Hoàn thiện xếp hạng tín nhiệm khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TMCP công thương việt nam

Các ch tiêu đ nh tính ch tiêu phi tài chính .... Mô hình Probit ..... Hoàn thi n các ch tiêu tài chính .... Hoàn thi n các ch tiêu phi tài chính ..... Nói khác đi, đó... trong và bên ngo

Tôi xin cam đoan lu n v n ắHoàn thi n X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam” là công trình nghiên

c u c a b n thân, đ c đúc k t trong quá trình h c t p và nghiên c u th c ti n trong

th i gian qua Các s li u trong lu n v n đ c thu th p t th c t có ngu n g c rõ ràng, đáng tin c y, đ c x lý trung th c, khách quan Tôi xin ch u trách nhi m v tính xác th c và tham kh o tài li u khác

TP.HCM, ngày 06 tháng 04 n m 2015

Tác gi

Nguy n Phúc H i

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG BI U, HÌNH V

L I M U 1

1 Lý do ch n đ tài 1

2 M c tiêu c a đ tài 2

3 i t ng và Ph m vi nghiên c u 3

4 Ph ng pháp nghiên c u 3

5 ụ ngh a nghiên c u 4

6 K t c u c a đ tài 4

CH NG 1: T NG QUAN V X P H NG TÍN NHI M KHÁCH HÀNG DOANH NGHI P T I NGỂN HÀNG TH NG M I 5

1.1 X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i Ngơn hƠng th ng m i 5

1.1.1 Khái ni m – ch c n ng – c u trúc x p h ng tín nhi m 5

1.1.1.1 Khái ni m x p h ng tín nhi m 5

1.1.1.2 Ch c n ng c a h th ng x p h ng tín nhi m 6

1.1.1.3 C u trúc c a h th ng x p h ng tín nhi m 7

1.1.2 Vai trò c a x p h ng tín nhi m 7

1.1.2.1 i v i ngân hàng th ng m i 7

1.1.2.2 i v i doanh nghi p đ c x p h ng 8

1.1.3 Quy trình x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p 9

1.1.4 Các ch tiêu đánh giá x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p 12 1.1.4.1 Các ch tiêu đ nh l ng (ch tiêu tài chính) 12

1.1.4.2 Các ch tiêu đ nh tính (ch tiêu phi tài chính) 14

1.1.5 Tiêu chu n x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p 16

1.1.6 Các nhân t nh h ng đ n đánh giá X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p 18

1.1.6.1 Môi tr ng c a doanh nghi p 18

1.1.6.2 S n ph m và th tr ng c a doanh nghi p 20

1.1.6.3 Qu n tr doanh nghi p 21

1.1.7 Hoàn thi n X p h ng tín nhi m doanh nghi p 21

1.2 M t s mô hình nghiên c u X p h ng tín nhi m doanh nghi p 22

1.2.1 Mô hình Probit 22

1.2.2. Mô hình đi m s Z c a Altman 23

1.2.3 Mô hình c u trúc r i ro t ng h p c a Merton 23

1.3.1.2 X p h ng tín nhi m doanh nghi p c a S&P 25

1.3.1.3 X p h ng tín nhi m doanh nghi p c a Moody's 27

1.3.2 Bài h c kinh nghi m v X p h ng tín nhi m doanh nghi p cho các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam 29

1.3.2.1 Xây d ng h th ng XHTN riêng t i các NHTM 29

1.3.2.2 Xây d ng t ch c XHTN đ c l p 30

K T LU N CH NG 1 31

CH NG 2: TH C TR NG X P H NG TÍN NHI M KHÁCH HÀNG DOANH NGHI P T I NGÂN HÀNG TMCP CÔN G TH NG VI T NAM 32 2.1 Tình hình ho t đ ng tín d ng doanh nghi p c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 2010-2013 32

2.1.1. S l c v Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 32

2.1.2 K t qu ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 2010-2013 33

2.1.3 Tình hình ho t đ ng tín d ng doanh nghi p c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 2010-2013 36

2.1.3.1 Tình hình d n tín d ng doanh nghi p 36

2.1.3.2 Ch t l ng d n doanh nghi p c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 2010-2013 37

2.2 Th c tr ng X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 39

2.2.1 C s pháp lý c a h th ng X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i VietinBank 39

2.2.2 C c u t ch c c a công tác X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i VietinBank 39

2.2.3 Quy trình X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam 41

2.2.3.1 xu t thông tin ch m đi m tín d ng 41

2.2.3.2 Ra quy t đ nh ch m đi m và XHTN 42

2.2.3.3 Ki m soát k t qu ch m đi m và XHTN 44

2.2.3.4 Quy t đ nh k t qu ch m đi m và XHTN 45

2.2.3.5 Rà soát, ch nh s a thông tin ch m đi m và XHTN 45

2.2.3.6 Phê duy t k t qu ch m đi m và XHTN 46

2.3 So sánh công tác X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p c a VietinBank v i m t s Ngân hàng th ng m i khác 47

2.3.1 X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p c a m t s Ngân hàng th ng m i khác 47

2.4.1 i t ng và ph m vi kh o sát 57

2.4.2 Th i gian và cách th c kh o sát 57

2.4.3 N i dung kh o sát 58

2.4.4 K t qu kh o sát 58

2 5 ánh giá m c đ hoàn thi n c a h th ng X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i VietinBank 60

2.5.1 M t s u đi m c a h th ng x p h ng tín nhi m 60

2.5.2 M t s h n ch và phân tích nguyên nhân 62

K T LU N CH NG 2 65

CH NG 3: GI I PHÁP HOÀN THI N X P H NG TÍN NHI M KHÁCH HÀNG DOANH NGHI P T I NGÂN HÀNG TMCP CÔN G TH NG VI T NAM 66

3.1 nh h ng cho ho t đ ng tín d ng t i VietinBank trong th i gian t i 66 3.2 Gi i pháp hoàn thi n X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i VietinBank 67

3.2.1 Xây d ng t tr ng cho b ch tiêu ch m đi m 67

3.2.2. Nâng cao n ng l c cán b 68

3.2.3 Hoàn thi n h th ng ch ng trình ch m đi m và X p h ng tín nhi m70 3.2.4 Xây d ng chính sách khách hàng trên c s X p h ng tín nhi m 71

3.2.5 Hoàn thi n các ch tiêu đ đánh giá X p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p 72

3.2.5.1 Hoàn thi n các ch tiêu tài chính 72

3.2.5.2 Hoàn thi n các ch tiêu phi tài chính 73

3.3 Nh ng ki n ngh đ i v i các c quan h u quan 77

3.3.1 Ki n ngh v i B Tài chính hoàn thi n chu n m c k toán Vi t Nam 77 3.3.2 Ki n ngh v i C c th ng kê v xây d ng các ch tiêu ngành 78

3.3.3 Ki n ngh v i Ngân hàng Nhà n c 79

K T LU N CH NG 3 81

K T LU N 82

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

BCLCTT : Báo cáo l u chuy n ti n t

BIDV : Ngân hàng TMCP u t và Phát tri n Vi t Nam

VietcomBank : Ngân hàng TMCP Ngo i Th ng Vi t Nam

VietinBank : Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

B ng 1.1: B ng tiêu chu n x p h ng tín nhi m DN c a S&P 16

B ng 1.2: B ng tiêu chu n x p h ng tín nhi m c a Moody’s 17

B ng 1.3: Phân ph i 11 t s chính c a Moody’s theo m c phân lo i tín d ng 28

B ng 1.4: Phân ph i 11 t s chính c a Moody’s theo m c phân lo i tín d ng

B ng 2.1: K t qu ho t đ ng kinh doanh Vietinbank 2010-2013 33

B ng 2.2 : Tình hình ki m soát n quá h n DN t i VietinBank 2010-2013 37

B ng 2.3 : Tình hình n quá h n DN t i VietinBank giai đo n 2010-2013 38

B ng 2.4: Quy trình ch m đi m doanh nghi p h th ng XHTN VCB 47

B ng 2.5: H s r i ro ch m đi m XHTN DN m i thành l p c a VCB 52

B ng 2.6: H th ng ký hi u x p h ng t ch c kinh t c a BIDV 54

B ng 2.7: S l ng b ng câu tr l i thu th p t các chuyên gia 57

Bi u đ 2.1: Th c tr ng kinh doanh VietinBank 2010-2013 34

Bi u đ 2.2: L i nhu n sau thu VietinBank 2010-2013 35

Bi u đ 2.3: D n khách hàng doanh nghi p c a VietinBank 2010-2013 36

Bi u đ 2.4: D n tín d ng doanh nghi p VietinBank 2010-2013 38

DANH M C CÁC HÌNH V

Trang Hình 1.1: Quy trình x p h ng tín nhi m doanh nghi p 9

Hình 2.1: C c u t ch c c a công tác XHTN KHDN t i VietinBank 40

ngay t bây gi ph i t đ i m i mình, ph i xây d ng h th ng qu n lý r i ro tín

d ng hi u qu , phù h p v i chu n m c và thông l qu c t Chính vì v y hoàn thi n các công c qu n lý r i ro tín d ng luôn là v n đ quan tr ng hàng đ u c a các

