Tác động của thị trường quyền gây ô nhiễm và giải pháp tài chính phát triển thị trường quyền gây ô nhiễm ở việt nam

Ledyard và Kristin Szakaly-Moore, 1993.



Nguy n K Thúy Anh



Nguy n K Thúy Anh

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n là trung th c, có ngu n g c rõ ràng và ch a t ng đ c ai công b trong b t k công trình nghiên c u nào khác

TÁC GI LU N V N

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c b ng bi u

Danh m c hình v , đ th

CH NG I: GI I THI U CHUNG 1

1.1 Lý do ch n đ tài 1

1.2.M c tiêu nghiên c u 8

1.3 Ph ng pháp nghiên c u 9

1.4 K t c u c a lu n v n 9

CH NG II: T NG QUAN LÝ THUY T 10

2.1 Ngo i tác tiêu c c đ i v i môi tr ng 10

2.2 nh lý Coase 12

2.2.1 M c ô nhi m t i u đ t đ c cân b ng xã h i 12

2.2.2 nh lý Coase 16

2.3 Khái quát v quy n ô nhi m và mua bán quy n ô nhi m 17

2.4 Th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m 22

2.4.1 i u ki n v n d ng th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m 22

2.4.2 Phân tích cân b ng th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m 22

2.4.2.1 Quy c ký hi u 23

trong s n xu t 26

CH NG III: TH C TR NG V N Ô NHI M MÔI TR NG VÀ TH TR NG QUY N GÂY Ô NHI M T I VI T NAM 29

3.1 Th c tr ng ô nhi m môi tr ng t i Vi t Nam hi n nay 29

3.2 Th c tr ng ô nhi m môi tr ng n c và x lý v n đ này t i Vi t Nam hi n nay 33

3.2.1 Th c tr ng ô nhi m môi tr ng n c t i Vi t Nam hi n nay 33

3.2.2 Th c tr ng x lý ô nhi m môi tr ng n c t i Vi t Nam hi n nay 39

3.3 Th c tr ng mua bán quy n gây ô nhi m môi tr ng t i Vi t Nam hi n nay 44

CH NG IV: PHÂN TÍCH TÁC NG C A TH TR NG QUY N GÂY Ô NHI M TRONG VI C X LÝ V N Ô NHI M MÔI TR NG T I VI T NAM 47

4.1 D li u và phân tích d li u v vi c s d ng th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m đ x lý v n đ ô nhi m 47

4.1.1 S n l ng cân b ng c a doanh nghi p tr c và sau khi doanh nghi p đ u t chi phí x lý ô nhi m môi tr ng và phúc l i xã h i đ t đ c 48

4.1.1.1 Ph ng trình đ ng cung s n ph m th y s n 48

4.1.1.2 Ph ng trình đ ng c u s n ph m th y s n 57

4.1.2 Ph ng trình đ ng chi phí s n xu t s n ph m th y s n 70

4.1.2.1 Ph ng trình đ ng chi phí s n xu t s n ph m th y s n tr c khi l p đ t h th ng x lý n c th i ô nhi m (n m 2010) 71

4.1.3 S n l ng cân b ng c a s n ph m th y s n tr c và sau khi l p đ t h th ng x lý n c

th i ô nhi m 78 4.2 Phân tích l i nhu n doanh nghi p 79

QUY N GÂY Ô NHI M VI T NAM 88

K t lu n 91 Tài li u tham kh o

Ph l c

ph n l n vào môi tr ng t nhiên Khi xư h i phát tri n h n, đ c bi t là khi khoa h c

k thu t đ t đ c nhi u b c ti n l n thì con ng i đư t ng b c khai thác t nhiên

ph c v cho nhu c u c a mình Nhi u ngành ngh ra đ i t nh ng đi u ki n t nhiên

nh nông nghi p, lâm nghi p, khai thác khoáng s n , đ ng th i có nh ng ngành ít ph thu c t nhiên h n c ng xu t hi n nh đi n t , may m c Tuy nhiên, dù b t k th i

k nào thì môi tr ng s ng đư và đang tr thành m t trong nh ng v n đ đ c quan tâm nh t và c ng là m t trong nh ng thách th c l n nh t c a nhân lo i Tr n đ ng đ t

kh ng khi p, v i c ng đ m nh 9 đ rích te, x y ra ngày 26/12/2004 Indonesia, x y

ra nh ng c n sóng th n c c m nh, tàn phá vùng phía tây đ o Xu-ma-tra (Indonesia) và nhi u n c Châu Á khác, c p đi sinh m ng c a h n 280.000 ng i, đư cho th y v n

đ môi tr ng s ng có quan h m t thi t v i nh ng v n đ toàn c u, mà đ gi i quy t

đ c chúng, c n ph i có s h p l c c a t t c các dân t c, các qu c gia và vùng lưnh

th trên toàn th gi i

Hi n nay, nhân lo i đang ph i đ i m t v i nhi u v n đ môi tr ng r t b c xúc

và nan gi i nh n n c n ki t các ngu n tài nguyên đ t, n c, tài nguyên khoáng s n,

đ ng, th c v t, nhiên li u (d u m , khí đ t…) do s phát tri n c a n n s n xu t xư h i,

s khai thác không ng ng các ngu n tài nguyên thiên nhiên ph c v nhu c u ngày càng

t ng c a con ng i; n n ô nhi m n ng n môi tr ng s ng, ô nhi m phóng x , ô nhi m

ti ng n… S ô nhi m c a môi tr ng s ng đư d n đ n nh ng hi m h a sinh thái ti m

tàng, mà h u qu c a chúng ch a th nào l ng tr c đ c, trong đó, đ c bi t nguy

hi m và nan gi i là các hi n t ng nh hi u ng nhà kính, l th ng t ng ôzôn, m a axít, sa m c hoá, s gi m d n đ đa d ng sinh h c v.v… làm bi n đ i các đi u ki n thiên nhiên trên trái đ t theo chi u h ng tiêu c c đ i v i s s ng M t trong nh ng

bi n đ i sinh thái nguy hi m nh t là s bi n đ i c a khí h u nh s t ng lên nhi t đ trung bình c a trái đ t, theo d đoán vào gi a th k XXI là t 1,50C đ n 4,50C Bên

c nh đó nh ng tai bi n c a thiên nhiên nh đ ng đ t, núi l a, bưo, l , h n hán, … ngày càng x y ra dày đ c h n Ngoài nhóm v n đ tfh ba con ng i không th có kh n ng

đi u ch nh và phòng tránh, hai nhóm v n đ th nh t và th hai ch y u là do con

ng i gây ra Do v y, con ng i c n có trách nhi m trong vi c tìm cách kh c ph c và

ng n ch n h u qu , n u không th m ho s không ch là môi tr ng t nhiên b tàn phá, mà h n th , còn xoá s ch nh ng gì mà loài ng i đư dày công xây d ng trong hàng ch c nghìn n m qua, k c s s ng c a b n thân con ng i trên trái đ t

Tuy hi n nay môi tr ng toàn c u đư đ c c i thi n nh ng ch a đáng k và ti p

t c tr nên t i t c bi t v n đ này Vi t Nam ngày càng tr m tr ng h n M t v n

đ nóng b ng, gây b c xúc trong d lu n xư h i c n c hi n nay là tình tr ng ô nhi m môi tr ng sinh thái do các ho t đ ng s n xu t và sinh ho t c a con ng i gây ra V n

đ này ngày càng đe do tr c ti p đ n s phát tri n kinh t - xư h i b n v ng, s t n

t i, phát tri n c a các th h hi n t i và t ng lai Gi i quy t v n đ ô nhi m môi

tr ng trong th i k đ y m nh công nghi p hoá, hi n đ i hoá không ch là đòi h i c p thi t đ i v i các c p qu n lỦ, các doanh nghi p mà đó còn là trách nhi m c a c h

th ng chính tr và c a toàn xư h i

Trong nh ng n m đ u th c hi n đ ng l i đ i m i, vì t p trung u tiên phát tri n kinh t và c ng m t ph n do nh n th c h n ch nên vi c g n phát tri n kinh t v i

b o v môi tr ng ch a chú tr ng đúng m c d n đ n tình tr ng gây ô nhi m môi

tr ng di n ra ph bi n và ngày càng nghiêm tr ng Hi n nay Vi t Nam đang đ i di n

v i nhi u v n đ môi tr ng b c bách c n đ c gi i quy t nh nguy c m t r ng và tài nguyên r ng đang đe do c n c; s suy thoái nhanh c a ch t l ng đ t và di n tích

