Thiết lập hệ thống báo cáo tài chính áp dụng cho đơn vị hành chính sự nghiệp ở việt nam

Ch ng 1: Nh ng v năđ chung trong k toánănhƠăn c và báo cáo tài chính c aăđ năv... Trongăđó,ăho t đ ng qu n lý hành chính là ho tăđ ng chính, di năraăth ngăxuyênătrongăđ năv... Tuy nhiên,

TR NGă I H C KINH T TP.HCM

-

PHAN TH THÚY QU NH

THI T L P H TH NG BÁO CÁO TÀI CHÍNH

VI T NAM

TP H CHÍ MINH ậ N Mă2012

TR NGă I H C KINH T TP.HCM

-

PHAN TH THÚY QU NH

THI T L P H TH NG BÁO CÁO TÀI CHÍNH

VI T NAM

Chuyên ngành: K toán

Mã s : 60.34.30

Ng iăh ng d n khoa h c:ăPGS.TSăVÕăV NăNH

TP H CHÍ MINH ậ N Mă2012

Tôiăxinăcamăđoanănh ng n i dung trình bày trong lu năv nănƠyălƠăcôngătrìnhănghiênăc u

c a riêng tôi, các s li u và k t qu nghiên c u là trung th căvƠăch aăt ngăđ c công b trong b t k m t công trình khoa h c nào khác

L IăCAMă OAN

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG BI U

CH NGă 1:ă NH NG V Nă CHUNG TRONG K TOÁNă NHÀă N C VÀ

BÁO CÁO TÀI CHÍNH C Aă NăV NHÀăN C 1

1.1 NH NG V Nă CHUNG TRONG K TOÁNăNHÀăN C 1

1.1.1 năv nhƠăn c 1

1.1.2 căđi m k toánătrongăđ năv nhƠăn c 6

1.1.2.1 iăt ng k toán 6

1.1.2.2 C ăs k toán 7

1.1.2.2.1 Các lo iăc ăs k toán 7

1.1.2.2.2 L a ch năc ăs k toán trong k toánănhƠăn c 12

1.1.2.3 Mô hình k toán 13

1.2 BÁO CÁO TÀI CHÍNH C Aă NăV NHÀăN C 20

1.2.1 Nh ng v năđ chung v báo cáo tài chính c aăđ năv nhƠăn c 20

1.2.1.1 Khái ni m báo cáo tài chính 20

1.2.1.2 M căđíchăc a báo cáo tài chính 21

1.2.1.3 iăt ng s d ng báo cáo tài chính 22

1.2.2 Thông tin trình bày trên báo cáo tài chính 26

1.2.3.1 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán công qu c t 27 1.2.3.2 Báo cáo tài chính c aăđ năv nhƠăn c m t s qu c gia 33 1.2.3.3 M t s nh năđ nh 37 1.2.3.3.1 Xuăh ng l p và trình bày báo cáo tài chính theo chu n m c k toán công qu c

t 37 1.2.3.3.2 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 39

c aăđ năv hành chính s nghi p 41 2.1.1.1 Giaiăđo nătr căn mă2003 41 2.1.1.2 Giaiăđo n t n mă2003ăđ n nay 41 2.1.2 Quyăđ nh l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv hành chính s nghi p theo Ch đ k toán hành chính s nghi p (ban hành theo Quy tăđ nh s 19/2006/Q -BTCăvƠăđ c s aăđ i, b sungătheoăthôngăt ăs 185/2010/TT-BTC) 45 2.1.2.1 Gi i thi u chung 45 2.1.2.2 N i dung c aăquyăđ nh v l p và trình bày báo cáo tài chính 45 2.1.3 ánhăgiáăquyăđ nh l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv hành chính s nghi p 52 2.1.3.1 M cătiêuăvƠăđ iăt ng s d ng báo cáo tài chính 52 2.1.3.2 C ăs k toán 53

2.1.3.5 N i dung và ch tăl ng báo cáo tài chính 55

2.2 TH C TR NG L P VÀ TRÌNH BÀY BÁO CÁO TÀI CHÍNH T I CÁC NăV HÀNH CHÍNH S NGHI P VI T NAM 60

2.2.1 Kh o sát th c t 60

2.2.1.1 Ph m vi kh oăsátăvƠăđ iăt ng kh o sát 60

2.2.1.2 Ph ngăphápăkh o sát và n i dung kh o sát 60

2.2.1.3 K t qu kh o sát 61

2.2.2 ánhăgiáăth c tr ng l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv hành chính s nghi p 65

2.3 NGUYÊN NHÂN C A NH NG H N CH 66

K t lu năch ngă2 69

CH NGă3: THI T L P H TH NG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CHO M Că ệCHă CHUNG ÁP D NGăCHOă NăV HÀNH CHÍNH S NGHI P VI T NAM 70

3.1 QUANă I M THI T L P 70

3.1.1 Phù h p v i yêu c u qu n lý tài chính c aănhƠăn c 70

3.1.2 ápă ng nhu c u thông tin h u ích c a nhi uăđ iăt ng s d ng 71

3.1.3 T ngăb c h i nh p theo thông l qu c t 73

3.1.4 Có s t ngăthíchăv i h th ng báo cáo tài chính c a doanh nghi p nh măđápă ng yêu c uăsoăsánhăthôngătinătrongăđi u ki năđ năv có t ch c s n xu t kinh doanh ho c đ căđ nhăh ng chuy năđ i ho tăđ ng theo mô hình doanh nghi pănhƠăn c 74

3.2 CÁC GI I PHÁP C TH 75

3.2.1 S aăđ i h th ngăbáoăcáoătƠiăchínhăchoăgiaiăđo n 2012 ậ 2015 75

3.2.2 Thi t l p h th ng báo cáo tài chính m iăchoăgiaiăđo n 2015 ậ 2020 77

3.2.2.2 N iădungăvƠăph ngăphápăl p báo cáo tài chính 78

3.2.2.2.1 B ngăcơnăđ i k toán 78

3.2.2.2.2 Báo cáo thu, chi và k t qu ho tăđ ng 83

3.2.2.2.3 Báoăcáoăl uăchuy n ti n t 86

3.2.2.2.4 Thuy t minh báo cáo tài chính 86

3.2.3 Ki măsoát,ăđánhăgiáăch tăl ng và công b thông tin trên báo cáo tài chính 90

3.3 CÁC GI I PHÁP CÓ LIÊN QUAN 91

3.3.1 S aăđ i, b sung Lu t K toán 91

3.3.2 Xây d ng Chu n m c k toán công 92

3.3.3 S aăđ i, b sung Ch đ k toán hành chính s nghi p 93

3.3.3.1 V nguyên t c h ch toán 93

3.3.3.2 V tài kho n k toán 93

3.3.3.3 V ph ngăphápăh ch toán 95

3.4 CÁC KI N NGH 96

3.4.1 i v i B Tài chính 96

3.4.2 i v i H i k toán và ki m toán 97

3.4.3 i v iăđ năv hành chính s nghi p 97

3.4.4 i v iăcácăc ăs đƠoăt o 98

K t lu năch ngă3 99

K T LU N

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

BCTC : Báo cáo tài chính

H :ă năđ t hàng HCSN : Hành chính s nghi p KBNN : Kho b c nhƠăn c NSNN :ăNgơnăsáchănhƠăn c SXKD : S n xu t kinh doanh TSC : Tài s n c đ nh

TK : Tài kho n XDCB : Xây d ngăc ăb n

B ng 2.1 ậ Danh m c BCTC áp d ngăchoăđ năv HCSN c păc ăs theo Quy tăđ nh s

Bi uăđ 2.4 ậ Ngh nghi p c aăcácăđ iăt ng kh o sát

Bi uăđ 2.5 ậ L nhăv c ho tăđ ng c aăcácăđ năv kh o sát

1 S c n thi t c aăđ tài

Trong nh ngăn măg năđơy,ă c i cách qu n lý khu v c công,ătrongă đóăcóăk toán công, đangălƠăm t xuăh ng di n ra nhi u qu c gia trên th gi i Vi t Nam, m c tiêu c a công cu c c i cách qu n lý khu v c công, k toán công là nh m nâng cao hi u qu s

d ng các ngu n l c c aănhƠăn c, đ ng th i th c hi n công khai hóa, dân ch hóa ho t

đ ng tài chính c aănhƠăn c thông qua vi c cung c p thông tin tài chính ậ k toánăđ yăđ , trung th căchoăcácăđ iăt ng s d ng.ă c bi t, k t khi Vi t Nam gia nh p các t ch c,

di năđƠnăkinhăt (WTO,ăAPEC)ăc ngănh ăcamăk t v i các t ch c tài chính (ADB, WB, IMF) khu v c và th gi i, nhu c u thông tin t bênăngoƠiăđƣătr thành m t áp l căđ i v i nhƠăn c th c hi n các ho tăđ ngăđ uăt ăđaăqu c gia, tham gia các liên minh, t ch c

qu c t ho căđƠmăphánăđ điăvay,ănh n tài tr , vi n tr t bênăngoƠi,ănhƠăn c bu c ph i công b các thông tin tài chính m tăcáchăđ yăđ ,ăđángătinăc y và có th soăsánhăđ c v i các chu n m c, thông l qu c t Tuyănhiên,ăchoăđ n th iăđi m hi n t i, báo cáo tài chính nhƠăn c nói chung và báo cáo tài chính c aăcácăđ năv nhƠăn cănóiăriêng,ătrongăđóăcóă

đ năv hành chính s nghi p, v năch aăđ c thi t l păđ có th th a mãn nh ng nhu c u thông tin v a nêu Chính vì v y,ăchúngătôiăđƣăch n nghiên c uăđ tài ắThi t l p h th ng báo cáo tài chính áp d nỂ Ếểo đ n v hành chính s nghi p Vi t Nam”

2 M c tiêu nghiên c u

 Tìm hi u mô hình k toánănhƠăn c và báo cáo tài chính c aăcácăđ năv nhƠăn c

v lý lu năc ngănh ăth c ti n t i m t s qu c gia và qu c t

 Phân tích mô hình k toán hành chính s nghi păvƠăđánhăgiáătìnhăhìnhăl p và trình bày báo cáo tài chính t iăcácăđ năv hành chính s nghi p Vi t Nam

 Xácă đ nh l trìnhă vƠă đ xu t các gi i pháp nh m thi t l p h th ng báo cáo tài chính m i áp d ngăchoăđ năv hành chính s nghi p phù h p v i yêu c u phát tri n

và h i nh p sâu r ng c a n n kinh t Vi tăNamătrongăgiaiăđo n hi n nay

chính s nghi p c pă c ă s đ c l p, trình bày và công b theo Quy tă đ nh s 19/2006/Q -BTCăvƠăcácăv năb n pháp lý có liên quan

4 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi nghiên c uămƠăđ tƠiăxácăđ nhălƠăcácăđ năv hành chính s nghi p c păc ăs trongăn cănh ngăt p trung kh o sát t iăđ a bàn thành ph H ChíăMinh.ă ơyăđ c xem lƠăn iăcóănhi u lo iăhìnhăđ năv hành chính s nghi p c păc ăs nên có th đ i di n cho

ph m vi c n c

5 Ph ngăphápănghiênăc u

đ tăđ c các m c tiêu nghiên c u, đ tài ch y u s d ngăcácăph ngăphápănghiên

c u đ nh tính bao g m:

 T ng h p – phân tích: t ng h p toàn b c ăs lý lu n v k toánănhƠăn c và báo

cáo tài chính c aăcácăđ năv nhƠăn c, phân tíchăđ căđi m ho tăđ ng c aăđ năv hành chính s nghi p, k toán hành chính s nghi păvƠăquyăđ nh l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv hành chính s nghi p

 So sánh – đ i chi u:ăsoăsánhăquyăđ nh l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv

hành chính s nghi p v iăcácăquyăđ nh l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ nă

v nhƠăn c t i m t s qu c gia và qu c t ,ăđ i chi u v iăquyăđ nh l p và trình bày báo cáo tài chính c a doanh nghi p

