Theo báo cáo Vi n Huy t h c truy n máu Trung ng (2014) s li u c a 63 t nh, th̀nh ph v̀ 9 c quan thành viên Ban Ch đ o qu c gia cho th y tòn qu c đư ti p nh n đ c 1.054.387 đ n v

máu, đ t 116,7% k ho ch Trong đ́: 963.293 đ n v t ng i hi n máu tình nguy n (chi m 96,2% t ng l ng máu); t ng đ ng 1,17% dân s hi n máu; t l

hi n máu nh c l i đ t kho ng 45% M t s đ a ph ng đư đ t v̀ v t ch tiêu 2% dân s hi n máu nh ̀ N ng (3,28%), TP H Chí Minh (2,24%), C n Th v̀ H̀

N i (c̀ng đ t 2,01%)… N m 2014, ć 10 t nh đư đ t t l 100% l ng máu ti p

nh n t ng i hi n máu tình nguy n: B̀ R a – V ng T̀u, B n Tre, Bình D ng, H̀

Nam, H u Giang, Khánh Hòa, Long An, Qu ng Ngưi, Tây Ninh, V nh Long (website Vi n Huy t h c truy n máu trung ng)

Theo bao cao c a Ban ch đ o qu c gia v công tác hi n máu tình nguy n

(2013) Tòn qu c đư v n đ ng v̀ ti p nh n 969.369 đ n v máu, đ t 106,8% k

ho ch (t ng 6,3% so v i n m 2012), trong đ́: 872.684 đ n v t ng i hi n máu tình nguy n (đ t 90%); t ng đ ng 1,08% dân s hi n máu; s ng i hi n máu

nh c l i đ t 48,3% ánh giá đáp ng nhu c u máu d a v̀o các ch tiêu nh : t l

% dân sô hiên mau, t l hi n máu , t l hi n máu nh c l i , sô lân hiê n mau trung bình/ ng i/ n m T i Vi n huy t h c truy n máu trung ng s l ng máu ti p

nh n t ng d n t n m 1994 t i 2010 v̀ đ i t ng hi n máu c ng chuy n đ i d n :

t ng d n ng i hi n máu tình nguy n, gi m d n ng i hi n máu chuyên nghi p

(ng i bán máu) và ng i nh̀ cho máu (Hình 1.1)

Hình 1.1 Sô l ng máu tiêp nhơn t n m 1994 đ n n m 2010

Ngu n: Vi n Huy t h c truy n máu Trung ng (2011)

Kê đên l̀ công tác sàng l c và s d ng máu là nh ng công tác quan tr ng

nh m đ m b o cung ng k p th i và hi u qu vê mau Các công tác ǹy hi n nay

còn nhi u kh́ kh n nh s̀ng l c m i trung tâm truy n máu hay b nh vi n khác

nhau, s d ng máu h p lý cho ng i b nh v̀ đ m b o an toàn truy n máu nh th

nào? Bên canh đo công tac nay hiên nay vân con thiêu cac giai phap kha thi trong viêc nâng cao hiêu qua s dung mau nh nâng cao hi u qu c a tuyên truy n viên,

c a khâu tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu, nâng cao hi u qu sàng l c máu…c ng nh các chính sách c a Nh̀ n c ǵp ph n c i thi n tình tr ng thi u

h t ngu n máu cho đi u tr b nh v̀ d phòng cho thiên tai, th m h a (WHO, 2011)

B nh Vi n Ch R y l̀ b nh vi n tuy n cu i mi n Nam, l ng b nh nhân đang đi u tr n i trú m i ng̀y h n 2544 ng i, b nh ngo i trú trung bình 3500

ng i (website B nh vi n Ch R y) Nhu c u th c t v ngu n máu c n đ đi u tr

b nh, c p c u v̀ d phòng cho b nh vi n r t l n Trung tâm truy n máu (TTTM)

Ch R y đ c th̀nh l p n m 2002 theo quy t đ nh 402/Q -BYT c a B Y t v i nhi m v tuyên truyên , vân đông, tiêp nhân hiên mau tinh nguyê n, cung c p máu,

ch ph m máu an tòn cho b nh vi n Ch R y v̀ các B nh vi n t i khu v c mi n ông Nam Bô mà trung tâm bao phu S l ng máu ti p nh n v̀ s l ng máu, ch

ph m máu cung c p t ng d n theo m i n m (hình 1.2 )

máu cho nhân viên y t Các khâu trong quy trình ph i ho t đ ng nh p nh̀ng v̀

tác đ ng qua l i l n nhau Vì lý do đ́ chúng tôi s th c hi n nghiên c u đ t̀i :

“Phân tich ho t đ ng vân đông , tiêp nhân va s dung mau tai Trung tâm

truyên mau Ch Rây” nh m phân tich, đánh giá th c tr ng ho t đ ng và m i quan

h các khâu trong quy trình truy n máu t tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu;

đ n khâu sàng l c và s d ng máu trên lâm sàng Qua đo g i y chinh sach nh m

c i thi n s l ng v̀ ch t l ng ngu n máu ti p nh n, cân đôi lai tinh hinh cung – câu gi a cac thang trong n m vê sô l ng mau va cua riêng môi nhom mau , thi t

l p c s đ xây d ng k ho ch ti p nh n máu t ng lai

-Chính sách gì nh m nâng cao hiêu qua ho t đ ng c a các khâu trong quy

trình tuyên truyên, vân đông, tiêp nhân va s dung mau trên lâm sang t i B nh Vi n

Ch R y?

1.4 I T NG V̀ PH M VI NGHIÊN C U

- i t ng nghiên c u là các chuyên viên, bác s công tác trong l nh v c

truy n máu t i Trung tâm truy n máu Ch R y đ khái quát quy trình vân đông,

tuyên truyên, tiêp nhân , s dung mau trên lâm sang t i B nh Vi n Ch R y v̀

nh ng ng i đu điêu kiên hiên mau (t 18 tuôi – 60 tuôi) đ c Trung tâm truy n

máu Ch R y thu nh n t i các đi m ti p nh n máu

- Ph m vi nghiên c u bao g m:

Ph m vi không gian : (1) Các đi m ti p nh n máu c a trung tâm truy n máu

Ch R y th c hi n c a 5 Tnh ông Nam B (Bà R a V ng T̀u, Bình D ng, Bình Ph c, ng Nai, Tây Ninh) và Thành ph H Chí Minh; (2) các b ph n

Giai đo n 1 l̀ nghiên c u đ nh tính v i công c ph ng v n sâu v i các Bác

s , chuyên viên, nh̀ qu n lý trong l nh v c truy n máu nh m khái quát quy trình vân đông, tuyên truyên, tiêp nhân va s dung mau trên lâm sang t i B nh Vi n

Ch R y

Giai đo n 2 l̀ s d ng d li u đ c thu th p trên các đ i t ng truy n máu

t i các đi m ti p nh n v̀ đ i t ng s d ng máu t i B nh vi n Ch R y đ phân

tích th c tr ng các khâu trong quy trình vân đông, tuyên truyên, tiêp nhân va s

d ng máu trên lâm s̀ng t i trung tâm truy n máu Ch R y

D li u phân tích giai đo n ǹy ch y u đ c thu th p t ngu n d li u th

c p t i Trung tâm truy n máu Ch R y trong 4 n m t n m 2011 đ n n m 2014

Ph ng pháp phân tích mô t đ c s d ng ch y u trong giai đo n ǹy

y u t c u th̀nh h̀nh vi hi n máu c a cá nhân v̀ hi u qu s d ng máu T ng k t

lý thuy t v hanh vi hiên máu v̀ an tòn truy n máu đ khái quát khung phân tích

các khâu trong quy trình truy n máu

Ch ng 3 – Trình bày ph ng pháp nghiên c u g m 2 giai đo n Giai đo n 1 l̀ trình b̀y ph ng pháp nghiên c u đ nh tính đ h th ng h́a quy trình các khâu

trong quy trình vân đông, tuyên truyên, tiêp nhân va s dung mau trên lâm sang t i