NHTM M t trong nh ng bi n pháp qu n tr c a các Ngân hàng Th ng m i là s

d ng các mô hình phân tích đ ch m đi m v ch t l ng, uy tín tín d ng c a các

khách hàng t đó có th ch n l c các khách hàng t t và có chính sách phù h p đ i

v i t ng đ i t ng khách hàng đ h n ch r i ro trong ho t đ ng tín d ng

Xét riêng v tình hình ho t đ ng c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t

Nam hi n nay, doanh thu t vi c cho vay chi m t tr ng 70% - 80% trong t ng thu

c a h th ng Tuy mang l i doanh thu cao nh ng s n ph m cho vay ch a đ ng

nhi u bi n c không mong đ i phát sinh trong quá trình cho vay (khách hàng m t

kh n ng thanh kho n không tr đ c n hay tr n không đúng h n) Nh ng bi n

c này đ c ph n ánh qua thông s ắn quá h n” N m 2010, n quá h n là 3,938

t đ ng, chi m 1.68% trong t ng s d n Con s này t ng v t b c g p h n 2 l n trong n m 2011, lên đ n 8,221 t đ ng, chi m 2.8% t ng s d n n n m 2013,

con s này tuy gi m xu ng còn 6,513 t đ ng, nh ng t l chi m đ n 1.76% trong

t ng d n T l này so v i 3% trong gi i h n do H i s VietinBank đ ra thì v n

đ m b o an toàn trong ho t đ ng cho vay Tuy nhiên, t l n quá h n l i t ng t

1.68% - 1.76%, cho th y vi c qu n lý n c a các Chi nhánh đang tình tr ng báo

đ ng, c n có công tác ki m tra, qu n lý ch t l ng ch t ch h n

t ng b c nâng cao công tác qu n lý r i ro tín d ng, Ngân hàng TMCP

Công Th ng Vi t Nam đã ban hành các quy t đ nh liên quan đ n vi c Ch m đi m

và x p h ng tín nhi m khách hàng là doanh nghi p, làm c s cho quy t đ nh c p

su t thành công cho m t b h s trình duy t x p h ng tín nhi m l n đ u tiên ch

là 20%, song song đó công tác XHTN khách hàng hi n còn r t nhi u t n t i liên quan đ n vi c không tuân th quy đ nh XHTN khách hàng ho c có nh ng d u hi u

ti m n ch m đi m không chính xác d n đ n không ph n ánh đúng th c tr ng khách

hàng

Vì v y vi c hoàn thi n h th ng XHTN phù h p v i chu n m c qu c t và

th c ti n Vi t Nam là r t c n thi t và hi n nay c ng đang đ c VietinBank tri n

khai th c hi n Do đó tôi ch n nghiên c u đ tài: “HoƠn thi n x p h ng tín nhi m

khách hàng doanh nghi p t i Ngơn hƠng TMCP Công Th ng Vi t Nam” Qua

đ tài, ngân hàng s th y đ c nh ng u đi m và m t s h n ch nh t đ nh, t đó

nêu ra nh ng gi i pháp kh c ph c và hoàn thi n h n n a h th ng x p h ng tín

nhi m, t i thi u r i ro cho ho t đ ng tín d ng ngân hàng, và góp ph n đ a ngân hàng TMCP Công Th ng phát tri n h n n a trên tr ng qu c t

2 M c tiêu c a đ tƠi

M c tiêu c a đ tài là đi vào th c tr ng công tác x p h ng tín nhi m t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam đ góp ph n tìm ra các gi i pháp hoàn thi n

x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i ngân hàng này

đ t đ c m c tiêu trên, đ tài s nghiên c u nh ng v n đ sau :

- úc k t các lý lu n t ng quan v x p h ng tín nhi m khách hàng doanh

nghi p đ i v i Ngân hàng th ng m i

- Tìm hi u và phân tích, đánh giá th c tr ng x p h ng tín nhi m khách hàng

doanh nghi p c a VietinBank T đó đ a ra nh ng m t còn h n ch , nguyên nhân

nh ng h n ch c a h th ng x p h ng tín nhi m c a VietinBank

- xu t các gi i pháp đ hoàn thi n h th ng x p h ng tín nhi m khách

hàng doanh nghi p hi n hành mà VietinBank đang áp d ng

- i t ng nghiên c u: h th ng XHTN khách hàng doanh nghi p t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

- Ph m vi nghiên c u:

 V m t không gian: t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

 V m t th i gian: giai đo n t n m 2010 đ n n m 2013

4 Ph ng pháp nghiên c u

- Ph ng pháp bàn gi y (desk research): tìm ki m các thông tin v c s lý

thuy t đ xây d ng n n t ng cho đ tài, các lo i công v n, quy t đ nh, v n b n n i

b v công tác ch m đi m và XHTN khách hàng doanh nghi p VietinBank ng

th i, tác gi thu th p thông tin có s n t Phòng Ch m đi m và X p h ng tín d ng

VietinBank nh m có đánh giá t ng quan v tình hình hi n t i c a h th ng

Thông tin s d ng là thông tin th c p t 2 ngu n:

 Bên trong H th ng Ngân hàng: các d li u v n x u, n quá h n,

doanh s cho vay khách hàng doanh nghi p, quy trình, ph ng pháp

ch m đi m và XHTN c a VietinBank

 Bên ngoài: sách (các lo i sách vi t v nghi p v tín d ng, v qu n lý

r i ro tín d ng, qu n lý ch t l ng), internet: bao g m các bài báo, b n

tin, di n đàn v l nh v c Ngân hàng, qu n lý r i ro, M t s website

ch y u dùng trong lu n v n: các t báo đi n t hi p h i Ngân hàng

Vi t Nam, chuyên trang VietinBank online

- Ph ng pháp nghiên c u hi n tr ng: giúp hi u rõ h n th c t c a quy

trình ch m đi m và XHTN khách hàng doanh nghi p, b ng b ng câu h i m , ph ng

v n các chuyên gia trong ngành tìm ra nguyên nhân d n đ n l i trong h th ng

ch m đi m và XHTN VietinBank Thông tin thu th p đ c là thông tin s c p

 Ph ng pháp quan sát: tìm hi u cách th c làm vi c c a b ph n ch m

đi m và XHTN khách hàng

 Ph ng pháp ph ng v n: tìm hi u quan đi m c a cán b lãnh đ o, c ng

là các chuyên gia trong l nh v c này

5 ụ ngh a nghiên c u

Trên c s khái quát lý lu n, nghiên c u th c tr ng h th ng XHTN khách

hàng doanh nghi p c a VietinBank, đ tài xác đ nh các h n ch trong h th ng x p

N i dung c a bài nghiên c u bao g m:

- Ch ng 1 – T ng quan v x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p

t i Ngân hàng Th ng m i

- Ch ng 2 – Th c tr ng x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p t i

Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

- Ch ng 3 – Gi i pháp hoàn thi n x p h ng tín nhi m khách hàng doanh

nghi p c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

trong cu n ắc m nang ch ng khoán đ ng s t” khi ti n hành nghiên c u, phân tích

và công b b ng x p h ng tín nhi m l n đ u tiên cho 1.500 lo i trái phi u c a 250

công ty theo m t h th ng ký hi u g m 3 ch cái ABC đ c x p l n l t là AAA

đ n C (hi n nay nh ng ký hi u này đã tr thành chu n m c qu c t )

Tuy nhiên x p h ng tín nhi m ch phát tri n nhanh M sau cu c kh ng

ho ng kinh t n m 1929 – 1933 khi hàng lo t các công ty vay n b phá s n, v n

Th i k này chính ph Hoa K đã có nhi u quy đ nh v vi c c m các đ nh ch đ u

t (các qu h u trí, các qu b o hi m, ngân hàng d tr ) b v n đ u t mua trái

phi u có đ tin c y th p d i m c an toàn trong b ng x p h ng tín nhi m Nh ng quy đ nh này đã làm cho uy tín c a các công ty x p h ng tín nhi m ngày m t lên

cao Song trong su t h n 50 n m, vi c x p h ng tín nhi m ch đ c ph bi n M ,

ch t nh ng n m 1970 đ n nay, d ch v x p h ng tín nhi m m i đ c m r ng và

phát tri n khá m nh nhi u n c

Chúng ta có th đi m qua m t s đ nh ngh a v x p h ng tín nhi m nh sau:

- Theo Bohn, John A, vi t trong cu n ắphân tích r i ro trên các th tr ng đang chuy n đ i” thì ắx p h ng tín nhi m là s đánh giá v kh n ng m t nhà phát

hành có th thanh toán đúng h n c g c và lãi đ i v i m t lo i ch ng khoán trong

su t th i gian t n t i c a nó”