 Ph ng v n sâu: ph ng v n m t s chuyên gia có ki n th c ho c kinh nghi m v

vi c l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv hành chính s nghi p

NgoƠiăra,ăđ tài còn s d ng b ng câu h i trong nghiên c uăđ nhăl ngăđ kh o sát ý ki n

v tình hình l p và trình bày báo cáo tài chính c aăđ năv hành chính s nghi p trênăđ a bàn thành ph H Chí Minh nh m ki m ch ng cho các l p lu nătrongăđ tài, t đóăđ aăraăcác gi i pháp và ki n ngh mang tính kh thi

Ch ng 1: Nh ng v năđ chung trong k toánănhƠăn c và báo cáo tài chính c aăđ năv

CH NGă1

1.1.1 năv nhƠăn c

năv nhƠăn c là nh ngăđ năv do nhƠăn c l p nên nh m th c hi n các ch căn ng,ănhi m v nh tăđ nh,ăquaăđóăth hi n b n ch t và vai trò c a nhƠăn c trong n n kinh t ậ

xã h i Nhìn chung, m t đ năv nhƠăn c có sáu đ c đi m c ăb năsauăđơy:

1 năv nhƠăn căhuyăđ ng các ngu n l c tr c ti p t xã h i ho c gián ti p thông quaăđ năv nhƠăn c khác, t đóăti n hành chi tiêu nh m duy trì ho tăđ ng c aăđ nă

v và đápă ng nh ng nhu c u c ăb n c a xã h i

2 Ngo i tr doanh nghi pă nhƠă n c,ănhìnăchungăcácăđ năv nhƠăn c không ho t

đ ng vì m c tiêu l i nhu n

3 Các ho tăđ ngăthu,ăchiătrongăđ năv nhƠăn c ph iăđ c th c hi nătheoăđúngăch

đ ,ăchínhăsáchăvƠăquyăđ nh pháp lý đ c ban hành b iăcácăc ăquanăcó th m quy n Theoăđó,ăh th ng k toán c aăđ năv nhƠăn c ph iăđ c thi t l păđ xácăđ nh và

ch ng minh cho s tuân th v a nêu

4 Th tr ng c aăđ năv nhƠăn călƠăng iăđ i di n ti p nh n và s d ng các ngu n

l c tài chính do nhƠăn c y thác Vì v y, h ph i có trách nhi m gi i trình v vi c đƣăs d ng các ngu n l c tuân th theo quyăđ nhătrongăquáătrìnhăđi u hành ho t

đ ng c aăđ năv thông qua vi c duy trì m t h th ng k toán thích h p cho m c đíchăgi i trình

5 Cácăđ năv nhƠăn c s d ng d toánănh ăm t công c ki m soát quan tr ng và đơyăc ngălƠăc ăs đ so sánh s li u ho tăđ ng th c t v i s li u d toán

6 Ho tăđ ng c a m t đ năv nhƠăn căth ngăđ c chia tách thành nhi u nhóm ho t

đ ng v i m căđíchăkhácănhau.ăTheoăđó,ăngu n l cătrongăđ năv c ngăđ c tách riêng và hình thành nên các qu t ngă ng v i t ng ho tăđ ng M i qu đ c xem

nh ăm tăđ năv tài chính ậ k toán đ c l p v i nh ng cách th c qu n lý và ghi

nh n ngu n l c khác nhau d a trên m că đíchă ho tă đ ng c a qu (theo Barton 2005; Baker, Lembke, King, Jeffrey, 2008; Rowan, Maurice 2010)

Vi t Nam, đ năv nhƠăn căđ c t ch c thành các lo iăhìnhăđ năv khác nhau Trong đó,ălo iăhìnhăđ năv chi m s l ng nhi u nh tălƠăđ năv HCSN Nh ng đ năv nƠyăđ c thành l p nh m th c hi n hai ch căn ng,ănhi m v chính c a nhƠăn c là qu n lý hành chínhănhƠăn c và cung c p d ch v công cho xã h i Theoăđó,ăcácăđ năv HCSN đ c chia thành hai kh i chuyên môn hóa: kh i hành chính bao g m cácăc ăquanănhƠăn c

đ m nhi m ch că n ngă qu n lý hành chính và kh i s nghi p bao g m cácă đ nă v s nghi p th c hi n nhi m v cung c p d ch v công cho xã h i Nh ng ch căn ng,ănhi m

v mang tính ch t và m c tiêu ho tăđ ng khác nhau s hình thành nên nh ngăđ căđi m tài chính khác nhau trong m i lo iăhìnhăđ năv

C quan nểỢ n c

Hi nănay,ăcácăc ăquanănhƠăn căđ c t ch cătheoămôăhìnhă“tamăquy n phân l p”ăbaoă

g m ba nhánh: l păpháp,ăhƠnhăphápăvƠăt ăpháp.ăCácăc ăquanăthu c nhánh l p pháp bao

g m qu c h i và h iăđ ng nhân dân các c p Nhánh hành pháp bao g m Chính ph , y ban nhân dân các c păvƠăcácăc ăquanăchuyênămônătr c thu cănh ăcácăb ,ăc ăquanăngangă

b ,ăc ăquanătr c thu c chính ph , s ,ăphòng,ăbanăngƠnhăvƠăcácăc ăquanăkhác.ăCu i cùng lƠănhánhăt ăpháp,ăbaoăg m tòa án nhân dân và vi n ki m sát nhân dân các c p

M iăc ăquanănhƠăn c s đ i di n cho nhƠăn c th c hi n m t ho c m t s ch căn ng,ănhi m v nh tăđ nhănh ăqu n lý hành chính, th c hi năcácăch ngătrìnhăm c tiêu qu c gia, th c hi n tinh gi n biên ch ,ăđƠoăt o cán b , công ch c, nghiên c u khoa h c, mua

s m, s a ch a l năTSC ,ăđ uăt ăXDCBăho c các nhi m v đ t xu t khác Trongăđó,ăho t

đ ng qu n lý hành chính là ho tăđ ng chính, di năraăth ngăxuyênătrongăđ năv Nh ng

ho tăđ ng còn l i có th phát sinh tùy theo yêu c u c aănhƠăn căđ i v iăđ năv trong

t ng th i k Ngu n tài chính đ c tài tr cho các ho tăđ ng ch y uăđ n t kinh phí do

NSNN c p Bên c nhăđó,ăcácăkho n thu phí, l phí và các kho n thu h păphápăkhácănh ă

vi n tr , tài tr , quà bi u t ng c a các cá nhân, t ch cătrongăvƠăngoƠiăn căc ngăgópă

ph n duy trì các ho tăđ ngăbênătrongăđ năv nh ngăkhôngăđángăk Nh m xácăđ nh m c kinh phí NSNN c p cho t ngăđ năv , hƠngăn m,ăc năc vƠoăcácăv năb năh ng d n l p d toán c a B Tài chính vƠăh ng d n c aăc ăquanăqu n lý c p trên, d a vào k t qu th c

hi n nhi m v c aăn mătr c và d ki n nhi m v c a n măk ho ch, cácăđ năv ti n hành l p d toánăngơnăsáchătheoăđúngăquyăđ nh g iăc ăquanăch qu n c p trên ho căc ăquan tài chính cùng c p D toánăđ căc ăquanănhƠăn c có th m quy n phê duy t s tr thƠnhăc năc quan tr ngăđ KBNN th c hi n c p phát kinh phí qu n lý hành chính cho cácăđ năv

Theo ngh đ nh s 130/2005/N -CP ban hành ngày 17/10/2005 c a Chính ph quyăđ nh

ch đ t ch , t ch u trách nhi m v s d ng biên ch và kinh phí qu n lý hành chính

đ i v iăcácăc quanănhƠăn c, kinh phí qu nălỦăhƠnhăchínhăgiaoăchoăc ăquanăth c hi n

ch đ t ch bao g m: kinh phí NSNN c p, các kho n phí, l phíăđ căđ l i theo ch đ quyăđ nh và các kho n thu h p pháp khác Trongăđó,ăm c kinh phí ngân sách c păđ c xácăđ nh d a trên ch tiêu biên ch đ c giao (k c biên ch d b ),ăđ nh m c phân b d toán chi NSNN tính trên biên ch và các kho n chi nghi p v đ c thù theo ch đ quy

đ nh Nhìn chung, m c kinh phí t ch mà ngân sách c p cho m t đ năv s năđ nh trong kho ng th i gian nh tăđ nh (3 n m).ăCácăđ năv đ c quy n ch đ ng b trí, s d ng kinh phí theo các n i dung, yêu c u công vi c, đ c quy tăđ nh m c chi cho t ng n i dung công vi c thông qua vi c xây d ng Quy ch chi tiêu n i b nh ngăkhôngăđ căv t quá

ch đ , tiêu chu n,ăđ nh m c chi hi n hành do c ăquanănhƠ n c có th m quy n quyăđ nh vƠăđ c quy tăđ nh s d ngăđ i v i toàn b kinh phí ti t ki măđ c Tr ng h p s kinh phí t ch đ n cu iăn măv năch aăđ c s d ng h t thì đ năv s đ c gi l i và ti p t c

s d ngătrongăn măsau Bên c nh kinh phí qu n lý hành chính đ c giao t ch , hàng

n măcácăđ năv cònăđ c NSNN b tríăkinhăphíăđ th c hi n các nhi m v khác theo quy tăđ nh c aăc ăquanăcóăth m quy n Vi c phân b , qu n lý, s d ng các kho n kinh phí không t ch ph iăđ c th c hi nătheoăcácăquyăđ nh hi n hành c a nhƠăn c.ăTr ng

h păđ năv không s d ng h t s kinhăphíăđ căgiaoăthìăthôngăth ng kinh phí còn th a

s ph iăđ c hoàn tr v cho NSNN

Có th th y r ngănhƠăn căđangăápăd ngăsongăsongăhaiăc ăch qu n lý tài chính ậ c ăch

t ch vƠăc ăch không t ch ậ đ i v i các ho tăđ ng th c hi n ch căn ng,ănhi m v c a nhƠăn c trong cùng m tăc ăquanănhƠăn c

n v s nghi p

năv s nghi p công l p là nh ngăđ năv doăc ăquanănhƠăn c có th m quy n thành l p

nh m th c hi n các ho tăđ ng cung c p d ch v công cho xã h i Vi tăNam,ăcácăđ năv

s nghi p ho tăđ ng trong nhi u l nhăv c khácănhauănh ăgiáo d c ậ đào t o và d y ngh ,

y t ậ đ m b o xã h i, v năhoáăậ thông tin, th d c ậ th thao, khoa h c ậ công ngh và môiătr ng,ăl nhăv c kinh t và nh ngăl nhăv c khác C ngăgi ngănh ăc ăquanănhƠăn c, cácăđ năv nƠyăđ căxemănh ănh ngăđ năv d toánăđ c l p, có con d u và tài kho n riêng, t ch c b máy k toánăriêngătheoăquyăđ nh c a pháp lu t

Nhìn chung, ngu n tài chính c a m tăđ năv s nghi p công l p bao g m: kinh phí do NSNN c p, các kho n thu s nghi p, các kho n vi n tr , tài tr , quà bi u t ng và ngu n khác.ăTrongăđó,ăkinhăphíădoăngơnăsáchăc p và thu s nghi p là hai ngu n tài chính ch

y u nh măđápă ng nhu c u chi tiêu c aăđ năv Kinh phí ngân sách c p cho m tăđ năv có

th k đ nănh ăkinhăphíăđ m b o ho tăđ ngăth ng xuyên (kho năkinhăphíănƠyăđ c xác

đ nh sauăkhiăđƣăcơnăđ i v i ngu n thu s nghi p vƠăc ngăđ c c pătheoăc ăch khoán

t ngăt nh ăkinh phí qu nălỦăhƠnhăchínhătrongăc ăquanănhƠăn c), kinh phí nghiên c u khoa h c và công ngh , kinhăphíăđƠoăt o b iăd ng cán b , viên ch c, kinh phí th c hi n cácăch ngătrìnhăm c tiêu qu c gia, kinh phí th c hi n H,ăkinhăphíăđ uăt ăXDCB, mua s m trang thi t b , s a ch a l n TSC ph c v ho tăđ ng s nghi p và kinh phí th c

hi n nhi m v đ t xu t khác Các kho n thu s nghi p ch y uăđ n t s phí, l phíăđƣăthuă