đ t canh tác theo đ u ng i, vi c s d ng lưng phí tài nguyên đ t đang ti p di n; tài nguyên bi n, đ c bi t là tài nguyên sinh v t bi n ven b đư b suy gi m đáng k , môi

tr ng bi n b t đ u b ô nhi m, tr c h t do d u m ; tài nguyên khoáng s n, tài nguyên n c, tài nguyên sinh v t, các h sinh thái v.v đang đ c s d ng không h p

lỦ, d n đ n s c n ki t và làm nghèo tài nguyên thiên nhiên; ô nhi m môi tr ng n c, không khí và đ t đư xu t hi n nhi u n i, nhi u lúc đ n m c tr m tr ng, nhi u v n đ

v v sinh môi tr ng ph c t p đư phát sinh các khu v c thành th , nông thôn; vi c gia t ng quá nhanh dân s c n c, s phân b không đ ng đ u và không h p lỦ l c

l ng lao đ ng gi a các vùng và các ngành khai thác tài nguyên là nh ng v n đ ph c

t p nh t đ i v i môi tr ng

i t ng gây ô nhi m môi tr ng ch y u là ho t đ ng s n xu t c a nhà máy

trong các khu công nghi p, ho t đ ng làng ngh và sinh ho t t i các đô th l n Theo Báo cáo c a B Tài nguyên và Môi tr ng, tính đ n h t n m 2008, c n c có kho ng

trên 200 khu công nghi p Ngoài ra, còn có hàng tr m c m, đi m công nghi p đ c U ban nhân dân các t nh, thành ph tr c thu c Trung ng quy t đ nh thành l p Theo báo cáo giám sát c a U ban khoa h c, công ngh và môi tr ng c a Qu c h i, t l

các khu công nghi p có h th ng x lỦ n c th i t p trung m t s đ a ph ng r t

th p, có n i ch đ t 15 - 20%, nh Bà R a - V ng Tàu, V nh Phúc M t s khu công nghi p có xây d ng h th ng x lỦ n c th i t p trung nh ng h u nh không v n hành

vì đ gi m chi phí Bình quân m i ngày, các khu, c m, đi m công nghi p th i ra kho ng 30.000 t n ch t th i r n, l ng, khí và ch t th i đ c h i khác Nhìn chung, h u

h t các khu, c m, đi m công nghi p trên c n c ch a đáp ng đ c nh ng tiêu chu n

v môi tr ng theo quy đ nh Th c tr ng đó làm cho môi tr ng sinh thái m t s đ a

ph ng b ô nhi m nghiêm tr ng C ng đ ng dân c , nh t là các c ng đ ng dân c lân

c n v i các khu công nghi p, đang ph i đ i m t v i th m ho v môi tr ng H ph i

s ng chung v i khói b i, u ng n c t ngu n ô nhi m ch t th i công nghi p T đó, gây b t bình, d n đ n nh ng ph n ng, đ u tranh quy t li t c a ng i dân đ i v i

nh ng ho t đ ng gây ô nhi m môi tr ng, có khi bùng phát thành các xung đ t xư h i gay g t

Vì v y vi c nhanh chóng th c hi n các hành đ ng nh m ng n ch n và làm gi m

b t v n đ ô nhi m môi tr ng là h t s c c n thi t Các nhà nghiên c u đư cho th y có

r t nhi u bi n pháp đ c đ xu t, trong đó có các công c kinh t h t s c quan tr ng

đ i v i n n kinh t hàng hoá nhi u thành ph n, v n hành theo c ch th tr ng Các

công c kinh t đ c s d ng nh m tác đ ng t i các chi phí và l i ích trong m i ho t

đ ng s n xu t kinh doanh c a các t ch c, cá nhân, đ m b o gi i quy t hài hoà m i quan h gi a phát tri n kinh t và b o v môi tr ng, đi u ch nh các quan h l i ích

kinh t gi a nhà n c v i các t ch c cá nhân ho c gi a các t ch c, cá nhân v i nhau,

ngoài ra còn t o kh n ng nâng cao Ủ th c trách nhi m c a các t ch c, cá nhân t nguy n đi u ch nh các hành vi c a mình theo h ng thân thi n, h u ích đ i v i môi

tr ng thông qua vi c khuy n khích quá trình đ i m i trang thi t b k thu t, đ a các

công ngh tiên ti n, đ c bi t là đ a các công ngh s ch vào s n xu t

M t s công c bao g m:

1 Thu tài nguyên:

Là lo i thu đánh vào các ho t đ ng s n xu t kinh doanh trong l nh v c khai

thác và s d ng các ngu n tài nguyên thiên nhiên M c đích ch y u c a thu tài

nguyên là h n ch các nhu c u không c p thi t trong vi c s d ng tài nguyên thiên nhiên, h n ch các t n th t, lưng phí các ngu n tài nguyên trong quá trình khai thác và

s d ng chúng, t o ngu n thu cho ngân sách nhà n c

H n ch c a thu tài nguyên: thu tài nguyên có nhi u lo i khác nhau; đ i t ng

đ tính thu c ng r t đa d ng, ph c t p; s phân b c a các ngu n tài nguyên trên các

đ a bàn có đ c đi m r t khác nhau nên m c tính thu c ng khác nhau i v i nh ng

ho t đ ng càng gây nhi u t n th t v tài nguyên, gây ô nhi m và suy thoái môi tr ng càng nghiêm tr ng thì càng ph i ch u thu cao Do đó thu tài nguyên khuy n khích thúc đ y các doanh nghi p đ u t trang thi t b , k thu t hi n đ i, đ i m i công ngh

s n xu t và nâng cao n ng l c qu n lỦ nh m làm gi m t n th t tài nguyên, gi m đ c

m c thu ph i n p vào ngân sách nhà n c

Thu b o v môi tr ng là công c kinh t quan tr ng, không ch có vai trò t ng ngu n thu cho ngân sách nhà n c, mà còn có tác d ng h n ch t i đa các tác đ ng gây

ô nhi m môi tr ng Thu b o v môi tr ng nh m hai m c đích là khuy n khích

ng i gây ô nhi m ph i tích c c tìm ki m các gi i pháp nh m gi m thi u các ch t th i gây ô nhi m môi tr ng, đ ng th i t ng ngu n thu cho ngân sách nhà n c S d ng công c thu này có nhi u u vi t trong l nh v c b o v và qu n lỦ môi tr ng

Vi c s d ng các công c thu trong l nh v c qu n lỦ môi tr ng th ng có

hi u qu cao h n nhi u so v i s d ng các bi n pháp hành chính, ki m soát …và v i tính linh ho t trong s d ng, các công c thu còn có tác d ng khuy n khích các t

ch c, cá nhân tìm ki m các gi i pháp tích c c làm gi m thi u m c thu ph i n p vào ngân sách nhà n c Song, vi c thu hai lo i thu trên còn nhi u h n ch nh khó xác

đ nh s n l ng tính thu và m c giá tính thu ch a công b ng; doanh nghi p ch a khai báo đ y đ các thông tin c n thi t; ch a h ch toán đ y đ s n l ng khai thác ho c kê khai không trung th c d n đ n vi c xác đ nh giá bán các lo i s n ph m không chính xác làm cho s thu ph i n p ít h n s tài nguyên đư khai thác; c quan thu c ng ch

m i d ng l i vi c s d ng s li u các doanh nghi p t kê khai nên không n m h t

th c t ho t đ ng c a các doanh nghi p, c s khai thác tài nguyên; ngày càng nhi u các doanh nghi p tr n, tránh vi c kê khai và n p các lo i thu này, thu ô nhi m không

c n c vào l ng ch t th i gây ô nhi m th i vào môi tr ng nên không khuy n khích các doanh nghi p tìm ki m gi i pháp t t h n đ x lỦ hay lo i b ch t th i T đó d n

