Vận dụng chuẩn mực quốc tế để xây dựng chuẩn mực kế toán công cụ tài chính phái sinh áp dụng cho các doanh nghiệp việt nam

Quy đ nh v trình bày và thuy t minh CCTC PS trên Báo cáo tài chính ..... Nâng cao tính minh b ch thông tin v các CCTC PS trên Báo cáo tài chính ..... Nh ng nguyên nhân khác ..... So sánh

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u đ c l p c a tôi d i s h ng d n

c a Ng i h ng d n khoa h c là PGS TS Nguy n Xuân H ng ây là đ tài lu n

v n Th c s kinh t , chuyên ngành K toán Lu n v n này ch a đ c ai công b d i

b t k hình th c nào T t c các ngu n tài li u tham kh o đã đ c công b đ y đ

Tp H Chí Minh, tháng 12/2013

M C L C

TRANG BÌA PH

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C CÁC B NG BI U

L I M U 1

Ch ng 1: T NG QUAN V K TOÁN CÔNG C TÀI CHÍNH PHÁI SINH ÁP D NG CHO CÁC DOANH NGHI P 9

1.1 T ng quan v CCTC PS 9

1.1.1 M t s khái ni m liên quan đ n CCTC PS 9

1.1.2 Các CCTC PS ph bi n 10

1.1.2.1 H p đ ng t ng lai (Future Contract) 10

1.1.2.2 H p đ ng quy n ch n (Option Contract) 11

1.1.2.3 H p đ ng k h n (Forward Contract) 12

1.1.2.4 H p đ ng hoán đ i (Swap Contract) 12

1.2 K toán CCTC PS 13

1.2.1 L ch s hình thành và phát tri n chu n m c qu c t v k toán CCTC PS 13

1.2.1.1 Chu n m c k toán qu c t s 32 – Trình bày CCTC (IAS 32) 13

1.2.1.2 Chu n m c Báo cáo tài chính qu c t s 07 – Thuy t minh CCTC (IFRS 07) 13

1.2.1.3 Chu n m c k toán qu c t s 39 – Ghi nh n và đo l ng CCTC (IAS 39) 13

1.2.1.4 Chu n m c Báo cáo tài chính qu c t s 09 – Công c tài chính (IFRS 09) 14

1.2.2 N i dung k toán CCTC PS theo chu n m c qu c t 14

1.2.2.1 Phân lo i CCTC PS theo IFRS 09 14

1.2.2.1.1 Phân lo i khi CCTC PS là tài s n tài chính 15

1.2.2.1.2 Phân lo i khi CCTC PS là n ph i tr tài chính 16

1.2.2.1.3 Phân lo i CCPS chìm 17

1.2.2.2 Ghi nh n và d ng ghi nh n CCTC PS theo IFRS 09 18

1.2.2.3 o l ng CCTC PS theo IFRS 09 19

1.2.2.4 K toán phòng ng a r i ro theo IAS 39 19

1.2.2.5 Trình bày và thuy t minh CCTC PS theo IAS 32 và IFRS 07 20

1.2.2.5.1 Trình bày CCTC PS theo IAS 32 20

1.2.2.5.2 Thuy t minh CCTC PS theo IFRS 07 20

1.2.3 c đi m k toán CCTC PS t i các doanh nghi p 21

1.2.3.1 c đi m CCTC PS t i các doanh nghi p 21

1.2.3.2 Nh ng v n đ k toán CCTC PS t i các doanh nghi p 22

1.3 Nh ng kinh nghi m v n d ng các chu n m c qu c t đ xây d ng k toán CCTC (PS) c a các n c trên th gi i 23

1.3.1 Kinh nghi m c a các n c Châu Âu 24

1.3.2 Kinh nghi m c a các n c Châu Á 25

1.3.2.1 Bangladesh 25

1.3.2.2 Phillipinnes 28

1.3.3 Bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam 29

K T LU N CH NG 1 30

Ch ng 2: TH C TR NG V N D NG CHU N M C QU C T XÂY D NG CHU N M C K TOÁN CÔNG C TÀI CHÍNH PHÁI SINH CHO CÁC DOANH NGHI P VI T NAM 31