B nh Vi n Ch R y Giai đo n 2 trình bày ph ng pháp thu th p d li u đ phân tích cho tr ng h p Trung tâm truy n máu Ch R y

Ch ng 4 – Phân tích tích th c tr ng công tác vân đông, tuyên truyên, tiêp nhân va s dung mau trên lâm sang t i B nh Vi n Ch R y Tr c h t l̀ trình b̀y

t ng quan v B nh Vi n Ch R y , Trung tâm truyên mau Khu v c Ch Rây va trình b̀y k t qu nghiên c u v quy trình ho t đ ng; k đ n trình b̀y m i quan h

gi a các khâu vân đông, tuyên truyên, tiêp nhân va s dung mau t i B nh Vi n

Ch R y

Ch ng 5 – K t lu n v̀ ki n ngh Ch ng ǹy s t́m l c l i quy trình và

th c tr ng các khâu vân đông, tuyên truyên, tiêp nhân va s dung mau trên lâm s̀ng T đ́ g i ý các chính sách nh m nâng cao hi u qu c a các khâu trong quy trình truyên mau va s dung mau đ i v i B nh Vi n Ch R y v̀ B Y t Cu i c̀ng trình b̀y nh ng h n ch v̀ h ng nghiên c u ti p theo

C H NG 2

C S L ụ THUY T V̀ KHUNG PHÂN TICH

Ch ng 2 s trình b̀y c s lý thuy t d̀ng đ khái quát khung phân tích cho nghiên c u Tr c h t l̀ b̀n lu n v vai tro cua mau, l ch s truy n máu , quy trình truy n máu K đ n l̀ l t kh o lý thuy t h̀nh vi hi n máu đ nh n di n các

y u t c u th̀nh h̀nh vi hi n máu c a cá nhân v̀ hi u qu s d ng máu T ng k t

lý thuy t v hanh vi hiên mau va an toan truy n máu đ khái quát khung phân tích

các khâu trong quy trình truy n máu

2.1 VAI TRọ C A MÁU V̀ L CH S TRUY N MÁU

2.1.1 Tông quan vê mau

Máu l̀ d ch l ng , m̀u đ , l u thông trong hê thông tuân hoan đ c tao th̀nh t các t b̀o máu tr ng th̀nh g m h ng c u , b ch c u , tiêu câu , môt

l ng rât nho tê bao gôc si nh mau va huyêt t ng la đ m (prôtêin), muôi khoang,

n c … Mau chiêm 1/13 tr ng l ng c th ho c 60-70 ml/kg cân n ng Máu ć nhiêu ch c n ng cân thiêt cho s sông cua c thê nh vân chuyên cac chât dinh

d ng trong c th ; b̀i ti t các ch t c n bư ; hô hâp (nh O2 v̀ CO2); b o v (nh

b ch c u, kháng th , bô thê); câm mau b ng c chê đông câm mau ; iêu hoa (các

ch c phân nh cac hormone , duy tri tuân hoan , điêu hoa thân nhiêt ) ( Trung Phân, 2014b)

Theo Trân V n Be, máu tòn ph n g m 2 th̀nh ph n chính g m tê bao (gôm

h ng c u, b ch c u v̀ ti u c u ) v̀ huy t t ng ch a nhi u th̀nh ph n quan tr ng cho s sông nh : n c, chât khi, muôi khoang, vitamin, nôi tiêt tô , các cytokin , yêu tô đ ông mau, kháng th , bô thê, albumin … Do v y , b nh nhân n u m t máu

ho c ć các b nh lý v máu s c n ti p nhân ho c th ay máu (g i chung l̀ ti p

nh n máu) (Trân V n Be, 2003)

2.1.2 L ch s truy n máu

T xa x a ng i ta đa biêt đên vai tr ò c a máu nh l̀ “ c hât ky diêu” cua cuôc sông, máu đư đ c nh ng ng i lính La Mư c đ i u ng tr c kh i ra trân , các vua chúa Ai C p c ng đư s d ng vi c t m máu đ ch a b nh đ ng kinh

N m 1901, Karl Landsteiner đa phat hiên ra nhom mau ABO , đây la hê nhom máu đ u tiên đ c phát hi n ng i v̀ c ng l̀ h nh́m máu đ́ng vai tro quan

tr ng nh t trong th c h̀nh truy n máu S phat hiên ra hê nhom mau ABO cua Karl Landsteiner đa th c s m ra cho nganh truyên mau môt trang m i , nh viêc

th c hiên truyên mau hoa h p hê ABO gi a ng i cho va bênh nhân ma đa han chê đ c hâu hêt nh ng tr ng h p tan mau câp trong long mach , nh vây an toan truyên mau cho ng i bênh đa đ c th c hiên Ć tr ng h p bênh nhân đ c truyên mau ma đa co s hoa h p nhom mau hê ABO nh ng v n g p tai bi n truyên mau; do đ́ Karl Landsteiner v̀ các c ng s đa nghiên c u phat hiên ra hê nh́m máu Rh v̀o 1940, nh v y đa ly giai đ c (AABB, 2011; B̀i Th Mai An

2012b; Storry, 2014)

Viêc th c hiên truyên mau hoa h p nhom mau hê Rh đa han chê đ c nh ng

tr ng h p tan mau muôn do truyên mau không hoa h p hê nh́m máu Rh (AABB,

2011) Tiêp theo cac nhom mau hê hông câu khac đa lân l t đ c phat hi n : hê

Kell (1946), hê Duffy (1950), hê Kidd (1951) …Cho đên nay , Hôi Truyên mau Quôc tê (ISBT) đa công nhân co 35 hê thông nhom mau va đa co 339 kháng nguyên nhom mau khac nhau (AABB, 2011; B̀i Th Mai An , 2010, 2012b; Trung Phân, Ngô Manh Quân , Nguyên Anh Tri , 2012; Ph m Quang Vinh , 2010a;

Storry, 2014)

Hiên nay ng i ta đa biêt điêu tri nôi khoa , câp c u ngoai khoa , s n khoa v̀ khi triên khai cac ky thuât cao nh ghep tang , mô tim cung cân đên mau Máu quan trong nh vây nh ng truyên mau cung co thê gây ra cac tai biên nghiêm

tr ng n u các nguyên t c v an tòn truy n máu không đ c tôn tr ng ê truyên máu đ c th c hi n an tòn v̀ hi u qu nh t thì c̀ng v i th i gian , nhiêu phat minh va tiên bô v t bâc trong linh v c đam bao an toa n truyên mau đa đ c cac nh̀ khoa h c phát minh nh : S phat hiên ra cac nhom mau hê hông câu ; S phat

hiên HIV, viêm gan B va viêm gan C ; Viêc s dung mau thanh phân va tach cac th̀nh ph n máu b ng h th ng máy t đ ng; S chuyên đôi nguôn mau t ng i hiên mau lây liên sang hiên mau tinh nguyên … Nh ng tiên bô nay đa mang lai hiêu qua cao nhât cho ng i bênh khi đ c truyên mau (B̀i Th Mai An , Nguyên Anh Tri, 2014a)

2.1.3 S ra đ i cac trung tơm truyên mau va ngơn hang mau

N m 1932, môt c s truyên mau đâu tiên hoat đông nh môt ngân hang mau

đa đ c thanh lâp L eninggrad, Nga N m 1937, Bernard Fantus, giám đ c đi u

tr c a b nh vi n Cook Country Chicago , Illinois (M ) đa thanh lâp ngân h̀ng

máu bênh viên đâu tiên Ch trong vai n m sau đo , các ngân h̀ng máu bênh viên

b t đâu đ c thanh lâp trên kh p n c My va môt sô n c tiên ti n t i Châu Âu , sau đo la tr ên toan thê gi i N m 1947 Hiêp hôi cac ngân hang mau My (AABB)