đ căđ l iăđ năv theoăquyăđ nh c aănhƠăn c và nh ng kho n thu t ho tăđ ng d ch v phù h p v iăl nhăv c chuyên môn và kh n ngăc aăđ năv M căđíchăc a nh ng kho n thu này nh măđápă ng nhu c uăchiătiêuăth ng xuyên Và n u ngu năthuăđ l năđ trang tr i cho t t c các kho n chi thì NSNN không c n ph i c păthêmăkinhăphíăđ duy trì ho tăđ ng

th ng xuyên t iă đ nă v Tuy nhiên, ngu n thu s nghi p phát sinh m iă đ nă v l i

không hoàn toàn gi ngănhau.ă i u này ph thu căvƠoăl nhăv c,ăđ a bàn ho tăđ ng, các chínhăsách,ăquyă đ nh c aănhƠăn c và nhi u y u t khác xoayăquanhă môiătr ng ho t

đ ng c aăđ năv xácăđ nhăđ năv s nghi p nào c n có s h tr v m t tài chính và t đóăch u s ki m soát tài chính ch t ch h năt phíaănhƠăn căvƠăđ năv s nghi p nào có

kh n ngăt đ m b o ngu n thu và vì v y đ c nhƠăn c giao quy n t ch tài chính nhi uăh n, Ngh đ nh s 43/2006/N -CP ban hành ngày 25/4/2006 c a Chính ph quy

đ nh quy n t ch , t ch u trách nhi m v th c hi n nhi m v , t ch c b máy, biên ch vƠătƠiăchínhăđ i v iăđ năv s nghi p công l p, đƣăphơnăchiaăcácăđ năv s nghi p thành

ba lo iăc n c vào M c t đ m b o chi phí ho tăđ ngăth ng xuyên C th nh ăsau:

 nă v có ngu n thu s nghi p t b oă đ m toàn b chi phí ho tă đ ngă th ng xuyên (g i t tălƠăđ năv s nghi p t b oăđ m chi phí ho tăđ ng)ălƠănhómăđ năv có

m c t đ m b o chi phí ho t đ ngăth ng xuyên t 100% tr lên

 năv có ngu n thu s nghi p t b oăđ m m t ph n chi phí ho tăđ ngăth ng xuyên, ph n còn l iăđ c NSNN c p (g i t tălƠăđ năv s nghi p t b oăđ m m t

ph n chi phí ho tăđ ng).ăNhómăđ năv này có m c t đ m b o chi phí ho tăđ ng

th ng xuyên t trênă10%ăđ năd i 100%

 năv có ngu n thu s nghi p th p ho c đ năv không có ngu n thu, kinh phí

ho tăđ ngăth ng xuyên do NSNN b oăđ m toàn b (g i t tălƠăđ năv s nghi p do NSNN b oăđ m toàn b chi phí ho tăđ ng).ă ơyălƠănhómăđ năv có m c t đ m

b o chi phí ho tăđ ngăth ng xuyên th p nh t, t 10% tr xu ng

Theo đó,ăhaiănhómăđ năv đ u tiên s đ c giao quy n t ch tài chính nhi uăh năsoăv i nhómăđ năv còn l i trong vi c phân b và s d ng ngu n kinh phí ho tăđ ngăth ng xuyên, t ch h nătrong vi c xây d ng Quy ch chi tiêu n i b c ngănh đ c phép huy

đ ng v n ho c vay v n t các cá nhân, t ch c trongăvƠăngoƠiăđ năv đ th c hi n các

ho tăđ ng s n xu t, kinh doanh, cung c p d ch v phù h p v i chuyên môn Tuy nhiên,

m t m căđ nh tăđ nh,ănhƠăn c v n duy trì s ki măsoátăđ i v i ho tăđ ng tài chính c a

đ năv s nghi p thông qua d toán thu, chi D toán thu, chi c aăđ năv s nghi p đ c xây d ng d a trên ch că n ng,ă nhi m v đ c c p có th m quy nă giaoă trongă n mă k

ho ch, ch đ chi tiêu tài chính hi n hành và tình hình tài chính, k t qu ho tăđ ng s nghi p c aăn mătr c ơyălƠăc năc quan tr ngăđ KBNN th c hi n c p phát kinh phí choăđ năv (n uăcó)ăvƠăc ngălƠăcôngăc đ c ăquanăqu n lý c p trên ki mătra,ăđánhăgiáătình hình ch p hành d toán, ch p hành k lu t tài chính c aăcácăđ năv s nghi p trong quá trình th c hi n ch căn ng,ănhi m v đ c giao

NgoƠiăhaiănhómăđ năv chính v a nêu, các t ch c chính tr , xã h i, ngh nghi p; t ch c phi chính ph ; các H i, Liên hi p h i, T ng h i;ăđ năv v ătrangănhơnădơn,ăk c Tòa án quân s và Vi n ki m sát quân s c ngăđ c x p vào lo iăhìnhăđ năv HCSN.ăTheoăđó,ă

ho tăđ ng tài chính và k toán t iăcácăđ năv nƠyăc ngăch u s chi ph i b iăcácăquyăđ nh phápălỦăt ngăt nh ăc ăquanănhƠăn căvƠăđ năv s nghi p

Nh ngăđ căđi m nêu trên cho th y ho tăđ ngănhƠăn c là m t lo i ho tăđ ngăđ c thù, ch phát sinh cácăđ năv c aănhƠăn c Ho tăđ ngănƠyăh ngăđ n nh ng m căđíchăkhác so

v i ho tăđ ng SXKD trong doanh nghi p Vì v y, k toán trong đ năv nhƠăn căc ngăs

đ c t ch c theo m t cách th c khác so v i k toán trong doanh nghi p

1.1.2 căđi m k toánătrongăđ năv nhƠăn c

1 1.2.1ă iăt ng k toán

Trong các đ năv nhƠăn c, ngu n l c đ c xem là đ iăt ng quan tr ng trong công tác

qu n lý tài chính nói chung và công tác k toán nói riêng

Ngu n l căđ c hi u là y u t mang l iăn ngăl c ho tăđ ng tr c ti p ho c gián ti p cho

m tăđ năv kinh t Nó có th bi u hi năd i nh ng d ng tài s n khác nhau nh : ngu n

l c ti n đ c bi u hi n d i d ng tài s n mang hình thái ti n t ; ngu n l c tài chính ng n

h n đ c bi u hi n b i các lo i tài s n ng n h n và t ng ngu n l c kinh t chính là t t c tài s n ng n h n và dài h n doăđ năv nhƠăn c n m gi và ki m soát Ngu n l c c a m t

đ năv nhƠăn c đ c huyăđ ng tr c ti p t xã h i ho c gián ti păthôngăquaăcácăđ năv nhƠăn c khác, ho c c ngăcóăth đ c hình thành t các kho n n vay và các kho n ph i

tr khác,ăsauăđó,ăchúngăs đ c phân b , s d ng theo nh ng cách th c phù h p v i m c đích ho tăđ ng c aăđ năv nhƠăn c S t n t i và v năđ ng c a các ngu n l c th hi n thông qua s t n t i và v năđ ng c a các lo i tài s n, n ph i tr , ngu n kinh phí, qu , các

kho n thu ho c thu nh p, chi ho c chi phí, th ngăd ăho c thâm h t thu n và các lo i tài

s năkhácăliênăquanăđ n ho tăđ ng c aăđ năv đ c xem là nh ngăđ iăt ng k toán trong

k toán nhƠăn c

Tùy thu c vào m căđíchăho tăđ ng c aăđ năv nhƠăn c, ngu n l c đ c chú tr ng nh m

ph c v cho quá trình ho tăđ ng c ngănh ăc ăs k toán đ c l a ch n nh măđ m b o cho vi c ghi nh n các đ iăt ng k toán s có s khác nhau

1 1.2.2ăC ăs k toán

1.1.2.2.1 Các lo iăc ăs k toán

Ngu n l c kinh t vỢ Ế s d n tích trong k toán doanh nghi p

Trong các doanh nghi p SXKD, t t c ngu n l c kinh t đ uăđ c ghi nh năvƠăđánhăgiáă

đ yăđ B i doanh nghi păquanăđi m m i ngu n l căđ u có kh n ngămangăl i m t dòng

ti n tr c ti p ho c t o ra m t dòng ti n gián ti p thông qua quá trình ph c v cho vi c tìm

ki m l i nhu n c a doanh nghi p C ă s k toán d n tíchă đ c s d ngă đ ghi nh n doanh thu và chi phí trong k m t cách phù h p nh măđánhăgiáăl i nhu n h p lý Ph ngătrình k toán ph n ánh t t c tài s n, n ph i tr và v n ch s h u c a doanh nghi p S thayăđ i c a l i nhu n gi l i trong v n ch s h u th hi n kh n ngăb o toàn v năđ uăt ă

c a doanh nghi p

Khác v i doanh nghi p, nh ng ho tăđ ng phi l i nhu n trongăđ năv nhƠăn c đ u làm phát sinh nhu c u tiêu dùng các lo i hàng hóa, d ch v Vì v y, đ năv th ng chú tr ng

đ n nh ng ngu n l c có th đáp ng nhu c u chi tiêu hi n hành u tiên ph i k đ n là

v n b ng ti n.ă ơy là ngu n l c ch c ch n nh t đ chi tiêu mà không g p b t k h n ch chuy năđ i thành ti n nào Ti păđ n là ngu n l c tài chính ng n h n Ngoài v n b ng

ti n, ngu n l c này còn bao g m các kho n ph i thu ng n h n và nh ng tài s n ng n h n khác có th s năsƠngăđápă ng nhu c u thanh toán n ng n h n và các kho n tiêu dùng phátăsinhătrongăn măhi n hành Ngu n l c tài chính dài h năkhôngăđ c n m gi cho m c đíchăchiătiêuăhi n hành nên th ngăkhôngăđ c chú tr ngătrongăđ năv nhƠăn c

Ngu n l c ti n vỢ Ế s ti n m t trong k toán nểỢ n c

Gi đ nh đ năv nhƠăn c ch quanătơmăđ n v n b ng ti n,ăc ăs k toánăđ c l a ch năđ ghi nh n s thayăđ i c a dòng ti n là c ăs ti n m t Theo đó, thu nh păđ c ghi nh n trong k th c t thuăđ c ti năvƠăchiăphíăđ c ghi nh n trong k th c t đƣăchiăti n mà khôngăquanătơmăđ n kho n thu nh păhayăchiăphíăđóăth c t liênăquanăđ n k nào và gi a chúng có phù h p v i nhau hay không Không có kho n n ph i thu, hàng t n kho, TSC hay kho n n ph i tr nƠoăđ c ghi nh n Ph ngătrìnhăk toán d aătrênăc ăs ti n m t

ch ph n ánh ti n và s d ăv n b ng ti n Ngu n l c duy nh t đ c ghi nh n lúc này là

v n b ng ti n và dòngăl uăchuy n ngu n l c chính là dòngăl uăchuy n ti n t Tuy nhiên,

n u ch d a vào v n b ng ti năđ đánhăgiáăkh n ngăchiătiêuăhi n hành c aăđ năv nhà

n c thì có v nh ăk toánăđƣăquáăth n tr ng B i l nhu c u chi tiêu hi n hành s phát sinh d n d n trong su tăn m, và trong kho ng th i gianăđó,ănh ng kho n n ch c ch n s thuăđ c th iăđi măđ uăn măc ngăd n d năđ c thu h i đ đápă ng m t ph n ho c toàn

b nhu c u chi tiêu này Vi c xem v n b ng ti n là ngu n l c tài chính hi n hành duy

nh t có th d năđ n đánhăgiáăkhông đúngăn ngăl c chi tiêu th c s c a đ năv nhƠăn c trongăn mătƠiăchính