- Theo đ nh ngh a c a công ty ch ng khoán Merrill Lynch thì ắx p h ng tín

nhi m là đánh giá hi n th i c a công ty x p h ng tín nhi m v ch t l ng tín d ng

c a m t nhà phát hành ch ng khoán n , v m t kho n n nh t đ nh Nói khác đi, đó

là cách đánh giá hi n th i v ch t l ng tín d ng đang đ c xem xét trong hoàn

c nh h ng v t ng lai, ph n ánh s s n sàng và kh n ng nhà phát hành có th

thanh toán g c và lãi đúng h n Trong k t qu x p h ng tín nhi m ch a đ ng c ý

ki n ch quan c a chuyên gia x p h ng tín nhi m”

- Theo công ty Moody’s thì ắx p h ng tín nhi m là ý ki n v kh n ng và s

s n sàng c a m t nhà phát hành trong vi c thanh toán đúng h n cho m t kho n n

nh t đ nh trong su t th i h n t n t i c a kho n n ”

- Theo t đi n th tr ng ch ng khoán thì ắx p h ng tín nhi m là cách c

tính chính th c tín nhi m t tr c đ n nay c a cá nhân hay công ty v kh n ng chi

tr bao g m t t c các s li u ki m tra, phân tích, h s l u tr v kh n ng trách

nhi m tín d ng c a cá nhân và công ty kinh doanh”

T i nhi u n c trên th gi i, h u h t các công ty l n và các t ch c cho vay

đ u thi t l p b ng x p h ng tín nhi m đ i v i các khách hàng hi n t i c ng nh

t ng lai c a h

T các đ nh ngh a trên, theo tác gi thì “x p h ng tín nhi m khách hàng

doanh nghi p là đánh giá n ng l c tài chính, tình hình ho t đ ng hi n t i và

tri n v ng phát tri n trong t ng lai c a doanh nghi p đ c x p h ng t đó xác

đ nh đ c m c đ r i ro không tr đ c n và kh n ng tr n trong t ng lai”

1.1.1.2 Ch c n ng c a h th ng x p h ng tín nhi m

H th ng XHTN giúp cho ngân hàng gi m b t kh n ng b t n th t b ng vi c

phát hi n s m các kho n vay có v n đ ho c đi ch ch h ng chính sách tín d ng mà ban đ u ngân hàng đã đ ra Nó giúp cho ngân hàng có m t nh n đ nh chung và

s m h n v danh m c cho vay trong đ nh h ng tín d ng c a mình đ t đó có các

bi n pháp t ng c ng vi c giám sát và đi u ch nh cho phù h p h n

H th ng XHTN giúp cho ngân hàng có th ti p c n và thu hút đ c nhi u

trên k t qu XHTN, ngân hàng có th đ a ra nhi u thang lãi su t cho vay khác nhau

d a trên m c đ tín nhi m c a t ng đ i t ng khách hàng, l a ch n đ c nh ng

khách hàng m c tiêu, cân đ i gi a l i ích và r i ro t đó mang l i l i nhu n cao

nh t cho chính mình

Trong giai đo n h i nh p n n kinh t th gi i nh hi n nay, nh m nâng cao

kh n ng c nh tranh bu c các ngân hàng ph i t ng b c nâng cao h n n a ph ng

đích thu th p các thông tin c n đánh giá v khách hàng qua các ch tiêu này

- Phân h thang đi m: là h th ng thông tin t ng h p t ng ngành, l nh v c đã

đ c l ng hóa theo t ng m c th hi n qua các thang đo t th p đ n cao ho c

ng c l i nh m m c đích l ng hóa các thông tin thô thu đ c t khách hàng thông

qua h th ng các ch tiêu

- Phân h ra quy t đ nh: h th ng chu n hóa các k t qu t ng h p t các ch

tiêu thô thu th p đ c (h th ng ch tiêu), xác đ nh các k t qu đóng góp c a t ng

ch tiêu vào k t qu chung (h th ng thang đi m) và đ a ra quy t đ nh cu i cùng v

ngân hàng s quy t đ nh cho vay hay t ch i cho vay đ m b o tính khách quan,

khoa h c

 Xây d ng chính sách khách hàng

M i nhóm khách hàng ngân hàng s có nh ng cách ng x khác nhau v a

nh m thu hút khách hàng v a đ m b o qu n lý r i ro, thông qua k t qu x p h ng

tín nhi m khách hàng, ngân hàng s phân chia khách hàng thành nh ng nhóm d a trên m c đ r i ro Nh ng khách hàng có tín nhi m cao, m c đ r i ro th p s đ c

h ng nhi u chính sách u đãi h n so v i nh ng khách hàng có m c đ r i ro cao

h n Chính sách khách hàng bao g m chính sách v c ch tín d ng, chính sách v

lãi su t vay v n, các lo i phí,…

 Xây d ng danh m c tín d ng

D a vào k t qu x p h ng tín nhi m ngân hàng s đánh giá đ c m c đ r i

ro c a t ng doanh nghi p, t ng l nh v c ho t đ ng kinh doanh c a khách hàng t đó

mà xây d ng danh m c tín d ng phù h p

 Phân lo i n và qu n lý n

Ph n l n các ngân hàng th ng m i th c hi n vi c phân lo i n và trích d

phòng r i ro theo quy đ nh chung c a NHTW Tuy nhiên khi các t ch c tín d ng

đã xây d ng đ c h th ng x p h ng tín d ng n i b c a riêng mình thì s phân lo i

nhi m c a th tr ng đ i v i doanh nghi p, k t qu XHTN cao hay th p cho th y

m c đ tín nhi m c a th tr ng cao hay th p đ i v i doanh nghi p

- T o ni m tin đ i v i nhà đ u t , ng i cho vay đ t ng kh n ng huy đ ng

v n: K t qu x p h ng cho bi t m c đ r i ro khi cho doanh nghi p vay hay đ u t

vào doanh nghi p, k t qu XHTN càng cao cho th y r i ro th p, nhà đ u t s yên tâm h n khi đ u t vào doanh nghi p

- Các doanh nghi p thông qua k t qu x p h ng tín nhi m đ qu ng bá hình

nh c a doanh nghi p mình: Công b k t qu XHTN c ng là m t cách đ qu ng bá

hình nh c a doanh nghi p, công b cho th tr ng tình hình ho t đ ng và minh

b ch các thông tin

1.1.3 Quy trình x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p

(Ngu n: tác gi t t ng h p)

Hình 1.1: Quy trình x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p

Nh ng giai đo n ch y u c a m t quy trình XHTN khách hàng doanh nghi p

bao g m:

 Thu th p thông tin v doanh nghi p

Các thông tin dùng đ phân tích, đánh giá x p h ng ch y u t h th ng báo

cáo tài chính c a doanh nghi p vay v n, bao g m:

c a doanh nghi p t i m t th i đi m nh t đ nh, th ng là cu i n m tài chính

- Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh: là báo cáo tài chính t ng h p v

tình hình và k t qu kinh doanh c a doanh nghi p trong m t th i k

- Báo cáo l u chuy n ti n t : là báo cáo tài chính t ng h p, ph n ánh lu ng

ti n đi vào và ra kh i doanh nghi p, phát sinh theo các ho t đ ng khác nhau trong

k báo cáo c a doanh nghi p

- B ng thuy t minh báo cáo tài chính: B ng báo cáo đ a ra chi ti t và m

r ng các thông tin tóm t t trong Báo cáo tài chính, giúp hi u rõ h n v tình hình

th c t c a doanh nghi p trong kho ng th i gian báo cáo Chia làm 2 ph n: ph n

m t, đ a ra thông tin v ph ng pháp k toán mà doanh nghi p áp d ng; ph n hai,

gi i thích c th v các k t qu tài chính và ho t đ ng quan tr ng c a doanh nghi p

Báo cáo tài chính là ngu n thông tin quan tr ng đ phân tích r i ro tín d ng và

x p h ng doanh nghi p Ngoài ra, c n thu th p thêm thông tin v n ng l c c a

ng i qu n lý c ng nh uy tín, l ch s c a doanh nghi p,…

Thông tin c n đ c thu th p t nhi u ngu n khác nhau nh : kh o sát th c t ,

t báo cáo ki m toán, t các c quan qu n lý, d ch v thông tin,… S l ng thông

tin c n thu th p ph thu c vào m c tiêu và kinh nghi m c a ng i phân tích S

chính xác và toàn di n c a thông tin là nh ng y u t quy t đ nh đ n k t qu phân tích H n n a, ngoài nh ng ngu n thông tin chính th c thì h th ng báo cáo tài

chính, c n ph i thu th p thêm nh ng ngu n thông tin phi chính th c nh : thông tin