đ c thanh lâp đê “thuc đây ca c muc tiêu chung cua cac ngân h̀ng máu v̀ hi n máu c ng đông My” (Reed, 1948) Nh s ra đ i cua cac ngân h̀ng máu m̀ d ch

v truy n máu trên tòn th gi i đư đ c chu n h́a ch t l ng t khâu tuyên truyên vân đông hiên mau t i thu gom , s̀ng l c , s n xu t , câp phat máu đ n truyên mau lâm sang đêu đ c nâng cao , đ c đam bao an toan , do vây mau va chê phâm đ c s dung điêu tri cho ng i bênh an toan v̀ hi u qu h n r t nhi u

( Trung Ph n, 2006, 2012; AABB, 2011)

N m 1956 t i Bênh viên Viêt c, H̀ N i, Vi t Nam đa thanh lâp khoa “Lây máu v̀ truy n máu” ên n m 1970, bênh viên Bach Mai đa thanh lâp khoa “Lây máu” T n m 1975 – 1993, ho t đ ng truy n máu v̀ huy t h c đư b t đ u đ c triên khai tai môt sô bênh viên Giai đoan ti p theo (1994 – 2000), truyên mau Viêt Nam đa đ c phát tri n m t cách tòn theo h ng t p trung, hiên đai va t ng b c hôi nhâp v i s phat triên cua nganh truyên mau tai cac n c trong khu v c va trên thê gi i

T n m 2001 đ n nay đ c s giup đ cua Ngân hang thê gi i (World Bank) thông qua d an “Trung tâm truyên mau khu v c” , s quan tâm va hô tr cua Chính ph , Bô Y tê thông qua Ch ng trinh “An tòn truy n máu” N m 2004 đ n

nay b t đ u t Viên Huyêt hoc Truyên mau trung ng , đ n nay T oàn qu c đư có

11 Trung tâm truy n máu nh H̀ N i , Ch R y, Hu , C n Th , H Chí Minh ,

Khánh Hòa, c L c, Thanh Hóa, Nghê An, Thái Nguyên, i n Biên … Các trung tâm truy n máu ǹy b c đ u đư đáp ng đ đ c nhu c u máu cho đi u tr v̀ chu n h́a ch t l ng theo h ng t p trung v̀ hi n đ i t khâu tuyên truy n v n

đ ng hi n máu, thu gom, s̀ng l c, s n xu t ch ph m máu đ n c p phát máu v̀ truy n máu lâm s̀ng.( Trung Ph n, 2006, 2012, 2014a)

Vi c th̀nh l p các “Ngân h̀ng máu” v̀ “Trung tâm truy n máu” trên ph m

vi tòn th gi i v̀ Vi t Nam c ng l̀ m t ti n b v t b c trong an tòn truy n

máu

2.2 QUY TRỊNH TRUY N MÁU

Truyên mau la lây mau t ng i hiên mau , sau khi tiên hanh cac ky thuât cân thiêt đ truyên cho ng i nhân mau (WHO, 2004) Các c s truy n máu không

s n xu t đ c máu nhân t o m̀ ch ć th l y máu t ng i hi n máu Theo T

ch c Y t Th gi i (WHO, 2005b) quy trình truy n máu qua nhi u công đo n

nh m đam bao chât l ng mau va an toan truyên mau , bao g m: V n đ ng hi n máu; thu gom máu; xét nghi m s̀ng l c; tách các th̀nh ph n máu; l u tr v̀ ch

ph m máu; phân ph i máu đ n các b nh vi n; v̀ cu i c̀ng l̀ truy n máu cho

ng i b nh S đô truyên mau đ c minh hoa nh hình 2.1

Hình 2.1 Quy trình truy n máu

Ngu n: C m nang v n đ ng hi n máu tình nguy n(2009)

Vân đông hiên mau Thu gom mau Xét nghi m s̀ng l c

Truyên mau

cho ng i bênh

Phân phôi mau

t i cac bênh viên

L u tr máu, chê phâm mau

Tách các th̀nh phân mau

Trong quy trình truy n máu, khâu ǹo c ng quan tr ng v̀ quy t đ nh đ n

hi u qu s d ng máu.Trong đ́, khâu v n đ ng tuyên truy n ng i hiên mau co vai tro đ c biêt quan trong , vì n u không ć ng i hi n máu s không ć máu v̀ chê phâm mau cung câp cho ng i bênh Tuy vây , máu thu nh n đ c t ng i hiên mau m i chi la „nguyên liêu‟ ban đâu cho ca môt dây chuyên công nghê ph c

t p đ ć các đ n v máu v̀ ch ph m máu an tòn , chât l ng (các khâu ǹy b ng các k thu t y khoa ti n b ć th đ m b o th c hi n t t ) N u ng i cho mau kem

chât l ng (b thi u máu) hay bi nhiêm cac bênh lây truyên qua đ ng truyên mau trong „giai đoan c a sô‟ thi cac c s truyên mau se không nâng cao đ c chât

l ng s dung mau va co thê „lot l i‟ nh ng đ n vi mau đo tru yên cho ng i bênh ( Trung Ph n, 2014a)

Ho t đ ng tuyên truy n g m nhi u ho t đ ng nh giáo d c , truyên thông ,

qu ng cáo v hi n máu tình nguy n , các l p b túc v̀ c p nh t ki n th c v máu ,

vê hiên mau nhân đao cho ng i dân…Hoat đông trên nh m kêu goi s t nguyên , lòng v tha v̀ tính c ng đ ng , thay đôi nhân th c va thai đô cua ng i hiên mau trong viêc xây d ng nguôn mau an toan va hiêu qua Tuyên truy n đúng đ i t ng

s tác đ ng đ n nh n th c , thái đ , h̀nh vi tích c c hi n máu , thay đôi t ly do hiên mau đê kiêm tra s c khoe , xét nghi m máu mi n phí , b n b̀ lôi kéo , tò mò…sang lý do c u ch a ng i b nh Hiên mau theo h ng dân cua bac si không ć h i t i s c kh e, hiên mau hoan toan t nguyên , không vu l i, ch hi n máu khi thây minh khoe manh , “t sang loc” khi thây minh không đu điêu kiên hiên mau

an toan, không ch y theo th̀nh tích s l ng hi n máu… (Bô Y tê , 2009; Misje,

Bosnes, Gasdal, Heier, 2005)

Ć nhi u nghiên c u v đanh gia m c đô nhân th c , thái đ v̀ h̀nh vi c a con ng i vê môt vân đê cu thê nao đo trong đ i sông xa hôi (hay còn g i l̀ các nghiên c u KABP - knowledge, attitude, behavior, practice) Nghiên c u KABP cung câp ca c thông tin đinh l ng va đinh tinh giup nha khoa hoc , ng i lam chính sách ć c s đ đánh giá th c tr ng , đanh gia hiêu qua cua cac chiên dich truyên thông thay đôi va duy tri hanh vi cua con ng i theo h ng tich c c va co

l i cho ca nhân, cho công đông (WHO, 2005b)

Môi quan hê gi a nhân th c , thái đ v̀ h̀nh vi c a m t ng i l̀ m i quan

hê t ng hô, tác đ ng v̀ chi ph i l n nhau , đ c thê hiên rât đa dang Nghiên c u môi quan hê nay đê tuyên truyên vân đông lam thay đôi nhân th c, thái đ v̀ h̀nh

vi cua đôi t ng vê hiên mau tinh nguyên đam bao ng i hiên mau co nhân th c đây đu, thái đ đúng đ n đ hiên máu an tòn l̀ m t trong nh ng k n ng quan

tr ng nh t c a ng i lam công tac vân đông hi n máu tình nguy n (Nguyên c Thuân, Ngô Manh Quân, 2008)