đ n th c trang hi n nay là s ti n thu đ c t các lo i thu ch ng th m vào đâu so v i

nh ng gì m t đi do vi c khai thác, s d ng tài nguyên; các doanh nghi p, cá nhân khai

thác tài nguyên thu đ c l i nhu n cao, còn cu c s ng c a nhân dân b nh h ng nghiêm tr ng do ô nhi m môi tr ng và lo l ng cho s m t an toàn nh ng khu v c

khai thác tài nguyên T nh ng l p lu n trên cho ta th y c n có m t công c kinh t khác đ vi c qu n lỦ tình hình khai thác và s d ng tài nguyên gây ô nhi m môi tr ng

đ c th c hi n t t h n, tránh đ c vi c th t thu thu c a nhà n c c ng nh đ cao tính t giác c a doanh nghi p trong vi c đ u t mua s m máy móc thi t b nh m x lỦ

ch t th i, b o v môi tr ng

Là bi n pháp nh m ràng bu c trách nhi m c a các t ch c, cá nhân trong quá trình khai thác và s d ng các ngu n tài nguyên môi tr ng M i đ i t ng trong s n

xu t kinh doanh ho c tiêu dùng các lo i s n ph m có kh n ng gây ô nhi m môi tr ng

ph i n p vào qu b o v môi tr ng m t kho n ti n đ t c c nh t đ nh đ đ m b o s cam k t trong s n xu t kinh doanh ho c tiêu dùng không vi ph m các qui đ nh v b o

v môi tr ng N u h t th i gian cam k t mà h th c hi n đúng các qui đ nh v b o v môi tr ng thì s ti n đ t c c s đ c hoàn tr ; còn n u vi ph m cam k t thì s ti n đ t

c c s không đ c tr l i và s xung vào qu b o v môi tr ng

H n ch c a ph ng th c này là vi c xác đ nh không đúng m c đ t c c Các

m c đ t c c th p s không t o ra đ ng c đ m nh cho vi c qu n lỦ và b o v môi

tr ng vì các doanh nghi p s n sàng b kho n ti n đ t c c đó đ s n xu t kh i l ng

l n s n ph m có t o ra ch t th i gây ô nhi m vì m c đích l i nhu n Ng c l i các m c

đ t c c quá cao s d n đ n làm c n tr s phát tri n, không khuy n khích các doanh nghi p tham gia ho t đ ng s n xu t

3 Quy n gây ô nhi m:

Theo lỦ thuy t Ronal Coase: Trong c ch th tr ng, đ h n ch ô nhi m c n

gi i quy t m i quan h gi a các ch th v i nhau mà không c n đ n s can thi p c a nhà n c và m t trong nh ng bi n pháp là phân đ nh quy n s h u T Nghiên c u các ngu n l c cho t ng lai (Easton, T (Ed) 2008) do nhà xu t b n McGraw-Hill phát

hành cho th y s thành công trong vi c c t gi m khí th i gây hi u ng nhà kính khi chính ph n đ nh m c gây ô nhi m và cho phép giao d ch các đ nh m c này, t l

gi m ô nhi m môi tr ng các n c phát tri n r t đáng k (t 20% tr lên) trong k t

qu nghiên c u

Nh ng bài h c kinh nghi m c a các qu c gia trên th gi i nh Nh t B n và

ph n l n các n c thu c liên minh châu Âu đư cho th y trong quá trình phát tri n c a

đ t n c c n ph i có s k t h p hài hoà gi a qu n lỦ nhà n c v kinh t xư h i v i

qu n lỦ môi tr ng, qu n lỦ l ng ch t th i đ c h i t các ch th Singapore n c phát tri n công nghi p m i đư rút ra bài h c đ c i t o môi tr ng ph i phát huy Ủ th c

và vai trò c a t t c các ch th trong xư h i, đ c bi t là các ch th tr c ti p gây tác

đ ng m nh đ n ô nhi m môi tr ng Có th nói qu n lỦ môi tr ng ph i k t h p hài hoà các lo i l i ích, ph i ti n hành trên c s nh ng đòi h i c a các qui lu t khách quan, quy lu t th tr ng, đ m b o tính ti t ki m và hi u qu Khi giao quy n ch đ ng cho các ch th gây ô nhi m s t ng c ng hi u qu s d ng các ngu n tài nguyên, đ y

m nh các ho t đ ng s n xu t kinh doanh, b o v môi tr ng s ng, đ y m nh vi c tri n khai nghiên c u ng d ng ti n b khoa h c k thu t, đ a công ngh m i vào s n xu t

1.2 M c tiêu nghiên c u:

Trong bài nghiên c u v “M c phân b t i u cho vi c mua bán quy n gây ô nhi m và tác đ ng c a c u trúc th tr ng”, tác gi Dafna M Disegni Eshel đư trích

d n l i c a phát ngôn viên Nhà Tr ng Marcy Viana r ng n i đ gi i quy t ô nhi m là

th tr ng ch không ph i chính ph và T ng th ng Bush xây d ng k ho ch s d ng

kh n ng thu l i nhu n t các kho n tín d ng ô nhi m đ khuy n khích các công ty đ u

t nhi u h n vào công ngh m i v môi tr ng ng th i ông Eshel c ng kh ng đ nh

đ chính sách khuy n khích gi m s n xu t hàng hoá có gây ra ch t th i nh h ng đ n môi tr ng có hi u qu thì vi c phân ph i quy n gây ô nhi m môi tr ng là m t trong

nh ng y u t quan tr ng do nó có tính đ n tác đ ng c a th tr ng, k c th tr ng đ c quy n và th tr ng c nh tranh hoàn h o (Eshel, 2005) Khi nghiên c u v “Cách t

ch c th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m”, tác gi John O Ledyard và tác gi

Kristin Szakaly-Moore c ng cho th y vi c s d ng th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m thì hoàn toàn có l i trong c th tr ng c nh tranh và th tr ng đ c quy n vì

c u trúc th tr ng giúp c i thi n hi u qu Paretto và tái phân ph i l i ích c a xư h i

Do đó vi c nghiên c u v th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m - m t th tr ng đư

đ c áp d ng t i nhi u n c trên th gi i – là m t v n đ c n thi t và r t đáng đ c

quan tâm xem xét t i Vi t Nam (John O Ledyard và Kristin Szakaly-Moore, 1993)

V i nh ng lỦ do trên, đ tài đ t ra các m c tiêu nghiên c u sau:

M t là phân tích tác đ ng c a th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m đ n vi c

x lỦ v n đ ô nhi m môi tr ng t i Vi t Nam

Hai là đ xu t các gi i pháp tài chính ch y u nh m phát tri n th tr ng quy n gây ô nhi m Vi t Nam

1.3 P h ng pháp nghiên c u:

tài này đ c thu th p d li u b ng hai cách:

1 Thu th p các d li u th c p: Th ng kê s li u v doanh thu, chi phí, s n

l ng c a các doanh nghi p trên trang thông tin ch ng khoán và s li u v l ng ch t

th i ô nhi m trên trang thông tin đi n t c a T ng c c môi tr ng Vi t Nam

2 Thu th p các d li u s c p: Th c hi n phi u kh o sát thông tin doanh nghi p

t i các doanh nghi p liên quan

tài s d ng ph ng pháp h i quy tuy n tính thông th ng đ x lỦ d li u sau khi thu th p đ c

1.4 K t c u c a lu n v n:

tài này g m có 05 ch ng:

Ch ng I: Gi i thi u chung

Ch ng II: T ng quan lỦ thuy t

Ch ng III: Th c tr ng v n đ ô nhi m môi tr ng và th tr ng quy n gây ô nhi m t i Vi t Nam

Ch ng IV: Phân tích tác đ ng c a th tr ng quy n gây ô nhi m trong vi c x

lỦ v n đ ô nhi m môi tr ng t i Vi t Nam

Ch ng V: Gi i pháp tài chính nh m phát tri n th tr ng quy n gây ô nhi m

Vi t Nam

CH NG II: T NG QUAN Lụ THUY T

Ngo i tác tiêu c c đ i v i môi tr ng do các doanh nghi p ho t đ ng s n xu t

gây ra đ c minh h a thông qua hình 2.1:

Hình 2.1 th minh ho ngo i tác tiêu c c

Ph n l n các ho t đ ng s n xu t gây ngo i ng tiêu c c đ n môi tr ng thông qua vi c th i các ch t th i gây ô nhi m ho c còn đ c hi u là vi c t o ra các s n ph m

ph gây ô nhi m môi tr ng, làm cho môi tr ng tr thành đ c h i, m t cân b ng sinh thái trong khu v c ho t đ ng i v i các doanh nghi p gây ngo i ng tiêu c c thì