Ngu n l c tài chính ng n h n vỢ Ế s d n tíẾể Ếó đi u ch nh trong k toán nểỢ n c

Nh ng nh năđ nhătrênăđƣătácăđ ngălƠmăthayăđ i quanăđi m c aănhƠăn c v ngu n l c

H b tăđ u chú tr ngăh năđ n nh ng ngu n l c tài chính ng n h n khác bên c nh v n

b ng ti n C ăs k toánăđ c l a ch năđ h ch toán ngu n l c m i lƠăc ăs d n tích có

đi u ch nh.ă ơyălƠăm t d ngăc ăs k toán k t h p gi aăc ăs ti n m tăvƠăc ăs d n tích, trongăđó,ăthuănh păđ c ghi nh n trong k mà nó có th đoăl ng và s n sàng đ c dùng

đ chi tiêu trong k hi n hành,ăchiăphíăđ c ghi nh n trong k đƣăphátăsinhăcácăngh aăv phápălỦ,ăngh aăv này có th đoăl ng và s đ c thanh toán b ng nh ng ngu n l c tài chính hi n hành Ph ngătrình k toán ph n ánh tài s n ng n h n, n ng n h n và s d ă

v năl uăđ ng c aăđ năv Ngu n l c thu n c aăđ năv đ c bi u hi năd i d ng v năl uă

đ ngăvƠădòngăl uăchuy n ngu n l c chính là dòng l uăchuy n v năl uăđ ng, thay th cho dòngăl uăchuy n ti n t đ năthu n c a k toán ti n m t

Nh ng phân tích nêu trên cho th y s khác bi t trongăquanăđi m v ngu n l c gi aăđ năv nhƠăn c và doanh nghi p năv nhƠăn c ch chú tr ngăđ n nh ng ngu n l c có kh

n ngăđápă ng nhu c u chi tiêu hi năhƠnh.ăTrongăkhiăđó, t t c ngu n l c kinh t đ uăđ c xem là quan tr ngăđ i v i doanh nghi p và m c tiêu c a doanh nghi p là phân b các ngu n l c khan hi m vào các ho tăđ ngăđ s d ng chúng m t cách hi u qu nh t S khác bi t này đƣăt o ra nh ng tranh cãi trong cách th c qu n lý ngu n l c c aănhƠăn c đóălƠăvi cănhƠăn c b qua các ngu n l c dài h n có làm gi m hi u qu s d ngăđ i v i

nh ng ngu n l c này hay không? Và li uăcácăđ năv nhƠăn c có nên áp d ng cách th c

qu n lý ngu n l c và l a ch năc ăs k toán d n tích t ngăt doanh nghi păđ cung c p thôngătinăđ yăđ v ngu n l c nh m nâng cao tính hi u qu trong qu n lý và s d ng các ngu n l c c aănhƠăn c hay không?

Hi nănay,ăđ năv HCSN Vi t Nam s d ng song song hai lo iăc ăs k toánăđ ghi nh n

và báo cáo các nghi p v phát sinh trong ho tăđ ngănhƠăn c và ho tăđ ng SXKD t i đ nă

v Trongăđó,ăho tăđ ngănhƠăn căđ c ghi nh n d aătrênăc ăs d nătíchăcóăđi u ch nh, tuyănhiênăđ n cu i k s đ căđi u ch nh l i theoăc ăs ti n m tăcóăđi u ch nh và ho t

đ ng SXKD đ c ghi nh n d aătrênăc ăs d n tích đ yăđ

C s k toán trong ho t đ ng nhà n c

i v i ho tăđ ngănhƠăn c, h u h tăcácăđ năv HCSN đ u d a vào ngu n kinh phí t NSNN đ đápă ng nhu c u chi tiêu c a mình M t s đ n v có kh n ngăt đ m b o chi tiêu thông qua các ngu n thu s nghi pă(nh ăđ năv s nghi p giáo d c,ăđƠoăt o,ăđ năv

s nghi p y t ầ)ănh ngăph n l n nh ng ngu năthuănƠyăc ngăch u s qu n lý c a ngân sáchă(nh ăh c phí, vi năphíầ).ăCóăth th y r ng s ph thu c v m t tài chính c aăđ năv HCSN vào NSNN còn r t l n Vì v y, trách nhi m c aăđ năv là ph i gi iătrìnhătr c nhà

n c v tình hình ti p nh n và s d ng ngu n l cătƠiăchínhă đ c ngân sách c p ho c

đ c phép thu theo cách th c qu n lý tài chính c aănhƠăn c

Hi n t i, h th ng tài chính c aănhƠăn c Vi tăNamăđ c t ch c thành: tài chính qu NSNN, tài chính qu đ c thù và tài chính qu HCSN.ăTrongăđó,ătƠiăchínhăNSNNăđóngăvaiătrò ch đ o trong vi c phân b ngu n l c tài chính c aănhƠăn c Thông tin tài chính do

h th ng này cung c pătr căđơyăđ c thi t l p d aătrênăc ăs ti n m t thu n túy theo quy

đ nh c a Lu tăngơnăsách.ăNh ngăhi n nay, cùng v iăxuăh ng c i cách qu n lý tài chính côngăđangădi n ra m nh m trên th gi i, vi c ban hành và tri n khai H th ng thông tin

qu n lý ngân sách và kho b c (TABMIS) c a B Tài chính đƣăt ngăb c chuy n h th ng

k toán NSNN sang áp d ng c ăs k toán ti n m t có đi u ch nh và d n d n s h ng

đ n áp d ngăc ăs d nătíchătrongăt ngălai.ăKhácăv i k toán NSNN, Ch đ k toán HCSNăđ c B Tài chính ban hành cùng v i kho ng th i gian ban hành Ch đ k toán doanh nghi păđƣăk th a nh ng nguyên t căvƠăph ngăphápăh ch toán m i d aătrênăc ăs

d n tích c a k toán doanh nghi p.ăTuyănhiên,ăđ qu n lý th ng nh t n n tài chính qu c gia,ănhƠăn căquyăđ nh nh ng thôngătinăliênăquanăđ n ho tăđ ngănhƠăn c phát sinh t i

đ năv HCSN ph iăđ c cung c p d aătrênăc ăs k toánăt ngăt nh ăNSNN i u này đƣăd năđ n nh ngăquyăđ nh h ch toán ph c t p do vi c áp d ng đanăxenăc ăs ti n m t và

c ăs d n tích trong các nghi p v phát sinh t iăđ năv C th nh ăsau:

 Ph n l n các kho n thu nh păliênăquanăđ n các ho tăđ ngănhƠăn cănh ăkinhăphíă

do ngân sách c p, thu phí, l phí và các kho năthuăkhácăđ uăđ c ghi nh n và báo cáo d a trên các nghi p v th c thu b ng ti n, t c d a trênăc ăs ti n m t; m t vài ngu n thu phí, l phí ho c ngu n vi n tr không hoàn l i phát sinh t iă đ nă v

nh ngăthu c quy n qu n lý c a ngân sách n uăch aăcóăk ho ch s d ng trong

n măhi n hành th hi n thông qua d toánăđ c duy t b iăc ăquanătƠiăchínhăthì khôngăđ c h chătoánăvƠoăthuătrongăn măhi n hành mà ph i treo l iăđ đ aăvƠoăthuă

c aă n mă sau,ă t că n mă đ c phép s d ng.ă Ph ngă phápă h ch toán này rõ ràng không d aătrênăc ăs ti n m t thu nătúyănh ăcácăkho n thu nh p nêu trên mà có xu

h ng nghiêng v k toán d n tích có đi u ch nh

 Các kho năchiăphíăliênăquanăđ n ho tăđ ngănhƠăn cănh ăti năl ng,ăti n công,

ph c p cho công ch c, viên ch căvƠăng iălaoăđ ng, chi phí v tăt ,ăv năphòngă

ph m, TSC , chi phí d ch v mua ngoài, chi phí nghi p v đ c thù, chi phí trích

l p các qu ầăđ c phép ghi nh n ngay khi phát sinh trong k , t c d a trên c ăs

d nătíchănh ngă đ n cu i k ph iă đ c báo cáo d aătrênăc ă s ti n m tăcóăđi u

ch nh T i th iăđi m cu i k , các kho năchiăphíăch aăthanhătoánănh ăti năl ng,ă

ti n công, ph c p, chi phí d ch v muaăngoƠiầăs đ căđ năv thanh toán cho các

đ iăt ng và vì v y, không t o nên s khác bi t gi aăchiăphíătheoăc ăs d n tích và chiătheoăc ăs ti n m t M t s kho năchiăphíănh ăchiăphíătr tr c, chi phí trích

l p các qu v năđ c gi nguyên theo ghi nh năbanăđ u và báo cáo d aătrênăc ăs

d nătích.ăTuyănhiên,ăđ i v i nh ng kho n chi mua s m v tăt ăho căTSC ăphátăsinh trong k đangăcònăn m l i s d ăcu i k c a các tài kho năt ngă ng theo

c ăs d n tích, m t bút toán s đ c ghi nh n nh măđi u ch nh kho n chi này vào chi ho tăđ ngătheoăc ăs ti n m t.ăBútătoánănƠyăđ c th c hi n d a trên các nhóm tài kho năđ c bi t ch có trong k toánănhƠăn c

M c dù k toánăđ năv HCSN có s d ng các nguyên t c c aăc ăs d nătíchăđ ghi nh n các nghi p v thu c ho tăđ ngănhƠăn cănh ngăcu i cùng thông tin v ho tăđ ng này v n

đ c trình bày và công b trên BCTC c aăđ năv theoăc ăs ti n m tăcóăđi u ch nh,ăt ngă

t nh ăk toán NSNN

C s k toán trong ho t đ ng SXKD

i v i ho tăđ ng SXKD, k toánăđ năv HCSN s d ngăc ăs d n tích đ yăđ đ h ch toán các nghi p v phát sinh thu c ho tăđ ng này.ăTheoăđó:

 Doanh thu ho tăđ ng SXKD bao g m doanh thu bán hàng và cung c p d ch v phù

h p v iă l nhă v c chuyên môn, doanh thu ho tă đ ng tài chính và các kho n thu

nh p khác g n li n v i ho tăđ ng SXKD s đ c ghi nh n khi doanhăthuăđƣăth c

hi n ho căđƣăt o thành;

 Chi phí ho tă đ ng SXKD nh ă chi phí ti nă l ng, ti n công, ph c p, chi phí nguyên, nhiên, v t li u, d ch v mua ngoài, chi phí kh u hao TSC , s a ch a TSC , chi phí tài chính và các kho n chi phí khác g n li n v i ho tăđ ng SXKD

s đ c ghi nh n khi chi phí th c t đƣăphátăsinh

C ăs k toánănƠyăt ngăt nh ăc ăs k toán áp d ng trong doanh nghi p.ă i u này là hoàn toàn phù h p vì nhìn chung m căđíchă c a ho tăđ ngăSXKDă trongăđ năv HCSN

c ngăt ngăt m căđíchăc a ho tăđ ng SXKD trong doanh nghi p

1.1.2.2.2 L a ch năc ăs k toán trong k toánănhƠăn c

C ăs k toánăđ c păđ n th iăđi m ghi nh n các nghi p v ho c s ki n kinh t tácăđ ng lƠmăthayăđ i ngu n l căbênătrongăđ năv nh m ph c v cho m căđíchăBCTC M i lo iăc ă

s k toán nhăh ngăkhácănhauăđ n quá trình ghi nh n các nghi p v , t đóăt o ra nh ng thông tin khác nhau v ngu n l c nh m th a mãn nhu c u thông tin c aăng i s d ng