2.1 Nh ng quy đ nh liên quan đ n k toán CCTC PS cho các doanh nghi p Vi t Nam 31

2.1.1 Quy đ nh v ghi nh n và đo l ng các CCTC PS 31

2.1.2 Quy đ nh v trình bày và thuy t minh CCTC PS trên Báo cáo tài chính 32

2.2 So sánh nh ng quy đ nh v k toán các CCTC PS theo chu n m c qu c t và các quy đ nh k toán Vi t Nam 32

2.2.1 So sánh nh ng quy đ nh v k toán các CCTC PS 32 2.2.2 Minh h a s khác bi t v k toán các CCTC PS theo chu n m c qu c t và

các quy đ nh k toán Vi t Nam 35 2.3 S c n thi t và l i ích vi c v n d ng các chu n m c qu c t cho k toán các CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 39 2.3.1 S c n thi t v n d ng các chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i các

doanh nghi p Vi t Nam 39 2.3.2 L i ích c a vi c v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i Vi t

Nam 40 2.3.2.1 Cung c p quy đ nh chi ti t cho k toán CCTC PS t i Vi t Nam 41 2.3.2.2 Nâng cao tính minh b ch thông tin v các CCTC PS trên Báo cáo tài

chính 41 2.3.2.3 K toán CCTC PS Vi t Nam s t ng đ ng v i nhi u n c trên th

gi i 42 2.3.2.4 Gi m chi phí và th i gian đ t xây d ng chu n m c k toán CCTC PS 43 2.4 Nh ng thu n l i và khó kh n trong vi c v n d ng chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 44 2.4.1 Nh ng đi u ki n thu n l i trong vi c v n d ng Chu n m c qu c t cho k

toán CCTC PS t i Vi t Nam 44 2.4.1.1 Nhu c u v quy đ nh k toán CCTC PS 44 2.4.1.2 Các chu n m c k toán Vi t Nam đ u đ c xây d ng d a trên v n d ng

các chu n m c qu c t 45 2.4.1.3 V n d ng các nghiên c u và kinh nghi m c a nhi u n c khác trên th

gi i 47 2.4.1.4 V n d ng các chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS cho các doanh

nghi p là xu h ng t t y u 47 2.4.2 Nh ng khó kh n trong vi c v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC

PS t i Vi t Nam 48 2.4.2.1 Các chu n m c qu c t IFRS 09/IAS 39 r t ph c t p và khó áp d ng 48

2.4.2.2 Các quy đ nh c a chu n m c qu c t IFRS 09/IAS 39 có th trái v i các

quy đ nh hi n t i c a k toán Vi t Nam 50

2.4.2.3 Chi phí phát sinh khi v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 50

2.4.2.4 Nh ng khó kh n khác khi v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 51

2.4.3 Nguyên nhân c a nh ng khó kh n trong vi c v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i Vi t Nam 52

2.4.3.1 Nguyên nhân khách quan c a nh ng khó kh n trong vi c v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i Vi t Nam 52

2.4.3.1.1 Th tr ng tài chính Vi t Nam phát tri n ch a cao 52

2.4.3.1.2 H th ng quy đ nh pháp lý k toán Vi t Nam ch a đ c c p nh t 52 2.4.3.2 Nguyên nhân ch quan c a nh ng khó kh n trong vi c v n d ng Chu n m c qu c t cho k toán CCTC PS t i Vi t Nam 54