t các đ i th c nh tranh, các nhà cung c p các y u t đ u vào, khách hàng, các đ i

lý tiêu th c a doanh nghi p,… Thông tin thu th p qua hình th c này, đòi h i cán

b tín d ng ph i bi t g n l c, xác đ nh đ tin c y b ng các ph ng pháp khác nhau,

đ b o đ m tính khách quan trong đánh giá và x p h ng

 Phân tích và x lý thông tin

Sau khi đã thu th p thông tin, b ph n đánh giá ti n hành sàn l c, phân lo i khách hàng B c này s giúp h th ng xác đ nh, đ nh v đ c các công vi c ti p

theo Phân lo i khách hàng chính xác giúp b ph n đánh giá v n d ng chính xác các

nhóm ch tiêu, h th ng thang đi m c n áp d ng theo đ c thù doanh nghi p, lo i

khách hàng Vi c phân lo i khách hàng th c hi n theo các tiêu chí nh t đ nh, d

th c hi n

Ti p theo s ti n hành phân tích thông tin B ph n đánh giá ki m tra tính xác

th c c a thông tin thông qua vi c áp d ng nhi u ph ng pháp (đ i chi u chéo,

ph ng v n, nh n đ nh,…) xác đ nh ngu n g c thông tin và m c đ nh h ng chi

ph i c a thông tin, cu i cùng là xem xét m c đ đáp ng đ y đ l ng thông tin

c n thi t đ th c hi n vi c x p h ng Toàn b thông tin thu th p ph i đ c x lý theo các thang đo đã xây d ng N u thông tin thu th p đ c không có s mâu thu n

và đ y đ theo yêu c u, b ph n đánh giá ti n hành chuy n sang th c hi n b c ti p theo, ng c l i, thông tin có s mâu thu n, ch a đ y đ thì b ph n đánh giá ti p

t c thu th p và xác minh l i thông tin

 Ch m đi m các ch tiêu

Phân tích b ng mô hình đ k t lu n v m c x p h ng S d ng đ ng th i ch

tiêu tài chính và ch tiêu phi tài chính Các ch tiêu tài chính đ c ch m đi m d a

trên ngành ngh và quy mô c a doanh nghi p th ng g m: ch tiêu thanh kho n, ch

tiêu cân n , ch tiêu ho t đ ng và ch tiêu thu nh p V i m i ch tiêu có m t m c

đi m và tr ng s khác nhau Các ch tiêu phi tài chính th ng g m ch tiêu v kh

n ng tr n , uy tín giao d ch v i ngân hàng, l u chuy n ti n t ,… c bi t đ i v i

nh ng ch tiêu phi tài chính ph i đ c thi t k cài xen k đ đ m b o tính th ng

nh t trong quá trình đánh giá các ch tiêu và ph i đ c s d ng h t s c linh ho t,

khách quan, phù h p v i t ng lo i hình doanh nghi p, t ng m t hàng kinh doanh

Trên c s đi m n đ nh cho các ch tiêu, m i ch tiêu đ c phân ph i m t s

đi m nh t đ nh, ti p theo s đi m m i ch tiêu l i đ c phân ph i theo các m c

đi m khác nhau tùy theo m c đ D a vào s đi m mà doanh nghi p có đ c theo

t ng ch tiêu, cán b đánh giá s nhân s đi m c a m i ch tiêu v i tr ng s đã xác

đ nh cho t ng ch tiêu, đ có s đi m cu i cùng và sau đó c ng t ng s đi m các ch tiêu làm c n c x p h ng

 Phê chu n và ki m đ nh k t qu x p h ng

K t qu x p h ng tín nhi m là c n c đ b ph n ra quy t đ nh cho vay t ch i

kho n vay ho c xác đ nh các nhóm n c a doanh nghi p ph c v cho vi c trích l p

d phòng

Quá trình x p h ng đ c ti p di n v i b ph n đánh giá k t h p v i b ph n

tín d ng ti p t c theo dõi các thông tin t khách hàng, t các ngu n thông tin thu

th p đ c đ đi u ch nh k t qu x p h ng

Sau khi x p h ng doanh nghi p, các ngân hàng c n ti n hành th ng kê các k t

qu này và theo dõi các k t qu ho t đ ng th c t so sánh v i k t qu x p h ng T

k t qu so sánh này, n u có s khác bi t đáng k , ngân hàng th ng m i phân tích,

đi u ch nh vi c x lý thông tin, phân h ng k t qu x p h ng d n hoàn thi n quy trình đánh giá này

1.1.4 Các ch tiêu đánh giá x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p

1.1.4.1 Các ch tiêu đ nh l ng (ch tiêu tài chính)

ây là các ch tiêu đ c l y tr c ti p ho c k t qu tính toán d a trên các báo cáo tài chính nh b ng t ng k t tài s n, báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh, b ng

l u chuy n ti n t c a doanh nghi p

 Kh n ng thanh toán

Kh n ng thanh toán ng n h n = Tài s n l u đ ng

N ng n h n Tài s n l u đ ng không tính hàng t n kho m t ph m ch t, các kho n khó đòi

H s này có th đo l ng đ c kh n ng tr n c a doanh nghi p H s này

gi m ch ng t kh n ng tr n c a doanh nghi p gi m, là d u hi u báo tr c nh ng khó kh n tài chính ti m tàng và ng c l i Tuy nhiên n u h s này t ng quá cao có ngh a là doanh nghi p đã đ u t quá nhi u vào tài s n l u đ ng, s d ng không hi u

qu tài s n l u đ ng do có quá nhi u ti n m t nhà r i hay có quá nhi u n ph i đòi, M t khác, trong nhi u tr ng h p h s này ph n ánh không chính xác kh

n ng thanh kho n b i n u hàng hóa t n kho là nh ng hàng khó bán thì doanh

nghi p r t khó bi n chúng thành ti n đ tr n

Kh n ng thanh toán nhanh = Ti n + đ u t ng n h n + các kho n ph i thu

N ng n h n Các kho n ph i thu không tính kho n ph i thu khó đòi doanh nghi p ch a

trích d phòng

H s này cho bi t kh n ng thanh toán th t s c a doanh nghi pvà tính toán

d a trên t t c các tài s n l u đ ng có th chuy n đ i nhanh thành ti n m t nh m đáp ng nh ng nhu c u thanh toán ng n h n H s này l n h n 1 thì kh n ng

thanh toán c a doanh nghi p đ c đánh giá là t t Tuy nhiên đ đánh giá chính xác

ch tiêu này thì còn ph i xem xét thêm v vòng quay hàng t n kho c a doanh nghi p

 Các ch tiêu ho t đ ng

Vòng quay hàng t n kho = Giá v n hàng bán

S d hàng t n kho bình quân

ây là h s đánh giá doanh nghi p s d ng hàng t n kho hi u qu nh th

nào H s này cao hay th p còn ph thu c vào ngành ngh kinh doanh, th i đi m đánh giá, mùa v … Tuy nhiên, nó c ng ph n ánh nh ng quy t đ nh qu n lý có chú

ý c a ng i lãnh đ o doanh nghi p

Vòng quay các kho n ph i thu =

Doanh thu thu n

S d các kho n ph i thu bình quân

H s cho bi t t c đ chuy n các kho n ph i thu ra ti n m t Vòng quay càng

l n ch ng t t c đ thu h i các kho n ph i thu càng nhanh, v n c a doanh nghi p

không b chi m d ng và không ph i đ u t nhi u vào các kho n ph i thu

Vòng quay v n l u đ ng = Doanh thu thu n

Tài s n l u đ ng bình quân

H s cho bi t c bình quân s d ng m t đ ng v n l u đ ng trong k s t o ra

đ c bao nhiêu đ ng doanh thu thu n H s này càng l n hi u qu s d ng v n l u

T su t l i nhu n trên doanh thu

Thu nh p sau thu x 100% Doanh thu thu n

Ch s này đo l ng m c sinh l i c a doanh thu sau khi thanh toán m i chi phí

s n xu t kinh doanh T su t này càng cao là đi u ki n c n cho vi c kinh doanh

thành công c a doanh nghi p

T su t l i nhu n trên tài s n (%)

m i liên h đ n xác su t v n c a doanh nghi p Các doanh nghi p có t su t sinh

l i trên t ng tài s n càng cao và l i nhu n có tính b n v ng theo th i gian thì r i ro

ây là ch tiêu đo l ng hi u qu c a doanh nghi p trong vi c s d ng đòn

b y tài chính đ nâng cao l i nhu n c a các c đông T s này càng cao và m c

h p lý s khuy n khích các c đông t ng c ng đ u t nhi u h n đ đ i m i công

ngh và nâng cao hi u qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh, do đó kh n ng v n s

1.1.4.2 Các ch tiêu đ nh tính (ch tiêu phi tài chính)

Ngu n c a các ch tiêu này đ c l y không ph i ch d a trên các báo cáo tài

chính c a doanh nghi p, các thông tin này đ c thu th p t nhi u ngu n c bên

trong và bên ngoài doanh nghi p xác đ nh các ch tiêu này m t cách chính xác đòi h i ng i x p h ng ph i có trình đ , am hi u v l nh v c nh t đ nh