Theo tac gia Lownik v̀ c ng s (2012) ć 18 nghiên c u KABP đ c th c hiên 17 quôc gia t n m 1995 – 2011 v i s hô tr cua Tô ch c Tiên tê Quôc tê

c th nh ng điêm chung : nhân th c cua ng i dân vê hiên mau tinh nguyên con

h n ch , lo l ng vê viêc hiên mau co h i cho s c kh e, mong muôn hiên mau tr c tiêp cho ng i thân , t thai đô tich c c đên hanh vi phu h p vê hiên mau vâ n con kho ng cách khá l n

Nghiên c u cua Joannes Chliaoutakis v̀ c ng s (1994) vê hanh vi ng i hiên mau Hy L p, cho thây co môi liên quan gi a gi i tinh , n i sinh sông, nghê nghiêp v̀ ki n th c v hi n máu

Hông Kông la đât n c phat triên , t i đây m i n m ć 3% dân sô hiên mau

(n m 2003), trong đo h n 20% ng i tre t 18-25 tuôi hiên mau h ng n m Gân đây sô ng i hiên mau giam dân , h s hi n máu s t ng cân h n so v i tr c

Ngòi ra gi i tr còn nhi u đ ng c hi n máu nh ki m tra máu t ng quát v̀ xét nghiêm mau miên phi chiêm khoang 50% (Hong , Loke, 2011)

Kh o sát 241.552 ng i cho mau toan phân Trung Quôc t tháng 01/2008

đ n tháng 03/2008 thây 64% ng i hi n máu l n đ u (trong đo nam gi i , ć gia đinh sô l ng hiên trên 300 ml mau), ć 14% tr lai hiên mau vao cuôi n m 2008

Nh ng ng i đa t ng hi n máu ć xu h ng hi n máu hi n máu l p l i nhi u h n

ng i hiên mau lân đâu (Guov̀ c ng s , 2011)

Theo kh o sát 1.280 cá nhân t tám công đông dân c riêng bi t Tân

C ng, Trung Qu c cho thây các y u t thúc đ y hi n máu bao g m áp l c xư h i , mong mu n bi t k t qu ki m tra v̀ long v tha Các y u t c ch bao g m s

m c b nh, ć tác h i cho s c kh e va m t s c s ng (Zaller v̀ c ng s , 2005)

Kh o sát ́ v i 895 ng i hiên mau v i đông c hiên mau la "đ giúp đ

ng i khác" (56%), " nh h ng c a gia đình / b n b̀" (22%), và "ngh a v xư h i/

đ o đ c" (11,2%) (Vulcano v̀ c ng s , 2010) Môt nghiên c u khac Iran v i

16955 tình nguy n viên n m 2003, 2004 đ c hoi b ng bang câu hoi thiêt kê gôm các đ c đi m nhân kh u h c , xư h i, l ch s hi n máu v̀ lý do hi n máu ng c gôm đông c bên trong ( niêm tin, lòng v tha, tôn giao ) v̀ bên ngòi Kêt qua co

6629 ng i (39,1%) ć lòng v tha, 6552 ng i (38,6%) cho r ng hiên mau tôt cho

s c khoe va 1931 ng i (11,4%) ć ni m tin tôn giáo (Maghsudlu , Nasizadeh,

Trong nh ng n m gân đây , n c ta đa co nhiêu nghiên c u vê công tác hi n máu tình nguy n các nh́m đ i t ng khác nhau : ng i dân , lưnh đ o c ng đông, cán b công ch c , chiên si trong quân đôi , ngay chinh ng i hi n máu Nghiên c u c a Nguy n Xuân Vi t v̀ c ng s (2014) t i C n Th cho th y h c

sinh-sinh viên, công nhân viên, nông dân hi n máu nhi u nh t v i t l l n l t 28,6%,28,2% v̀ 25,3% Nam gi i cho máu nhi u(71,2%)h n n , ng i tr cho

máu (18-24 tu i) chi m 43,8%, hi n máu l p l i chi m đa s (67,8%) Nghiên c u

Vi n Huy t h c truy n máu Trung ng n m 2014 k t qu s l ng ti p nh n máu t ng d n qua các n m, ng i hi n máu tình nguy n xu h ng thay th hòn tòn ng i hi n máu nh n ti n, t l ti p nh n máu th tích 250ml còn cao (trên 56,3%), ng i hi n máu nh c l i t ng d n (H̀ H u Nguy n v̀ c ng s , 2014) Nghiên c u toan quôc cua Tô ch c Y tê Thê Gi i va Viên Huyêt hoc Truyên máu Trung ng n m 2009 cho kêt qua ty lê ng i dân co nhân th c đây đu vê

hiên mau tinh nguyên la 25% (Ngô Manh Quân v̀ c ng s , 2011) Theo nghiên

c u sinh viên ai hoc Y Ha Nôi n m 2011, 46,7% sô sinh viên đ c hoi co hiêu biêt đây đu vê hiên mau tinh nguyên (Nguyên Thi Huyên Trang va công s , 2012) Nghiên c u 839 ng i hiên mau tinh nguyên tai Viên Huyêt hoc – Truyên mau Trung ng vê phong chông HIV/AIDS, ch ć 59% ng i hiên mau co nhân th c đây đu vê HIV /AIDS, 83,7% ng i hiên mau biêt HIV co thê lây qua đ ng truyên mau, thâm chi viêc hiên mau nh c lai nhiêu lân không lam t ng nhân th c

c a ng i hi n máu (Ngô Manh Quân v̀ c ng s , 2010)

Kh o sát v nh n th c, thái đ v̀ h̀nh vi c a sinh viên v ho t đ ng hi n máu tình nguy n t i H c vi n Báo chí và Tuyên truy n n m 2011 cho thây : 1,2% sinh viên nh n th c r ng hi n máu “r t ć h i” cho s c kho , 2,6% nh n th c r ng

hi n máu “ć h i”, 47,9% nh n th c hi n máu “ć h i đôi chút t i s c kho ", ć

47,1% nh n th c l̀ "không ć h i" cho s c kho , ć 1,2% tr l i "không bi t" hi n máu ć nh h ng t i s c kho hay không Ć 27,1% "r t s n s̀ng", 52,1% "s n s̀ng", ch ć 10,4% "không s n s̀ng" v̀ 10,4% l ng l "không ch c ch n" tham gia hi n máu Các y u t tác đ ng tích c c t i h̀nh vi hi n máu c a sinh viên đ́

là: l̀ nam gi i, ć b n b̀/ng i thân ng h vi c hiên mau Y u t c n tr h̀nh vi hiên mau đ́ l̀: ng i b nh h ng t i s c kh e (52,9%), lo ng i m c các b nh lây nhi m khi hi n máu(22,1%), b m , ng i thân không ng h (14,6%) (Tr n Th

Minh Hu , D ng Th Thu H ng , Ngô M nh Quân, 2011)

M t nghiên c u hiên mau c a Nguy n Anh Trí v̀ c ng s (2014) : trên 1505 sinh viên trong va ngòi quân đ i t i m t s tr ng i h c , h c vi n khu v c H̀ N i t 09/2012 t i 04/2013, kêt qua cho thây co nhiêu yêu tô tac đông đên nhân th c va hanh đông cua sinh viên vê hiên mau tinh nguyên nh sau :

-Do hiêu b iêt ch a đây đu vê hiên mau tinh nguyên nên s anh h ng xâu

đ n s c kh e (47,7%); b n thân cho r ng không đ s c kh e nên không tham gia

(10,3%); ch a hiêu ro vê hiên mau tinh nguyên (10,3%); s đau va s hai khi nhìn th y máu (17,0%); do gia đinh không đông tinh (3,3%) v̀ quan ni m l̀m công tac tinh nguyên chi 1 lân la đu (5,4%)