2.4.3.2.1 Ngu n nhân l c trong ngành k toán ch a b ng các n c phát tri n 54

2.4.3.2.2 Nh ng nguyên nhân khác 56

2.5 Kh o sát vi c v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 57

2.5.1 M c đích c a kh o sát 57

2.5.2 C s pháp lý đ th c hi n kh o sát 58

2.5.3 Ph ng pháp th c hi n 58

2.5.3.1 Công c thu th p d li u 58

2.5.3.2 Thành ph n đ c kh o sát 59

2.5.3.3 D ng ph ng v n 59

2.5.4 K t qu kh o sát 59

2.5.4.1 Vi c áp d ng Thông t 210 trên Báo cáo tài chính t i các doanh nghi p Vi t Nam 59

2.5.4.2 Kh n ng xây d ng chu n m c k toán CCTC PS theo IFRS 09/IAS 39

cho các doanh nghi p Vi t Nam 61 2.5.4.2.1 Ý ki n c a các chuyên gia 61 2.5.4.2.2 K t qu kh o sát v kh n ng xây d ng chu n m c k toán CCTC

PS d a trên IFRS 09/IAS39 cho các doanh nghi p Vi t Nam 63 2.5.4.2.3 ánh giá k t qu kh o sát v kh n ng xây d ng chu n m c k toán

CCTC PS d a trên IFRS 09/IAS 39 cho các doanh nghi p Vi t Nam 66

K T LU N CH NG 2 69

Ch ng 3: M T S GI I PHÁP V N D NG CÁC CHU N M C QU C T

XÂY D NG CHU N M C K TOÁN CÔNG C TÀI CHÍNH PHÁI SINH T I CÁC DOANH NGHI P VI T NAM 70 3.1 Quan đi m th c hi n v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 70 3.1.1 K toán CCTC PS cho các doanh nghi p Vi t Nam c n đ c xây d ng trên

c s hài hoà v i chu n m c qu c t 70 3.1.2 K toán CCTC PS cho các doanh nghi p Vi t Nam c n đ c xây d ng trên

c s phù h p các quy đ nh c a Vi t Nam 70 3.1.3 K toán CCTC PS đ m b o phù h p v i th c ti n phát tri n CCTC PS t i các

doanh nghi p Vi t Nam 71 3.2 M t s gi i pháp v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán CCTC PS t i các doanh nghi p Vi t Nam 71 3.2.1 Gi i pháp chung 71 3.2.2 Gi i pháp c th 74 3.2.2.1 Ban hành c s pháp lý cho k toán CCTC PS cho các doanh nghi p Vi t

Nam d a trên các chu n m c qu c t 74 3.2.2.1.1 Ban hành chu n m c v ghi nh n và đo l ng CCTC PS 74 3.2.2.1.2 S a đ i, b sung quy đ nh v trình bày và thuy t minh CCTC PS

(Thông t 210) 74 3.2.2.1.3 S a đ i b sung các quy đ nh k toán khác 75 3.2.2.1.4 i u ki n đ ban hành chu n m c k toán CCTC PS 75

3.2.2.1.5 Các b c xây d ng và ban hành chu n m c k toán CCTC PS 76

3.2.2.1.6 K t qu chu n m c k toán CCTC PS đ c ban hành 78

3.2.2.2 Th c hi n áp d ng chu n m c k toán CCTC PS đ c ban hành t i Vi t Nam 78

3.2.2.2.1 Các đ i t ng th c hi n chu n m c k toán CCTC PS t i Vi t Nam 78

3.2.2.2.2 i u ki n th c hi n chu n m c k toán CCTC PS 80

3.2.2.2.3 Các b c th c hi n chu n m c k toán CCTC PS 81

3.2.2.2.4 K t qu th c hi n chu n m c k toán CCTC PS đ c ban hành 82

3.2.2.3 Nghiên c u và c p nh t các Chu n m c qu c t đ v n d ng cho các chu n m c k toán Vi t Nam 84

3.2.2.3.1 N i dung c n nghiên c u và c p nh t 84

3.2.2.3.2 i u ki n đ nghiên c u và c p nh t các Chu n m c qu c t đ v n d ng cho các chu n m c k toán Vi t Nam 85

3.2.2.3.3 Các b c th c hi n đ nghiên c u và c p nh t các Chu n m c qu c t đ v n d ng cho các chu n m c k toán Vi t Nam 85