đ ng chi phí biên t nhân (MPC) luôn n m d i đ ng chi phí biên c a xư h i (MSC) chênh l ch gi a hai lo i chi phí này là chi phí ngo i tác biên (MEC) i u

đó có ngh a là:

MSC = MPC + MEC = dPC/dQ + dEC/dQ = P

Trong đó:

đa hoá l i ích xư h i, khi đó:

T ng chi phí xư h i (TC0) là: TC0 = MSC.Q0 = S(OBEQ0)

T ng doanh thu (TR0) là: TR0 = MR.Q0 = S(OIEQ0)

T ng l i ích đ t đ c c a xư h i là:

TB0 = TR0– TC0 = MR.Q0 - MSC.Q0 = S(IEB)

2 i m F là đi m cân b ng v i hi u qu c a doanh nghi p, Q1 là s n l ng

đ m b o t i đa hoá l i ích c a doanh nghi p, khi đó:

T ng chi phí xư h i (TC1) là: TC1 = MSC.Q1 = S(OBHQ1)

T ng doanh thu (TR1) là: TR1 = MR.Q1 = S(OIEFQ1)

T ng l i ích đ t đ c c a xã h i (TB1) là:

TB1 = TR1– TC1 = MR.Q1 - MSC.Q1 = S(IEB) –S(EFH)

So sánh l i ích t i đi m F và t i đi m E ta có:

TB1– TB0 = S(IEB) – S(EFH) – S(IEB) = - S(EFH) < 0 => TB1 < TB0

Nh v y khi t ng s n l ng t Q0 đ n Q1, l i ích xư h i b gi m xu ng b ng

di n tích tam giác EFH hay nói cách khác t n th t xư h i do doanh nghi p gây ra chính

là đ l n hình EFH khi doanh nghi p v n mu n s n xu t m c s n l ng t i Q1 i u

ph n chi phí c a mình cho xư h i và đây c ng chính là nguyên nhân khuy n khích các

doanh nghi p gây ô nhi m môi tr ng h n Nói cách khác đ gia t ng phúc l i xư h i

c n áp d ng các bi n pháp kéo gi m s n l ng c a doanh nghi p t Q1v Q0

2.2.1 M c ô nhi m t i u đ t đ c cơn b ng xƣ h i:

T i m c s n l ng cân b ng, đ ng chi phí biên (MC), doanh thu biên (MR) và

đ ng l i ích biên t nhân (MNPB) nh trong hình 2.2:

MNPB = P - MC

Khi ch a tính đ n chi phí gi m th i, đ t i đa hoá l i nhu n, ng i s n xu t s

s n xu t t i đa t i Q1 vì đó t ng l i nhu n l n nh t chính là toàn b di n tích n m

d i đ ng MNPB

Ho t đ ng s n xu t hàng hoá s t o ra các s n ph m ph gây ô nhi m môi

tr ng, vì v y khi có s n xu t thì s có ô nhi m, khi s n xu t đ t m c cân b ng Q0 thì

m c ô nhi m t i u đ t đ c cân b ng xư h i s là W0nh hình 2.3a và hình 2.3b:

Hình 2.3b:M c ô nhi m t i u đ t đ c cân b ng xã h i đ i v i m t doanh nghi p

Trong th tr ng c nh tranh hoàn h o, ta có đi u ki n t i đa hoá l i ích xư h i:

P = MSC Suy ra:

MNPB = P - MPC = MPC + MEC - MPC = MEC

T công th c trên cho th y n n kinh t s đ t đ c hi u qu Pareto khi có m t

s đánh đ i gi a s n xu t hàng hoá và vi c ô nhi m môi tr ng theo quan h t l ngh ch v i nhau ng th i giá c hàng hóa đư ph n ánh đ chi phí xư h i c a vi c s n

xu t, bao g m c chi phí t nhân và chi phí ngo i tác

Vì MNPB = MEC nên t i m c Q0 và W0 l i nhu n c a ho t đ ng s n xu t c ng

đ t đ c t i đa theo quan đi m xư h i

2.2.2 nh lỦ Coase:

nh lỦ Coase phát bi u r ng: Khi các bên ng i gây ô nhi m và ng i gánh

ch u h u qu ô nhi m có th m c c mà không ph i chi phí gì thêm và đ làm cho c

hai bên cùng có l i, c ch th tr ng s làm cho ho t đ ng ch ng ô nhi m tr nên có

hi u qu b t k quy n tài s n đ c n đ nh nh th nào

Xét v m t kinh t , phân tích theo mô hình lỦ t ng c a đ nh lỦ Coase là m t Ủ

t ng t t, nó th hi n đ c quy lu t c b n c a kinh t th tr ng là quy lu t cung c u

và th hi n tính hi u qu Pareto trong ho t đ ng kinh t Tuy v y, tính kh thi trong

th c ti n không cao vì 4 lỦ do c b n sau đây:

- Vi c v n d ng mô hình m c c ô nhi m ch đúng trong tr ng h p th tr ng

c nh tranh, đ i v i hoàn c nh th tr ng không c nh tranh thì không th th c hi n

- Chi phí giao d ch th ng r t l n và th ng đ lên vai ng i không có quy n tài s n Trong tr ng h p m c c t n kém nhi u v th i gian và chi phí, có khi ph n

t n kém còn l n h n ph n l i ích nh n đ c thì quá trình m c c ít khi x y ra Trong

tr ng h p các ngo i tác là tình tr ng ô nhi m nghiêm tr ng ph i gi i quy t thì bu c

ph i nh đ n vai trò c a chính ph

N m 1968, nhà kinh t h c ng i Canađa là Dales l n đ u tiên đ a ra đ ngh v

m t c ch trong đó m t s l ng nh t đ nh "quy n gây ô nhi m" (b ng v i m c ô nhi m mà xư h i mong mu n) có th đ c mua đi bán l i gi a nh ng ng i gây ô nhi m (John Dales, 1968)

Quy n gây ô nhi m là lo i gi y phép do c quan nhà n c có th m quy n c p, cho phép doanh nghi p đ c th i m t l ng ch t th i nh t đ nh trong m t kho ng th i gian nh t đ nh Nhà n c xác đ nh t ng l ng ch t gây ô nhi m t i đa có th cho phép

th i vào môi tr ng, sau đó phân b cho các doanh nghi p có s n xu t ra các s n ph m

ph gây ô nhi m môi tr ng b ng cách phát hành nh ng gi y phép th i g i là quy n gây ô nhi m và chính th c công nh n quy n đ c th i m t l ng ch t gây ô nhi m

nh t đ nh vào môi tr ng trong m t giai đo n xác đ nh cho các doanh nghi p

Khi có m c phân b quy n gây ô nhi m ban đ u, doanh nghi p gây ô nhi m có quy n mua và bán quy n gây ô nhi m, trong đó ng i bán là các doanh nghi p s h u quy n gây ô nhi m và ng i mua là các doanh nghi p c n quy n gây ô nhi m đ x các lo i ch t th i Doanh nghi p ch đ c phép th i trong s l ng gi y phép mình có

Nh ng vì có th mua bán trao đ i quy n nên doanh nghi p nào mu n th i nhi u h n s

ph i mua thêm quy n t nh ng doanh nghi p không có nhu c u s d ng Ng c l i doanh nghi p nào có kh n ng gi m th i t t có th a ra m t s quy n và đ c quy n bán s quy n th a đó H có th linh ho t ch n l a gi i pháp gi m thi u m c phát th i

ch t gây ô nhi m v i chi phí th p nh t nh mua quy n gây ô nhi m đ đ c phép th i

ch t gây ô nhi m vào môi tr ng ho c đ u t x lỦ ô nhi m đ đ t tiêu chu n cho phép Ngh a là nh ng ng i gây ô nhi m mà chi phí x lỦ ô nhi m th p h n so v i chi phí mua quy n gây ô nhi m s bán l i quy n gây ô nhi m cho nh ng ng i gây ô nhi m có m c chi phí cho x lỦ ô nhi m cao h n Nh v y, s khác nhau v chi phí

