Xác lập tiêu chí đánh giá tính hữu hiệu và những giải pháp có tính định hướng để nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa nghiên cứu trên địa bàn TPHCM

óng góp không nh giá tr GDP cho qu c gia... Theo Romney et al.. Romney et al... Thành ph n tiêu chí 3: Nâng cao ch t l ng báo cáo tài chính.



HU NH TH KIM NG C

XÁC L P TIểU CHệ ÁNH GIÁ TÍNH H U HI U VÀ NH NG GI I PHÁP CÓ TệNH NH H NG NÂNG CAO TÍNH H U HI U C A

H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi K t qu nêu trong lu n

v n là trung th c và ch a t ng đ c công b trong b t c công trình nghiên c u nào

HU NH TH KIM NG C

L i cam đoan

M c l c

Danh m c vi t t t

Danh m c b ng bi u

Ph n I M U 1

Ph n II N I DUNG 10

Ch ng 1 H TH NG THÔNG TIN K TOÁN VÀ TÍNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN TRONG DOANH NGHI P 10

1.1 H TH NG THÔNG TIN K TOÁN 10

1.1.1 Khái ni m … 10

1.1.2 Vai trò và ch c n ng c a h th ng thông tin k toán …11

1.1.2.1 Vai trò 11

1.1.2.2 Ch c n ng 12

1.2 TÍNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN 13

1.2.1 Khái ni m v tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán 13

1.2.2 Các nghiên c u v tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán 15

1.2.3 M i liên h gi a th c hi n ch c n ng k toán và tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán 18

1.2.3.1 Ch c n ng thu th p, x lý chuy n đ i d li u, l u tr , báo cáo các s ki n tài chính và h tr ho t đ ng qu n lý 19

1.2.3.2 H tr quá trình ra quy t đ nh b ng cách cung c p d li u h u ích 21

1.2.3.3 Cung c p m t h th ng ki m soát thích h p 23

TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A TRÊN

A BÀN THÀNH PH H CHÍ MINH 26

2.1 C I M H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A 26

2.1.1 M t s v n đ chung c a doanh nghi p nh và v a 26

2.1.2 c đi m c a h th ng thông tin k toán t i các doanh nghi p nh và v a 27

2.2 NH N DI N CÁC TIểU CHệ ÁNH GIÁ TệNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A 29

2.3 KH O SÁT, PHÂN TÍCH VÀ K T LU N V CÁC TIÊU CHÍ ÁNH GIÁ TệNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A TRểN A BÀN THÀNH PH H CHÍ MINH 31

2.3.1 Thi t k câu h i kh o sát và thu th p m u kh o sát 31

2.3.2 Phân tích k t qu kh o sát 33

2.3.2.1 ánh giá đ tin c y và ki m đ nh giá tr thang đo và d li u kh o sát 33

2.3.2.2 Phân tích s khác bi t quan đi m gi a nh ng đ i t ng kh o sát có đ c tính khác nhau v tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán 36

2.3.2.3 ánh giá t ng quát trung bình các thành ph n tiêu chí 41

2.3.3 K t lu n rút ra t k t qu nghiên c u 47

2.4 K T LU N 48

VÀ V A: 51

3.1 QUAN I M NÂNG CAO TÍNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN 51

3.1.1 Quan đi m phù h p v i môi tr ng pháp lý và môi tr ng kinh doanh c a doanh nghi p 52

3.1.2 Quan đi m tích h p đ c k toán tài chính và k toán qu n tr 52

3.1.1 Quan đi m ng d ng công ngh thông tin vào th c hi n h th ng thông tin k toán 53

3.2 GI I PHÁP NÂNG CAO TÍNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P V A VÀ NH 53

3.2.1 Gi i pháp hoàn thi n h th ng thông tin k toán 53

3.2.1.1 S d ng ngu n l c nhân s qu n lý và k toán 53

3.2.1.2 Hoàn thi n các th t c và h ng d n 54

3.2.1.3 Thi t l p n i dung thông tin ph c v cho ho t đ ng và qu n lý 56

3.2.2 ng d ng công ngh thông tin 58

3.2.3 H th ng ki m soát n i b 60

3.3 KI N NGH 60

3.3.1 i v i c quan qu n lý nhà n c 60

3.2.2 i v i b n thân doanh nghi p 61

3.4 K T LU N 61

Ph n III K T LU N CHUNG C A LU N V N 62

TÀI LI U THAM KH O

HTTTKT t i các doanh nghi p nh và v a trên đ a bàn Thành ph

H Chí Minh” i

ph l c 2 “K t qu x lý đánh giá đ tin c y thang đo và d li u” vii

ph l c 3: “K t qu ki m đ nh giá tr thang đo” xv

ph l c 4 “K t qu phân tích Kruskal – Wallis các bi n có s khác

AICPA: Hi p h i K toán viên công ch ng Hoa K

COSO (the Committee of Sponsoring Organizations of Treadway Commission): y ban ch ng gian l n báo cáo tài chính

DNNVV: Doanh nghi p nh và v a

FASB (Financial Accounting Standards Board): H i đ ng chu n m c k toán tài chính Hoa K

GDP ( Gross Domestic Product): T ng s n ph m qu c n i

HTTTKT: H th ng thông tin k toán

IASB (International Accounting Standards Board): H i đ ng chu n m c k toán

qu c t

B ng 1.1 c tính c a HTTTKT h u hi u theo quan đi m c a nh ng nhà nghiên

c u n c ngoài

B ng 2.1 K t qu ki m đ nh khác bi t quan đi m gi a các đ i t ng có đ c tính khác nhau đ c kh o sát

B ng 2.2 Mô t th ng kê trung bình các thành ph n tiêu chí

B ng 2.3 K t qu ki m đ nh khác bi t quan đi m gi a các đ i t ng có đ c tính trình đ v n hóa khác nhau đ c kh o sát

PH N I M U TÍNH C P THI T C A TÀI

H th ng thông tin k toán là m t h th ng v i nh ng ch c n ng v n hành

nh thu th p d li u, x lý, phân lo i và báo cáo các s ki n tài chính v i m c tiêu cung c p thông tin liên quan cho m c đích l u tr s li u, h ng t i ch đ o và ra quy t đ nh (Boockholdt, 1999)

Vi c th c hi n h th ng thông tin k toán là m t d án đ u t quan tr ng và khá t n kém cho h u h t các doanh nghi p có đ c nh ng thông tin h u ích, phù h p v i yêu c u qu n lý, c n có m t h th ng thông tin k toán m nh m và

h u hi u Theo k t qu nghiên c u c a Flynn (1992) đ c trích trong Raupeliene et al.(2003) đã phát hi n ra r ng ch có 20% h th ng thông tin đã đ c s d ng thành công, trong khi các h th ng thông tin k toán khác nh h ng trung l p hay tiêu

c c Nh ng l p lu n này cho th y t m quan tr ng cho đánh giá tính h u hi u c a h

th ng thông tin k toán

Tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán t lâu đã là đ tài c a nhi u nghiên c u (Chong 1996, Chenhall and Moriss 1986, Kim 1988, Mia and Chenhall

1994, Raupeliene 2003, Sajady et al 2008, Kouser et al 2011, Dehghanzade et al

2011, Alsharayri 2012, Soudani 2012,…) Các bài nghiên c u này có th đ c chia thành hai nhóm sau:

Nghiên c u v tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán và đ a ra các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán, phát tri n mô hình đánh giá tính h u hi u trong nhi u b i c nh, n n kinh t khác nhau Nghiên c u các nhân t nh h ng đ n tính h u hi u c a h th ng thông tin

k toán và đ a ra các gi i pháp phù h p v i b i c nh nghiên c u

Vi t Nam, có r t ít nghiên c u v tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán Hàm Vi t Thu n (2008) nghiên c u v tính h u hi u c a ph n m m đ c đo

l ng b i l i ích Tuy nhiên l i ích đ c t o ra t h th ng là ch t l ng và s

l ng, cái mà khó có th đo l ng chúng Nghiên c u n i b t g n đây v tính h u

hi u c a h th ng thông tin k toán là nghiên c u c a Lê Ng c M H ng và Hoàng Giang (2012) Nghiên c u này đóng góp vào d án phát tri n kinh t xã h i c a