3.2.2.3.4 K t qu vi c nghiên c u và c p nh t các Chu n m c qu c t đ v n d ng cho các chu n m c k toán Vi t Nam 86

3.2.2.4 T ng c ng đào t o ngu n nhân l c trong ngành k toán 86

3.2.2.5 Nâng c p h th ng ph n m m 87

3.3 M t s ki n ngh đ i v i các c quan qu n lý và h i ngh nghi p k toán 87

3.3.1 Ki n ngh đ i v i B Tài Chính 87

3.3.2 Ki n ngh đ i v i các h i ngh nghi p k toán 88

K T LU N CH NG 3 90

K T LU N CHUNG 91 TÀI LI U THAM KH O

PH L C 1

PH L C 2

DANH M C CÁC T VI T T T

CCTC Công c tài chính

CCTC PS Công c tài chính phái sinh

Liên minh Châu Âu

FVA Fair Value Accounting

K toán theo giá tr h p lý

IAS International Accounting Standards

Chu n m c k toán qu c t

IASB International Accounting Standard Board

y ban Chu n m c k toán qu c t

ICAB The Institute of Chartered Accountants of Bangladesh

H i K toán Công ch ng c a Bangladesh

IFRS International Financial Reporting Standards

Chu n m c báo cáo tài chính qu c t

FASB Financial Accounting Standard Board

y ban Chu n m c k toán tài chính (M )

SEC Securities and Exchange Commission

y ban Ch ng khoán VAS Vietnam Accounting Standard

Chu n m c k toán Vi t Nam

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 1.1 Tóm t t ngh a v và quy n l i c a các bên tham gia trong h p đ ng quy n

ch n 11 

B ng 2.1 So sánh k toán CCTC PS theo IAS/IFRS và VAS 32 

B ng 2.2 So sánh Thông tin v CCTC PS trên Báo cáo tài chính c a T p đoàn Vingroup theo VAS và IFRS trong n m 2010, 2011 và 2012 35 

B ng 2.3 B ng tóm t t m c đ hài hòa gi a VAS và IAS/IFRS 45 

B ng 2.4 B ng tóm t t th i gian ban hành/đi u ch nh c a VAS và các IAS/IFRS 53 

B ng 2.5 B ng k t qu kh o sát v nh ng khó kh n và nguyên nhân c a nh ng khó kh n áp d ng IFRS 09/IAS 39 t i các doanh nghi p Vi t Nam 63 

B ng 1.2 Quá trình xây d ng và đi u ch nh IAS 32 9 

B ng 1.3 Quá trình xây d ng và đi u ch nh IFRS 07 10 

B ng 1.4 Quá trình xây d ng và đi u ch nh IAS 39 11 

B ng 1.5 B ng tóm t t m t s nghiên c u v vi c áp d ng Chu n m c qu c t 13 

Bi u đ 2.1 K t qu kh o sát vi c áp d ng Thông t 210 t i các doanh nghi p Vi t Nam 60 

Bi u đ 2.2 K t qu đánh giá nh ng khó kh n khi áp d ng IFRS 09/IAS 39 t i các doanh nghi p Vi t Nam 64 

Bi u đ 2.3 K t qu đánh giá nguyên nhân c a nh ng khó kh n khi áp d ng IFRS 09/IAS 39 t i các doanh nghi p Vi t Nam 65

n m 2011 Tuy nhiên, giá tr th tr ng n m 2012 t ng 6,35% so v i n m 2010, và t ng 52,89% so v i n m 2006 T i Vi t Nam, công c tài chính phái sinh v n ch a đ c s

d ng r ng rãi trong các doanh nghi p Tuy nhiên, trong đi u ki n th tr ng tài chính

b t n hi n nay, công c tài chính phái sinh s là m t công c h u ích cho m c đích kinh doanh và phòng ng a r i ro cho các doanh nghi p Do đó, công c tài chính phái sinh s có thêm nhi u c h i phát tri n theo xu h ng c a th gi i