đ u t x lỦ ô nhi m s thúc đ y quá trình mua bán quy n gây ô nhi m Thông qua mua bán, c ng i bán và ng i mua quy n gây ô nhi m đ u có th đ t đ c l i nhu n

và gi m đ c chi phí đ u t cho m c đích b o v môi tr ng, đ m b o đ c ch t

l ng môi tr ng

th c hi n công c này nhà n c ph i xác đ nh đ c m c th i mà môi tr ng

có th ch p nh n đ c phù h p v i ch tiêu môi tr ng m t vùng hay khu v c c th ,

đ m b o đ các ch t th i vào môi tr ng không v t quá tiêu chu n cho phép đ trên

c s đó phát hành gi y phép Vi c mua bán quy n gây ô nhi m ch có th th c hi n

đ c khi t ng l ng ch t th i cho phép th p h n l ng ch t th i mà các doanh nghi p trong vùng mu n th i Khi đó s t o nên s khan hi m v quy n đ c th i và làm cho quy n gây ô nhi m có giá trên th tr ng i u này là hoàn toàn phù h p v i th c t

hi n nay khi h u nh t t c các doanh nghi p s n xu t đ u mong mu n s n xu t ra ngày càng nhi u hàng hóa nh ng l i ít quan tâm đ n v n đ x lỦ ch t th i do t o ra các s n ph m ph gây ô nhi m môi tr ng Vì v y vi c nghiên c u v mua bán quy n gây ô nhi m là r t c n thi t cho xư h i hi n nay

Ví d đ n gi n v mua bán quy n gây ô nhi m:

"Quy n gây ô nhi m" c a các doanh nghi p s đ c ghi nh n b ng các "gi y phép x th i" do c quan qu n lỦ môi tr ng ban hành Gi s c quan qu n lỦ môi

tr ng xác đ nh t ng m c ô nhi m cho phép là 100 đ n v , h s phát hành 100 gi y phép, m i gi y phép t ng đ ng quy n đ c th i 1 đ n v ô nhi m Doanh nghi p ch

đ c phép th i trong ph m vi s l ng gi y phép mình có N u doanh nghi p làm phát

sinh ch t th i v t ngoài s l ng gi y phép đ n v mình đ c c p s ch u m t kho n

ph t đ l n do nhà n c quy đ nh đ n p vào qu b o v môi tr ng nh m bù đ p cho

nh ng thi t h i môi tr ng đư gây ra

Nh ng vì có th mua bán, trao đ i gi y phép nên doanh nghi p nào mu n th i nhi u h n s ph i mua thêm gi y phép t nh ng doanh nghi p không có nhu c u s

d ng Ng c l i doanh nghi p nào có kh n ng gi m th i t t có th th a ra m t s gi y phép và đ c bán s gi y phép th a đó

Theo lỦ thuy t doanh nghi p nên bán gi y phép khi chi phí gi m ô nhi m c n biên c a h th p h n giá gi y phép và ng c l i, nên mua gi y phép n u chi phí này cao h n giá gi y phép Nh v y đ ng chi phí gi m th i c n biên th c t tr thành

đ ng c u đ i v i gi y phép gây ô nhi m ng l c c a th tr ng gi y phép chính là

vi c c ng i mua và ng i bán gi y phép đ u có l i; đ ng th i t ng chi phí gi m th i

c a toàn xư h i s gi m xu ng

Ví d , có hai doanh nghi p A và B trong quá trình s n xu t đư th i ra SO2 gây ô

nhi m môi tr ng M c th i hi n t i c a m i doanh nghi p là 60 t n, nh v y t ng

l ng th i mà môi tr ng ph i ch u t i là 120 t n V i m c th i nêu trên đư v t quá

gi i h n ô nhi m cho phép vì m c ô nhi m t i u ch có th là 60 t n, tr c th c t đó Nhà n c quy t đ nh s phân ph i cho m i doanh nghi p 30 gi y phép, t ng ng v i quy n đ c th i 30 t n ch t th i, n u th i v t quá quy đ nh cho phép thì doanh nghi p

s b n p ph t và c n mua thêm m t l ng quy n gây ô nhi m đ ch ng minh cho quy n phát th i c a mình Ng c l i khi doanh nghi p s n xu t ra m t l ng th i nh

h n 30 t n thì doanh nghi p v n còn d m t s quy n gây ô nhi m Do đó, sau khi các doanh nghi p có quy n gây ô nhi m trong tay s phát sinh nhu c u mua, bán quy n và

n u nhà n c cho phép thì các doanh nghi p đ c quy n trao đ i mua bán các quy n gây ô nhi m này Vi c mua bán gi y phép gi a A và B di n ra sau đó khi 2 doanh

nghi p này nh n th y c h i trao đ i do chi phí gi m th i c n biên c a h có s chênh

l ch nhau Giao d ch trên th tr ng có th d n đ n quy t đ nh v m t m c giá gi y phép là 20$/t n Doanh nghi p B do có chi phí gi m th i c n biên th p h n s gi m đi

40 t n ch t th i thay vì ch gi m có 30 t n theo s cho phép c a s gi y phép mà B có,

vì th l ng th i c a B bây gi là 20 t n và B có th bán đi 10 gi y phép không c n s

d ng đ n n a Ng c l i doanh nghi p A có chi phí gi m th i c n biên cao h n s quy t đ nh mua thêm 10 gi y phép c a B đ đ c quy n th i 40 t n ch t th i và nh

v y A ch c n x lỦ 20 t n ch t th i Quá trình mua bán gi y phép x th i gi a hai doanh nhi p A và B đ c minh h a qua hình 2.4 sau đây:

60 Gi y phép phân b 60 Gi y phép sau giao d ch

lúc đ u Gi y phép sau giao Gi y phép phân b

L ng th i Doanh nghi p A L ng th i Doanh nghi p B

Hình 2.4: Mua bán gi y phép x th i gi a doanh nghi p A và doanh nghi p B

Sau quá trình mua bán, t ng chi phí gi m th i đ i v i xư h i đư gi m đi so v i

vi c phân ph i gi y phép ban đ u và c A và B đ u đ c l i nh vi c mua bán gi y

phép

S thay đ i l i ích và chi phí do vi c mua bán gi y phép đ c tính nh trong

b ng 2.1:

B ng 2.1: So sánh chi phí gi m th i tr c và sau khi có gi y phép th i

đ c th hi n b ng di n tích hình tam giác đ c g ch chéo trong hình 2.4

Công c gi y phép x th i có th chuy n nh ng k t h p đ c nh ng u đi m

c a h th ng chu n m c th i và phí x th i Vi c phát hành m t s l ng nh t đ nh

gi y phép s có tác d ng nh chu n m c th i, b o đ m cho các doanh nghi p không

th i nhi u h n m c cho phép M t khác giá gi y phép trên th tr ng s có tác d ng

nh m t m c phí th ng nh t, là c s đ t i thi u hoá chi phí xư h i c a vi c gi m th i

do b o đ m nguyên t c cân b ng chi phí c n biên c a vi c gi m th i

Quy n đ c mua, bán quy n gây ô nhi m v i giá xác đ nh b i c u trên th

tr ng s t o ra đ ng c khuy n khích các doanh nghi p gi m th i nhi u h n đ có

gi y phép th a mà bán Trong m t s tr ng h p, đây có th tr thành ngành kinh doanh m i c a doanh nghi p

T cách trình bày c a ph n trên, chúng ta nh n th y y u t th tr ng có tác

đ ng l n đ n vi c c i thi n ch t l ng môi tr ng và t ng phúc l i xư h i, vì v y v n

đ đ t ra là c n phân b quy n gây ô nhi m cho các ch th ho t đ ng s n xu t và đ a các quy n này vào mua bán trên th tr ng

2.4.1 i u ki n v n d ng th tr ng mua bán quy n gơy ô nhi m:

Trong qu n lỦ, vi c nhà n c s d ng công c c p quy n gây ô nhi m thích h p

v i m t s th tr ng đ m b o các đi u ki n nh sau:

+ Ch t ô nhi m c n ki m soát đ c th i ra t nhi u ngu n khác nhau nh ng gây tác đ ng t i môi tr ng t ng t nhau