N uănh ătr căđơyăngu n l c tr ng tâm c aăđ năv nhƠăn c ch là v n b ng ti n ho c ngu n l c tài chính ng n h n,ăthìăngƠyănay,ănóăđƣăd n d n bao quát t t c ngu n l c kinh

t c aă đ nă v S thayă đ iă quană đi m v ngu n l c c aă nhƠă n c xu t phát t nhi u

nguyênănhơnănh ăs táiăc ăc u b máy qu nălỦănhƠăn c t t p trung sang phân tán, chia táchănhƠăn c thành nh ngăđ năv t ch nh h năđ t qu n lý và t ch u trách nhi m,

đi uănƠyăđ t ra yêu c u bu căcácăđ năv ph i khai thác và s d ng nh ng ngu n l c t

ch m t cách hi u qu nh t; s phát tri n c aăc ăch th tr ng và nh ng thành công trong qu n lý tài chính c a khu v căt ănhơnăd năđ năđ xu t ng d ng các k thu t qu n

lý tài chính c a khu v c này vào khu v c công c aănhƠăn c, m t trong s đóălƠăk thu t

k toán d n tích; nh ng y u t tácăđ ng khác t lý thuy t t ch cănh ămôiătr ngăv năhóa, kinh t , pháp lu t c a t ch c, giá tr và m c tiêu ho tăđ ng c a t ch c trong xu

h ng h i nh p qu c t ầă(theoăHyndman,ăConnolly,ă2010) Khiăquanăđi m v ngu n l c thayăđ i t t y u d năđ n s chuy năđ iăc ăs k toán

Quá trình chuy năđ iăc ăs k toánănhƠăn c t c ăs ti n m tăsangăc ăs d n tích b tăđ u

di n ra t iăcácăn c phát tri n và d n d nălanăsangăcácăn căđangăphátătri n i uănƠyăđƣă

t o ra r t nhi u tranh cãi Nh ng ý ki n ng h c ăs d n tích cho r ng vi c áp d ngăc ă

s này s t oăraăđ c nhi u lo i thông tin h u ích, thích h păh năchoăvi c ra quy tăđ nh Xét ph m vi t ng th nhƠăn c, k toán d n tích mang l i thông tin t ngăquátăh năvìăbao hàm t t c các ngu n l c kinh t ,ătrongăđóăcóăc thông tin v dòng ti n c a k toán

ti n m t, t đóăt oăc ăs đ t ngăc ng qu n lý tài s n, qu n lý n côngăvƠăđánhăgiáăkh

n ngăthanhătoánăc aănhƠăn c K toán d nătíchăđ năgi n, d hi u và ph bi năh năđ i v i nhi uănhómăng i (nh ngăng i ho tăđ ngătrongăl nhăv c kinh t , tài chính, tín d ngầ),ătrongăkhiăđó,ăk toán ti n m t l iămangătínhăđ căthù,ăítăđ c s d ng r ng rãi nên có th gây khó hi u và khó phân tích Vi c áp d ngăc ăs d n tích giúp cung c p thông tin rõ

ràng, minh b chăc ngăgópăph n gi m thi uăchiăphíăđiăvay.ăNh ng lý thuy t, nguyên t c và chu n m c k toán d nătíchăđ c phát tri n t r tălơuăvƠăđ c xây d ng m t cách rõ ràng,

nh t quán khi n thông tin t o ra t k toán d n tích khó ng y t oăh năso v i thông tin c a

k toán ti n m t v n r t h n ch v nguyên t c k toán Xét ph măviăđ năv nhƠăn c,

k toán d n tích t oăraăc ăs gi i trình t tăh n,ăcungăc p thông tin cho vi c qu n lý các ngu n l c và công n đ yăđ h n,ăvƠăquanătr ngăh năh t là t o ra m tăc ăs đ đ nh giá các lo i hàng hóa và d ch v công c aăđ năv nhƠăn c Nh ngăng iăcóăquanăđi m ph n

đ i l iăđ aăraănh ng h n ch c aăc ăs d n tích nh m b o v c ăs k toánăc ăH ch ng minh b ng cách ch ra s khác bi t gi a m c tiêu ho tăđ ng c aănhƠăn c và c a doanh nghi p d năđ n không th s d ng cùng m t lo iăc ăs k toánăđ đánhăgiá.ăTheoăh ,ăc ă

s d n tích không th đánhăgiáăđ c h t k t qu đ u ra c a khu v c công mà ch t p trung xem xét l i ích gócăđ h p thông qua vi căđánhăgiáăchi phí và tính hi u qu Ngoài ra,

nó còn mang m t nh căđi m l n là ph thu c quá nhi u vào s xétăđoánăngh nghi p và

c tính c a k toán, làm m tăđiătínhăkháchăquanăc a thông tin H năn a chi phí b raăđ chuy năđ i và duy trì h th ng k toán d n tích c ngăcaoăh năsoăv i vi c duy trì h th ng

k toán ti n m t v năd ăđ năgi n, d hi u, khách quan và ít t n kém (theo Athukorala, 2003)

B t ch p nh ng tranh cãi còn t n t i xoay quanh vi c l a ch năc ăs k toán trong k toán nhƠăn c, trong nh ngăn măg n đơy,ăph n l n cácăn c thành viên c a T ch c h p tác và phát tri n kinh t (OECD)ăđƣăápăd ng k toán d n tích nh ng m căđ nh tăđ nh

và ngày càng có nhi uăn căđƣăvƠăđangălênăk ho ch cho s chuy năđ i c ăs k toán t

ti n m t sang d n tích Quá trình chuy năđ i c ăs k toán t i các n c có th di n ra

t ngăb c m t thông qua các d ng bi n th (c ăs k toán đi u ch nh) nh ă M và m t

s n c Châu Á nh ăIndonesia, Philippines, Trung Qu c; ho c chuy năđ i ngay t c ăs

ti n m tăsangăc ăs d nătíchănh New Zealand, Úc, Anh i u này cho th y vi c chuy n

đ iăc ăs k toán nhƠăn c t ti n m t sang d n tích là m t xu h ng phát tri n ti n b ,

và đ c ch p nh n r ng rãi h u h t các qu c gia trên th gi i

1.1.2.3 Mô hình k toán

K toán qu

K toán trongăđ năv nhƠăn căth ngăđ c t ch c theo mô hình k toán qu hay còn

g i là k toánăđaăho tăđ ng K toán qu đ c phát tri n d a trên lý thuy t qu đ c đ

xu t b i William Vatter Theo lý thuy t này, qu là m tăđ năv ho tăđ ng theo m t m c đíchăc th , bao g m tài s n và các gi i h n c a tài s n Ph ngătrìnhăk toánăc ăb n c a

qu đ c th hi n nh ăsau:ă∑ TÀI S N = ∑ CÁC GI I H N C A TÀI S N Khái ni m

“gi i h n c a tài s n” ph n ánh giá tr c a m t nhóm tài s n b gi i h n s d ng cho

nh ng m căđích xácăđ nh N ph i tr hay v n ch s h u / s d ăqu đ c xem là các ngh aăv kinh t ,ăphápălỦăápăđ t lên vi c s d ng tài s n (theoăV ăH uă c, 2010)

K toán qu ghi nh n nh ng khía c nhăđ c thù trong ho tăđ ng c aănhƠăn c Cácăđ năv

nhƠăn căđ c thành l p nh m th c hi n ch căn ng,ănhi m v c aănhƠăn c Các ch c

n ng,ănhi m v này đ c phân chia thành nhi u lo i ho tăđ ng v i m căđíchăkhác nhau

và v i nh ng ngu n l căđ c phân b gi i h n cho t ng ho tăđ ng.ă theo dõi, qu n lý vƠăđánhăgiáăk t qu c a t ng ho tăđ ng, k toánătrongăđ năv nhƠăn căđ c t ch c thành các qu khác nhau Trong đó,ăm i qu đ căxemănh ăm tăđ năv tài chính ậ k toánăđ c l p v i các tài kho nădùngăđ ghi nh n các nghi p v kinh t tácăđ ng lên tài

s n, n ph i tr và s d c a qu m t cách tr c ti p ho c gián ti p thông qua thu nh p, chi phí phát sinh trong qu BCTC c ngăđ c l p và trình bày riêng theo t ng qu nh m giúpăc ăquanăqu n lý c p trên ho c các bên có liên quan khác có th đánhăgiáătìnhăhìnhătƠiăchính và k t qu ho tăđ ng c a qu

Các lo i qu

H th ng k toán qu c aănhƠăn c bao g m ba lo i qu ch y u: qu nhƠăn c, qu doanh nghi p và qu y thác

Qu nhà n c

Qu nhƠăn căđ c thi t l p nh m theo dõi các ho tăđ ngănhƠăn c, bao g m ho tăđ ng

qu n lý nhƠăn c, ho tăđ ng cung c p hàng hóa và d ch v công choăng i dân mà không tínhăđ n kh n ngăchiătr c a h Các ho tăđ ngănƠyăth ngăđ c tài tr liên t c t ngu n thu thu , các kho n thu khác ho c các kho n kinh phí h tr t c p chính quy n Trách

nhi m c a đ năv là ti n hành thu ho c ti p nh n ngu nătƠiăchínhăđ chi tiêu theo d toán đƣăđ c phê duy t b i c ăquanăcóăth m quy n

Qu nhƠăn căđ c bi u hi n d ngăđ năgi n nh t chính là qu v n b ng ti n ho c v n

l uăđ ng c aănhƠăn c K toán qu nhƠăn c s d ngăc ăs ti n m t ho căc ăs d n tích cóăđi u ch nhăđ h ch toán các nghi p v phát sinh trong qu

Thôngăth ng, qu nhƠăn căđ c chia thành b n lo i nh m qu n lý, s d ng v n c a nhƠăn c theo nh ng m căđíchăkhácănhau,ăc th :

 Qu chung:ădùngăđ h ch toán t t c ngu n l c tài chính s d ng cho ho tăđ ng chung c aănhƠăn c nh ăl păpháp,ăhƠnhăpháp,ăt ăphápăvƠăho tăđ ng khác ngo i tr các ho tăđ ngăđ c h ch toán trong các qu khác

 Qu thu nh p đ c bi t:ădùngăđ h ch toán nh ng ngu n thu b gi i h n chi tiêu cho

nh ng m căđíchăđ c bi t theoăquyăđ nh pháp lu t

 Qu d án đ u t :ădùngăđ h ch toán nh ng ngu n l c tài chính s d ng cho vi c

mua s m ho c xây d ng TSC ,ă c ă s v t ch t h t ng ph c v choă ng i dân (không k TSC đ c hình thành t qu doanh nghi p)

 Qu thanh toán n vay:ădùngăđ h ch toán nh ng ngu n l c đ c tíchăl yănh m thanh toán ti n g c và ti n lãi vay dài h n c aănhƠăn c

M iăđ năv nhƠăn c ch có duy nh t m t qu chungănh ngăl i có th có m t ho c nhi u

qu trong các lo i qu nhƠăn c còn l i.ă i u này tùy thu căvƠoăquyăđ nh pháp lu t ho c yêu c u qu n lý các ho tăđ ng c a đ năv

Qu doanh nghi p

Qu doanh nghi păđ c thi t l p nh m theo dõi các ho tăđ ng kinh t c aănhƠăn c Ho t

đ ng này h ngăđ n vi c cung c p hàng hóa và d ch v choăcácăđ năv n i b c a nhà

n c ho c cho ng i dân bên ngoài V c ăb n, ho tăđ ng c a qu doanh nghi p t ngăt

ho tăđ ng c a doanh nghi p t ănhơnălƠăđ u th c hi n cung c p hàng hóa, d ch v cho khách hàng v i m t m c phí có th bùăđ p toàn b chi phí ho tăđ ng, t đóăb oătoƠnăđ c ngu n v năbanăđ u mà không c n góp thêm v năđ duy trì ho tăđ ng liên t c M t s đ nă

v đ cănhƠăn c thành l p vì m c tiêu l i nhu n hoàn toàn gi ngănh ăm t doanh nghi p kinhădoanh.ă theo dõi và h ch toán lo i ho tăđ ng này, k toán nhƠăn c s d ng hai

lo i qu doanh nghi p:

 Qu d ch v n i b :ădùngăđ h ch toán các ho tăđ ng cung c p hàng hóa và d ch

v ch y u cho các khách hàng n i b ậ c ăquan,ăđ năv nhƠăn c

 Qu doanh nghi p:ădùngăđ h ch toán các ho tăđ ng cung c p hàng hóa và d ch v

ch y u cho các khách hàng bên ngoài ậ cá nhân, t ch c ngoài xã h i

K toán qu doanh nghi p h ch toán d aă trênă c ă s d nă tíchă t ngă t doanh nghi p

Ph ngătrìnhăcơnăđ i c a qu bao g m t t c tài s n (k c tài s n dài h n), t t c kho n

n ph i tr (k c n dài h n) và s d ăc a qu chính là tài s n thu n hi n có trong qu

Qu y thác

Bên c nh hai lo i ho tăđ ng ch y u c aănhƠăn cănêuătrên,ănhƠăn c còn duy trì m t

ho tăđ ngăđ c thù là ho tăđ ng yăthác.ă theo dõi và h ch toán lo i ho tăđ ng này, k toán s d ng các lo i qu y thác, tín nhi mănh ăqu l ngăh u, phúc l i c aăng i lao

đ ng, qu yăthácăđ uăt ăho c qu đ i di n Tuy nhiên, do ph m vi gi i h n c aăđ tài, các lo i qu đ c thù này s khôngăđ c ti p t căđ c p sơuăh n.ăChúng tôi ch trình bày khái quát m c này nh m gi i thi uăđ yăđ các lo i qu trong mô hình k toán qu c a nhƠăn c

Các nhóm tài kho n đ c bi t

Qua phân tích các lo i qu nêu trên, có th th y rõ r ng qu nhƠăn c không theo dõi và

h ch toán t t c tài s n và n ph i tr phát sinh trong ho tăđ ng chung c aănhƠăn c mà

ch t p trung vào v n b ng ti n ho c tài s n ng n h n và n ng n h n.ă i u này không có ngh aălƠăcácăho tăđ ngănhƠăn c không phát sinh tài s n dài h n và n dài h n Trái l i, nhà n c c năđ uăt ăr t l n vào TSC nh m ph c v cho quá trình ho tăđ ngăc ngănh ăcung c p d ch v công cho xã h i M t khác, n u kho n thu t thu và các kho n thu khác khôngăđ đápă ng nhu c u chi tiêu, thì vi cănhƠăn căđiăvayădƠiăh n t các cá nhân, t

ch c bên ngoài xã h iăđ b sung ngu n tài chính cho NSNN lƠăđi uăbìnhăth ng Tuy nhiên, do yêu c u qu n lý c a qu nhƠăn c t p trung ch y u vào v n b ng ti n ho c

v năl uăđ ng, t c ch liênăquanăđ n ti n ho c tài s n ng n h n và n ng n h n, nên tài s n dài h n và n dài h n s khôngăđ c theo dõi trong các qu nƠy.ăThayăvƠoăđó,ăchúngăs

đ c theo dõi và h ch toán trong các nhóm tài kho năđ c bi t, bao g m: nhóm tài kho n TSC chung và nhóm tài kho n n dài h n chung

Nhóm tài kho n tài s n c đ nh chung

Khi m t TSC thu c ho tăđ ngănhƠăn c hình thành, chúng s đ c h ch toán vào nhóm tài kho năđ c bi t dành riêng cho TSC thu c ho tăđ ng này Ph ngătrìnhăk toán c a nhóm tài kho n TSC bao g m các kho n m căliênăquanăđ n TSC m t v và v còn

l i th hi n giá tr c a ngu n l cătƠiăchínhăđƣăhìnhăthƠnhăTSC

TÀI S N C NH = NGU N L CăTÀIăCHệNHă ÃăHỊNHăTHÀNHăTÀI S N C NH

Nhóm tài kho n này ch b tácăđ ngăkhiăđ năv nhƠăn c ti n hành mua s m, thanh lý

ho c tính hao mòn TSC Giá tr hao mòn TSC (n uă đ c ghi nh n) s không nh

h ngăđ n chi phí c a các qu nhƠăn c mà ch làm gi m giá tr c a ngu n l c tài chính đƣăhìnhăthƠnhăTSC

Nhóm tài kho n n dài h n chung

Nhóm tài kho nănƠyăđóngăvaiătròănh ăm t b ng danh sách li t kê các kho n n dài h n phát sinh trong ho tăđ ng chung c aănhƠăn c v iăph ngătrìnhăk toán bao g m t ng s

ti n c n có ho căđƣăcóăđ tr n dài h n m t v và giá tr c a t t c kho n n dài h n

ng v i giá tr c a kho n n dài h n đ c ghi nh n vào nhóm tài kho n.ăThayăvƠoăđó,ăs

ti năthuăđ c s đ c đ aăvƠoăqu v n b ng ti n ho c v năl uăđ ng phù h p v i m c đíchăs d ng ti n c aănhƠăn c (theo Beams, Brozovsky, Shoulders, 2000)

Nh ăv y, k toán ho tăđ ngănhƠăn c s d ng song song qu nhƠăn c và các nhóm tài kho n đ c bi t đ h ch toán các ngu n l c phát sinh trong ho tăđ ngănhƠăn c, trong khi

đó, ho tăđ ng kinh t c aănhƠăn c ch s d ng qu doanh nghi păđ h ch toán t t c ngu n l c kinh t thu c ho tăđ ng c a mình i u này xu t phát t quanăđi m qu n lý ngu n l c khác nhau gi a hai lo i ho tăđ ng c aănhƠăn c Và ch ng nào s khác bi t này còn t n t iăthìănhƠăn c còn ph i duy trì hai h th ng k toán d aătrênăhaiăc ăs k

toánăkhácănhauănh ăđƣătrìnhăbƠyă trên

Vi t Nam, k toán HCSN c ngăđ c t ch c theo mô hình k toán qu Tuy nhiên, nó không hoàn toàn gi ng v i mô hình qu nêu trên

V i hai lo i ho tăđ ng ch y u là ho tăđ ngănhƠăn c (bao g m ho tăđ ngăth ng xuyên,

ho tăđ ngăkhôngăth ng xuyên, ho tăđ ng d án, ho tăđ ng th c hi n H,ăho tăđ ng

đ uăt ăXDCB)ăvƠăho tăđ ng SXKD, m i ho tăđ ngăđ căxemănh ăm t qu vƠăđ c theo dõi riêng trên t ng b tài kho n C th nh ăsau:

 Qu ho tăđ ngăth ng xuyên bao g m tài kho n Ngu n kinh phí ho tăđ ngăth ng xuyên (46121) và Chi ho tăđ ngăth ng xuyên (66121)

 Qu ho tăđ ngăkhôngăth ng xuyên bao g m tài kho n Ngu n kinh phí ho tăđ ng khôngăth ng xuyên (46122) và Chi ho tăđ ngăkhôngăth ng xuyên (66122)

 Qu ho tăđ ng th c hi năch ngătrình,ăd án bao g m tài kho n Ngu n kinh phí

d án (462) và Chi d án (662)

 Qu ho tăđ ng th c hi n H c aănhƠăn c bao g m tài kho n Ngu n kinh phí

th c hi n H c aănhƠăn c (465) và Chi th c hi n H c aănhƠăn c (635)

 Qu ho tăđ ngăđ uăt ăXDCBăbaoăg m tài kho n Ngu năkinhăphíăđ uăt ăXDCBă(441) và XDCB d dang (241)

 Qu ho tă đ ng SXKD bao g m tài kho n Ngu n v n kinh doanh (411) và Thu

ho tăđ ng SXKD (531), Chi ho tăđ ng SXKD (631)

i m khác bi t gi a mô hình k toán qu Vi t Nam so v i mô hình k toán qu thu n túy là b tài kho n riêng c a qu ch bao g m các tài kho n ngu n kinh phí / ngu n v n, tài kho n thu nh p và chi phí mà không có các tài kho n tài s n và n ph i tr Thay vào đó,ăcácăđ iăt ng tài s n và n ph i tr thu c các qu ho tăđ ng khác nhau s đ c h ch

toán trên tài kho n tài s n và n ph i tr chung c aăđ năv V i cách th c t ch c tài kho nănh ăv y, ch có các kho n thu nh p, chi phí và ngu n kinh phí / ngu n v n đ c

h ch toán và báo cáo riêng theo t ng qu ho tăđ ng, còn các kho n m c tài s n và n

ph i tr ch đ c theo dõi và báo cáo chung cho toàn b đ năv báo cáo

Bên c nh các lo i qu ho tăđ ng,ăđ năv HCSN còn s d ng các tài kho năđ c bi tănh ă

TK 337 “Kinhăphíăđƣăquy t toán chuy năn măsau” và TK 466 “Ngu năkinhăphíăđƣăhìnhăthành TSC ”.ă ơyălƠănh ng tài kho n phát sinh do yêu c uăđi u ch nh các kho n chi phí

đ c ghi nh nătheoăc ăs d n tích trong k thành các kho năchiăđ c ghi nh nătheoăc ăs

ti n m t th iăđi m cu i k nh m ph c v cho công tác quy t toán chi NSNN

N u ch xem xét k t qu cu i cùng sau khi đi u ch nh, thì TK 337 và TK 466 cùng ph n ánh ngu nătƠiăchínhăđƣăhìnhăthƠnhăv tăt ,ăTSC và giá tr XDCB d dang hi n có trong

đ nă v HCSN t i th iă đi m cu i k t ngă t nh ă tƠiă kho nă “Ngu nă tƠiă chínhă đƣă hìnhăthành TSC ”ăthu c nhóm tài kho n TSC chung trong mô hình k toán qu thu n túy Tuyănhiên,ăkhiăxemăxétăcácăbútătoánăđi u ch nh, ta s th y s khácănhauătrongăc ăs h ch toán gi a k toán HCSN và k toánănhƠăn c theo lý thuy t Theo lý thuy t, k toán qu nhƠăn c có th h ch toán d aătrênăc ăs ti n m t,ăc ăs d nătíchăcóăđi u ch nh ho căc ă

s d nătíchăđ yăđ N u s l a ch n không ph iălƠăc ăs d nătíchăđ yăđ thì khi phát sinh

m t kho n chi mua s m v tăt ăhayăTSC ,ăkho n chi này l p t căđ căđ aăvƠoăchiăphíătrong k ,ăthayăvìăghiăt ngătƠiăs n.ăVƠănh ăv y, giá tr c a v tăt ăvƠăTSC ăhi n có trong

đ năv s đ c th hi n trên BCTC kho n m c chi phí, ch không ph i kho n m c tài

s n hi n có t iăđ năv ă kh c ph c, m t bút toán b sungăđ c th c hi n nh măđ aăgiáă

tr v tăt ăvƠăTSC ălênătƠiăkho n tài s n và tài kho n ngu n hình thành tài s năt ngă ng (ghi n tài kho n v tăt ,ăTSC ăvƠăghiăcóătƠiăkho n ngu nătƠiăchínhăđƣăhìnhăthƠnhăv tăt ăvƠăTSC ).ăNh ng tài kho nănƠyăđ c x p vào nhóm tài kho năđ c bi t,ădùngăđ ghi nh n

nh ng tài s n khôngăđ c ghi nh n trong qu nhƠăn cănh ngăv n t n t iătrongăđ năv và

ph iăđ c qu n lý, theo dõi và báo cáo m t cách thích h p.ăTrongăkhiăđó,ănhómătƠiăkho n

đ c bi t trong k toán HCSN l i hình thành theo chi uăh ngăng c v i cách th c nêu trên H u h t các nghi p v phátăsinhătrongăđ năv HCSNăđ uăđ c ghi nh n d aătrênăc ă

s d nătích.ăTheoăc ăs này, các kho n chi mua s m v tăt ăhayăTSC ăph c v cho ho t

đ ngănhƠăn căđ căghiăt ngăgiáătr tài s n c aăđ năv và giá tr này ch đ căđ aăvƠoăchiăphí khi v tăt ăđ c s d ng ho căTSC ăb hao mòn Tuy nhiên, thông tin v chiăphíăđ c ghi nh nătheoăc ăs d n tích l i không phù h p v i yêu c u qu n lý thu, chi d aătrênăc ă

s ti n m t c aăNSNN,ădoăđó,ăk toán b t bu c ph i th c hi năbútătoánăđi u ch nh các kho n chi phí theo c ăs d n tích thành các kho năchiătheoăc ăs ti n m t (ghi n TK