-Do cac yêu tô vê chât l ng phuc vu hiên mau con han chê : ph i ch đ i

lâu (29,7%), nhân viên y tê choc vein lây mau nhiêu lân (10,8%)

-Do yêu tô khac : c m th y m t m i sau hi n máu (13,5%) (Nguyên Minh Hiêu , Nguyên Thi Phi Nga, 2014)

Nghiên c u c a V Th Ng c Tuy t (2011) vê “ ông c hiên mau nhân đao

c a sinh viên tr ng i h c Lao đ ng Xư h i H̀ N i” cho th y h̀nh vi hi n máu nhân đao v i nhiêu đông c khac nhau , trong đo đông c „vi s sông cua ng i

bênh đang thiêu mau trâm trong‟ la chu yêu , chiêm 76% l a chon m t nhân th c

m t xúc c m chi m t l 56-72,3% ch n “r t ph n kh i vì đư l̀m đ c m t vi c mang lai c hôi sông tiêp cho nh ng ng i m c bênh hiê m ngheo ma không đoi

h i h b t c đi u ki n gì” , “t hao vi minh đang tiêp nôi truyên thông tôt đep

Th ng ng i nh thê th ng thân cua cha ông‟ va „vui m ng môi khi đ c chia

s ni m vui v i ng i b nh đ c nh n má u” m t h̀nh vi thì các h̀nh đ ng

:‟vân đông ban be, ng i thân tham gia hiên mau nhân đao‟ , „ gi gin s c khoe đê

b n thân luôn đ t tiêu chu n hi n máu nhân đ o‟v̀ „tham gia tuyên truy n v n

đông cho phong trao hiên mau nhân đao‟ chiêm ty lê 55,7-66,7% (V Th Ng c Tuyêt, 2011)

H n ch nh n th c, lo l ng hiên mau co hai cho s c

kh e, mong muôn hiên mau tr c tiêp cho ng i thân

64% ng i cho mau lân đâu, 14% hiên mau nh c lai

-Yêu tô thuc đây : áp l c xư h i, mong muôn biêt kêt qu ki m tra v̀ lòng v tha

-Yêu tô c chê : s m c bênh , tác h i cho s c

Ít h n 61% sinh viên co kiên th c tôt vê hiên mau , h n

85% sinh viên ch a t ng tham gia hiên mau Nam hiên

máu nhi u h n n 75% hiên mau vi tinh huông khân câp

Shaz v̀ c ng s

(2009) (M )

Lý do không hi n máu: không tiên l i (89%), c m giác

s đau (82%), c m giác m m t , ch́ng m t , buôn

Nam gi i cho máu nhi u(71,2%), ng i tr cho máu

(18-24 tu i) chi m 43,8%, hi n máu l p l i chi m đa

đu (5,4%) Do ch đ i lâu (29,7%), lây mau nhiêu lân

(10,8%), mêt moi sau hiên mau (13,5%)

Trân Thi Minh Huê,

D ng Thi Thu

H ng (2011)

47,9% nhân th c hiên mau co hai đôi chut t i s c

kh e, 47,1% nhân th c không co hai

-Yêu tô tich c c : nam gi i, ć b n b̀ /ng i thân

(2011) bênh đang thiêu mau trâm trong‟

-Xúc c m : 56-72,3% ch n „r t ph n kh i vì đư l̀m đ c m t vi c mang l i c h i s ng ti p cho

nh ng ng i m c bênh hiêm ngheo ma không đoi hoi

h b t c đi u ki n gì‟ , ‟t hao vi minh đang tiêp nôi truyên thông tôt đep Th ng ng i nh thê th ng thân cua cha ông‟ va „vui m ng môi khi đ c chia se niêm vui v i ng i bênh đ c nhân mau‟

-H̀nh vi : 55,7-66,7% ch n ‟v n đ ng b n b̀ ,

ng i thân tham gia hiên mau nhân đao‟ , „ gi gin s c

kh e đ b n thân luôn đ t tiêu chu n hi n máu nhân đao‟va „tham gia tuyên truyên vân đông cho phong trao hiên mau nhân đao‟

Nguyên Thi Huyên

Trang, Lê Thi Tai

Ngu n: T ng k t c a tác gi lu n v n t l c kh o lý thuy t

Nhìn chung, các nghiên c u v h̀nh vi hi n máu cho thây viêc gi áo d c , truyên thông vê hi n máu tình nguy n cân đây đu cac thông tin nh : tiêu chu n hiên mau, kiên th c v máu nh hiên mau không co hai cho s c khoe , các b nh lây truyên qua đ ng mau … M i quan h gi a nh n th c, thái đ , h̀nh vi v̀ môi

tr ng sông cua ng i hiên máu đ c minh h a nh Hình 2.2 (Bô Y tê, 2009)

Hình 2.2 : Các y u t c u thƠnh hƠnh vi hi n máu

Ngu n: Câm nang vân đông hiên mau tinh nguyên (2009)

2.4 Lụ THUY T V AN TÒN TRUY N MÁU

An toan truyên mau l̀ khái ni m r ng , ć tính t ng quát , l̀ không đ x y ra bât ki điêu nguy h iêm nao cho ng i hiên mau , ng i bênh nhân mau va an toan cho nhân viên lam công tac truyên mau An toan truyên ma u bao gôm nhiêu khia

c nh: an toan vê sô l ng, an toan vê chât l ng, an toan cho cac đôi t ng co liên quan đên truyên mau , an toan trong moi hoan canh , m i v̀ng đ a li, an toan theo khu v c (Bô Y tê, 2009)

2.4.1 An t oƠn cho ng i hi n máu :

An tòn cho ng i hi n máu la nhiêm vu hang đâu vi nêu không đam bao cho

ng i hiên mau thi se không co ng i hiên ma u.T n m 1943 ng i ta đa chu y

ch m soc v̀ qu n lý ng i hi n máu (Upton, 1943) Ng i hiên mau cân đ c t vân, khám lâm s̀ng , xét nghi m tuy n ch n đ đ m b o ć nh n th c đ y đ , thái

đô đung đ n va đu điêu kiên vê s c khoe đê hiên mau an toan Nh ng ng i không

đu điêu kiên thi nhât đinh không tham gia hiên mau Các b c tuy n ch n ng i

hi n máu nh m đ m b o an tòn truy n máu đ c minh h a nh hình 2.3

Thái đ

Nhân th c

H̀nh vi Môi tr ng

sông

Hình 2.3: Các b c tuyên chon ng i hiên mau

Ngu n: Câm nang vân đông hiên mau tinh nguyên (2009)

Bên canh đ́, ng i hiên mau đ c đon tiêp , ch m soc va h ng dân đây đu ,

chu đao tr c , trong va sau khi hiên mau ng th i ng i hiên mau phai đ c

thông bao kêt qua xet ngh iêm, đ c t vân vê bao vê s c khoe va phong chông

các b nh lây qua đ ng truy n máu đ ti p t c hi n máu nh c l i v̀ v n đ ng m i

ng i cung tham gia hiên mau tinh nguyên , k c tr ng h p không hi n máu đ t

này (hình 2.4)

Hình 2.4 : Quy trình tham gia hi n máu

Ngu n: C m nang v n đ ng hi n máu tình nguy n (2009)

Nh vây ng i hi n máu l̀ ng i cung c p máu đ m b o s l ng máu

Ngu n máu an tòn nh t cho ng i b nh l̀ ngu n máu l y t nh ng ng i hi n

B c 5: T vân s c khoe

-Các tr ng h p không đ tiêu

chuân hiên mau

-Ch m soc s c khoe va t sang

l c sau hi n máu

B c 2: Tuyên chon thông

qua lâp hô s đ ng ky hiên mau

B c 3: Khám tuy n ch n :