+ Có s chênh l ch l n trong chi phí gi m th i c a các doanh nghi p do nhi u

y u t nh công ngh , tu i th máy móc thi t b , trình đ qu n lỦ

+ S l ng doanh nghi p tham gia th tr ng v i t cách là ng i mua và ng i bán quy n gây ô nhi m ph i t ng đ i l n đ t o đ c m t th tr ng ho t đ ng riêng

2.4.2 Phân tích c ơn b ng th tr ng mua bán quy n gơy ô nhi m:

Phân tích cân b ng th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m đ c th c hi n trong

th tr ng c nh tranh hoàn h o vì t i đó th hi n r t rõ n ng l c c a th tr ng Các doanh nghi p trong ho t đ ng s n xu t có t o ra ch t th i là s n ph m ph gây ô nhi m môi tr ng, do đó chúng đ u có th tham gia vào th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m

2.4.2.1 Quy c ký hi u:

Theo nghiên c u c a Keohane cho th y chi phí gi m th i là y u t quan tr ng

nh h ng đ n quy t đ nh s trao đ i bao nhiêu quy n gây ô nhi m c a các doanh nghi p (Keohane, 2003), nguyên nhân do:

+ Chi phí gi m th i ph thu c công ngh x lỦ ch t th i và l ng ô nhi m doanh nghi p t o ra Do v y các doanh nghi p luôn cân nh c l a ch n chi n l c trong

vi c đ u t nâng cao công ngh x lỦ ch t th i hay gi m l ng ch t th i t o ra b ng

tr ng, ph n quy n còn l i doanh nghi p s đ u t công ngh k thu t đ gi m m c

ô nhi m môi tr ng còn l i và bán l ng quy n còn l i cho doanh nghi p khác

B qua chi phí c đ nh c a vi c gi m ô nhi m, ta có:

Khi nhà n c n đ nh quy n gây ô nhi m cho các doanh nghi p ho t đ ng x n

xu t có t o ra s n ph m ph gây ô nhi m môi tr ng thì các doanh nghi p có kh n ng

áp d ng các công ngh hi n đ i trong x lỦ ch t th i ô nhi m ban đ u s tính toán gi m

s n l ng hàng hoá c a doanh nghi p mình đ không t o ra l ng ch t th i v t quá quy đ nh c a nhà n c, t đó đ y giá s n ph m t ng lên Lúc này do giá s n ph m t ng

s khi n các doanh nghi p ch a th áp d ng các công ngh k thu t t t trong vi c x lỦ

ch t th i ô nhi m gia t ng s n xu t theo vi c gia t ng s n xu t c a các doanh nghi p này v n đ m b o n m trong đ nh m c ô nhi m quy đ nh thì h phát sinh nhu

c u mua thêm quy n ô nhi m t các doanh nghi p đư x lỦ t t v n đ ô nhi m, đ y giá

c a quy n ô nhi m trên th tr ng t ng lên Vi c gi m s n l ng c a các doanh nghi p

có kh n ng áp d ng công ngh hi n đ i trong x lỦ ch t th i ô nhi m làm gi m doanh

thu c a h nh ng bù vào đó vi c t ng giá c a quy n gây ô nhi m trên th tr ng c ng đem l i m t kho n l i nhu n cho h Vì v y các doanh nghi p có k thu t x lỦ ô nhi m t t s ti p t c h n ch s n l ng đ n khi l i nhu n t vi c t ng giá quy n ô nhi m mang l i cho doanh nghi p l n h n ph n l i nhu n m t đi do gi m l ng cung

s n ph m c a h

V i đ nh m c quy n ô nhi m cho s n, khi các doanh nghi p đ u t vào vi c đ i

m i công ngh k thu t đ x lỦ ch t th i t vi c s n xu t thì các doanh nghi p s v n còn d đ nh m c ô nhi m T đây h quy t đ nh trao đ i ph n còn l i c a quy n ô nhi m v i nh ng doanh nghi p khác đang thi u quy n ô nhi m ho c không đ đi u

ki n công ngh k thu t đ x lỦ ch t th i; giá c a quy n ô nhi m đem trao đ i do doanh nghi p t quy đ nh d a trên chi phí gi m th i biên t T đó làm thay đ i l ng

cung - c u v quy n gây ô nhi m, hình thành nên th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m và các doanh nghi p s đ c l i ho c có th b thi t h i n u tham gia vào th

tr ng này

Theo Dafna M.Disegni Eshel, ta có:

+ i u ki n ràng bu c ô nhi m thông th ng c a các doanh nghi p:

aj + xj = qj v i  là t l ô nhi m khi s n xu t l ng s n ph m qj

+ Ph ng trình l i nhu n c a các doanh nghi p:

j = t.qj - p(xj - jR) - cj(qj)

V i:

t.qj: doanh thu t s n xu t c a doanh nghi p

p(xj - jR): lưi ho c l t vi c mua bán quy n ô nhi m c a doanh nghi p

cj(qj): chi phí s n xu t s n ph m có t o ra ch t th i ô nhi m c a doanh nghi p

- i u ki n t i đa hoá l i nhu n trong th tr ng c nh tranh hoàn h o:

+ Chi phí s n xu t s n ph m biên t ph i b ng giá bán s n ph m:

- T các đi u ki n trên cho phép xác đ nh c u v quy n ô nhi m t i u t i các doanh nghi p xj(t,p) và s l ng quy n ô nhi m s đ c trao đ i buôn bán trên

th tr ng là:

xi = R - xj[t, p] v i i là doanh nghi p bán quy n và j là doanh nghi p mua quy n

aj xj(t,p) - jR

- M i liên h gi a 2 công th c trên cho th y:

+ N u t ng giá quy n gây ô nhi m s làm gi m l ng c u v quy n gây ô nhi m

2.4.3 Hi u qu c a th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m trong vi c gi m

th i ô nhi m vƠ trong s n xu t:

Nh đư phân tích trên, đi u ki n t i u c a th tr ng mua bán quy n ô nhi m

là p = gj‟(aj) N u m t doanh nghi p có p > gj ‟(a

j) ch ng t công ty hi n ch a có công ngh x lỦ ch t th i tiên ti n, vì v y h s c g ng đ u t công ngh x lỦ ch t th i đ

có th tham gia vào th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m nh m thu l i do giá c a quy n gây ô nhi m cao N u m t doanh nghi p có p < gj ‟(a

j) có ngh a là giá c a quy n gây ô nhi m c a công ty này không đ đ bù đ p l i chi phí gi m th i ô nhi m thì lúc này các công ty s h n ch s n xu t s n ph m có t o ra ch t th i ô nhi m

Phân tích hi u qu c a th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m thông qua phân tích phúc l i xư h i:

- Theo Dafna M.Disegni Eshel thì hàm t ng phúc l i xư h i đ c đo l ng nh

V i j(qj,xj,aj) : t ng l i ích c a các công ty tham gia th tr ng mua bán quy n gây ô nhi m

- t i đa hoá phúc l i xư h i thì j(qj,xj,aj) ph i t i đa, khi đó đi u ki n t i đa hoá phúc l i xư h i là:

Tóm l i: Khi đ c phép mua bán các quy n ô nhi m s hình thành th tr ng

mua bán quy n gây ô nhi m, t đó làm t ng chi phí gi m th i c a toàn xư h i gi m

xu ng Khi các tác nhân gây ô nhi m khác nhau s d n đ n chi phí gi m nh ô nhi m

c ng khác nhau Ng i gây ô nhi m nào có bi n pháp gi m ô nhi m r h n vi c mua quy n gây ô nhi m thì h s bán l i các quy n đó cho ng i gây ô nhi m khác B ng cách này ng i gây ô nhi m s t i thi u hóa chi phí ô nhi m và m c phát th i ô nhi m Trong tr ng h p có thêm nhi u đ n v gây ô nhi m m i đ c đ a vào ho t đ ng, khi

đó đ ng c u đ i v i quy n ô nhi m s d ch chuy n sang ph i Trong tr ng h p này nhà n c mu n duy trì m c ô nhi m thì v n gi m c c p gi y quy n gây ô nhi m ban

đ u, nh ng l i t ng quy n ô nhi m lên Nh v y doanh nghi p s ph i l a ch n 1 trong

2 ph ng án:

+ Mua quy n gây ô nhi m n u nh chi phí đ u t đ gi m nh ô nhi m cao N u

s l ng doanh nghi p gây ô nhi m nhi u và s l ng doanh nghi p bán quy n ô nhi m l i ít thì các công ty không mua đ c quy n bu c ph i đ u t h th ng x lỦ

ch t th i, đ u t công ngh s ch, ít ô nhi m đ gi m thi u ch t th i và t đó làm cho

l ng ch t th i s gi m xu ng ho c ít nh t là ki m soát đ c l ng ô nhi m c a m i doanh nghi p

+ Các doanh nghi p s đ u t trang thi t b đ gi m nh ô nhi m, n u nh chi phí đ u t đ gi m nh ô nhi m th p h n chi phí mua quy n i u này ch ng t l i ích

c a vi c mua bán quy n trong vi c t i thi u hóa chi phí ô nhi m

Khi c p quy n gây ô nhi m cho các doanh nghi p thì nhà n c s qu n lỦ đ c

t ng l ng ô nhi m d a trên t ng s quy n đư phát hành và t đó có đ nh h ng đ

kh c ph c tình tr ng s d ng v t s l ng quy n Bên c nh đó thì thông qua ho t

đ ng mua bán quy n gây ô nhi m các doanh nghi p s thu đ c l i nhu n và s d ng

nó vào các m c đích kh c ph c và gi i quy t h u qu ô nhi m

CH NG III: TH C TR NG V N Ọ NHI M MỌI TR NG VÀ

M t v n đ nóng b ng, gây b c xúc trong d lu n xư h i c n c hi n nay là tình tr ng ô nhi m môi tr ng sinh thái do các ho t đ ng s n xu t và sinh ho t c a con

ng i gây ra V n đ này ngày càng tr m tr ng, đe do tr c ti p s phát tri n kinh t -

xư h i b n v ng, s t n t i, phát tri n c a các th h hi n t i và t ng lai Gi i quy t

v n đ ô nhi m môi tr ng trong th i k đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa hi n

nay không ch là đòi h i c p thi t đ i v i các c p qu n lỦ, các doanh nghi p mà đó còn

là trách nhi m c a c h th ng chính tr và c a toàn xư h i

Trong nh ng n m đ u th c hi n đ ng l i đ i m i, vì t p trung u tiên phát tri n kinh t và c ng m t ph n do nh n th c h n ch nên vi c g n phát tri n kinh t v i

b o v môi tr ng ch a chú tr ng đúng m c Tình tr ng tách r i công tác b o v môi

tr ng v i s phát tri n kinh t - xư h i di n ra ph bi n nhi u ngành, nhi u c p, d n

đ n tình tr ng gây ô nhi m môi tr ng di n ra và ngày càng nghiêm tr ng i t ng gây ô nhi m môi tr ng ch y u là ho t đ ng s n xu t c a nhà máy trong các khu công nghi p, ho t đ ng làng ngh và sinh ho t t i các đô th l n Ô nhi m môi tr ng bao

g m 3 lo i chính là: ô nhi m đ t, ô nhi m n c và ô nhi m không khí Trong ba lo i ô nhi m đó thì ô nhi m n c t i các đô th l n, khu công nghi p, khu ch xu t và làng ngh là nghiêm tr ng nh t, m c đ ô nhi m v t nhi u l n tiêu chu n cho phép

Theo Báo cáo c a B Tài nguyên và Môi tr ng, tính đ n ngày 20/4/2008 c

n c có 185 khu công nghi p đ c Th t ng Chính ph quy t đ nh thành l p trên đ a bàn 56 t nh, thành ph tr c thu c trung ng n h t n m 2008, c n c có kho ng

trên 200 khu công nghi p Ngoài ra, còn có hàng tr m c m, đi m công nghi p đ c y ban nhân dân các t nh, thành ph tr c thu c trung ng quy t đ nh thành l p Theo báo

cáo giám sát c a U ban Khoa h c, Công ngh và Môi tr ng c a Qu c h i, t l các khu công nghi p có h th ng x lỦ n c th i t p trung m t s đ a ph ng r t th p, có

n i ch đ t 15 - 20%, nh t nh Bà R a - V ng Tàu, V nh Phúc M t s khu công nghi p

có xây d ng h th ng x lỦ n c th i t p trung nh ng h u nh không v n hành vì đ

gi m chi phí n nay, m i có 60 khu công nghi p đư ho t đ ng có tr m x lý n c

th i t p trung (chi m 42% s khu công nghi p đang ho t đ ng) và 20 khu công nghi p đang xây d ng tr m x lỦ n c th i Bình quân m i ngày, các khu, c m, đi m công nghi p th i ra kho ng 30.000 t n ch t th i r n, l ng, khí và ch t th i đ c h i khác T i

H i ngh tri n khai án b o v môi tr ng l u v c h th ng sông ng Nai ngày 26/2/2008, các c quan chuyên môn đ u có chung đánh giá: ngu n n c thu c l u v c

sông Sài Gòn - ng Nai hi n đang b ô nhi m n ng, không đ t ch t l ng m t n c

dùng làm ngu n c p n c sinh ho t Theo s li u kh o sát do Chi c c B o v môi

tr ng ph i h p v i Công ty C p n c Sài Gòn th c hi n n m 2008 cho th y, l ng

NH3 (amoniac), ch t r n l l ng, ô nhi m h u c (đ c bi t là ô nhi m d u và vi sinh)

t ng cao t i h u h t các r ch, c ng và các đi m x Có khu v c, hàm l ng n ng đ

NH3 trong n c v t g p 30 l n tiêu chu n cho phép (nh c a sông Th Tính); hàm

l ng chì trong n c v t tiêu chu n quy đ nh nhi u l n; ch t r n l l ng v t tiêu chu n t 3 - 9 l n Tác nhân ch y u c a tình tr ng ô nhi m này chính là trên 9.000 c

s s n xu t công nghi p n m phân tán, n m xen k trong khu dân c trên l u v c sông

ng Nai Bình quân m i ngày, l u v c sông ph i ti p nh n kho ng 48.000 m3 n c

th i t các c s s n xu t này D c l u v c sông ng Nai, có 56 khu công nghi p, khu ch xu t đang ho t đ ng nh ng ch có 21 khu có h th ng x lỦ n c th i t p trung, s còn l i đ u x tr c ti p vào ngu n n c, gây tác đ ng x u đ n ch t l ng

n c c a các ngu n ti p nh n Có n i, ho t đ ng c a các nhà máy trong khu công nghi p đư phá v h th ng thu l i, t o ra nh ng cánh đ ng h n hán, ng p úng và ô nhi m ngu n n c t i, gây tr ng i r t l n cho s n xu t nông nghi p c a bà con nông

dân

Nhìn chung, h u h t các khu, c m, đi m công nghi p trên c n c ch a đáp ng

đ c nh ng tiêu chu n v môi tr ng theo quy đ nh Th c tr ng đó làm cho môi

tr ng sinh thái m t s đ a ph ng b ô nhi m nghiêm tr ng C ng đ ng dân c , nh t

là các c ng đ ng dân c lân c n v i các khu công nghi p, đang ph i đ i m t v i th m

ho v môi tr ng H ph i s ng chung v i khói b i, u ng n c t ngu n ô nhi m ch t

th i công nghi p T đó, gây b t bình, d n đ n nh ng ph n ng, đ u tranh quy t li t

c a ng i dân đ i v i nh ng ho t đ ng gây ô nhi m môi tr ng, có khi bùng phát thành các xung đ t xư h i gay g t

Cùng v i s ra đ i t các khu, c m, đi m công nghi p, các làng ngh th công truy n th ng c ng có s ph c h i và phát tri n m nh m Vi c phát tri n các làng ngh

có vai trò quan tr ng đ i v i s phát tri n kinh t - xư h i và gi i quy t vi c làm các

đ a ph ng Tuy nhiên, h u qu v môi tr ng do các ho t đ ng s n xu t làng ngh

đ a l i c ng ngày càng nghiêm tr ng Tình tr ng ô nhi m không khí, ch y u là do nhiên li u s d ng trong các làng ngh là than, l ng b i và khí CO, CO2, SO2 và No2

th i ra trong quá trình s n xu t khá cao Theo th ng kê c a Hi p h i Làng ngh Vi t Nam, hi n nay c n c có 2.790 làng ngh , trong đó có 240 làng ngh truy n th ng, đang gi i quy t vi c làm cho kho ng 11 tri u lao đ ng, bao g m c lao đ ng th ng xuyên và lao đ ng không th ng xuyên Các làng ngh đ c phân b r ng kh p c

n c, trong đó các khu v c t p trung phát tri n nh t là đ ng b ng sông H ng, B c Trung B , Tây B c B , đ ng b ng sông C u Long Riêng đ ng b ng sông H ng có