661, 662, 635 ậ Chi ho tăđ ngănhƠăn c và ghi có TK 337, 466) Có th th y r ng các tài kho năđ c bi t trong k toánăHCSNăđ căhìnhăthƠnhăđ đápă ng yêu c uăđi u ch nh này

Và s khác nhau gi a bút toán b sung trong k toánănhƠăn c theo lý thuy t và bút toán

đi u ch nh trong k toánăHCSNăđ c lý gi i b i vi c s d ng nh ng lo iăc ăs k toán banăđ u khác nhau

1.2.1 Nh ng v năđ chung v báo cáo tài chính c aăđ năv nhƠăn c

1.2.1.1 Khái ni m báo cáo tài chính

BCTC là m t b ph n trong h th ng báo cáo k toán c aăđ năv nhƠăn c, đ c thi t l p

nh m cung c p thông tin kinh t ậ tài chính h u ích cho cácăđ iăt ng có nhu c u s

d ng thông tin v đ n v báoăcáoăđ đ aăra các quy tăđ nh kinh t ậ tài chính thích h p

M t b BCTC có ch tăl ng ph i th hi năđ căcácăđ căđi mănh ăcóăth hi uăđ c, thích

h p,ăđángătinăc y và có th soăsánhăđ c

Có th hi u đ c

cung c p thông tin h u ích, BCTC ph i đ c l p và trình bày theo m t cách th c có

th giúpăchoăng i đ c báo cáo hi uăđ c chúng.ăNg iăđ căđ c gi đ nh là có m t ki n

th c v kinh t , tài chính, k toán nh tăđ nh và có thi n chí, n l c trong vi c đ c BCTC

Thích h p

Thông tin trên BCTC s tr nên h u ích khi nó thích h p v i nhu c u ra quy tăđ nh c a

ng iăđ c Thông tin đ c xem là thích h p khi nó có th giúp ng iăđ căđánhăgiáăđ c

k t qu ho tăđ ng trong quá kh , xác nh n n ngăl c ho tăđ ng hi n t i và d báoăđ c

di n bi n ho tăđ ng trongăt ngălai Tính thích h p c a thông tin ch u nhăh ng b i n i dung và tính tr ng y u c a thông tin

ánỂ tin Ế y

ángătinăc yăngh aălƠăkhôngăcóăsaiăl ch tr ng y u và ph n ánh trung th c thông tin kinh

t ậ tài chính c n ph iătrìnhăbƠy.ă thôngătinăđáng tin c y, BCTC đ c yêu c u ph i trình bày m t cách trung th c, n i dung quan tr ngăh năhìnhăth c, không thiên l ch, th n

tr ngăvƠăđ yăđ

Có th so sánh đ c

BCTC ch h u ích khi có th so sánh v iăn mătr c ho c v iăcácăđ năv khác Vì v y, các nghi p v / s ki n gi ng nhau ph iăđ c ghi nh n và trình bày m t cách nh t quán trong toƠnăđ năv , gi a các th i k và gi aăcácăđ năv Vi c thuy t minh là c n thi tăđ đ m b o thông tin có th soăsánhăđ c

Vi c áp d ngăcácăđ căđi m ch tăl ng và các chu n m c k toán thích h p s mang l i s trình bày trung th c và h p lý cho BCTC c aăđ năv nhƠăn c Tuy nhiên, m căđ áp

d ngăcácăđ căđi m ch tăl ng b ph thu c vào m t s h n ch nh ăs k p th i trong vi c cung c p thông tin, s cơnăđ i gi a l i ích mang l i t thông tin và chi phí đ t o ra chúng

c ngă nh ă s cơnă đ i gi aă cácă đ că đi m ch tă l ng nh m th a mãn các m c đích c a BCTC (theo IFAC, 2007)

1.2.1.2 M căđích c a báo cáo tài chính

Qua khái ni m v BCTC, có th th y r ng BCTC c aăđ năv nhƠăn c đ c l p nh m

m căđíchăcungăc p thông tin kinh t ậ tài chính h u ích cho vi c ra quy tăđ nh.ă th c

hi năđi u này, BCTC c n cung c p thông tin v tình hình tài chính, k t qu ho tăđ ng và

s thayăđ i c a dòng ti năbênătrongăđ năv Nh ng thông tin này có th giúpăng iăđ c đánhăgiáăk t qu ho tăđ ng trong quá kh , xác nh n tình hình tài chính hi n t i và d báo

đ c s thayăđ i c a dòng ti nătrongăt ngălaiăc aăđ năv

Ngoài ra, BCTC c ngăchoăth y k t qu c a vi c qu nălỦăc ngănh ăvi c th c hi n trách nhi m gi i trình c a nhà qu n lý đ i v i các ngu n l căđ c nhƠăn c y thác i u này lƠăc ăs cho vi c quy tăđ nh ti p t c b nhi m nhà qu n lý c a c ăquanăcóăth m quy n

1.2.1.3 iăt ng s d ng báo cáo tài chính

Cácăđ iăt ng có nhu c u s d ng thông tin trên BCTC c aăđ năv nhƠăn c r tăđaăd ng,

có th đ c chia thành ba nhóm:ăđ iăt ng thu c n i b đ năv , c ăquanănhƠăn c có

th m quy n vƠăđ iăt ng khác

i t ng thu c n i b đ n v bao g m nhà qu n lý và nh ngăng iălaoăđ ng bên trong

đ năv ă ơyălƠănh ng đ iăt ng tr c ti p đi u hành, t ch c th c hi n các ho tăđ ngăđ ng

th i ch u trách nhi m báo cáo v iăc ăquanănhƠăn c có th m quy n v tình hình và k t

qu ho tăđ ng di n ra bên trong đ năv c a mình

Nhà qu n lý

Nhà qu n lý ch u trách nhi m qu nălỦ,ăđi u hành các ho tăđ ngătrongăđ năv nhƠăn c theo các chính sách và quyăđ nh pháp lý;ăđ ng th i ch u trách nhi m ti p nh n, phân b

và s d ng các ngu n l cădoănhƠăn c y thác theo d toánăđ c duy t Thông tin công

b trên BCTC đ c h s d ngănh ăm tăph ng ti năđ th c hi n trách nhi m gi i trình

tr cănhƠăn c và xã h i

M t khác, b n thân nhà qu nălỦăc ngăc n s d ng các thông tin t ng quát trên BCTC đ

th c hi n các th t c phơnătích,ăđánhăgiá và d báo, t đóăđ aăraăcácăquy tăđ nh qu n lý,

đi u hành thích h p,ăđ c bi t là khi h th ng k toán qu n tr trong các đ năv công l p còn nhi u h n ch

NỂ i ệao đ nỂ tronỂ đ n v

Có th th y trong các doanh nghi p t ănhơnăho tăđ ng vì m c tiêu l i nhu n, nhu c u s

d ng thông tin tài chính c aăng iălaoăđ ng còn r t khiêm t n.ăNh ngătrongăm tăđ năv nhƠăn c ch y u ti p nh n ngu n l c t xã h iăđ th c hi n các ho tăđ ng không vì l i nhu n, vai trò c aăng iălaoăđ ng trong vi c thay m t nhƠăn căc ngănh ăxƣăh i giám sát,

ki m tra các ho tăđ ng tài chính c aăđ n v l iăđ căđ cao Ngoài ra, theo quy ch dân

ch trongăcácăđ năv công l p, m i ch tr ng,ăk ho ch s d ng các ngu n l c ph i

đ c xây d ng d a trên s góp ý và đ ng thu n c a t p th ng iălaoăđ ng.ă th c hi n

t tăvaiătròănƠy,ăng iălaoăđ ngăc ngăc năđ c cung c p thông tin thông qua các BCTC

C quan nhà n c có th m quy n là nh ngăc ăquanăđ i di năchoănhƠăn c th c hi n ch c

n ngăqu nălỦănhƠăn c các c păđ vƠăcácăl nhăv c khác nhau Nh ngăc ăquanănƠyăcóăquy n ki m soát ho c nhăh ngăđángăk đ n các ho tăđ ng di n ra t i m tăđ năv công

l p ho c có m i quan h nh tăđ nh v iăđ năv , t đóăd năđ n nhu c u s d ng thông tin kinh t ậ tài chính c aăđ năv đ ph c v cho các quy tăđ nh qu n lý c a mình Có th k

đ n m t s c ăquanănh ăc ăquan qu n lý c p trên, c ăquanătƠiăchính,ăKBNN, ki m toán nhƠăn c vƠăc ăquanăthu

ph iăđ c cung c p cho c ăquan qu n lý c p trên đ h th c hi n trách nhi m theo quy

đ nh nhƠăn c

C quan tài chính

C ăquanătƠiăchínhăcác c p có trách nhi m ch đ o công tác k toán ngân sách thu c ph m

vi qu n lý; xét duy t, th măđ nh BCTC c aăcácăđ năv nhƠăn c; l p quy t toán thu, chi ngân sách c p mình; t ng h p báo cáo quy t toán thu, chi NSNN trênăđ a bàn Có th nói BCTC c a các đ năv nhƠăn c v aălƠăđ iăt ng ki m tra v a là ngu n d li uăđ c ăquan này th c hi n ch căn ngăqu n lý nhƠăn c v tài chính và ngân sách

Kho b Ế nểỢ n c

KBNN các c p có trách nhi m t ch c k toán thu, chi NSNN,ăđ nh k báo cáo tình hình

th c hi n thu, chi ngân sách theo d toánăđ c giao và theo m c l căngơnăsáchăchoăc ă

quanătƠiăchínhăđ ng c p;ăđ ng th i ti năhƠnhăđ i chi u, xác nh n s li u trên BCTC c a

đ năv có quan h v i NSNN theoăquyăđ nh c a ch đ k toánănhƠăn c

C quan thanh tra, ki m toán nểỢ n c

ơyălƠănh ngăc ăquan có trách nhi m ki m tra, ki m toán đ nh k ho căđ t xu t ho t

đ ng qu n lý, s d ng ngân sách, ti n và tài s n c aănhƠăn c t i các đ năv nhƠăn c

nh m c ng c và t ngăc ng s tuân th k lu t tài chính ậ k toán c aăcácăđ năv

C quan tểu

BCTC cung c p thông tin c n thi t cho vi c ki m tra các ho tăđ ng c aăđ năv nhƠăn c,

đ c bi t là nh ng ho tăđ ngăcóăphátăsinhăđ iăt ng ch u thu nh ăho tăđ ng SXKD, làm

c ăs cho vi c tính thu và các kho n ph i n p khác cho NSNN

NgoƠiăhaiănhómăđ iăt ng ch y u v a nêu, nh ng đ i t ng khác c ngăcóăth phát sinh

nhu c u thông tin v đ năv nhƠăn c nh ăcác nhà tài tr ,ănhƠăđ uăt ,ăch n , nhà cung

c p, gi i truy n thông báo chí và công chúng

Nhà tài tr

th c hi n các ho tăđ ng vì phúc l i chung c a xã h i, ngoài ngu n l c do ngân sách

c p và ngu n l căhuyăđ ng tr c ti p t dânăchúng,ăđ năv nhƠăn c còn ti p nh n ngu n tài tr , vi n tr đángăk t các t ch c,ăcáănhơnătrongăvƠăngoƠiăn c Tr c khi quy t

đ nh tài tr , các đ iăt ng này có nhu c u tìm hi u v n ngăl c qu n lý và s d ng các ngu n l c c aăđ năv nh n tài tr nh măđ m b o các ngu n l căđ c s d ng hi u qu và đúngăv i m căđíchătƠiătr ăDoăđó,ăđ năv nhƠăn c c n ch đ ng cung c păđ yăđ thông tin thông qua h th ng BCTC đ có th thuy t ph c đ c các nhà tài tr