V ph ng di n k toán, y ban Chu n m c K toán qu c t (IASB) đã ban hành các chu n m c k toán áp d ng cho công c tài chính, c th là Chu n m c k toán

qu c t s 32 – Trình bày công c tài chính (IAS 32), Chu n m c k toán qu c t s 39 – Ghi nh n và đo l ng công c tài chính (IAS 39), Chu n m c báo cáo tài chính qu c

t s 07 – Thuy t minh công c tài chính (IFRS 07), và Chu n m c báo cáo tài chính

qu c t s 09 – Công c tài chính (IFRS09, áp d ng t 01/01/2013)

Trong khi đó, tính đ n th i đi m hi n t i, Vi t Nam v n ch a ban hành Chu n

m c k toán áp d ng cho công c tài chính nói chung, và công c tài chính phái sinh nói riêng V m t trình bày và thuy t minh công c tài chính phái sinh, B Tài Chính

đã ban hành Thông t 210/2009/TT-BTC ngày 06/11/2009, h ng d n áp d ng Chu n

m c k toán qu c t v trình bày báo cáo tài chính (IAS 32) và thuy t minh thông tin

đ i v i công c tài chính (IFRS 07), áp d ng trên báo cáo tài chính t n m 2011 tr đi

V m t ghi nh n và đo l ng, hi n nay v n ch a có chu n m c ho c quy đ nh c th

áp d ng cho vi c k toán công c tài chính phái sinh B Tài Chính đã đ a ra b n d

th o Thông t h ng d n k toán các công c tài chính phái sinh vào n m 2010, tuy nhiên b n d th o này v n ch a đ c thông qua và ban hành

Nh đã đ c p trên, công c tài chính phái sinh ngày càng đ c các doanh nghi p Vi t Nam quan tâm và s d ng, trong khi các quy đ nh k toán t ng ng ch a

đ c ban hành Trong khi đó, Chu n m c qu c t đã ban hành các chu n m c riêng

h ng d n k toán công c tài chính (bao g m công c tài chính phái sinh) Hi n nay,

v n d ng các chu n m c qu c t đang là xu h ng chung và đ c các n c trong

C ng đ ng Châu Âu, Trung Qu c, và các n c trong khu v c ông Nam Á (Singapore, Malaysia, Indonesia, Phillippines, Thái Lan, ) áp d ng Vi t Nam có th noi xem xét tham kh o kinh nghi m c a các n c đ v n d ng các chu n m c qu c t

đ xây d ng chu n m c k toán cho công c tài chính phái sinh Vi t Nam

T nh ng nguyên nhân trên, tôi đã ch n đ tài lu n v n th c s là “V n d ng Chu n m c qu c t đ xây d ng Chu n m c k toán công c tài chính phái sinh cho các Doanh nghi p Vi t Nam” đ c ng c v c s lý lu n, xem xét th c tr ng v n

d ng các Chu n m c qu c t cho k toán các công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p s n xu t, kinh doanh Vi t Nam, t đó có nh ng nh n xét, đánh giá và đ xu t

m t s ki n ngh

2 T ng k t các nghiên c u

Liên quan đ n k toán công c tài chính, Dani Rose C Salazar (2006) đã nghiên

c u v vi c v n d ng IAS 39 Philippines v i đ tài “L n đ u áp d ng IAS 39: nh

h ng đ i v i m t s ngân hàng Philippines” (First-time Adoption of IAS 39: Impact

on Selected Philippinese Universal Bank) Tác gi s d ng ph ng pháp nghiên c u

đ nh l ng thông qua vi c xem xét các báo cáo tài chính c a các ngân hàng đ c ch n,

và xem xét các kho n m c có liên quan đ n công c tài chính (Kho n vay và kho n

ph i tr ; Tài kho n ch ng khoán th ng m i/tài s n tài chính và n ph i tr tài chính

đo l ng theo giá tr h p lý thông qua báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh; Kho n