Th a Thiên Hu đ n n m 2020 cùng v i s c m nh mô hình kinh t t p th thông qua thông tin k thu t và phát tri n công ngh ph n m m Nghiên c u gi i h n

ph m vi mô hình kinh t h p tác xã, và h n ch c a nghiên c u là xem xét h

th ng thông tin k toán ch góc đ ph n m m k toán, nghiên c u tính h u hi u

c a h th ng thông tin k toán theo th i đi m h p tác xã ch a s d ng ph n m m

và sau khi s d ng ph n m m, t đó đ a ra tiêu chí đánh giá h u hi u c a h th ng thông tin k toán Nên nghiên c u này ch a đ a ra đ c tiêu chí đánh giá t ng quan toàn b h th ng thông tin k toán h u hi u

Kinh t Vi t Nam là n n kinh t h n h p, có nhi u thành ph n kinh t Theo cách xác đ nh hi n nay c a chính ph , Vi t Nam có các thành ph n kinh t sau: kinh

t nhà n c, kinh t t p th , kinh t t nhân,kinh t cá th và kinh t có v n đ u t

n c ngoài M c dù ng và Nhà n c ch tr ng u tiên phát tri n các thành ph n kinh t nhà n c và kinh t t p th , song t c đ t ng tr ng c a hai thành ph n này

l i th p h n so v i c a kinh t t nhân và kinh t cá th Theo s li u s b c a

T ng c c Th ng kê n m 2011, khu v c kinh t nhà n c là khu v c l n nh t, chi m 33,03% GDP th c t c a Vi t Nam, ti p theo l n l t là kinh t cá th (31,21 %), kinh t có v n đ u t n c ngoài (18,97 %), kinh t t b n t nhân (11,57 %), kinh

m i n n kinh t qu c gia hay lãnh th , các doanh nghi p nh và v a có th

gi nh ng vai trò v i m c đ khác nhau, song nhìn chung có m t s vai trò t ng

đ ng nh sau:

Gi vai trò quan tr ng trong n n kinh t : các doanh nghi p nh và v a

th ng chi m t tr ng l n, th m chí áp đ o trong t ng s doanh nghi p (

Vi t Nam ch xét các doanh nghi p có đ ng ký thì t l này là trên 95%) Vì

th , đóng góp c a h vào t ng s n l ng và t o vi c làm là r t đáng k

Gi vai trò n đ nh n n kinh t : ph n l n các n n kinh t , các doanh nghi p nh và v a là nh ng nhà th u ph cho các doanh nghi p l n S

đi u ch nh h p đ ng th u ph t i các th i đi m cho phép n n kinh t có

đ c s n đ nh Vì th , doanh nghi p nh và v a đ c ví là thanh gi m

s c cho n n kinh t

Làm cho n n kinh t n ng đ ng: vì doanh nghi p nh và v a có quy mô

nh , nên d đi u ch nh (xét v m t lý thuy t) ho t đ ng

T o nên ngành công nghi p và d ch v ph tr quan tr ng: doanh nghi p

nh và v a th ng chuyên môn hóa vào s n xu t m t vài chi ti t đ c dùng

đ l p ráp thành m t s n ph m hoàn ch nh

Là tr c t c a kinh t đ a ph ng: n u nh doanh nghi p l n th ng đ t c

s nh ng trung tâm kinh t c a đ t n c, thì doanh nghi p nh và v a l i

có m t kh p các đ a ph ng và là ng i đóng góp quan tr ng vào thu ngân sách, vào s n l ng và t o công n vi c làm đ a ph ng

óng góp không nh giá tr GDP cho qu c gia

Do vai trò quan tr ng c a doanh nghi p nh và v a, nhi u qu c gia đã chú

tr ng công tác khuy n khích lo i hình doanh nghi p này phát tri n Các h tr mang tính th ch đ khuy n khích bao g m: các h tr nh m t o ra m t môi tr ng kinh doanh thu n l i, nh ng h tr b i d ng n ng l c doanh nghi p (đào t o ngu n l c

qu n lý, h tr v công ngh , thông tin k thu t và ph n m m công nghi p, v.v),

Nh ng c ng ph i th a nh n m t th c t , là đa s các doanh nghi p nh và

v a, đ c bi t là doanh nghi p nh và siêu nh ít quan tâm và đ u t vào h th ng thông tin k toán đáp ng nh ng yêu c u phát tri n, nhu c u thông tin ngày

càng t ng, v n đ v h th ng k toán ngày càng tr nên quan tr ng, và là m t trong

nh ng nhân t ch ch t đ phát tri n doanh nghi p Do v y, vi c đánh giá tính h u

hi u c a h th ng thông tin k toán là r t c n thi t đ giúp cho doanh nghi p nh và

v a đánh giá đ c vi c th c hi n h th ng thông tin k toán t i đ n v và nh n di n

rõ h n v nh ng h u ích mà h th ng thông tin k toán mang l i t đó hoàn thi n h

th ng k toán

T t m quan tr ng c a v n đ , t ch s l ng nghiên c u v v n đ này

ch a nhi u và c n đ c b sung hoàn thi n, nó là v n đ m i, là kho ng tr ng trong nghiên c u t i môi tr ng Vi t Nam Xu t phát t lý do đó, tác gi quy t đ nh th c

hi n đ tài nghiên c u “Xác l p tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán và nh ng gi i pháp có tính đ nh h ng đ nâng cao tính h u

hi u c a h th ng thông tin k toán t i các doanh nghi p nh và v a ậ nghiên

c u trên đ a bàn Thành ph H Chí Minh” đ xác đ nh các ch tiêu đánh giá

tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán trong các doanh nghi p nh và v a trên

đ a bàn Thành ph H Chí Minh t đó đ ra các gi i pháp nh m nâng cao h u hi u

c a h th ng thông tin k toán t i các doanh nghi p

đ t đ c m c tiêu đ ra, lu n v n c n gi i quy t 3 v n đ chính, đó là: 1)

Th nào là tính h u hi u c a HTTTKT, m c tiêu c a ph n này là tìm ra các thang

đo tính h u hi u c a HTTTKT 2) ánh giá tính h u hi u c a HTTTKT t i các doanh nghi p nh và v a , m c đích c a ph n này là tìm ra các tiêu chí đánh giá các tiêu chí v tính h u hi u c a HTTTKT t i các doanh nghi p nh và v a 3) xu t

gi i pháp nâng cao tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán, m c đích c a ph n này là t nh ng tiêu chí đã đ c nh n di n trên, đ xu t nh ng gi i pháp c n thi t

đ nâng cao tính h u hi u c a HTTTKT t i các doanh nghi p nh và v a

Gi i quy t v n đ 1) tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán, tác

gi s d ng ph ng pháp t ng k t các quan đi m c a các nhà nghiên

vi c suy di n đ nh n d ng các nhân t tính ch t c a tính h u hi u c a HTTKT t i các doanh nghi p Vi t Nam T đó tác gi đ a ra các tiêu chí và xây d ng mô hình nghiên c u đánh giá tính h u hi u c a HTTKT B c 2: Lu n v n s d ng ph ng pháp đ nh l ng, ch n

m u kh o sát thu n ti n, sau đó s d ng SPSS đ th c hi n đánh giá

- Tính cho đ n nay Vi t Nam đã có nh ng tiêu chí nào đ đánh giá tính

h u hi u c a h th ng thông tin k toán?

- Các nhóm ng i có đ c tính khác nhau có quan đi m khác nhau v l a

ch n các ch tiêu đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán hay không?

- T nh ng tiêu chí đã l a ch n c n có nh ng bi n pháp nào đ nâng cao tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán?