- L nh v c ho t đ ng kinh doanh

L nh v c ho t đ ng kinh doanh ph n ánh tri n v ng phát tri n c a ngành,

c a s n ph m mà doanh nghi p đang ho t đ ng Nh ng l nh v c đang phát tri n có

s t ng tr ng cao thì m c đ tín nhi m s cao h n so v i nh ng l nh v c, nh ng ngành đang suy thoái

- Uy tín trong quan h v i các t ch c tín d ng

Ch tiêu này cho bi t doanh nghi p trong quan h v i các t ch c tín d ng có

tr n đúng h n, th c hi n đ y đ các cam k t hay không Khi doanh nghi p luôn

tr n đ y đ và đúng h n cho th y doanh nghi p có tín nhi m v i các t ch c tín

d ng, s d ng v n có hi u qu

- Kh n ng tr n t l u chuy n ti n t

Ch tiêu này cho bi t kh n ng tr n g c trung dài h n trong t ng lai Tính

toán ch tiêu này d a vào ngu n thu nh p d ki n t ph ng án s n xu t kinh

doanh, d án đ u t D án đ u t , ph ng án s n xu t kinh doanh có hi u qu cao

thì kh n ng tr n t l u chuy n ti n t s l n

- Trình đ qu n lý c a lãnh đ o doanh nghi p

Trình đ qu n lý th hi n kinh nghi m chuyên môn, trình đ h c v n, kh

n ng lãnh đ o đi u hành, tính n ng đ ng, nh y bén trong ho t đ ng kinh doanh,… đây là y u t r t quan tr ng trong qu n lý doanh nghi p M t doanh nghi p có ban lãnh đ o có n ng l c, có chuyên môn cao s t o đ c ni m tin trong quan h v i

ngân hàng

- Các ch tiêu khác

Doanh nghi p c ng ch là m t ch th trong ho t đ ng kinh doanh, ch u s tác đ ng b i r t nhi u các y u t t bên ngoài nh chính sách c a nhà n c, nhà

cung c p, ng i tiêu dùng, s n ph m thay th , s ph thu c vào đi u ki n t

nhiên,… Nh ng doanh nghi p ph thu c vào bên ngoài nhi u thì m c đ tín nhi m

s th p h n so v i nh ng doanh nghi p có ít s ph thu c h n

1.1.5 Tiêu chu n x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p

Sau khi CBTD đánh giá các ch tiêu tài chính và các ch tiêu phi tài chính, k t

qu t ng đi m c a DN t ng ng v i m t tiêu chu n x p h ng, mà c n c vào tiêu

chu n này ph n ánh ch t l ng tín d ng và m c đ r i ro c a doanh nghi p

M t s tiêu chu n x p h ng tín nhi m khách hàng đ c các ngân hàng n c ngoài đang áp d ng:

- Tiêu chu n x p h ng khách hàng c a S&P (Standard and Poor’s):

T ch c x p h ng tín nhi m S&P c n c vào 10 h ng (t AAA, AA,… D) là

tiêu chu n x p h ng doanh nghi p Trong đó, v i 3 m c AAA, AA, A là DN đ t

tiêu chu n h ng u, ng v i ch t l ng tín d ng t t và m c r i ro th p; H ng BBB,

BB, B là DN x p h ng trung bình v i m c r i ro tín d ng trung bình và DN x p các

m c h ng còn l i, th hi n tình tr ng tín d ng không t t, m c đ r i ro cao Tiêu

chu n x p h ng tín nhi m c a S&P chi ti t đ c mô t nh sau:

B ng 1.1: B ng tiêu chu n x p h ng tín nhi m DN c a S&P

nh ng nguy c ti m n

B: Lo i trung

bình

D b t n th ng b i nh ng thay đ i đi u ki n kinh t

D: Lo i r t y u Không có kh n ng tr n c bi t cao, ngân hàng

h u nh s không th thu

h i đ c v n cho vay

(Ngu n: tác gi t t ng h p t Website c a Standard and Poor’s và trang wikipedia)

- Tiêu chu n x p h ng c a Moody’s: X p h ng tình tr ng ho t đ ng c a DN

d a trên t l r i ro hàng n m Nh ng DN có x p h ng cao khi t l r i ro d i 1%

B ng 1.2: B ng tiêu chu n x p h ng tín nhi m c a Moody’s

Aaa Ch t l ng cao nh t 0.02

Baa Ch t l ng v a 0.2

Ngu n: tác gi t t ng h p t Website c a Moody’s

- Tiêu chu n x p h ng theo mô hình h s Z:

Mô hình này do nhà kinh t E.I.Atman dùng đ cho đi m tín d ng đ i v i các

doanh nghi p:

Z = 1.2X 1 + 1.4X 2 + 3.3X 3 + 0.4X 4 + 1.0X 5

Trong đó:

X1: H s v n l u đ ng/T ng tài s n

X2: H s lãi ch a phân ph i/T ng tài s n

X3: H s l i nhu n tr c thu và lãi/T ng tài s n

X4: H s giá tr th tr ng c a t ng v n ch s h u/giá tr h ch toán c a t ng

n

X5: H s doanh thu/T ng tài s n

Theo mô hình này, n u tr s Z càng cao thì ng i vay có xác su t v n càng

th p Theo mô hình c a Atman, b t c DN nào có s đi m th p h n 1.81 s đ c

x p vào nhóm có nguy c r i ro tín d ng cao

1.1.6 Các nhân t nh h ng đ n đánh giá X p h ng tín nhi m khách

hàng doanh nghi p

Phân tích r i ro tín d ng là c s đ XHTN các doanh nghi p Tác d ng c a

XHTN trong các quan h kinh t đ c bi t là quan h tín d ng là trên c s phân tích

nhi u y u t đ c đ n gi n hoá ch còn m t v n đ là đi m tín nhi m c a đ i t ng

đ c đánh giá x p h ng Thành tích, tri n v ng và r i ro c a m t doanh nghi p l i

là h qu t ng hòa c a các nhân t bên trong và bên ngoài doanh nghi p Vì v y, khi ti n hành XHTN doanh nghi p c n ph i xem xét đ n các n i dung này, bao

g m:

1.1.6.1 Môi tr ng c a doanh nghi p

M i doanh nghi p đ u ho t đ ng trong m t môi tr ng nào đó, ch u tác đ ng

tr c ti p d i s thay đ i c a môi tr ng mà doanh nghi p đang t n t i Vì v y, khi

ti n hành XHTN doanh nghi p ta th ng xem xét đ n nh ng thông tin sau:

 Môi tr ng v mô c a doanh nghi p

- Môi tr ng t nhiên: Bao g m nh ng nh h ng c a thiên nhiên nh đ ng

đ t, núi l a, bão l t, môi tr ng sinh thái,… Môi tr ng t nhiên thu n l i hay khó

kh n đ u tác đ ng tích c c hay tiêu c c đ n tình hình SXKD c a doanh nghi p đó

- Môi tr ng xã h i: Trong đó có các y u t v chính tr và y u t v v n hoá

M i s thay đ i v môi tr ng xã h i có nh h ng đ n phong t c t p quán, hành vi

c a ng i dân t đó tác đ ng đ n ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

- Môi tr ng kinh t : có tác đ ng tr c ti p đ n ho t đ ng SXKD c a chính

doanh nghi p bao g m các nhân t nh t c đ t ng tr ng kinh t , t l th t nghi p,

l m phát, suy thoái kinh t , kh ng ho ng kinh t

- Môi tr ng công ngh : Công ngh là ngu n thay đ i n ng đ ng nh t trong

kinh doanh S bi n đ i c a công ngh nh h ng t i: vòng đ i c a s n ph m ngày

càng ng n h n, xu t hi n nhi u ph ng pháp ch bi n m i h n, t đ ng hoá và t ng

n ng su t, cung cách làm vi c mang tính công nghi p h n,…

- Môi tr ng chính tr : S n đ nh v chính tr s t o môi tr ng thu n l i đ i

v i ho t đ ng kinh doanh, m t chính ph m nh và s n sàng đáp ng nh ng đòi h i chính đáng c a xã h i s đem l i lòng tin và thu hút đ u t trong và ngoài n c