đ u t đ bán; Kho n đ u t đ n h n; và Công c tài chính phái sinh) Vi c v n d ng IAS 39 d n đ n k t qu có 03 kho n đi u ch nh tr ng y u trên báo cáo ho t đ ng c a các ngân hàng là (1) Ghi nh n các tài s n và n ph i tr ch a ghi nh n tr c đó (ch

y u là các công c tài chính phái sinh); (2) ánh giá l i các tài s n và các kho n n

ph i tr hi n có; và (2) Phân lo i l i các tài s n trên b ng cân đ i k toán Các kho n

đi u ch nh gi m tài s n và v n ch s h u ch y u do vi c ghi nh n các kho n l đ i

v i các kho n vay và các kho n ph i thu c a ngân hàng theo quy đ nh đo l ng c a IAS 39 K t qu nghiên c u cho th y vi c v n d ng IAS 39 giúp th hi n tình hình tài chính th c t c a các ngân hàng trên báo cáo tài chính Nghiên c u này c a tác gi t p trung vào vi c áp d ng IAS 39 đ i v i các ngân hàng l n Philippines Tác gi không

đ c p đ n vi c áp d ng chu n m c qu c t v công c tài chính phái sinh c a các doanh nghi p s n xu t kinh doanh

Vi t Nam c ng có m t s nghiên c u v đ tài k toán công c tài chính nói chung, và k toán công c tài chính phái sinh nói riêng N m 2009, Ti n s Nguy n Th Thu Hi n nghiên c u đ tài “Hoàn thi n k toán công c tài chính trong các ngân

hàng th ng m i t i Vi t Nam” khi th c hi n lu n án ti n s t i tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh Lu n án đ c th c hi n trên c s phân tích th c ti n theo quan đi m l ch s , toàn di n, g n s phát tri n c a công c tài chính và k toán công c tài chính v i nh ng đi u ki n kinh t - xã h i c a các qu c gia trong t ng th i k , đ ng

th i không tách r i xu h ng chung c a th gi i Lu n án s d ng m t s công c phân tích đ nh l ng nh th ng kê mô t , so sánh nh m đánh giá th c tr ng v c c u các ngân hàng th ng m i theo hình th c s h u c ng nh c c u và xu h ng công c tài chính trong ngân hàng Ngu n d li u s d ng cho phân tích, mô t thông kê là t báo cáo tài chính c a 21 ngân hàng có quy mô, hình th c s h u khác nhau trong giai đo n

2004 – 2009 cùng các d li u c a các nghiên c u tr c và d li u t các Báo cáo

th ng niên c a Ngân hàng Nhà n c Ngoài ra, đ đánh giá m c đ tuân th các quy

đ nh k toán v công c tài chính c a các ngân hàng th ng m i, m u kh o sát bao

g m 12 ngân hàng: 5 ngân hàng th ng m i c ph n đã niêm y t, 5 ngân hàng th ng

m i c ph n giao d ch trên th tr ng OTC, 1 ngân hàng th ng m i nhà n c và 1 ngân hàng liên doanh

Trong nghiên c u này, tác gi t p trung nghiên c u các nguyên t c k toán ghi

nh n, đo l ng, trình bày và công b thông tin v công c tài chính v i m c đích đáp

ng nhu c u c a các đ i t ng s d ng thông tin tài chính trên báo cáo tài chính c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam, đ c bi t các nhà đ u t trên th tr ng ch ng khoán Tác gi không nghiên c u v v n đ k toán công c tài chính áp d ng cho các doanh nghi p s n xu t kinh doanh Bên c nh đó, nghiên c u này c ng không đi sâu vào k toán công c tài chính phái sinh

C ng trong n m 2009, tác gi Võ Th Nh Nguy t nghiên c u đ tài “V n d ng

chu n m c k toán qu c t v công c tài chính đ hoàn thi n ch đ K toán Vi t Nam” khi th c hi n lu n v n Th c s t i tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh Ph ng pháp nghiên c u c a đ tài là ph ng pháp h th ng, so sánh, đ i chi u, phân tích, t ng h p, ti p c n m c tiêu, th ng kê đ tìm hi u và nghiên c u lý lu n, n m

b t tình hình th c t và đ a ra các gi i pháp có liên quan đ n m c tiêu nghiên c u Trong đ tài này, tác gi nghiên c u các v n đ lý thuy t liên quan đ n các công c tài chính hi n nay Vi t Nam và trên th gi i, k toán v công c tài chính hi n đang