Ph m vi nghiên c u: gi i h n ph m vi là các doanh nghi p nh và v a trên

đ a bàn Thành ph H Chí Minh Vi c gi i h n nh v y xu t phát t quan đi m:

a bàn Thành ph H Chí Minh là trung tâm kinh t c a c n c nên có th đ i

di n đ c cho các lo i hình doanh nghi p trong n n kinh t và các doanh nghi p

nh và v a đóng góp r t l n cho n n kinh t c a Vi t Nam

i t ng nghiên c u: là các nhà qu n lý, giám đ c tài chính, k toán, ki m toán doanh nghi p ây là các đ i t ng tham gia tr c ti p vào qu n lý quy t đ nh

t ch c HTTTKT, s d ng HTTTKT đ t o thông tin, khai thác thông tin

tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán phù h p v i các doanh nghi p nh và v a

Nghiên c u đ nh tính và k t qu :

Nh đã gi i thi u, có r t nhi u quan đi m và nghiên c u khác nhau v tính

h u hi u c a h th ng thông tin k toán Tuy nhiên hi n nay có r t ít nghiên c u

t ng h p k t qu này thành khung lý thuy t hoàn ch nh, có cái nhìn t ng quan đ

đ a ra các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán Nghiên

ki m toán là nh ng ng i tr c ti p đi u hành và s d ng h th ng

xác đ nh s l ng m u kh o sát bao nhiêu là phù h p, lu n v n đã tìm

ki m các tài li u đ c p v kích th c m u kh o sát phù h p K t qu cho th y hi n nay ch a có m t lý thuy t th ng kê nào đ xác đ nh kích th c t p m u t i thi u trong phân tích nên là bao nhiêu là đ S m u c th s đ c l a ch n ph n kh o sát th c t

Gi thuy t nghiên c u

Sau nh ng xem xét v tài li u liên quan, lu n v n đ a ra gi thuy t nghiên

c u :

H th ng thông tin k toán h u hi u đ c đánh giá thông qua các tiêu chí:

- Quy t đ nh t t h n cho nhà qu n lý

- Thõa mãn ng i s d ng thông tin

- Quá trình x lý các nghi p v kinh t d dàng h n

- C i thi n h th ng ki m soát n i b

- H tr cho vi c đánh giá thành qu thu n l i h n

- Ch t l ng c a báo cáo tài chính

- H th ng thông tin k toán tích h p

- T ng các ch tiêu đánh giá hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p

Ho: Trung bình nhân t < 3 ( ch tiêu không đánh giá đ c tính h u hi u c a HTTTKT)

H1: Trung bình nhân t > 3( ch tiêu đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán)

Gi thuy t d a trên các bi n đi u ti t đ c thi t l p đ xem xét li u vi c l a

ch n các tiêu chí đánh giá có b b t kì tác đ ng ch quan nào trên đ c tính ng i tr

l i câu h i nghiên c u v i hy v ng là vi c l a ch n các tiêu chí đánh giá không b

nh h ng b i các nhân t tác đ ng này

Gi thuy t:

M i liên h gi a đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán và các đ c

đi m c a ng i tr l i: L nh v c ngh nghi p, v trí và kinh nghi m làm vi c; Quy

mô ho t đ ng s n xu t kinh doanh

- Ho: Trung bình c a các t ng th b ng nhau (ngh a là không có s khác

bi t v quan đi m v tiêu chí đánh giá gi a các nhóm t ng th )

- H1: Có ít nh t m t c p có trung bình t ng th khác nhau (ngh a là có s khác bi t v quan đi m tiêu chí đánh giá gi a các nhóm t ng th )

Phân tích k t qu kh o sát

Lu n v n s d ng SPSS 18.0 đ x lý l n l c theo các b c:

B c 1: ánh giá đ tin c y và ki m đ nh giá tr c a thang đo và d li u (s d ng Cronbach’s Alpha và EFA)

B c 2: S d ng phân tích Kruskal – Wallis k t h p v i phân tích ph ng sai m t

y u t ANOVA đ tr l i cho câu h i th 3 c a câu h i nghiên c u

B c 3: S d ng th ng kê mô t đánh giá trung bình các thành ph n tiêu chí nh m

t ng quát các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán

PH N II N I DUNG

Ch ng 1 H TH NG THÔNG TIN K TOÁN VÀ TÍNH H U HI U C A

H TH NG THÔNG TIN K TOÁN

1.1 H TH NG THÔNG TIN K TOÁN

1.1.1 Khái ni m

K toán đ c xem nh là m t h th ng thông tin là m t đ nh ngh a m i nh t

c a k toán L n đ u tiên đ c Hi p h i k toán viên công ch ng Hoa K phát bi u vào n m 1966: K toán th t s là m t h th ng thông tin, chính xác h n là th c hành các lý thuy t t ng h p c a thông tin trong l nh v c nh ng ho t đ ng kinh t

h u hi u và bao g m trong đó có m t b ph n ch y u c a thông tin đó là đ c trình bày d i hình th c đ nh l ng

H th ng là m t t p h p c a hai ho c nhi u b ph n, thành ph n có m i liên

h v i nhau, nh h ng tác đ ng l n nhau đ đ t đ c nh ng m c tiêu chung H

th ng h u h t đ c t o thành t nhi u h th ng ph nh h n, m i h th ng ph đó

có nh ng ch c n ng đ c bi t và h tr cho h th ng l n h n Thông tin là d li u

đ c s p x p và x lý đ cung c p m t cách có ý ngh a cho ng i s d ng Cái

ng i s d ng c n là thông tin ra quy t đ nh ho c c i thi n quá trình ra quy t đ nh, nói chung ng i s d ng có th ra quy t đ nh t t h n là nh vào ch t l ng và s

l ng thông tin t ng lên (Romney et al., 2006)

H th ng thông tin (hay là h th ng thông tin qu n lý) là m t h th ng nhân

t o, nói m t cách t ng quát nó g m có t p h p các b ph n c a h th ng máy tính

và các b ph n th công đ c thi t l p đ thu th p, l u tr , và qu n lý d li u và cung c p thông tin đ u ra cho ng i s d ng (Gelinas et al., 2005)

H th ng thông tin k toán (HTTTKT) đ c xem là m t h th ng ph c a h

th ng thông tin qu n lý M c đích c a HTTTKT là thu th p, x lý và báo cáo thông tin liên quan đ n khía c nh tài chính c a các s ki n c a doanh nghi p HTTTKT bao g m sáu thành ph n sau:

- Con ng i là ng i đi u hành h th ng và th c hi n nh ng ch c n ng khác nhau trong h th ng

- Các th t c và h ng d n, bao g m c th công và máy tính, liên quan t i thu th p, x lý và l u tr d li u v ho t đ ng c a t ch c

- D li u v t ch c và quá trình kinh doanh c a t ch c

1.1.2 Vai trò và ch c n ng c a h th ng thông tin k toán

c p thông tin chính xác và k p th i vì v y 5 ho t đ ng chính c a chu i giá tr có th

đ c th c hi n h u hi u và hi u qu h n (Romney et al., 2006) HTTTKT thi t k

t t có th c ng vào giá tr c a t ch c thông qua:

- Góp ph n c i thi n hi u qu : M t HTTTKT đ c thi t k t t có th làm cho t ch c hi u qu h n b ng cách cung c p thông tin k p th i Ví d

nh s n xu t đúng h n, chính xác, c p nh t thông tin v nguyên v t li u trong kho và đ a đi m c a nó

- Chia s ki n th c: M t HTTTKT đ c thi t k t t có th làm cho chia s

ki n th c và đ a ra ý ki n chuyên môn đ c d dàng h n, có th làm c i thi n các b ph n c a t ch c và th m chí cung c p s c nh tranh thu n

l i, cung c p đ y đ thông tin cho các b ph n có liên quan

- Góp ph n c i thi n c u trúc ki m soát n i b : B o v , ki m soát và tách

bi t là v n đ quan tr ng trên th gi i hi n nay M t HTTTKT v i m t

c u trúc ki m soát n i b thích h p có th b o v h th ng t nh ng v n

đ nh gian l n, sai sót, thi t b và ph n m m b l i, tai h a t t nhiên,…

- Góp ph n c i thi n vi c ra quy t đ nh Quá trình ra quy t đ nh r t ph c

t p, nhi u b c th c hi n: xác đ nh v n đ , thu th p và gi i thích thông tin, đánh giá cách gi i quy t v n đ , l a ch n ph ng pháp gi i quy t và

th c hi n gi i quy t v n đ M t HTTTKT có th cung c p s h tr trong t t c các giai đo n trong vi c ra quy t đ nh Báo cáo có th giúp xác đ nh các v n đ ti m n ng b ng các công c khác nhau nh : giao di n

bi u đ , có th giúp ng i ra quy t đ nh làm sáng t k t qu mô hình ra quy t đ nh và đánh giá và l a ch n gi a các giai đo n bi n đ i c a ho t

đ ng Cu i cùng HTTTKT có th cung c p ph n h i trên k t qu c a ho t

đ ng

1.1.2.2 Ch c n ng:

Theo Jelinas et al (2005) thì m t h th ng thông tin ph c v cho hai ch c

n ng trong m t t ch c: Th nh t, HTTTKT ph n ánh trung th c và giám sát ho t

đ ng trong t ch c h th ng b ng cách x lý, ghi nh n, và báo cáo các s ki n tài chính Ch c n ng th hai c a HTTTKT là h tr ho t đ ng qu n lý, bao g m ra quy t đ nh qu n tr