- Môi tr ng pháp lu t: Các đ o lu t, các chính sách b o v cho ng i tiêu

dùng, các t ch c kinh t , b o v môi tr ng, b o v s c nh tranh s t o ra nh ng

ph m vi ho t đ ng r ng rãi cho các doanh nghi p ho c các chính sách pháp lu t có

th là nguy c đ i v i h khi áp d ng các chính sách m i

 Môi tr ng bên trong c a doanh nghi p

Các doanh nghi p g p r i ro kinh doanh có th xu t phát t y u t bên trong

nh chi n l c kinh doanh, vòng đ i c a doanh nghi p, c a s n ph m,… đ c thù

c a các th tr ng cung c p và tiêu th , kh n ng c nh tranh

R i ro kinh doanh là nh ng đi u ki n không ch c ch n, có th hi n h u hi n

t i ho c m t th i đi m trong t ng lai Th ng thì nh ng doanh nghi p trong

cùng m t ngành, m t l nh v c th ng có m c đ r i ro kinh doanh t ng t nhau

b i vì chúng có cùng các đi u ki n kinh t gi ng nhau Tuy nhiên, r i ro kinh doanh

c ng b tác đ ng b i các y u t bên trong c a doanh nghi p nh chi n l c kinh

doanh, kh n ng qu n tr b i nh ng ng i đi u hành c a doanh nghi p Vì v y,

trong cùng m t ngành và cùng m t th i đi m s tác đ ng c a các y u t bên ngoài

đ n k t qu SXKD c a doanh nghi p không gi ng nhau hoàn toàn

Nh ng y u t bên trong l n bên ngoài có nh ng m i quan h ch t ch v i

nhau, đ u tr c ti p hay gián ti p nh h ng đ n thành tích và tri n v ng c a các

doanh nghi p Do đó, trong quá trình XHTN doanh nghi p c n áp d ng nh ng

ph ng pháp thích h p đ có th đánh giá m c đ nh h ng c a môi tr ng m t

cách chính xác nh t

1.1.6.2 S n ph m và th tr ng c a doanh nghi p

Khi đánh giá s n ph m c a doanh nghi p, c n đánh giá trên các ph ng di n

nh : t m quan tr ng, chu k s ng,…Thông qua nh ng đánh giá này có th nh n

th y v th c a doanh nghi p thông qua s n ph m và th tr ng c a doanh nghi p

- Thông tin s n ph m c a doanh nghi p: S n ph m c a doanh nghi p đ c đánh giá trên các ph ng di n nh vai trò s n ph m đ i v i xã h i và n n kinh t , chu k đ i s ng c a s n ph m, ti m n ng c a s n ph m, ch t l ng c a s n

ph m,…

- Thông tin th tr ng c a doanh nghi p: đ c đánh giá trên các ph ng di n quy mô th tr ng ti m n ng, th ph n c a doanh nghi p, chi n l c c nh tranh c a doanh nghi p

Nh v y, thông qua vi c đánh giá nh ng thông tin trên có th nh n th y v

th c a doanh nghi p thông qua s n ph m N u doanh nghi p kinh doanh nhi u s n

ph m, ng i đánh giá c n đánh giá l n l t t ng s n ph m, sau đó c n c vào m c

đ đóng góp c a m i s n ph m đ i v i doanh nghi p đ xác đ nh v th c a doanh nghi p Các k t qu đánh giá s cho th y v th c nh tranh hi n t i, t ng lai và

nh ng tri n v ng s n ph m và th tr ng c a doanh nghi p, t đó th hi n m c đ

x p h ng tín nhi m c a doanh nghi p

1.1.6.3 Qu n tr doanh nghi p

M t doanh nghi p mu n nâng cao v th c nh tranh và h ng t i s phát tri n

b n v ng thì công tác qu n tr doanh nghi p ph i đ c u tiên hàng đ u Do đó, khi

ti n hành đánh giá XHTN doanh nghi p c n chú ý đ n các y u t nh :

- Thông tin v công ngh - thi t b c a doanh nghi p: công ngh thu c lo i l c

h u hay hi n đ i s quy t đ nh vi c s n xu t ra nh ng s n ph m ngày càng hoàn h o

v i chi phí gi m hay không i u này th hi n qua n ng su t máy móc thi t b , công ngh hi n t i mà doanh nghi p đang áp d ng, chi n l c đ i m i công ngh mà doanh nghi p đang h ng t i

- Thông tin v ngu n nguyên li u c a doanh nghi p: ch t l ng c a nguyên

li u có th tác đ ng m nh m đ n ch t l ng s n ph m c bi t, đ i v i nh ng

doanh nghi p ch bi n, s n xu t thì tính n đ nh và kh n ng có th thay th c a

nguyên li u đ u vào là y u t hàng đ u c n ph i đ c p đ n

- Thông tin v quy mô, đ a đi m ho t đ ng và lo i hình doanh nghi p: trên

ph ng di n pháp lý và kinh doanh thì ch s h u doanh nghi p hoàn toàn có

quy n l a ch n lo i hình doanh nghi p mà mình s h u, quy mô và đ a đi m ho t

đ ng c a chính doanh nghi p đó

M t doanh nghi p đ c qu n tr t t, s d ng hi u qu các ngu n l c có th đ t

đ c nh ng thành công ngay c khi đi u ki n môi tr ng kinh doanh g p nh ng b t

l i Vì v y, thông qua nh ng đánh giá này có th th y rõ tính hi u qu c a các ho t

đ ng qu n tr bên trong c a doanh nghi p

1.1.7 Hoàn thi n X p h ng tín nhi m doanh nghi p

Hi n nay, đ phòng ng a r i ro tín d ng các Ngân hàng th ng m i đang t

xây d ng cho mình m t h th ng qu n lý r i ro tín d ng riêng M t trong nh ng

ph ng pháp đó là xây d ng h th ng ch m đi m và x p h ng tín nhi m n i b

hoàn ch nh i v i m i ngân hàng, vi c xây d ng h th ng x p h ng tín nhi m có

th đ c th c hi n theo t ng quy đ nh riêng c a ngân hàng đó Tuy nhiên, m t h

th ng x p h ng tín nhi m th ng bao g m:

- B ch tiêu ch m đi m x p h ng tín nhi m khách hàng

- Ch ng trình ph n m m ch m đi m x p h ng tín nhi m khách hàng trên h

th ng và các c u ph n liên quan

- Quy trình ch m đi m và x p h ng tín nhi m khách hàng

- H th ng thông tin báo cáo

M i giai đo n phát tri n c a n n kinh t và th tr ng tài chính luôn ch a

đ ng nhi u r i ro cho các ngân hàng trong vi c tìm và l a ch n các khách hàng t t

M t h th ng ch m đi m và x p h ng tín nhi m n i b hoàn ch nh ph i ph n ánh

đ c ti m l c tài chính, tình hình ho t đ ng th c t và r i ro trong vi c tr n trong

hi n t i c ng nh t ng lai c a doanh nghi p đ c x p h ng Vì v y, hoàn thi n

x p h ng tín nhi m khách hàng doanh nghi p là nh n đ nh đ c u đi m và khuy t

đi m c a h th ng x p h ng tín nhi m hi n t i c a ngân hàng mình T đó m i ngân

hàng ph i t tìm ra các gi i pháp kh c ph c các khuy t đi m, phát huy các u đi m

hi n có và h c h i cái hay cái m i c a ngân hàng khác đ góp ph n làm cho h

th ng x p h ng tín nhi m c a ngân hàng mình đ c hoàn ch nh h n Có nh th

m i mang l i l i ích cao nh t cho ngân hàng đ ng th i h n ch t i đa các r i ro còn

g p ph i trong ho t đ ng c p tín d ng c a ngân hàng th ng m i

1.2 M t s mô hình nghiên c u X p h ng tín nhi m doanh nghi p

1.2.1 Mô hình Probit

Mô hình Probit gi thi t r ng xác su t v n đ i v i m t kho n tín d ng có

d ng phân ph i chu n theo d ng hàm s sau:

V i: f(X; B) = + + + … +

Trong đó:

xi(i=1, n) là các ch tiêu ph n ánh r i ro kinh doanh và r i ro tài chính c a doanh nghi p

(i=1, n) là các tr ng s th hi n t m quan tr ng c a các ch tiêu xi(i=1, n)

Hàm s y đo l ng xác su t v n c a doanh nghi p Giá tr c a hàm s y dao đ ng

t 0->1 và đ ng bi n v i giá tr c a hàm f(X; B)

1.2.2 Mô hình đi m s Z c a Altman

Mô hình đi m s Z c a Altman xây d ng trong nh ng n m 1946-1965 đ cho đi m tín d ng đ i v i các công ty s n xu t t i M M c tiêu c a mô hình này là

giúp phân bi t các doanh nghi p phá s n và doanh nghi p không phá s n i l ng

Z là th c đo t ng h p đ phân tích r i ro tín d ng c a doanh nghi p Mô hình đi m

X5 = T s ắdoanh thu / t ng tài s n”