đ c áp d ng t i Vi t Nam và theo quy đ nh c a chu n m c k toán qu c t ng th i tác gi nêu ra nh ng đi m t ng đ ng và khác bi t gi a quy đ nh v k toán c a Vi t Nam và trong chu n m c qu c t áp d ng cho công c tài chính Vi t Nam D a vào

đó, tác gi đ xu t m t s gi i pháp, bao g m các v n đ c n l u ý khi ban hành các quy đ nh v ghi nh n, đo l ng và trình bày các công c tài chính Trong đ tài này, tác gi ch nghiên c u chung v k toán công c tài chính mà không đi sâu vào khía

c nh k toán công c tài chính phái sinh

G n đây, vào tháng 07/2013, T p chí Khoa h c và ào t o Ngân hàng có đ ng bài nghiên c u c a Th c s V Th Khánh Minh, H c vi n Ngân hàng – Phân vi n Phú Yên v đ tài “Áp d ng chu n m c k toán qu c t cho nguyên t c k toán phân lo i

công c tài chính phái sinh t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam” Trong bài

nghiên c u này, tác gi trình bày n i dung nguyên t c k toán phân lo i công c tài chính phái sinh, th c tr ng áp d ng nguyên t c k toán ghi nh n công c tài chính phái sinh t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam và ki n ngh gi i pháp k toán cho n i dung này D li u đ c ch n kh o sát là báo cáo tài chính riêng đã đ c ki m toán c a

09 ngân hàng th ng m i trong n m 2011 đ ph n ánh đ c nguyên t c k toán sau khi

áp d ng Thông t 210 D a trên d li u kh o sát, tác gi phân tích đánh giá và đ xu t

m t s gi i pháp x lý nguyên t c k toán phân lo i công c tài chính phái sinh cho các ngân hàng th ng m i Vi t Nam Trong bài báo này, tác gi đi sâu vào nghiên c u nguyên t c k toán phân lo i công c tài chính phái sinh, ch không đ c p đ n nh ng nguyên t c k toán công c tài chính phái sinh khác nh ghi nh n, đo l ng, trình bày

và thuy t minh Bên c nh đó, tác gi ch nghiên c u trong ph m vi các ngân hàng

th ng m i mà không nghiên c u trong ph m vi các doanh nghi p s n xu t kinh doanh

Nhìn chung, các nghiên c u trên đ c p đ n vi c v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán công c tài chính nói chung, và k toán công c tài chính phái sinh nói riêng, áp d ng cho các ngân hàng th ng m i Vi t Nam Tuy nhiên, các nghiên c u này ch a đi sâu vào v n đ k toán công c tài chính phái sinh cho ph m vi

áp d ng là các doanh nghi p s n xu t kinh doanh Vi t Nam Chính vì v y, nghiên

c u v vi c v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán cho công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p s n xu t kinh doanh, đ c bi t là các qu c gia đang phái tri n nh Vi t Nam s góp ph n nâng cao tính minh b ch thông tin trên báo cáo tài chính c a các doanh nghi p, đ ng th i góp ph n đánh giá ti n trình hài hòa gi a

k toán Vi t Nam và các chu n m c qu c t

3 M c tiêu nghiên c u

Lu n v n này k th a nh ng công trình nghiên c u tr c đó v v n đ v n d ng các chu n m c qu c t và v n đ xây d ng k toán công c tài chính t i Vi t Nam T

đó, lu n v n phát tri n đ n v n đ v n d ng các chu n m c qu c t đ xây d ng chu n

m c k toán công c tài chính phái sinh cho các doanh nghi p Vi t Nam

M c tiêu nghiên c u c a lu n v n này là nh m xây d ng các đ xu t v gi i pháp

v n d ng các chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán công c tài chính phái sinh cho các doanh nghi p Vi t Nam trong nh ng n m t i, d a trên c s lý lu n

v k toán công c tài chính phái sinh theo chu n m c qu c t c ng nh đánh giá th c

tr ng k toán công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p Vi t Nam

Hai là, gi i pháp nào đ v n d ng các Chu n m c qu c t đ xây d ng chu n

m c k toán công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p Vi t Nam?