Theo Romney et al (2006) HTTTKT có ba ch c n ng Hai ch c n ng đ u tiên đ c đ nh ngh a t ng t nh Jelinas et al (2005): Thu th p và l u tr d li u

v ho t đ ng, ngu n l c và nhân s c a t ch c Chuy n đ i d li u thành h u ích cho ng i s d ng đ ra quy t đ nh qu n lý nh : ho ch đ nh, đi u hành, ki m soát, đánh giá ho t đ ng ngu n l c và nhân s Romney et al (2006) đã b sung vào

ch c n ng th ba c a h th ng đó là: cung c p ki m soát thích h p đ b o v tài s n

c a t ch c, bao g m: d li u, đ đ m b o nh ng tài s n và d li u s n có khi c n

và d li u chính xác và đáng tin c y Thông tin và h th ng thông tin c n ph i đ c

b o v tránh kh i m t mát, gi m giá tr , và b đánh c p HTTTKT ph i đáng tin c y Tóm l i m t HTTTKT th c hi n các ch c n ng sau:

- Thu th p, x lý chuy n đ i d li u, l u tr và báo cáo các s ki n tài chính

- H tr ho t đ ng qu n lý, ra quy t đ nh b ng cách cung c p d li u h u ích

- Cung c p m t h th ng ki m soát thích h p

1.2 TÍNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN

1.2.1 Khái ni m v tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán

Hi n nay không có khung lý thuy t hoàn ch nh và nghiên c u nào đ a đ nh ngh a chính xác tính h u hi u c a HTTKT

Có r t nhi u quan đi m và tiêu chu n khác nhau v tính h u hi u c a HTTTKT Ch ng h n, theo Otley (1980) HTTTK đ c xem là h u hi u khi thông tin cung c p b i chúng ph c v cho nh ng yêu c u nhi u h n ng i s d ng h

th ng yêu c u; ho c HTTTKT h u hi u khi h th ng cung c p nh ng thông tin ti m

n ng nh h ng đ n quá trình ra quy t đ nh (Ivest et al., 1983) M t vài nghiên c u

k toán ch ra r ng h u hi u c a HTTTKT ph thu c vào ch t l ng đ u ra c a h

th ng thông tin cái mà có th thõa mãn đ c yêu c u c a ng i s d ng (Cameron

1986, Lewin and Minton 1986, Quinn and Rohrbaugh 1983, Deone and Mclean

1992, Kim 1989) Kim (1989) l p lu n r ng HTTTKT h u hi u d a vào s nh n

th c v ch t l ng thông tin c a ng i s d ng Nói chung ch t l ng thông tin d a vào đ tin c y, hình th c báo cáo, k p th i và phù h p cho vi c ra quy t đ nh; ho c Doll & Torkzadeh (1988) phát bi u r ng s thõa mãn c a ng i s d ng là công c

đo l ng tính h u hi u c a HTTKT Ph ng pháp đo l ng đ u ra là: n i dung thông tin, chính xác, đ nh d ng, d s d ng, và k p th i

Gelinas (1990) xem xét h u hi u c a HTTTKT nh m t th c đo s thành công đ đáp ng các m c tiêu đã đ c thi t l p S thành công c a vi c th c hi n HTTTKT có th đ c đ nh ngh a là áp d ng m t cách có l i cho khu v c quan tâm

ch y u c a t ch c, đ c s d ng r ng rãi b i m t ho c nhi u ng i s d ng hài lòng, và c i thi n ch t l ng ho t đ ng c a h H u hi u c a HTTTKT có th nh n

đ c là cung c p thông tin qu n lý đ h tr các quy t đ nh có liên quan (Flynn,1992) Xem xét các nghiên c u t n m 1987 đ n 1999, đã có 57 nghiên c u

ch ra v n đ c a HTTTKT và ra quy t đ nh (Sajady et al., 2008)

Các quan đi m c a các nhà nhiên c u n c ngoài đ c tóm t t thành b ng sau:

B ng 1.1 c tính c a HTTTKT h u hi u theo quan đi m c a nh ng

- Thông tin thõa mãn yêu c u

4 C i thi n ch t l ng ho t đ ng - T ng l i ích kinh t cho t ch c

Ngu n: tác gi t ng h p

Các quan đi m v tính h u hi u c a HTTTKT có s khác nhau và ch nhìn

nh n tính h u hi u c a HTTTKT khía c nh c a nhà nghiên c u xem xét ch a có quan đi m nào khái quát đ c t t c các đ c tính c a m t HTTTKT h u hi u m t cách toàn di n Vì th đ có m t cái nhìn đ y đ h n tác gi t ng h p các quan

đi m c a các nhà nghiên c u tr c đâyv tính h u hi u c a HTTTKT: m t HTTTKT h u hi u khi nó cung c p thông tin tin c y, k p th i, phù h p vi c ra quy t đ nh, thõa mãn cho ng i s d ng tùy thu c vào quan đi m c a ng i s

d ng hay c n đ c xem xét trong b i c nh c th c a ng i s d ng thông tin

1.2.2 Các nghiên c u v tính h u hi u c a h th ng thông tin k toán

Liên quan tr c ti p t i v n đ đ a ra tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT các nghiên c u đã đ c công b :

Nicolaou (2000), nghiên c u v mô hình tùy nghi v nh n th c tính h u hi u

c a HTTTKT, nghiên c u này ki m tra nh ng yêu c u v ngu n l c cho s ph i

h p và ki m soát c a t ch c c ng nh chúng nh h ng nh th nào đ n m c đ tích h p c a HTTTKT Nh ng yêu c u đó là tùy nghi trên m c đ c a lo i hình t

ch c, s ph thu c l n nhau c a thông tin gi a các phân h , và s ph thu c trong chia s thông tin n i b l n nhau và liên k t trao đ i d li u đi n t S thích h p

ho c phù h p c a h th ng tích h p v i nh ng yêu c u đó là m t khái ni m quan

tr ng nh h ng đ n đ tin c y v tính h u hi u c a HTTTKT K t qu nghiên c u

th c nghi m đã ch ra r ng, khi đ a ra gi thuy t, h th ng tích h p là nhân t quan

tr ng gi i thích các bi n trong nh n th c v tính h u hi u c a HTTTKT, đo l ng

b ng s thõa mãn c a ng i ra quy t đ nh v i s chính xác và ki m soát h u hi u

c a thông tin đ u ra nh h ng c a h th ng tích h p còn d a trên y u t th hai

là nh n th c h u hi u c a HTTTKT, đ c đo b ng s hài lòng c a ng i ra quy t

đ nh v i nh n th c ch t l ng n i dung thông tin trong k t qu đ u ra c a h th ng,

y u t này ít có ý ngh a h n Tuy nhiên nghiên c u này ch đ nh ngh a tính h u hi u

c a HTTTKT trong gi i h n nh ng nh n th c v nh ng đ c tính c a h th ng và không ki m tra các ch tiêu v hi u qu ho t đ ng

N m 2003, m t nghiên c u chuyên kh o v mô hình đánh giá tính h u hi u

d ng đ đánh giá các đ c đi m c a HTTTKT, xác đ nh đ c th i gian s d ng , ti n

b c và các đo l ng đ nh l ng khác; mô hình đ nh tính – dùng đ đánh giá các đ c

đi m, xác đ nh b ng đi m s đánh giá c a chuyên gia C th , đ đánh giá đi m c a kinh t và nh t là các ch s k thu t là s d ng ph ng pháp quan sát tr c ti p và các ph ng pháp tính toán Các ch s xác đ nh b ng đo l ng đ nh l ng nh ti n

b c, th i gian, dung l ng và khác đánh giá đi m c a các ch s khác v xã h i

h c, s d ng đánh giá c a chuyên gia và so sánh các ph ng pháp đo l ng đ nh tính đánh giá t m quan tr ng c a các ch s là s d ng ph ng pháp đánh giá

c a chuyên gia đánh giá tính khách quan ý ki n c a các chuyên gia, nghiên c u tính toán trung bình c a h s phù h p Sau đó nhà nghiên c u th c hi n ph ng pháp phân tích đa tiêu chí đ tính ch s chung c a tính h u hi u c a HTTTKT b ng cách tr n các ch s đ nh l ng và đ nh tính, đ lo i b tính ch quan c a chuyên gia T đó nghiên c u chuyên kh o đã đ a ra đ c k t lu n sau: (1) H u hi u c a HTTTKT có th đ c coi là s d ng thành công c a h th ng, đ m b o nhu c u c a

ng i s d ng, (2) Phân tích đ tính toán m t ch s chung c a tính h u hi u c a

HTTTKT, (3) Mô hình đánh giá đã có nh ng u đi m sau: có th s d ng đ đánh giá h u hi u c a HTTTKT trong t t c các giai đo n c a chu k s ng c a HTTTKT; Cho phép đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT t t t c các khía c nh kinh t , xã h i, k thu t; Cho phép đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT b ng m t

ch s chung t các ch s đ nh tính và đ nh l ng; Cho phép xác đ nh nh h ng

c a nh ng tiêu chí khác nhau đ n tính h u hi u c a HTTTKT Tuy nhiên, trong

th c hi n th c t c a các mô hình này khá ph c t p, trong đó mô hình ph i đáp ng tính m , c u trúc và th c th

n n m 2008, Sajady et al đã công b nghiên c u v các ch tiêu đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT Trong nghiên c u này, tính h u hi u c a HTTTKT