866 làng ngh , chi m 42,9% c n c Hình th c các đ n v s n xu t c a làng ngh r t

đa d ng, có th là gia đình, h p tác xư ho c doanh nghi p Tuy nhiên, do s n xu t mang tính t phát, s d ng công ngh th công l c h u, ch p vá, m t b ng s n xu t ch t ch i,

vi c đ u t xây d ng h th ng x lỦ n c th i ít đ c quan tâm, Ủ th c b o v môi

tr ng sinh thái c a ng i dân làng ngh còn kém, bên c nh đó l i thi u m t c ch

qu n lỦ, giám sát c a các c quan ch c n ng c a Nhà n c, ch a có nh ng ch tài đ

m nh đ i v i nh ng h làm ngh th công gây ô nhi m môi tr ng và c ng ch a kiên quy t lo i b nh ng làng ngh gây ô nhi m môi tr ng nghiêm tr ng, nên tình tr ng ô nhi m môi tr ng t i các làng ngh ngày càng tr m tr ng và hi n nay đư m c “báo

đ ng đ ” Ho t đ ng gây ô nhi m môi tr ng sinh thái t i các làng ngh không ch nh

h ng tr c ti p đ n cu c s ng, sinh ho t và s c kho c a nh ng ng i dân làng ngh

mà còn nh h ng đ n c nh ng ng i dân s ng vùng lân c n, gây ph n ng quy t

li t c a b ph n dân c này, làm n y sinh các xung đ t xư h i gay g t

Bên c nh các khu công nghi p và các làng ngh gây ô nhi m môi tr ng, t i các

đô th l n, tình tr ng ô nhi m c ng m c báo đ ng ó là các ô nhi m v n c th i, rác th i sinh ho t, rác th i y t , không khí, ti ng n Nh ng n m g n đây, dân s các

đô th t ng nhanh khi n h th ng c p thoát n c không đáp ng n i và xu ng c p nhanh chóng N c th i, rác th i sinh ho t (vô c và h u c ) đô th h u h t đ u tr c

ti p x ra môi tr ng mà không có b t k m t bi n pháp x lỦ nào ngoài vi c v n chuy n đ n bưi chôn l p Theo th ng kê c a c quan ch c n ng, m i ngày ng i dân các thành ph l n th i ra hàng nghìn t n rác; các c s s n xu t th i ra hàng tr m nghìn mét kh i n c th i đ c h i; các ph ng ti n giao thông th i ra hàng tr m t n b i, khí

đ c Trong t ng s kho ng 34 t n rác th i r n y t m i ngày, thành ph Hà N i và thành ph H Chí Minh chi m đ n 1/3; b u khí quy n c a thành ph Hà N i và thành

ph H Chí Minh có m c benzen và sunfua đioxit đáng báo đ ng Theo m t k t qu nghiên c u m i công b n m 2008 c a Ngân hàng Th gi i, trên 10 t nh thành ph

Vi t Nam, x p theo th h ng v ô nhi m đ t, n c, không khí, thành ph H Chí Minh

và Hà N i là nh ng đ a bàn ô nhi m đ t n ng nh t

3.2 T H C TR NG Ọ NHI M MỌI TR NG N C VÀ X Lụ V N

NÀY T I VI T NAM HI N NAY:

3.2.1 Th c tr ng ô nhi m môi tr ng n c t i Vi t Nam hi n nay:

Nh đư nói trên, trong các lo i ô nhi m môi tr ng thì ô nhi m môi tr ng

n c đang là nghiêm tr ng nh t Th i gian qua, m c dù các c p, các ngành t trung

ng đ n đ a ph ng đư có nhi u c g ng trong vi c th c hi n chính sách, pháp lu t v

b o v môi tr ng, nh ng tình tr ng ô nhi m ngu n n c c a các con sông là v n đ

r t đáng lo ng i Môi tr ng n c ngày càng b ô nhi m n ng do ti p nh n m t l ng

l n n c th i t các đô th , khu công nghi p và làng ngh x ra môi tr ng v t tiêu chu n cho phép Môi tr ng n c càng b ô nhi m tr m tr ng h n b i n c th i, khí

th i và ch t th i r n x ra môi tr ng không qua h th ng x lỦ ch t th i ng tr c tình tr ng này đòi h i chúng ta ph i đ a ra bi n pháp h u hi u đ gi m thi u ô nhi m môi tr ng l u v c sông, đ c bi t là bi n pháp x lỦ n c th i

Tình tr ng ô nhi m ngu n n c v t kh i kh n ng ki m soát do các ho t đ ng

s n xu t, khai thác, kinh doanh, d ch v đang đòi h i Vi t Nam ph i kh n tr ng xây

d ng m t khung pháp lỦ đ m nh và hi u qu đ ng n ng a ô nhi m n c

H th ng n c m t Vi t Nam v i h n 2.360 con sông, su i dài h n 10km và hàng nghìn h , ao Ngu n n c này là n i c trú và ngu n s ng c a các loài đ ng, th c

v t và hàng tri u ng i Tuy nhiên, nh ng ngu n n c này đang b suy thoái và phá

h y nghiêm tr ng do khai thác quá m c và b ô nhi m v i m c đ khác nhau Th m chí nhi u con sông, đo n sông, ao, h đang “ch t”

M c đ ô nhi m n c đang ngày càng gia t ng do không ki m soát ngu n gây ô nhi m hi u qu Tình tr ng này đang gây ra nh ng nh h ng đ n s c kh e c a con

ng i, làm t ng nguy c ung th , s y thai và d t t b m sinh, d n đ n suy gi m nòi

gi ng T i m t s đ a ph ng c a Vi t Nam, khi nghiên c u các tr ng h p ung th , viêm nhi m ph n , đư th y 40 - 50% là do s d ng ngu n n c ô nhi m

Th ng kê và đánh giá c a B Y t và B Tài Nguyên môi tr ng trung bình m i

n m Vi t Nam có kho ng 9.000 ng i t vong vì ngu n n c và đi u ki n v sinh kém và g n 200.000 tr ng h p m c b nh ung th m i phát hi n, mà m t trong nh ng nguyên nhân chính là s d ng ngu n n c ô nhi m

Theo kh o sát c a Trung tâm Quan tr c môi tr ng Qu c gia - T ng c c Môi

tr ng (B Tài nguyên và Môi tr ng) cho th y hi n tr ng môi tr ng n c m t l c

đ a nhi u n i b ô nhi m nghiêm tr ng Mi n B c t p trung đông dân c (đ c bi t là

ng b ng sông H ng) l ng n c th i đô th l n h u h t c a các thành ph đ u ch a

đ c x lỦ và x tr c ti p vào các kênh m ng và ch y th ng ra sông Ngoài ra m t

l ng l n n c th i công nghi p, làng ngh c ng là áp l c l n đ i v i môi tr ng

n c

M t s sông vùng núi ông B c nh : Ch t l ng sông K Cùng và các sông nhánh trong nh ng n m g n đây gi m sút xu ng lo i A2, sông Hi n, sông B ng Giang còn m c B1 u ngu n (Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang) vài n m g n đây mùa khô xu t hi n hi n t ng ô nhi m b t th ng trong th i gian ng n 3 - 5 ngày Sông H ng qua Phú Th , V nh Phúc h u h t các thông s v t QCVN 08:2008 - A1,

m t s đ a đi m g n các nhà máy th m chí x p x B1 (đo n sông H ng t Cty Super

Ph t phát và hóa ch t Lâm Thao đ n Khu công nghi p phía nam TP.Vi t Trì), các thông s v t ng ng B1 nhi u l n So v i các sông khác trong vùng, sông H ng có

m c đ ô nhi m th p h n

Sông C u th i gian qua nhi u đo n đư b ô nhi m nghiêm tr ng, nh t là các

đo n sông ch y qua các đô th , khu công nghi p và các làng ngh thu c t nh Thái Nguyên, B c Giang, B c Ninh Sông Ng Huy n Khê là m t trong nh ng đi n hình ô