-T vân tr c hiên mau

-Khai thac tiên s

-Khám lâm s̀ng

-Xét nghi m HST, HbsAg

- inh nhom mau nêu cân

B c 4: Tuyên chon khi tiên

h̀nh k thu t l y mau

B c 1:Vân đông, tuyên truyên

đ ng i hi n máu t s̀ng l c

máu tình nguy n, đ́ chính l̀ nh ng ng i kh e m nh, tình nguy n, th ng xuyên

hi n máu v̀ không v l i

2.4.2 An toan cho ng i bênh nhơn mau:

An tòn cho ng i b nh nh n máu bao gôm an toan vê sô l ng , an toan vê chât l ng mau va đam bao th c hiên đu ng theo cac quy đinh , quy trinh vê truyên máu An tòn cho ng i b nh nh n máu th hi n qua vi c an tòn v s l ng máu v̀ an tòn v ch t l ng máu:

(1) An toan vê sô l ng mau th hi n ng i hi n máu ph i đ c cung c p đây đu va kip th i l ng mau va chê phâm mau khi ho cân truyên mau trong điêu

tr h ng ng̀y , khi câp c u va khi co tham hoa xay ra Tô ch c Y tê Thê Gi i

(WHO) đa kh ng đinh “không co đu mau thi không thê noi đên đ m b o an tòn

truyên mau”

(2) An toan vê chât l ng mau bao gôm đam bao chât l ng môi đ n vi mau v̀ ch ph m máu, an toan vê m t miên dich va an toan vê s̀ng l c các b nh nhi m tr̀ng lây qua đ ng truy n máu

Tât ca cac đ n vi mau va chê phâm mau truyên cho ng i bênh phai bao đam

vê chât l ng va đ c sang loc cac bênh ly sau :

-Virus viêm gan B (HBV) :N m 1962, Allen v̀ m t s tác gi đư quan sát v̀

nh n th y ć m t s b nh nhân ć bi u hi n viêm gan sau truy n máu liên quan đ n

ng i bán máu N m 1963, HBV đư đ c nh̀ bác h c Baruch S Blumber (1925 – 2011) phát hi n v̀ v i phát minh v đ i ǹy n m 1976, ông đư nh n đ c gi i Nobel Y h c N m 1970, nh̀ bác h c Dance v̀ c ng s đư phân l p đ c HBV hòn ch nh v̀ g i l̀ th Dance N m 1971, xét nghi m kháng nguyên b m t viêm

gan B (HBsAg) đư chính th c đ c đ a v̀o s̀ng l c cho ngân h̀ng máu t i M , HBV lây truy n chính qua đ ng máu Hi n tòn th gi i ć trên 2 t ng i nhi m HBV, do v y theo khuy n cáo c a T ch c Y t th gi i thì s̀ng l c HBV cho

ng i hi n máu l̀ m t xét nghi m b t bu c ph i l̀m đ phòng lây nhi m HBV qua

đ ng truy n máu (B̀i Th Mai An, 2004; WHO, 2004, 2005b)

-Virus viêm gan C (HCV) : c Houghton xác đ nh v̀ phân l p v̀o n m

1988, ông v̀ c ng s c ng chính l̀ ng i nghiên c u th̀nh công vi c s n xu t kít ELISA th h th nh t đ ch n đoán tình tr ng nhi m HCV T n m 1996 đ n 2000

v i kít ELISA phát hi n kháng th HCV th h th hai, th ba, k thu t ELISA phát

hi n kháng nguyên c a virus v̀ k thu t sinh h c phân t phát hi n HCV – RNA đư cho phép ch n đoán s m v̀ chính xác tình tr ng nhi m HCV HCV đư đ c các nh̀ khoa h c kh ng đ nh lây chính qua đ ng máu S̀ng l c viêm gan C cho ng i

hi n máu l̀ m t xét nghi m b t bu c đ phòng lây nhi m HBV qua đ ng truy n

máu (B̀i Th Mai An, 2004; WHO, 2004, 2005b)

-Virus gây h i ch ng suy gi m mi n d ch ng i (HIV) : N m 1983, nh̀ bác

h c Luc Montagnier (Pháp) v̀ c ng s đư phát hi n v̀ ch ng minh HIV chính l̀

c n nguyên gây h i ch ng suy gi m mi n d ch m c ph i ng i N m 1985, xét nghi m phát hi n HIV đ u tiên đ c c p phép t i M v̀ xét nghi m ǹy đư nhanh ch́ng đ c các ngân h̀ng máu đ a v̀o s̀ng l c cho ng i hi n máu đ đ m b o

an tòn truy n máu phòng lây nhi m HIV qua đ ng truy n máu (B̀i Th Mai An,

2004)

-Giang mai : Bênh giang mai do xo n khuân Treponema Pallidum gây nên

Bênh lây truyên qua đ ng tinh duc do tôn th ng mang c niêm Bênh lây truyên qua đ ng truyên mau B o qu n máu 40 C thi xo n khuân chêt sau 24-48 gi ( Trung Phân, 2014b; Menitove, 2009)

-S t rét : Ký sinh tr̀ng s t rét ć 3 vòng sông liên tiêp nhau gôm vòng s ng trong muôi truyên bênh , vòng s ng trong t b̀o gan v̀ vòng s ng trong trong h ng câu Lây sôt ret qua đ ng truyên máu l̀ do l y máu ć ký sinh tr̀ng s t rét giai đoan vòng s ng trong h ng c u ( Trung Ph n, 2014b; Menitove, 2009)

Ngoài ra ngân hàng máu còn l a ch n các đ n v máu t ng đ ng v nh́m máu đ truy n máu nh m h n ch t i m c th p nh t các ph n ng do b t đ ng miên dich gi a ng i hiên mau va ng i bênh nhân mau Lo i tr các đ n v m áu nghi ng va nhiêm bênh Hi n nay xu h ng truyên mau t ng phân va cân thanh phân nao truyên thanh phân đo đa tr thanh ph ng châm cua truyên mau hiên

đai, truyên mau t ng phân v a an toan, v a tiêt kiêm Th̀nh l p H i đ ng truy n máu B nh vi n đ ki m soát các tai bi n k hông mong muôn do truyên mau (Ph m

Quang Vinh, 2010b)

2.4.3 An toan cho nhơn viên lam công tac truyên mau

Trong qua trinh th c hiên công viêc cua minh (nh lây mau xet nghiêm , thu gom mau , s̀ng l c , s n xu t các ch ph m máu… ) nh ng ng i lam công tac truyên mau rât dê bi lây bênh t ng i hiên mau bi nhiêm bênh Môi ngay ho phai tiêp xuc v i hang tr m mâu mau khac nhau V i ti lê nhiêm viêm gan B trong công đông t 10-15%, viêm gan C t 1-1,5% thì nguy c lây nhi m b nh r t cao

Do vây cân co nhiêu biên phap đ b o đ m an tòn và xét nghi m đ nh k cho nhân viên y t ( Trung Ph n, 2014b)