NểỢ đ u t , Ếể n , nhà cung c p

Nhìn chung, các nhƠăđ uăt ,ăch n và nhà cung c p c n thông tin trên BCTC đ th c

hi n các quy tăđ nhăđ uăt ,ăchoăvayăho c cung c p hàng hóa, d ch v choăđ năv Và sau khiăđƣăth c hi n các quy tăđ nh, h l i c năthôngătinăđ giám sát và yêu c u đ năv ph i

th c hi n theo đúngăcamăk t trong h păđ ng ho c th a thu n gi a các bên

Truy n thông báo chí

Truy n thông báo chí là m tăkênhăđ i di n cho ti ng nói c a công chúng Thông qua vi c thu th p,ăphơnătích,ăđánhăgiáăthôngătinătƠiăchínhăc aăcácăđ năv nhƠăn c, h thay m t

côngăchúngăđ aăraăỦăki n v vi c phân b và s d ng các ngu n l c trong các ho tăđ ng

c aănhƠăn c

Công chúng vỢ đ i bi u c a h

H năaiăh t, công chúng ậ nh ng ng iăđóngăgópăngu n l c tài chính ch y u cho nhà

n c ậ là nh ngăng i quan tâm nhi u nh tăđ n vi cănhƠăn c s s d ngăđ ng ti n c a

h nh ăth nào, m căđ hi u qu raăsao.ă gi iătrìnhătr c công chúng v tình hình s

d ng các ngu n l c,ănhƠăn căc ngănh ăt ngăđ năv nhƠăn c bu c ph i công b BCTC

c a mình Tuy nhiên, không ph iăng iădơnănƠoăc ng có th hi uăđ c các thông tin trên BCTC Vì v y, h c năng iăcóăn ngăl căvƠăđángătinăc yăđ thay m t h giám sát vi c s

d ng ngu n l c c aănhƠăn c.ă óălƠănh ngăđ i bi u c a công chúng

V i m t danh sách khá r ng v đ iăt ng s d ng, BCTC không th th aămƣnăđ yăđ nhu

c u thông tin c a t t c các đ iăt ng Vì v y,ăđ iăt ng ch y u s d ng BCTC c n ph i

t NSNN ho c có m i quan h nh tăđ nh v i NSNN Doăđó, nhƠăn c đ c xem lƠăđ i

t ng ch y u s d ng BCTC c aăcácăđ năv này Ph n l n thông tin tài chính trên báo cáo c a các đ năv nhƠăn c đ c l p và trình bày tuân th theo lu tăđ nh nh m đápă ng yêu c u qu n lý thu, chi ngân sách và tài s n c a nhƠăn c mƠăch aăquanătơmăthíchăh p

đ n nhu c u thông tin c aăcácăđ iăt ng cung c p v n khác nh ănhƠătƠiătr ,ănhƠăđ uăt ,ă

ch n vƠăcácăđ iăt ng khác bênăngoƠiănhƠăn c M c dù ngu nătƠiăchínhăđ c cung c p

b i nhóm đ iăt ng này không chi m t tr ng ch y u trong t ng ngu n l c c aăđ năv

nh ngănóăl i góp ph n quan tr ng trong vi c gi i quy t tình tr ng thi u h t tài chính và duy trì ho tăđ ng c a đ năv Theo th i gian, ngu n l cănƠyăcóăxuăh ngăt ngălên.ăV năđ

đ t ra là li u BCTC c a đ năv nhà n c có c năđ c thi t k l iăđ đápă ng nhu c u thông tin chung c a nhi uăđ iăt ng

1.2.2 Thông tin trình bày trên báo cáo tài chính

Nh m th a mãn nhu c u thông tin h u ích cho vi c ra quy tăđ nh c a nhi uăđ iăt ng, BCTC cho m căđíchăchungăđ c thi t l p Thông tin cung c p trên BCTC mang tính t ng quát, ph n ánh t t c ngu n l cădoăđ năv nhƠăn c ki m soát t i m t th iăđi m nh tăđ nh

c ngănh ădòngăl uăchuy n ngu n l c trong su t th i k ho tăđ ng c aăđ năv

Nhìn chung, BCTC cung c p thông tin v tình hình tài chính, k t qu ho tăđ ng và s thayăđ i tình hình tài chính đ năv N i dung chi ti t c a thông tin và m căđíchăc a vi c cung c păthôngătinăđ c gi iăthíchănh ăsau:

 Tình hình tài chính c aăđ năv ch u nhăh ng b i các ngu n l cădoăđ năv ki m soát,ăc ăc u tài chính, kh n ngăthanhătoánăvƠăn ngăl c c aăđ năv trong vi c thích

ng v i nh ngăthayăđ i c aămôiătr ng ho tăđ ng Thông tin v ngu n l căđ c

bi u hi n thông qua v n b ng ti n, tài s n ng n h n ho c t ng tài s năđ c trình bày theo m t k t c u nh tăđ nh ThôngătinănƠyăgiúpăng iăđ căđánhăgiáăđ c tình hình phân b và s d ng các ngu n l c c a đ năv Thông tin v c ăc u tài chính,

đ c bi u hi n thông qua các kho n n ph i tr và s d ăngu n kinh phí (tài s n thu n), giúp đánhăgiáăkh n ngătài tr cho các ho tăđ ngăc ngănh ăthanhătoánăcácăkho n n và th c hi n các cam k t c aăđ năv Thông tin v tình hình tài chính ch

y u đ c trình bày trên Báo cáo v tình hình tài chính (th ng đ c g i là B ng cơnăđ i k toán)

 Thông tin v k t qu ho t đ ng bi u hi n thông qua các kho n thu nh p, chi phí và

th ngăd ăho c thâm h t thu năđ c t o ra trong k , gi i thích cho s thayăđ i c a

s d ăngu n kinh phí (tài s n thu n) Thông tin này c n thi t cho vi căđánhăgiáăk t

qu ho tăđ ng sau m t k c aăđ năv , kh n ngăhuyăđ ng và ti t ki m các ngu n

l c nh m đápă ng nhu c u ho tăđ ng,ăđ ng th i xem xét li uăđ năv có s d ng

hi u qu các ngu n l c đ căđ uăt ăthêm hay không Thông tin v k t qu ho t

đ ng th ng đ c trình bày trên Báo cáo ho tăđ ngă(cònăđ c g i là Báo cáo thu

nh p, chi phí và s thayăđ i c a s d ăngu n kinh phí / tài s n thu n)

 Thông tin v s thayăđ i tình tình tài chính cung c p thông tin v s thayăđ i c a dòng ti nănh ngu n g c c a nh ng dòng ti n vào, nh ng n i dung chi b ng ti n phát sinh trong k và s d ăti n t t i th iăđi m cu i k Thông tin này cho phép

ng iăđ căđánhăgiáăkh n ngăhuyăđ ng các ngu n ti n đ tài tr cho các ho tăđ ng

và nhu c u c ngănh ăcáchăth c s d ng ti n trong đ năv ăQuaăđó,ăng iăđ c có

th nh n bi tăđ c th i gian và m căđ ch c ch n c a các dòng ti n nh m th c

hi n quy tăđ nh phân b ngu n l c ho c duy trì các ho tăđ ngăbênătrongăđ năv Thông tin v dòng ti nă th ng đ că trìnhă bƠyă trênă Báoă cáoă l uă chuy n ti n t (tr căđơyăđ c g i là Báo cáo v ngu n và s d ng ngân qu )

 Thông tin khác nh m cung c păthêmăc s đ ng i s d ng báo cáo có th đ aăraăcác quy tăđ nh phù h pănh ăcác chính sách ho căph ngăphápăk toánămƠăđ năv

l a ch năđ l p và trình bày BCTC, thông tin chi ti t gi i thích thêm cho các kho n

m c t ng quát trên BCTC, các ngu n l c ho căngh aăv ch aăđ c trình bày trên BCTC, các r i ro và nh ng tình hu ng không ch c ch n trong ho tăđ ng c aăđ nă

v ầăNh ngăthôngătinănƠyăth ng đ c đ aăvƠo Thuy t minh BCTC

Ngoài nh ng thông tin ph bi năđ c cung c p thông qua các lo i BCTC nêu trên, k toán c aăđ năv nhƠăn c còn ph i cung c p thông tin ch ng minh cho s tuân th trong

vi c ti p nh n, phân b và s d ng các ngu n l c c aăđ năv theo d toánăđ c duy t

ho c theo gi i h năphápălỦăquyăđ nh b iăc ăquanănhƠăn c có th m quy n Vi c cung c p thông tin này thông qua các s li u so sánh th c t v i d toán th hi n trách nhi m gi i trình c a nhà qu nălỦăđ i v i ngu n l căđ cănhƠăn c y thác

1.2.3 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán công qu c t và báo cáo tài chính

c a đ năv nhƠăn c m t s qu c gia

1.2.3.1 Báo cáo tài chính theo chu n m c k toán công qu c t

Nh m b o v quy n l i c aăcôngăchúng,ăt ngăc ng kh n ngăđánhăgiáăn ngăl c c a nhà

n c trong vi c phân b và s d ng ngu n l c xã h i thông qua các đ năv công l p, H i

đ ng chu n m c k toán công qu c t (IPSASB) ậ tr c thu căLiênăđoƠnăk toán qu c t (IFAC) ậ đƣăbanăhƠnhăb Chu n m c k toán công qu c t (IPSASs) M cătiêuăh ngăđ n

c a H iăđ ng chu n m c k toán công qu c t là phát tri n m t b chu n m c k toán công qu c t ch tăl ngăcaoăvƠăthúcăđ y quá trình h i nh p gi a chu n m c k toán công

qu c t v i chu n m c k toán công c a các qu c gia, t đóănơngăcaoăch tăl ng và tính

th ng nh t trong vi c l p và trình bày BCTC c a các t ch c công l p trên ph m vi toàn

th gi i

Trong b chu n m că nƠy,ă IPSASă 1ă vƠă IPSASă 2ă quyă đ nh các nguyên t că c ă b n và

ph ngăphápăl p và trình bày BCTC cho m căđíchăchungătheoăc ăs d n tích, bao g m yêu c u trình bày trung th c và tuân th chu n m c k toán công qu c t , gi đ nh ho t

đ ng liên t c, s nh t quán trong cách trình bày và phân lo i, t ng h p và tr ng y u, bù

tr ,ăthôngătinăsoăsánh.ăNgoƠiăra,ăIPSASă1ăvƠăIPSASă2ăcònăh ng d n c uătrúcăvƠăđ aăraă

nh ng yêu c u t i thi u v n i dung c a BCTC

N iădungăc ăb n c a IPSAS 1 và IPSAS 2 đ c trình bày tóm t tănh ăsau:

 M c tiêu c a báo cáo tài chính

IPSASă1ăxácăđ nh m c tiêu c a BCTC cho m căđíchăchungălƠăcungăc p thông tin h u ích

v tình hình tài chính, k t qu tài chính và dòng ti n c a m t đ năv cho nhi uăđ iăt ng

s d ng thông tin khác nhau; t đó,ăh có th đ aăraăcácăquy tăđ nh ho căđánhăgiáăcácăquy tăđ nh trong vi c phân b ngu n l căc ngănh ăd báoăđ c nhu c u, ti măn ngăc a ngu n l c, nh ng r i ro và nh ng y u t không ch c ch n trongăt ngălai.ă c bi t,ăđ i

v i các đ năv thu c khu v c công, BCTC c a các đ năv này ph i cung c p thông tin

h u ích cho vi c ra quy tăđ nhăđ ng th i th hi năđ c trách nhi m gi i trình c a đ năv trong vi c phân b và s d ng các ngu n l căđ c xã h i y thác

 Thành ph n c a báo cáo tài chính

M t b BCTC hoàn ch nh bao g m:

- Báo cáo v tình hình tài chính;

- Báo cáo v k t qu tài chính;