đ c đánh giá t nh ng nhà qu n lý tài chính c a nh ng công ty niêm y t trên th

tr ng ch ng khoán Teheran Nghiên c u đã th c hi n ki m tra tính h u hi u c a HTTTKT thông qua n m ch tiêu khác bi t: ra quy t đ nh qu n lý, h th ng ki m soát n i b , ch t l ng báo cáo tài chính, ch tiêu đánh giá hi u qu ho t đ ng và quá trình x lý các nghi p v kinh t K t qu ch ra r ng, vi c th c hi n HTTTKT

t i các công ty nghiên c u gây ra c i thi n quá trình ra quy t đ nh, c i thi n h

th ng ki m soát n i b , c i thi n ch t l ng c a báo cáo tài chính, và quá trình x

lý các nghi p v kinh t d dàng h n Tuy nhiên nghiên c u này không ch ra đ c

b t c d u hi u nào cho th y ch tiêu đánh giá hi u qu ho t đ ng đ c c i thi n

Vi t Nam nghiên c u v tính h u hi u c a HTTTKT không nhi u Hàm

Vi t Thu n (2008), đã nghiên c u v tính h u hi u c a ph n m m, k t lu n r ng tính h u hi u c a ph n m m đ c đo l ng b i l i ích Tuy nhiên l i ích đ c t o

ra t h th ng là ch t l ng và s l ng, cái mà khó có th đo l ng chúng

M t nghiên c u n i b t g n đây v tính h u hi u c a HTTKT là Lê Ng c M

H ng và Hoàng Giang (2012) đã nghiên c u v phát tri n mô hình đánh giá tính

h u hi u c a HTTTKT Nghiên c u đ a ra các ch tiêu ki m tra tính h u hi u c a HTTTKT t i các H p tác xã trên đ a bàn t nh Th a Thiên Hu b ng sáu ch tiêu: quá trình ra quy t đ nh, ki m soát n i b , ch tiêu đánh giá hi u qu th c hi n, ch t

l ng báo cáo tài chính, s thõa mãn c a ng i s d ng, quá trình x lý các nghi p

v kinh t K t qu nghiên c u cho th y vi c th c hi n HTTKT t i các h p tác xã

d n đ n c i thi n quá trình ra quy t đ nh, ki m soát n i b , ch tiêu đánh giá hi u

qu th c hi n, ch t l ng c a báo cáo tài chính c ng nh th a mãn thông tin c a

ng i s d ng Nó c ng t o đi u ki n cho quá trình x lý giao d ch tài chính tài chính d dàng h n ây là nghiên c u k th a k t qu nghiên c u c a Sajady et al (2008) Trong khi đó Sajady không ch ra đ c các ch tiêu đánh giá hi u qu ho t

đ ng và s th a mãn c a ng i s d ng đ c c i thi n thông qua HTTTKT, nghiên

c u này t p trung vào các b ng ch ng thuy t ph c c a m i liên h gi a các nhân t này và HTTTKT h u hi u Nghiên c u gi i h n ph m vi mô hình kinh t h p tác

xã, và h n ch c a nghiên c u là xem xét HTTKT ch góc đ ph n m m k toán, nghiên c u h u hi u c a HTTTKT theo th i đi m h p tác xã ch a s d ng ph n

m m và sau khi s d ng ph n m m, t đó đ a ra tiêu chí đánh giá h u hi u c a HTTTKT Vì th nghiên c u này ch a đ a ra đ c tiêu chí đánh giá t ng quan toàn

b HTTTKT h u hi u

1.2.3 M i quan h gi a vi c th c hi n ch c n ng k toán v i tính h u hi u

c a h th ng thông tin k toán

Nghiên c u c a lu n v n th c ch t làm rõ các các nhân t , tiêu chí h u hi u

c a HTTTKT và làm phong phú thêm lý thuy t kinh nghi m liên quan t i đánh giá trong vi c th c hi n HTTTKT đ phát tri n đ t n c

giúp ng i đánh giá h th ng có cái nhìn c u trúc toàn di n v HTTTKT, lu n v n đã ti p c n HTTTKT t cái nhìn khái quát nh t đ n chi ti t t ng

đ c tính h u d ng và ch c n ng c a h th ng HTTTKT có nh ng ch c n ng gì?

Th c hi n nh ng ch c n ng đó thì HTTTKT nh th nào là h u hi u? Do đó, lu n

v n d a vào t ng ch c n ng, h u d ng c a HTTTKT và các k t qu nghiên c u v tính h u hi u c a HTTTKT đã đ c công b đ nh n di n các tiêu chí đánh giá tính

h u hi u c a HTTTKT

1.2.3.1 Ch c n ng thu th p, x lý chuy n đ i d li u, l u tr , báo cáo các s

ki n tài chính và h tr ho t đ ng qu n lý

V i ch c n ng thu th p x lý và báo cáo các s ki n tài chính cho nhà qu n

tr doanh nghi p, tr c h t là ph c v cho m c đích ho t đ ng kinh doanh hàng ngày c a doanh nghi p HTTTKT x lý và cung c p thông tin th c hi n cho các b

ph n có liên quan đ nhà qu n tr có th giám sát quá trình ho t đ ng hi n t i đ gi cho ho t đ ng c a doanh nghi p đ c th c hi n m t cách nh p nhàng, ph i h p và linh ho t theo m t ti n trình kinh doanh c a doanh nghi p đ t đ c đi u đó thì quá trình thu th p, x lý và báo cáo, đòi h i ph i có s liên k t h u hi u gi a sáu thành ph n trong HTTTKT và ph i đ c th c hi n môt cách có h th ng đ đ t

đ c m c tiêu M t HTTKT h u hi u s t o đi u ki n cho vi c thu th p và luân chuy n thông tin gi a các b ph n, x lý các nghi p v kinh t nhanh và d dàng

h n Tóm l i HTTTKT h u hi u thì “quá trình x lý các nghi p v tài chính d

dàng h n” (Sajady et al.,2008; Lê Ng c M H ng và c ng s , 2012) Và đây là m t

trong nh ng tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT

S n ph m c a vi c th c hi n ch c n ng này chính là t o ra báo cáo cung c p cho bên ngoài và h tr ho t đ ng c a doanh nghi p Nhà qu n lý s d ng nh ng thông tin trên báo cáo đ đi u hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh ho c cho nh ng

m c đích khác nh ph c v c quan nhà n c, đ u t , thõa mãn nhu c u c a

ng i s d ng thì HTTTKT ph i cung c p nh ng báo cáo v i nh ng yêu c u sau thông tin đ c trình bày trên báo cáo ph i có n i dung rõ ràng, chính xác, đ nh d ng phù h p, d s d ng và k p th i Doll & Torkzadeh (1988) phát bi u r ng s thõa mãn c a ng i s d ng là công c đo l ng tính h u hi u c a HTTKT HTTTKT

đ m b o s phù h p gi a yêu c u c a ng i s d ng và thông tin đ u ra Vì v y

lu n v n l a ch n tiêu chí “s thõa mãn c a ng i s d ng” thông qua HTTTKT

h u hi u làm tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT ( Lê Ng c M H ng và

c ng s , 2012)

i v i ho t đ ng c a doanh nghi p, vi c th c hi n HTTTKT đòi h i ph i

t o ra đ c m t báo cáo tài chính có ch t l ng Báo cáo ph i gi i thích tình hình tài chính c a doanh nghi p cho nhi u đ i t ng s d ng khác nhau, t ng tính so sánh đ c c a thông tin tài chính gi a các doanh nghi p t i các qu c gia khác nhau

Nh v y m t HHTTKT “nâng cao ch t l ng c a báo cáo tài chính” thì HTTTKT

đó h u hi u (Sajady et al.,2008; Lê Ng c M H ng và c ng s , 2012) Và đây là

m t trong nh ng ch tiêu đ đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT

Nghiên c u c a Nguy n Bích Liên (2012) đã so sánh, phân tích trên các quan đi m c a các t ch c ngh nghi p k toán nh H i đ ng chu n m c k toán

qu c t ; H i đ ng chu n m c k toán tài chính Hoa K ; Chu n m c k toán Vi t Nam và CobiT và l a ch n tiêu chu n ch t l ng thông tin k toán phù h p v i môi

tr ng Vi t Nam: Có 2 nhóm quan đi m đ c đ a ra là ch t l ng thông tin đ ng ngh a v i ch t l ng c a báo cáo tài chính và ch t l ng thông tin trong môi tr ng

ng d ng công ngh thông tin K t qu l a ch n nghiên c u Nguy n Bích Liên (2012) là các tiêu chu n ch t l ng thông tin c a CobiT, đó là: h u hi u( nh m giúp

đ m b o tính phù h p và tin c y v m t n i d ng thông tin công b ) , hi u qu , b o

m t , toàn v n, s ng sàng, tuân th , và đáng tin c y ( đ m b o có th tìm ki m đ c

đ y đ thông tin thích h p cho vi c th c hi n trách nhi m c a ng i s d ng thông tin)

Do m c tiêu c a lu n v n là ch t l ng c a thông tin k toán là th c đo c a

ch t l ng báo cáo tài chính nên lu n v n l a ch n tiêu chu n ch t l ng thông tin theo quan đi m th hai c a nghiên c u mà Nguy n Bích Liên( 2012) đã t ng h p là

quan đi m c a các t ch c ngh nghi p k toán nh H i đ ng chu n m c k toán

qu c t (IASB) ; H i đ ng chu n m c k toán tài chính Hoa K (FASB); Chu n

m c k toán Vi t Nam: Ch t l ng c a báo cáo tài chính đ ng ngh a ch t l ng c a thông tin, ngh a là làm sao đ gi i thích tình hình tài chính c a doanh nghi p rõ ràng, phù h p, tin c y, d hi u v i ng i s d ng nh m giúp h đ a ra các đánh giá

và d đoán tình hình tài chính doanh nghi p v các v n đ ngu n l c doanh nghi p,

k t qu ho t đ ng kinh doanh hay d đoán v th i gian và tính không ch c ch n c a

dòng ti n và các ngh a v v i các ngu n l c doanh nghi p T đó các đ i t ng s

d ng này đ a ra các quy t đ nh kinh t phù h p Các tiêu chu n ch t l ng thông tin:

Theo quan đi m c a FASB, ch t l ng c a thông tin trên báo cáo tài chính

đ c chia làm 2 nhóm đ c đi m bao g m: (1) c đi m c b n g m thích

h p và đáng tin c y; và (2) nhóm các đ c đi m th y u là nh t quán và có th

so sánh đ c

Theo quan đi m c a IASB, các đ c đi m ch t l ng c a thông tin trên báo cáo tài chính g m: có th hi u đ c, thích h p, đáng tin c y và có th so sánh đ c

D án h i t IASB và FASB đ c ti n hành n m 2004 đã xác đ nh hai đ c

đi m ch t l ng c b n (thích h p, trình bày trung th c), b n đ c đi m ch t

có khoa h c nhà qu n tr c n ph i n m v ng tình hình ho t đ ng c a doanh nghi p

m t cách chính xác, k p th i b ng nh ng s li u, tài li u c th T c là h ph i đ c cung c p nh ng thông tin c n thi t (thông tin khách hàng, thông tin môi tr ng ho t

đ ng và thông tin th c hi n) H th ng thông tin trung th c r t quan trong đ i v i công tác qu n lý trong qu n tr doanh nghi p:

Thông tin là ph ng ti n c a nhà qu n lý th c hi n các ch c n ng c b n c a mình, thông tin là c s cho công tác l p k ho ch, khi xác đ nh chúng nhà qu n lý

c n ti n hành tính toán d a trên thông tin đ c cung c p

Thông tin là ph ng ti n ch đ o s n xu t kinh doanh: mu n xây d ng đ c

k ho ch s n xu t kinh doanh đúng đ ng và h p lý thì nhà qu n tr ph i đ c cung

c p đ y đ các thông tin h u ích đ bi n đ i cung c u hàng hóa, d ch v

Nh v y chúng ta có th th y HTTTKT r t c n thi t và quan tr ng đ i v i nhà qu n lý qu n lý t t và có hi u qu thì các nhà qu n tr ph i s d ng hi u

th ng thông tin khách hàng, thông tin môi tr ng xung quanh và thông tin th c

hi n Mu n ch đ o, ki m tra, giám sát, phân tích và đánh giá m t cách chính xác tình hình ho t đ ng s n xu t kinh doanh thì các nhà qu n tr ph i d a vào tài li u

th c hi n, thi u thông tin k toán thì không th đi u hành ho t đ ng kinh doanh, không th qu n lý b t k ho t đ ng nào Nh v y đ ra m t quy t đ nh t t, qu n lý

đi u hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh thì nhà qu n lý ph i đ c cung c p thông tin h u ích và HTTTKT ph i ho t đ ng h u hi u (Ngô Th Thu H ng, 2012)

M t HTTTKT h u hi u có th đ c đánh giá liên quan đ n m c tiêu ph c

v cho vi c ra quy t đ nh Tính h u hi u HTTTKT là cung c p nh ng thông tin h u ích cho ph ng pháp ra quy t đinh s d ng, thông tin là s n sàng s h u b i ng i

ra quy t đ nh và kh n ng c a nhà ra quy t đ nh x lý thông tin (Gelinas, 2006) Vì

v y lu n v n ch n n i dung “c i thi n quá trình ra quy t đ nh” (Sajady et al.,2008;

Lê Ng c M H ng và c ng s , 2012) là tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT

HTTTKT có th c i thi n quá trình ra quy t đ nh theo m t s cách (Romney et al., 2006):

- Nó xác đ nh chính xác tình tr ng hi n t i đ đ a ra nh ng hành đ ng qu n tr đúng

- Nó đ m b o cho s ch n l a gi a nh ng ho t đ ng thay th Ví d thông tin

đ c s d ng cho thi t l p giá và quy t đ nh chính sách tín d ng

- Cung c p thông tin ph n h i v k t qu c a nh ng quy t đ nh trong quá kh

đ s d ng c i thi n quy t đ nh trong t ng lai VD: n u chi n l c marketing đ c th nghi m và thông tin ch ra đ c là nó không thành công, thì chi n l c khác đ c l a ch n

- M t HTTTKT có th c i thi n quá trình ra quy t đ nh b ng cách cung c p thông tin chính xác m t cách k p th i

1.3.2.3 Cung c p m t h th ng ki m soát thích h p

HTTTKT cung c p m t h th ng ki m soát thích h p h p đ b o v tài s n

c a t ch c bao g m: d li u, đ m b o nh ng tài s n và d li u s n có khi c n và

d li u chính xác và đáng tin c y Thông tin và h th ng thông tin c n ph i đ c

b o v tránh kh i m t mát, gi m giá tr , và b đánh c p S k t h p c a HTTTKT và

h th ng ki m soát n i b h tr cho nhà qu n lý trong vi c g n k t trách nhi m và

ki m soát s g n k t này v i t t c các b ph n khác trong doanh nghi p đ th c

hi n m c tiêu chung trên c s pháp lu t

V lý thuy t c u t o h th ng ki m soát n i b bao g m môi tr ng ki m soát, đánh giá r i ro, ho t đ ng ki m soát, thông tin và truy n thông, giám sát COSO đ nh ngh a “Ki m soát n i b là m t quá trình b chi ph i b i ng i qu n lý,

h i đ ng qu n tr và các thành viên c a đ n v , nó đ c thi t l p đ cung c p m t s

đ m b o h p lý nh m đ t đ c các m c tiêu: (1) s h u hi u và hi u qu c a ho t

đ ng; (2) s tin c y c a báo cáo tài chính; (3) S tuân th pháp lu t và các qui

đ nh” V i nh ng m c tiêu trên thì HTTTKT cung c p thông thi h u hi u đ m b o

h th ng ki m soát n i b h u hi u, ng c l i h th ng ki m soát n i b h u hi u thì thông tin m i đáng tin c y M t HTTTKT v i m t c u trúc ki m soát n i b thích h p tác đ ng qua l i và c i thi n l n nhau HTTTKT h u hi u s “c i thi n h

th ng ki m soát n i b ” (Sajady et al.,2008; Lê Ng c M H ng và c ng s , 2012),

vì v y tiêu chí này đ c ch n là tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT

Ngoài nh ng tiêu chí liên quan tr c ti p đ n vi c th c hi n t ng ch c n ng

c a HTTTKT, có nh ng tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT đ c th c

hi n thông qua quá trình th c hi n t t c các ch c n ng c a h th ng, đ đ t đ c

m c tiêu chung đó là: ph n ánh k t qu c a quá trình th c hi n chi n l c, các ch

s tài chính, các báo cáo qu n tr

Tùy vào nh ng th i đi m khác nhau mà m c tiêu c a doanh nghi p s khác nhau Ví d nh nhà qu n lý s d ng h thông thông tin đ nh n di n và c p nh t

m t cách k p th i xu h ng môi tr ng t ch c, nhà qu n lý c n tr l i cho câu h i:

“ M t bao nhiêu th i gian đ qu ng cáo m t s n ph m m i so sánh v i đ i th c nh tranh?” “ Chi phí s n xu t c a chúng ta có th so sánh đ c v i đ i th c nh tranh

c a chúng ta không?”, “ ROE t ng bao nhiêu ph n tr m”, Nh ng xét t ng th thì HTTTKT h tr cho x lý các nghi p v tài chính và ho t đ ng qu n lý c a doanh nghi p; h tr nhà qu n lý đ a ra nh ng quy t đ nh t t h n; ki m soát h th ng

ch c ch h n T đó HTTTKT tác đ ng ng c l i đ n hi u qu ho t đ ng c a t

ch c mang l i l i ích kinh t cho t ch c, c th s làm gia t ng các ch s tài chính

nh ROE, ROA, n ng su t trung bình,… Thi t k thích h p c a HTTTKT h tr chi n l c kinh doanh b ng cách t ng hi u qu ho t đ ng c a t ch c (Chenhall, 2003) Vì th m t HTTTKT h u hi u s “t ng ch tiêu đo l ng hi u qu ho t

đ ng” c a doanh nghi p (Sajady et al.,2008; Lê Ng c M H ng và c ng s , 2012)

Do đó, lu n v n ch n tiêu chí này đ đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT

Bên c nh đó, đ th c hi n thành công m t HTTTKT yêu c u ph i có s phù

h p gi a ba nhân t Th nh t, ph i đ t đ c s phù h p gi a quan đi m t ng th

c a t ch c , và quan đi m theo t ng khía c nh c th Th hai, h th ng k toán

ph i phù h p khi v n đ đ c gi i quy t m t cách trôi ch y, thu n l i v i s k t

h p các thành ph n trong h th ng Cu i cùng, h th ng k toán ph i phù h p v i

v n hóa, đ c tr ng cho t ch c Nicolaou (2000) xác đ nh HTTKT h u hi u trong

gi i h n nh n th c c a ng i ra quy t đ nh r ng thông tin đ u ra h u ích khi chúng

đ t đ c nh ng yêu c u trong s ph i h p và ki m soát c a t ch c Mô hình nghiên c u c a ông ta nh n m nh HTTTKT tích h p nh là m t bi n chính c a s

thành công c a HTTTKT HTTTKT tích h p là tính n ng cùng chia s d li u, ph i

h p các tính n ng đ x lý thông tin k toán trong cùng m t quy trình kinh doanh

c a doanh nghi p, gi i quy t các v n đ ph i h p và ki m soát t ch c và các yêu

c u Các yêu c u v ph i h p và ki m soát trong t ch c là: (1) m c đ chu n hóa trong các c u trúc c a m t t ch c, (2) ph thu c l n nhau trong thông tin gi a các vùng ch c n ng trong m t h th ng và (3) ph thu c do chia s thông tin t ch c

n i b và trao đ i d li u đi n t (EDI) HTTTKT tích h p có th gi i quy t khó

kh n trong vi c ph i h p và ki m soát đ c t o ra b i các yêu c u này Vì th lu n

v n ch n tiêu chí “ HTTTKT tích h p” (Nicolaou, 2000) đ đánh giá tính h u hi u

Câu h i đ t ra là các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT là nh ng tiêu chí nào? Có r t nhi u quan đi m và nghiên c u đ c công b khác nhau v tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT Lu n v n d a vào phân tích các ch c

n ng, h u d ng c a HTTKT và các nghiên c u v tiêu chí đánh giá tính h u hi u

c a HTTTKT đã đ c công b đ nh n di n và làm c n c xác đ nh các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT c a lu n v n

Ch ng II ÁNH GIÁ TệNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN

K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A TRểN A BÀN THÀNH PH H CHÍ MINH

2.1 C I M H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A

2.1.1 M t s v n đ chung c a doanh nghi p nh và v a

Theo Hi p h i Doanh nghi p Nh và v a Vi t Nam, có đ n 96% doanh nghi p đ ng ký là doanh nghi p nh và v a (DNNVV) Theo đó, lo i hình doanh nghi p này đóng vai trò quan tr ng nh t là t o vi c làm, t ng thu nh p cho ng i lao đ ng, giúp huy đ ng các ngu n l c xã h i cho đ u t phát tri n, xóa đói gi m nghèo S đóng góp đã h tr l n cho vi c chi tiêu vào các công tác xã h i và các

ch ng trình phát tri n khác Do v y đã t o t o ra 40% c h i cho dân c tham gia

đ u t , có hi u qu nh t trong vi c huy đ ng các kho n ti n đang phân tán, n m trong dân c đ hình thành các kho n v n đ u t cho s n xu t kinh doanh.Trong nhi u n m t i, kh i DNNVV v n là đ ng c ch y chính cho n n kinh t Vi t Nam

Cách xác đ nh các DNNVV lu n v n thuân th theo Ngh đinh s 56/2009/N -CP Xác đ nh theo quy mô t ng ngu n v n và s lao đ ng bình quân

n m

có m t cái nhìn sâu s c c th h n, lu n v n gi i thi u m t s đ c đi m

ho t đ ng c a DNNVV c ng nh nh ng khó kh n th thách và l i th c a DNNVV trong giai đo n hi n nay (Võ V n Nh và c ng s , 2011):

- Trong các DNNVV thì các doanh nghi p nh và siêu nh chi m đ i b

ph n Hình th c s h u ch y u n m trong hai lo i: Doanh nghi p t nhân và công ty trách nhi m h u h n

- Ho t đ ng kinh doanh c a các DNNVV r t đa d ng, thu c m i l nh v c ngành ngh nh ng t p trung ph bi n là các ngành ngh thu c l nh v c

th ng m i, d ch v Riêng trong l nh v c s n xu t thì các doanh nghi p

nh và siêu nh v n ho t đ ng theo ph ng th c th công ho c gia công

Song song v i nh ng khó kh n, thách th c thì DNNVV c ng có m t s l i

th và v i l i th này n u DNNVV bi t v n d ng thì có th v t qua đ phát tri n

- Quy mô nh v n ít, lao đ ng ít nên d dàng đi u ch nh ho t đ ng kinh doanh

- Quan h n i b c a DNNVV đ n gi n, g n bó nên vi c đ ng thu n đ

T t nhiên, l i th ch gi i quy t đ c nh ng v n đ nh t th i, v n đ quan

tr ng và c b n là ph i có nh ng chính sách th a đáng đ tác đ ng tích c c đ n quá trình ho t đ ng

2.1.2 c đi m h th ng thông tin k toán t i các doanh nghi p nh và v a

H th ng thông tin t i các DNNVV nói chung còn r t y u, m i ch nh m

m c tiêu đ i phó c quan thu h n là ph c v cho qu n lý và đi u hành doanh

nghi p Sau đây, lu n v n gi i thi u m t s nét v đ c đi m c a HTTTKT c a doanh nghi p hi n nay:

- V n hóa Vi t Nam mang n ng tính “tuân th ”, th c hi n công tác k toán

ph i tuân th các chính sách và th t c quy đ nh đ c nhà n c ban hành

- Vi c th c hi n HTTTKT t i các DNNVV ch t p trung gi i quy t nh ng thông tin thu c k toán tài chính, còn thông tin k toán qu n tr h u nh

m i ch đi vào m t s n i dung h t s c đ n gi n, ch a có tính h th ng,

ch a phù h p v i yêu c u qu n lý, đi u hành doanh nghi p

- Các b ph n trong h th ng ch a đ c g n k t m t cách ch t ch thành

m t h th ng theo m t trình t khoa h c mà đ c s d ng m t cách tùy

ti n theo m c tiêu c a ch doanh nghi p và ban lãnh đ o đ ra

- C s v t ch t – k thu t và công ngh : ngoài m t s doanh nghi p có quy mô trung bình và l n đ c ch tr ng đ u t và đ i m i, ng d ng công ngh vào HTTTKT,… đ i b ph n các doanh nghi p còn l i v n

ch a có đi u ki n đ u t , đ i m i, công c qu n lý còn l c h u, c s v t

ch t k thu t nghèo nàn Do v y HTTTKT hi n t i còn r t y u

- Công tác qu n lý và đi u hành doanh nghi p: còn nhi u h n ch v nh n

th c, trình đ chuyên môn Ng i qu n lý ch a quan tâm nhi u đ n HTTTKT và không hi u rõ nh ng l i ích mà HTTTKT mang l i, ng i

s d ng h th ng v i ki n th c còn y u, vì làm vi c trong môi tr ng công ty nh nên có tâm lý hài lòng, không ch u h c h i phát tri n Bên

c nh các chính sách c a nhà n c còn nhi u ràng bu c, thi u linh ho t,

đ ng th i s h tr t phía nhà n c đ i v i doanh nghi p còn mang

n ng tính hình th c, c c b nên càng gây ra nhi u khó kh n, lung túng cho doanh nghi p trong qu n lý, đi u hành, làm nh h ng không nh

vi c thi t l p m t HTTTKT h u hi u

Qua tìm hi u các đ c đi m c a HTTTKT c a các DNNVV Vi t Nam, lu n v n rút

ra k t lu n v tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT c a DNNVV nh sau:

V n hóa Vi t Nam mang n ng tính tuân th , nên vi c l p báo cáo tài chính

và tiêu chu n ch t l ng báo cáo tài chính c ng b nh h ng b i chu n m c

k toán Vi t Nam Nên đ phù h p v i đ c đi m này, lu n v n ch n tiêu chu n v ch t l ng thông tin c a chu n m c k toán Vi t Nam làm tiêu chí đánh giá ch t l ng c a báo cáo tài chính ó là báo cáo tài chính ph i: trung

th c, khách quan, đ y đ , k p th i, d hi u, có th so sánh

đ t đ c m c tiêu c a t ch c, DNNVV Vi t Nam c n th c hi n h

th ng k toán qu n tr đ đánh giá thành qu qu n lý, thành qu ho t đ ng

c a doanh nghi p T o đ ng l c cho t ng tr ng hi u qu ho t đ ng M t

đi u ki n c n thi t là HTTTKT ph i cung c p đ c nh ng thông tin h u ích cho quá trình th c hi n đánh giá HTTTKT c n cung c p m t h th ng

ho ch đ nh và ki m soát ho t đ ng c a doanh nghi p H th ng thông tin đóng vai trò quan tr ng trong k ho ch chi n l c phát tri n và giám sát quá trình ho t đ ng đ đo l ng m c đ đ t đ c c a k ho ch Nh v y m t HTTTKT h u hi u s làm cho quá trình th c hi n đánh giá c a doanh nghi p thu n l i h n b ng cách cung c p thông tin ph c v cho đánh giá thành qu

đ y đ , phù h p và k p th i Nên lu n v n b sung thêm ch tiêu “ H tr cho quá trình th c hi n đánh giá thành qu ho t đ ng, qu n lý c a doanh nghi p thu n l i h n” làm tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT t i các DNNVV

2.1.2 lu n v n ti n hành đi u ch nh l i các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT cho phù h p v i môi tr ng DNNVV Vi t Nam

Tóm l i các ch tiêu đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT t i các DNNVV

đ c xác đ nh không khác các ch tiêu đánh giá đã đ c nh n di n, và đ c thêm vào 1 tiêu chí cho phù h p v i môi tr ng DNNVV Vi t Nam Nó bao g m 8 thành ph n tiêu chí, bao g m 7 thành ph n tiêu chí đ c nh n di n ban đ u v i

nh ng thang đo c th đ c l a ch n và c ng thêm 1 thành ph n tiêu chí b sung phù h p v i môi tr ng DNNVV t i Vi t Nam nh sau:

Thành ph n tiêu chí 1: Quá trình x lý các nghi p v kinh t d dàng h n Nó

bao g m (1) vi c thu th p và luân chuy n thông tin gi a các b ph n d dàng h n, liên k t các thành ph n trong h th ng t o cho vi c x lý các nghi p v kinh t d

h n (2) và nhanh h n (3), nói chung HTTTKT h u hi u t o đi u ki n cho quá trình

x lý các nghi p v kinh t d dàng h n

Thành ph n tiêu chí 2: Thõa mãn nhu c u ng i s d ng thông tin Thành ph n

này đ c đánh giá qua: (1) thông tin th hi n trên báo cáo có n i dung rõ ràng và chính xác, (2) báo cáo có đ nh d ng phù h p, (3) d s d ng, (4) k p th i Tóm l i HTTTKT h u hi u thõa mãn nhu c u ng i s d ng thông tin (5)

Thành ph n tiêu chí 3: Nâng cao ch t l ng báo cáo tài chính Bao g m: Báo

cáo tài chính trung th c (1), khách quan (2), thông tin đ y đ (3), k p th i (4), d

hi u (5), có th so sánh (6) Ch t l ng báo cáo tài chính đ c nâng cao thì HTTTKT h u hi u

Thành ph n tiêu chí 4: C i thi n h th ng ki m soát n i b Nó đ c đo l ng qua: đ m b o doanh nghi p ho t đ ng h u hi u và hi u qu (1), báo cáo tài chính đáng tin c y (2), tuân th pháp lu t và các quy đ nh (3) Tóm l i h th ng ki m soát

n i b đ c c i thi n khi HTTTKT h u hi u

Thành ph n tiêu chí 5: T ng các ch tiêu đánh giá hi u qu ho t đ ng c đo

l ng thông qua: t ng kh n ng sinh l i ROE (1), n ng su t lao đ ng trung bình (2),

tài s n ròng (3) Tóm l i các ch tiêu đánh giá hi u qu ho t đ ng t ng khi HTTTKT

h u hi u (4)

Thành ph n tiêu chí 6: C i thi n quá trình ra quy t đ nh g m : thông tin chính

xác tình tr ng hi n t i đ đ a ra nh ng hành đ ng qu n tr đúng (1), đ m b o cho s

l a ch n gi a nh ng ho t đ ng thay th (2), cung c p thông tin ph n h i v k t qu

c a nh ng quy t đ nh trong quá kh đ s d ng c i thi n quy t đ nh trong t ng lai (3), cung c p thông tin chính xác m t cách k p th i (4) Tóm l i HTTTKT h u hi u

c i thi n quá trình ra quy t đ nh (5)

Thành ph n tiêu chí 7: H th ng thông tin k toán tích h p c dánh giá thông qua: ph i h p và ki m soát m c đ chu n hóa trong các c u trúc c a m t t

ch c (1), s ph thu c l n nhau trong thông tin gi a các phân h trong m t h th ng (2), s ph thu c do chia s thông tin n i b (3), s ph thu c do chia s d li u

đi n t (4)

Thành ph n tiêu chí 8: H tr cho quá trình đánh giá thành qu qu n lý thu n

l i h n Nó đ c đo l ng qua: thông tin ph c v đánh giá thành qu đ c cung

c p đ y đ (1), phù h p (2), k p th i (3) Tóm l i HTTTKT h u hi u h tr cho vi c đánh giá thành qu thu n l i h n (4)

2.3 KH O SÁT, PHÂN TÍCH VÀ K T LU N V CÁC TIểU CHệ ÁNH GIÁ TÍNH H U HI U C A H TH NG THÔNG TIN K TOÁN T I CÁC DOANH NGHI P NH VÀ V A TRểN A BÀN THÀNH PH

H CHÍ MINH

2.3.1 Thi t k câu h i kh o sát và thu th p m u kh o sát

Kh o sát s d ng thang đo Likert 5 m c (thang đo kho ng) v i 37 bi n quan sát đ gi i thích cho 8 thành ph n tiêu chí B n câu h i g m 37 câu đ i di n 37 bi n quan sát đ c xây d ng t ng ng 37 n i dung chi ti t c a 8 thành ph n tiêu chí đã trình bày m c 2.4 Câu h i chi ti t đ c trình bày ph n ph l c 1 “ Câu h i kh o sát các tiêu chí đánh giá tính h u hi u c a HTTTKT t i các DNNVV trên đ a bàn Thành ph H Chí Minh”