Tr s Z càng cao thì doanh nghi p có xác su t v n càng th p và ng c l i Theo

mô hình đi m s Z c a Altman, b t c công ty nào có đi m s Z th p h n 1,81 ph i

đ c x p vào nhóm có nguy c r i ro tín d ng cao Ng c l i, doanh nghi p nào có

đi m s Z l n h n 2,99 thì thu c lo i có tình hình tài chính t t Còn đi m s Z trong

kho ng t 1,81 đ n 2,99 thì thu c lo i tình hình tài chính không xác đ nh đ c là t t

hay x u

1.2.3 Mô hình c u trúc r i ro t ng h p c a Merton

Mô hình c u trúc r i ro t ng h p c a Merton xây d ng đ u tiên vào n m 1974 d a

trên nh ng nguyên t c c n b n c a mô hình đ nh giá quy n ch n Black & Schole Trong mô hình đ nh giá quy n ch n Black & Schole thì các c đông c a doanh

nghi p đ c xem nh đang n m gi m t quy n ch n mua (call option) đ i v i tài

s n công ty, và giá th c hi n c a quy n ch n mua này đ c xem nh là m nh giá

c a các kho n n c a công ty Công ty s v n khi giá tr th tr ng c a t ng tài

s n th p h n m nh giá c a n vì khi đó các c đông s ch n quy n không thanh

toán các kho n n D a vào nh ng nguyên t c c b n nói trên, Merton đã k t h p

các y u t v r i ro kinh doanh (r i ro tài s n), r i ro tài chính, giá tr th tr ng c a

t ng tài s n công ty đ c tính kh n ng v n c a m t doanh nghi p Kh n ng v

n đ c ph n ánh thông qua ch tiêu kho ng cách v n (Distance to default) N u

kho ng cách v n càng l n thì kh n ng v n c tính c a doanh nghi p càng

th p và ng c l i

Kho ng cách v n = Giá tr th tr ng t ng tài s n – i m v n

Giá tr th tr ng t ng tài s n x R i ro tài s n

Trong công th c trên thì đi m v n là đi m mà t i đó giá tr th tr ng t ng tài s n

th p h n m nh giá c a n Vi c c tính đi m v n tùy thu c vào kinh nghi m c a

nhà phân tích và các nghiên c u th ng kê v nh ng tr ng h p v n ph bi n Còn

theo nghiên c u c a Moody thì t i đi m v n , giá tr th tr ng c a t ng tài s n

c a công ty s n m đâu đó gi a giá tr c a n ng n h n và giá tr c a t ng n

Vi c v n d ng mô hình Merton trong th c t c ng có nh ng khó khan nh t đ nh

nh c u trúc ph c t p c a các kho n n (khác nhau v th i gian đáo h n, lãi

su t,…), s không hoàn h o c a th tr ng trong ph n ánh các thông tin có liên quan đ n r i ro c a doanh nghi p, Do đó, đ có th v n d ng có hi u qu mô hình

này trong x p h ng tín d ng doanh nghi p thì c n ph i có s đi u ch nh thích h p

đ i v i các thông s đ c s d ng trong mô hình i u này ph thu c r t l n vào

ki n th c và kinh nghi m c a nhà phân tích

1.3 M t s t ch c X p h ng tín nhi m trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

1.3.1 M t s t ch c X p h ng tín nhi m trên th gi i

Fitch x p h ng doanh nghi p d a trên phân tích đ nh tính và phân tích đ nh

l ng Ph ng pháp phân tích c a Fitch bao g m phân tích d li u tài chính và ho t

đ ng kinh doanh c a doanh nghi p trong kho ng th i gian ít nh t là 3 n m M c

tiêu ch y u trong cách ti p c n c a Fitch là phân tích so sánh mà Fitch s d ng đ đánh giá s c m nh c a m i doanh nghi p và r i ro kinh doanh trong m i quan h

v i các doanh nghi p khác trong cùng m t nhóm các doanh nghi p t ng đ ng Thêm vào đó, phân tích đ nh y c ng đ c th c hi n thông qua m t vài k ch b n đ đánh giá kh n ng c a doanh nghi p khi đ ng đ u v i nh ng thay đ i trong môi

tr ng kinh doanh M t nhân t x p h ng then ch t theo Fitch là tính linh ho t tài

chính mà nó d a ph n l n vào kh n ng t o ra dòng ti n t do t ho t đ ng kinh

doanh c a doanh nghi p

Phân tích đ nh tính: g m có phân tích r i ro ngành, môi tr ng kinh doanh, v th

c a doanh nghi p trong ngành, n ng l c c a ban qu n tr , phân tích k toán

Phân tích đ nh l ng:

Trong phân tích đ nh l ng, Fitch nh n m nh đ n th c đo dòng ti n c a thu nh p,

các kho n đ m b o (coverage) và đòn b y Dòng ti n t ho t đ ng kinh doanh cung

c p cho doanh nghi p s đ m b o r i ro tín d ng nhi u h n là t ngu n tài tr bên

ngoài Và Fitch quan tâm t i phân tích xu h ng c a m t nhóm các t s h n vi c

phân tích b t k m t t s riêng l nào

Fitch s d ng m t cách đa d ng các th c đo đ nh l ng v dòng ti n, thu nh p, đòn b y và các kho n đ m b o n đ đánh giá r i ro tín d ng Fitch c ng nh n

m nh vai trò c a EBITDA - m t th c đo quan tr ng v kh n ng t o ra thu nh p

ch a tính đ n đòn b y tài chính và đ c s d ng ph bi n trong quá trình đ nh giá

1.3.1.2 X p h ng tín nhi m doanh nghi p c a S&P

C ng nh Fitch, ph ng pháp x p h ng c a S&P bao g m c phân tích đ nh tính và đ nh l ng S&P c ng t p trung nhi u vào phân tích dòng ti n và kh n ng

thanh toán trong quá kh Trong quy trình x p h ng, S&P không phân lo i theo tính

ch t c a d li u mà phân lo i theo r i ro là r i ro kinh doanh và r i ro tài chính

R i ro kinh doanh: bao g m r i ro ngành, kh n ng c nh tranh/v th doanh

nghi p trong ngành/l i th kinh t , kh n ng sinh l i trong s so sánh v i các doanh

nghi p khác trong nhóm t ng đ ng S&P nh n m nh nhân t chính trong r i ro

kinh doanh là kh n ng c nh tranh c a doanh nghi p Vì các v n đ phân tích trong

r i ro kinh doanh hay trong phân tích đ nh tính c a Fitch, S&P và Moody's h u h t

là gi ng nhau nên s không đ c nh c l i

R i ro tài chính: g m phân tích chính sách tài chính, chính sách và thông tin

k toán, kh n ng đáp ng c a dòng ti n, c u trúc v n, kh n ng thanh toán ng n

h n đánh giá kh n ng tr n , S&P đ a ra m t s t s chính đ phân tích:

Các t s thanh toán n vay:

- FFO/T ng n : Th c đo tín đ c s d ng th ng xuyên nh t khi x p h ng

các công ty s n xu t

- OCF/T ng n : T s này đ c tính toán d a trên dòng ti n đã tr đi các nhu

c u v n l u đ ng

- N /EBITDA: đ c s d ng đ đ i di n cho kh n ng hoàn tr các kho n n

đ i v i nh ng ch th phát hành có t su t l i nhu n cao; t s này có th

th i ph ng kh n ng tr n (th ng đ i v i các h n m c thu c c p đ đ u

c ) c a doanh nghi p khi tr đi gánh n ng lãi su t

- T ng n /Dòng ti n tùy nghi: cung c p ch báo s n m c n thi t đ hoàn tr các kho n n đang l u hành T s này s d ng các dòng ti n hi n t i và ph

thu c vào nh ng thay đ i trong chính sách c t c

- FFO/T ng n : ch ra kh n ng tr n c a công ty d a trên dòng ti n kinh doanh n i b

Các t s thanh toán lãi vay:

- EBITDA/Lãi vay: h u ích b i s đ n gi n, đ c s d ng r ng rãi, và có th tham chi u cho ngành (so sánh v i các nhóm t ng đ ng, các đi u kho n tài

chính)

- (FFO + Lãi vay)/Lãi vay: t ng t t s EBITDA/Lãi vay, nh ng toàn di n

h n (sau thu , v n l u đ ng, chi tiêu v n) và ít b bóp méo h n

- (FOCF + Lãi vay)/(Lãi vay + N ng n h n): đo l ng kh n ng thanh toán

lãi và v n g c t dòng ti n t do T s này thích h p h n khi s d ng cho

tr ng nhanh và t s này c n ph i đ c duy trì đ b o đ m tính c nh tranh

c a doanh nghi p trong t ng lai

Moody's thi t l p 11 t s chung nh t đ s d ng trong phân tích so sánh, các

t s này đ c Moody's ng d ng r ng rãi nh ng qu c gia khác nhau, nh ng

ngành khác nhau và c các báo cáo x p h ng tín nhi m doanh nghi p Tuy nhiên, trong quy trình c th , Moody's có th xem xét b t ho c thêm vào các ch tiêu cho phù h p v i t ng ngành riêng bi t 11 t s th ng đ c Moody's s d ng g m:

- EBITA/T ng tài s n trung bình

- EBITA/Lãi vay

- EBITA biên = EBITA/Doanh thu thu n

- (FFO + Lãi vay)/Lãi vay

- T s bi n đ ng doanh thu = H s ph ng sai c a doanh thu trong 5 n m Hàng n m, Moody’s đ u nghiên c u v phân ph i c a 11 t s trên theo các

m c phân lo i tín d ng t cao đ n th p và theo t ng ngành (tính t s trung bình

theo t ng m c phân lo i và t ng ngành) Nh ng nghiên c u này nh m đánh giá

Theo báo cáo c a Moody's, h đã nghiên c u kho ng 50% các công ty phi tài chính

c a M v phân ph i c a 11 t s trên t t c các ngành theo h ng m c tín nhi m t

cao đ n th p (tính t s trung bình t ng ngành) Trong đó, 5 t s có m i quan h

m nh m v i các h ng m c tín nhi m ngành t Aaa đ n C:

- (FFO +lãi vay)/ Lãi vay, FFO/ T ng n và EBITA/ Lãi vay t ng m t cách

đ u đ n v i h ng m c tín nhi m nh mong đ i

- T ng n / EBITDA và T ng n / T ng v n hóa thì gi m m t cách đ u đ n

5 t s khác có m i quan h g n nh đ ng đ u v i h ng m c tín nhi m: L i nhu n

ho t đ ng biên, EBITA biên, EBITA/Tài s n trung bình, CAPEX/Kh u hao,

RCF/T ng n

B ng 1.4: Phân ph i 11 t s chính c a Moody's theo m c phân lo i tín d ng

doanh thu (h s ph ng sai c a doanh thu)

1.3.2 Bài h c kinh nghi m v X p h ng tín nhi m doanh nghi p cho các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam

1.3.2.1 Xây d ng h th ng XHTN riêng t i các NHTM

Các TCTD ho t đ ng theo m t lo i hình doanh nghi p r t đ c bi t Do v y

trong cách XHTN doanh nghi p c a mình c ng c n thi t có nh ng đ c thù riêng,

đ c l p khác v i các công ty ho t đ ng chuyên v x p h ng tín nhi m Tuy nhiên,

các TCTD có th tham kh o k t qu x p h ng c a các t ch c này trong quá trình

th c hi n x p h ng, làm c s đ so sánh, đ i chi u và c i ti n h th ng c a mình

cho phù h p, đ c bi t là k t qu c a các t ch c x p h ng có uy tín trên th gi i

Kinh nghi m t các t ch c x p h ng qu c t Fitch, S&P hay Moody’s cho th y h

đ u s d ng ph ng pháp chuyên gia khi x p h ng, đánh giá m t cách toàn di n v

n n kinh t , ngành và công ty V i ch tiêu phi tài chính đ c h tr t i đa, ch tiêu tài chính đ c tính toán l i khi đã đi u ch nh đ có th so sánh v i các doanh

nghi p t ng đ ng ho c các doanh nghi p trong ngành Các t ch c này đ u chú

tr ng xem xét các nhóm t s h n b t k t s riêng l nào và thiên v đánh giá

dòng ti n th c ch t mà doanh nghi p t o ra đ c v i dòng ti n mà doanh nghi p

ph i chi tr K t qu x p h ng tín nhi m c a Moody’s, S&P và Fitch đ a ra đ u

đ c đánh giá r t cao Tuy nhiên, m i h th ng x p h ng v n có m t s khuy t

đi m nh t đ nh N u nh ph ng pháp đ nh l ng c n s h tr c a các nhân t

m m thì ph ng pháp chuyên gia, t thân đã ch a đ ng r i ro do y u t ch quan

trong x p h ng Vi c tham kh o k t qu x p h ng c a các t ch c uy tín th gi i là

c n thi t tuy nhiên c ng ph i th a nh n không ph i lúc nào s li u các hãng x p

h ng này đ a ra c ng đ t m c tin c y t i đa, không ph i lúc nào c ng k p th i chính

xác, th m chí nhi u tr ng h p ch a c p nh t s li u hay s d ng s li u còn l c

h u

Do đó, m t bài h c cho công tác x p h ng t i các TCTD t i Vi t Nam là c n

thi t xây d ng và ngày càng hoàn thi n c s d li u n i b , m t h th ng x p h ng

ph i đ y đ các chi tiêu: quy mô doanh nghi p, môi tr ng ngành, tình hình tài

chính và nhi u y u t tác đ ng khác Khi xây d ng h th ng XHTN, các TCTD c n

chú tr ng h n trong vi c đánh giá dòng ti n, các ch tiêu đ nh tính đ c l ng hóa

t i đa nh m h n ch tính ch quan khi x p h ng, giúp t ng m c đ phù h p và

chính xác cho k t qu x p h ng

XHTN là m t trong nh ng công c quan tr ng đ qu n tr r i ro, m t trong

nh ng m c đích s d ng k t qu x p h ng c a các TCTD là ra quy t đ nh cho vay,

quy t đ nh đ u t do v y c n có s phân quy n, tách bi t gi a cán b tr c ti p x p

h ng hay xét duy t k t qu x p h ng v i cán b làm công tác trình duy t h s c p

tín d ng, giúp h n ch tính ch quan khi x p h ng

1.3.2.2 Xây d ng t ch c XHTN đ c l p

Hi n nay, XHTN ngày càng đóng vai trò quan tr ng trong l nh v c tài chính

Thông qua k t qu k t qu x p h ng c a các t ch c đ c l p, các doanh nghi p có

th m r ng th tr ng v n trong và ngoài n c, gi m b t s ph thu c vào các

kho n vay ngân hàng, b o đ m duy trì s n đ nh ngu n tài tr cho công ty a s các công ty đ c x p h ng cao có th duy trì đ c th tr ng v n h u nh trong

m i hoàn c nh, ngay c khi th tr ng v n có nh ng bi n đ ng b t l i

đi u không th tránh kh i R i ro tín d ng x y ra do nhi u nguyên nhân, có nh ng

nguyên nhân khách quan, có nh ng nguyên nhân ch quan Bi n pháp đ nâng cao

kh n ng qu n lý r i ro tín d ng là v n đ quan tâm hàng đ u c a các ngân hàng

th ng m i

T i Ch ng 1 lu n v n đã trình bày t ng th c s lý lu n v X p h ng tín

nhi m, s c n thi t và vai trò c a X p h ng tín nhi m trong qu n lý r i ro tín d ng

c a các ngân hàng th ng m i, trình bày m t s ph ng pháp X p h ng tín nhi m

trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

T nh ng c s lý lu n này, lu n v n s nghiên c u th c tr ng X p h ng tín

nhi m c a Vietinbank, đ a ra nh ng h n ch , nguyên nhân nh ng h n ch c a X p

h ng tín nhi m t i Ch ng 2

CH NG 2: TH C TR NG X P H NG TệN NHI M KHÁCH HÀNG

2.1 Tình hình ho t đ ng tín d ng doanh nghi p c a Ngân hàng TMCP Công

Th ng Vi t Nam 2010-2013

2.1.1 S l c v Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

Ngân Hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam (VietinBank) đ c thành l p t

n m 1988 sau khi tách ra t Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam

Là Ngân hàng Th ng m i l n, gi vai trò quan tr ng, tr c t c a ngành Ngân hàng Vi t Nam, cung c p các d ch v ngân hàng bán buôn và bán l trong và ngoài

n c, cho vay và đ u t , tài tr th ng m i, b o lãnh và tái b o lãnh, kinh doanh ngo i h i, ti n g i, thanh toán, chuy n ti n, d ch v th , phát hành và thanh toán th

tín d ng trong n c và qu c t , séc du l ch, kinh doanh ch ng khoán, b o hi m, cho thuê tài chính và nhi u d ch v tài chính – ngân hàng khác

VietinBank có h th ng m ng l i phát tri n m nh m v i 148 chi nhánh, 07 Công ty thành viên, 03 n v s nghi p, h n 1,000 phòng giao d ch trên 63

t nh/thành ph trong c n c VietinBank là ngân hàng Vi t Nam đ u tiên và duy

nh t có m t t i châu Ểu v i 02 chi nhánh t i Frankfurt và Berlin - CHLB c

ng th i, VietinBank đã có m t t i Vientiane – Lào và đang tích c c xúc ti n m các v n phòng đ i di n, chi nhánh t i nhi u qu c gia khác nh Myanmar, Anh, Ba

Lan, Séc,…

V i quy mô v n l n nh t, ch t l ng tài s n t t nh t và giá tr th ng hi u cao

nh t Vi t Nam, liên ti p trong hai n m 2012 và 2013, VietinBank đ c T p chí Forbes bình ch n Top 2000 doanh nghi p l n nh t th gi i và t p chí The Banker

đ a vào B ng x p h ng Top 500 th ng hi u Ngân hàng giá tr nh t th gi i c

bi t, ngày 07/01/2013, VietinBank đ c Ch t ch n c phong t ng danh hi u Anh hùng Lao đ ng

VietinBank có hai c đông chi n l c n c ngoài là T ch c Tài chính Qu c

t uy tín IFC và Ngân hàng l n nh t Nh t B n, t m c hàng đ u th gi i Bank of