ê đat đ c hiêu qua tôt nhât thi tât ca cac khâu trong quy trinh truyên mau

ph i đ t hi u qu cao nh t u tiên l̀ khâu v n đ ng, tuyên truy n cho ng i hi n máu tình nguy n v̀ đ i ng tình nguy n viên H ph i hi u đ c nh ng ki n th c

c b n v máu v̀ truy n máu, h ph i ć đ ng c hi n máu rõ ràng, không b ép

bu c hay lôi kéo, kích đ ng, h bi t th c hi n nh ng h̀nh vi v̀ thái đ tr c ng̀y

hi n máu, trong bu i tham gia hi n máu v̀ sau khi hi n máu H ph i “ t s̀ng l c” mình v̀ nh ng ng i trong c̀ng c quan, t ch c, c̀ng n i sinh s ng;chính h s

tr th̀nh l c l ng tuyên truy n viên r t t t, nhân ch ng v̀ b ng ch ng s ng đ ng

nh t trong l nh v c hi n máu

K đ n l̀ khâu ti p nh n máu 2 đ a đi m c đ nh v̀ l u đ ng, t i đây ng i

hi n máu s đ c khám b nh, th c hi n các xét nghi m nhanh s̀ng l c tr c khi

hi n máu Các nhân viên y t s đ m b o ng i hi n máu đ cân n ng, không m c

b nh lý hay ć nguy c lây nhi m gì tr c khi hi n máu, ph i t v n thêm v ki n

th c tr c khi hi n máu, trong khi hi n máu v̀ sau khi hi n máu, đ c bi t l̀ th i gian hi n máu nh c l i, h ph i tr l i nh ng câu h i v̀ nh ng tình hu ng khi ng i

hi n máu đ t ra d̀ b n thân hay ng i thân, đ ng nghi p c a h ć hi n máu đ c

hay không? Lúc ǹy thái đ c a nhân viên y t c ng l̀m nh h ng hi u qu ti p

nh n máu

Khi ti p nh n máu xong, các đ n v máu đ́ s đ c đ a v trung tâm truy n máu th c hi n các xét nghi m s̀ng l c theo tiêu chu n B Y t v̀ T ch c y t th

gi i (Bô Y tê , 2009; WHO, 2005a) Các đ n v máu sau khi an tòn s̀ng l c s

đ c đi u ch ra các th̀nh ph n máu nh : h ng c u l ng, ti u c u, huy t t ng

t i đông l nh, k t t a l nh…M i th̀nh ph n máu trên đi u tr b nh lý khác nhau

nh : h ng c u l ng đi u tr b nh nhân thi u máu, m t máu do ch n th ng, ch y máu…ti u c u d̀ng cho b nh nhân ch y máu lâu c m, b nh nhân chu n b ph u thu t, sanh đ …huy t t ng t i đông l nh v̀ k t t a l nh th ng d̀ng cho b nh nhân b đa ch n th ng do tai n n giao thông, do th m h a cháy n , do ung th giai

đo n cu i hay b nh lý ch y máu lâu c m b m sinh (b nh Hemophilia)…(B̀i Th

Mai An, 2012a; Trung Ph n, 2014b)

Các th̀nh ph n máu đ c đi u ch s đ c phân ph i t i các khoa lâm sàng, khoa c p c u, phòng m …c a các B nh vi n đ đi u tr cho b nh nhân Mu n đ t

hi u qu t i u trong giai đo n ǹy c n nhân viên y t c n ph i n m rõ ch đ nh truy n máu, theo dõi b nh nhân v̀ x trí tai bi n truy n máu tr c, trong v̀ sau khi truy n máu Sau truy n máu c n ph i đánh giá hi u qu c a máu v̀ các th̀nh ph n máu đ ć k ho ch đi u tr thích h p h n

Cu i c̀ng đ ngu n máu đ c n đ nh c n ph i xây d ng đ i ng ng i hi n máu g m ng i hi n máu nh c l i, ng i hi n máu nh́m máu hi m v̀ ng i hi n máu d b

Theo khung phân tích trên quy trình truy n máu l̀ m t chu i các công đo n

liên ti p nhau Khâu tuyên truy n, v n đ ng c n h p tác v i h i ch th p đ , tuyên truy n viên đ l p k ho ch, ch n đ a đi m, trang b ki n th c c b n v máu…đ

máu s gi m Khâu s n xu t máu c n nhanh ch́ng, chính xác, áp d ng khoa h c công ngh m i v̀o nh ti p nh n máu 350ml tr lên đ t 1 ng i hi n máu s cho ra đ c ít nh t l̀ 3 th̀nh ph n máu nh h ng c u l ng, huy t t ng t i đông

l nh v̀ kh i ti u c u i u ǹy đ m b o r t t t cho ch t l ng đ n v máu ti p

nh n đ c v̀ đi u tr đ c nhi u ng i b nh Khâu b o qu n l u tr máu nh m

đ m b o đúng quy trình k thu t, đ m b o ch t l ng tr c khi s d ng Cu i c̀ng l̀ khâu s d ng máu, mu n nâng cao ch t l ng truy n máu Bác s c n ph i

ch đ nh truy n máu h p lý, c n theo dõi sát tình tr ng b nh nhân tr c, trong v̀ sau truy n máu v̀ x trí k p th i b nh nhân n u x y ra tai bi n truy n máu Hi u

qu s d ng máu đ c đo l ng d a trên t l máu s d ng trong n m v̀ t l máu

h y trong n m Nh ng ho t đ ng v̀ ch tiêu đo l ng c a các khâu trong quy trình truy n máu đ c t ng k t hình 2.6

Hình 2.6: Ho t đ ng vƠ ch tiêu đo l ng các khơu trong quy trình

ch c tr c, trong v̀ sau khi hi n máu

-B ng rôn c đ ng, vinh danh ng i

-Sô ng i cho mau

-Sô đ n vi mau thu nhân đ c

SƠng l c vƠ điêu chê thanh phơn mau

Ho t đ ng Ch tiêu đo l ng k t qu

-Xét nghi m t t c đ n v máu thu

nhân

-T l s̀ng l c d ng tính v i 5 bênh lây truy n qua đ ng máu

Phơn ph i, s d ng máu

Ho t đ ng Ch tiêu đo l ng k t qu

-Câp c u ,điêu tri bênh ly tai cac

Khoa lâm sang tai BV Ch Rây va 5

Bênh Viên Tinh

-D phong

-Sô l ng mau s dung cac thang/n m

- S l ng máu h y trong n m

Ngu n : Khái quát c a tác gi lu n v n t l c kh o lý thuy t

đo l ng khâu v n đ ng tuyên truy n v̀ ti p nh n máu trung tâm ph i tuyên truy n ki n th c v máu, gi i đáp th c m c, t v n tr c, trong v̀ sau khi

hi n máu Ph i t p hu n, l p k ho ch, s p x p t ch c tr c, trong v̀ sau khi hi n máu B ng rôn c đ ng, vinh danh ng i hi n máu th ng đ c s d ng đ đ ng viên ng i hi n máu T ch c t t công tác khám tuy n ng i hi n máu ánh giá

hi u qu khâu ǹy d a v̀o đo l ng s ng i cho mau , s đ n v máu thu nh n

đ c v̀ các y u t liên quan ng i hi n máu nh gi i tinh, n i sinh, nghê nghiêp,

sô lân hiên mau…

Sau khi ti p nh n máu t ng i hi n máu, nguôn mau se đ c đ a vê Trung tâm truyên mau đê sang loc 5 lo i b nh lây truy n qua đ ng truy n máu m̀ B Y

tê b t buôc xet nghiêm nh : viêm gan siêu vi B , viêm gan siêu vi C , HIV, Giang mai va sôt ret anh gia hiêu qua công đoan nay d a vao tiêu chi ti lê sang loc

d ng tinh v i cac bênh ly Sau đo nguôn mau trên se đ c điêu chê thanh cac

th̀nh ph n máu nh h ng c u l ng , tiêu câu, huyêt t ng t i đông lanh , kêt tua

l nh … M i th̀nh ph n máu s d̀ng đi u tr cho t ng lo i b nh lý c thê khac

nhau (B̀i Th Mai An, 2012a)

Công đoan cuôi cung la phân phôi va s dung mau ây la giai đoan quan

tr ng nh t c a quy trình truyên mau Nguôn mau thu nhân trên se đ c s dung

đ đi u tr b nh nhân t i các Khoa lâm s̀ng c a B nh Vi n Ch R y nh Khoa

Câp c u, Hôi s c câp c u , Phòng m , Huyêt hoc , Ngo i th n kinh , Nôi tiêu hoa

…, Bênh Viên Thông Nhât va Bênh Viên 5 T nh mi n ông Nam b Nguôn mau trên con dung đê câp c u bênh nhân va d phong cho thiên tai, th m h a anh gia hiêu qua công đoan nay d a vao sô l ng mau thu nhân va s dung cac thang

trong n m

C H NG 3

PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Ch ng ǹy s trình b̀y quy trình và ph ng pháp nghiên c u Tr c h t

là trình bày quy trình nghiên c u g m 2 giai đo n : Giai đo n 1 l̀ nghiên c u đ nh tính đ khái quát quy trình truy n máu t i b nh vi n Ch R y ; Giai đo n 2 l̀ phân tích th c tr ng ho t đ ng c a các khâu trong quy trình truy n máu K đ n l̀ trình b̀y ph ng pháp nghiên c u cho t ng giai đo n

3.1 QUY TRÌNH NGHIÊN C U

gi i quy t m c tiêu nghiên c u theo khung phân tích đư t ng k t

ch ng 2 quy trình nghiên c u đ c th c hi n th̀nh hai giai đo n: Giai đo n 1 l̀ nghiên c u đ nh tính đ khái quát quy trình truy n máu t i b nh vi n Ch R y ; Giai đo n 2 l̀ phân tích th c tr ng ho t đ ng c a các khâu trong quy trình truy n

máu

-Giai đo n 1 - Khái quát quy trình truy n máu t i trung tâm truy n máu Ch

R y Trên c s khung phân tích v quy trình truy n máu lý thuy t đ c khái quát

ch ng 2, d̀n b̀i ph ng v n sâu đ c thi t k d̀ng đ ph ng v n sâu các bác s ,

chuyên viên, nhà qu n lý v các ho t đ ng tuyên truy n, v n đ ng, ti p nh n máu

t i khi c p phát máu, s d ng máu v̀ ch ph m máu t i trung tâm truy n máu Ch

R y M c đích ph ng v n nh m mô t quy trình truy n máu t lúc tuyên truy n, v n

đ ng, ti p nh n máu t i khi s d ng máu v̀ ch ph m máu t i ng i b nh

-Giai đo n 2 : Phân tích th c tr ng ho t đ ng c a các khâu tuyên truyên , vân đông, tiêp nhân, s̀ng l c v̀ s d ng máu t i trung tâm truy n máu Ch R y trên d

li u thu th p t 2011 - 2014

Quy trình nghiên c u đ c khái quát nh hình 3.1

Hình 3.1 Quy trình nghiên c u Giai đo n Các b c th c hi n nghiên c u

Morse & Richards (2002) đ a ra khái ni m v ph ng pháp lu n đ ng d

(metholdological congruence) trong nghiên c u đ nh tính, theo đ́ m c tiêu, câu

h i v̀ ph ng pháp nghiên c u c n đ c k t n i v i nhau nh m t th th ng nh t (không r i r c) Ti n đ đ nh h ng tòn b cho quá trình nghiên c u l̀ n n t ng

lý thuy t, t lý thuy t k t h p v i m c tiêu nghiên c u đ hình th̀nh các câu h i

C s lý thuy t vê mau va quy trình truy n máu Khung phân tích

nghiên c u, thông qua th o lu n các câu h i nghiên c u trên đ i t ng thu c ph m

vi nghiên c u đ khám phá k t qu (Strauss & Corbin, 1998; Creswell, 2009, 2011) C ng theo cách ti p c n đ́, tác gi lu n v n c n c v̀o khung phân tích đ

xu t ch ng 2 đ thi t k nghiên c u nh m xây d ng quy trình v n đ ng, tuyên truy n, ti p nh n v̀ s d ng máu g m 5 th̀nh t :

-M c tiêu : Theo Creswell (2009) m c tiêu nghiên c u ph i đ c phát bi u

rõ r̀ng v̀ lý do c a vi c xác đ nh m c tiêu đ́ Theo đ́ xác đ nh m c tiêu nghiên

c u c a giai đo n ǹy nh m xây d ng quy trình v n đ ng, tuyên truy n, ti p nh n v̀ s d ng máu t i trung tâm truy n máu Ch R y

-Khung khái ni m : Theo Maxwell (2005), Creswell(2011) cho r ng khung

khái ni m ph i bám vào các lý thuy t ć liên quan đ đ nh ngh a rõ các khái ni m,

t đ́ đ t ra nh ng câu h i nh m khám phá v n đ m i liên quan đ n m c tiêu nghiên c u thu c đ i t ng v̀ ph m vi nghiên c u Theo cách ti p c n ǹy, lu n

v n xác đ nh khung khái ni m c a thi t k các câu h i ph ng v n sâu d a trên n n

t ng lý thuy t quy trình truy n máu đư khái quát ch ng 2

-Cơu h i ph ng v n sơu: Creswell (2011) khuy n cáo câu h i ph ng v n

sâu v i các khái ni m liên quan đ c đ nh ngh a rõ r̀ng, h i đúng tr ng tâm

nh ng v n đ c n khám phá đ thu n l i cho vi c khái quát h́a tính đ ng nh t v̀ phân bi t trong các khám phá Theo đ́, các câu h i d̀ng ph ng v n sâu đ c thi t

k nh m v̀o khám phá các ho t đ ng trong t ng công đo n c a quy trình truy n

máu, d̀n b̀i th o lu n chuyên gia ph c v cho nghiên c u đ nh tính (ph l c 1)

Ph ng pháp: ti n h̀nh ph ng v n sâu nh m khái quát quy trình v n đ ng, tuyên truy n, ti p nh n v̀ s d ng máu, ph ng pháp ph ng v n sâu đ c th c

hi n theo h ng th o lu n riêng v i cá nhân theo b ng câu h i đư d th o nh m

m c tiêu khám phá các công đo n trên quy trình truy n máu i t ng v̀ ph ng pháp ch n m u nh sau:

(1) M u đ c th c hi n trên các v i các bác s , chuyên viên v̀ nh̀ qu n lý công tác t i trung tâm truy n máu (xem danh sách chuyên gia ph l c 2)

(2) C m u không gi i h n cho đ n khi còn phát hi n các v n đ m i (Creswell, 2009) Thông tin thu th p đ c mô t , phân lo i v̀ k t n i các khái ni m

(Strauss & Corbin, 1998; Finch, 2002) đ hình th̀nh quy trình ho t đ ng c a công

tác v n đ ng, tuyên truy n v̀ s d ng máu t i Trung tâm Truy n máu Ch R y

-Hi u l c: đ m b o đ tin c y c a các ch tiêu đo l ng qua nghiên c u

đ nh tính (xây d ng ch tiêu đo l ng), tác gi lu n v n c g ng đ nh ngh a rõ các khái ni m ć liên quan Trong khi ph ng v n sâu, tác gi lu n v n s d ng k thu t

ghi âm và ghi chép v i vi c s d ng bi u m u th ng kê các câu tr l i, phân lo i theo t n su t đ c p đ n c a các chuyên gia, đ n m c đ h p v i lý thuy t n n, v̀

cu i c̀ng l̀ nh ng khám phá m i ít đ c s đ ng thu n

Thi t k ph ng pháp nghiên c u đ nh tính nh m khái quát quy trình v n

đ ng, tuyên truy n, ti p nh n v̀ s d ng máu t i trung tâm truy n máu Ch R y

(hình 3.2)

Hình 3.2 - Thi t k ph ng pháp nghiên c u đ nh tính

Ngu n: Khái quát c a tác gi lu n v n d a trên mô hình c a Maxwell (2005)

Tóm l i, t l c kh o lý thuy t ch ng 2 đư xác đ nh đ c c u trúc c a quy trình v n đ ng, tuyên truy n, ti p nh n v̀ s d ng máu C n c v̀o đ́ s

Ph ng pháp:

Ph ng v n sâu

Hi u l c: Máy ghi

âm, bi u m u ghi chép; khám phá m i

đ c ph ng v n sâu nhi u l n đ m b o đ tin c y.

Cơu h i ph ng v n sơu:

th o lu n các ho t đ ng quy trình truy n máu