5 i t ng và ph m vi nghiên c u

Lu n v n t p trung nghiên c u các nguyên t c k toán ghi nh n, đo l ng, trình bày và công b thông tin công c tài chính phái sinh v i m c đích đáp ng nhu c u c a các đ i t ng s d ng thông tin tài chính trên báo cáo tài chính c a các doanh nghi p

Vi t Nam

i t ng nghiên c u: n i dung các quy đ nh k toán công c tài chính phái sinh

t i Vi t Nam và các Chu n m c qu c t có liên quan (IFRS 09, IAS 39, IAS 32, IFRS 07) đ áp d ng cho các doanh nghi p Vi t Nam

Ph m vi nghiên c u: kh n ng v n d ng các chu n m c qu c t (IFRS 09, IAS

39, IAS 32, IFRS 07) đ xây d ng chu n m c k toán cho công c tài chính phái sinh

t i các doanh nghi p Vi t Nam

6 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n đ c vi t trên c s s d ng các ph ng pháp nghiên c u sau đây:

Ph ng pháp phân tích và t ng h p, ph ng pháp đ i chi u và so sánh đ t ng

h p và phân tích c s lý lu n v k toán công c tài chính phái sinh và các nghiên c u

v v n đ v n d ng Chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán công c tài chính phái sinh

Ph ng pháp phân tích so sánh và ph ng pháp đ nh l ng, c th là kh o sát,

th ng kê mô t , nh m đánh giá th c tr ng v n d ng Thông t 210 cho công c tài chính phái sinh và kh n ng v n d ng IFRS 09/IAS 39 t i các doanh nghi p Vi t Nam,

c ng nh nh ng thu n l i và khó kh n, và nguyên nhân c a nh ng khó kh n trong vi c

v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán cho công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p Vi t Nam

d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán cho công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p Vi t Nam

K t qu kh o sát nh ng khó kh n và nguyên nhân c a nh ng khó kh n trong quá trình v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán công c tài chính phái sinh cho các doanh nghi p Vi t Nam

xu t các gi i pháp xây d ng chu n m c k toán công c tài chính phái sinh áp

d ng cho các doanh nghi p Vi t Nam trên c s v n d ng các chu n m c qu c t ,

nh m góp ph n đáp ng nhu c u thông tin tài chính c a các đ i t ng s d ng báo cáo tài chính c a các doanh nghi p Vi t Nam

8 K t c u c a lu n v n

Lu n v n có k t c u nh sau:

 Ch ng 1: T ng quan v k toán công c tài chính phái sinh áp d ng cho các doanh nghi p

 Ch ng 2: Th c tr ng vi c v n d ng Chu n m c qu c t đ xây d ng chu n

m c k toán cho công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p Vi t Nam

 Ch ng 3: M t s ki n ngh v vi c v n d ng các Chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán công c tài chính phái sinh t i các doanh nghi p Vi t Nam

 K t lu n

 Tài li u tham kh o

 Ph l c

Ch ng 1: T NG QUAN V K TOÁN CÔNG C TÀI CHÍNH PHÁI SINH ÁP D NG CHO CÁC DOANH

NGHI P

1.1 T ng quan v CCTC PS

1.1.1 M t s khái ni m liên quan đ n CCTC PS

CCTClà h p đ ng làm t ng tài s n tài chính c a đ n v và n ph i tr tài chính

ho c công c v n ch s h u c a đ n v khác

CCTC PS là m t CCTC ho c m t h p đ ng th a mãn đ ng th i ba đ c đi m sau: (1) Có giá tr thay đ i theo s thay đ i c a lãi su t, giá CCTC, giá hàng hóa, t giá h i đoái, ch s giá c ho c lãi su t, x p h ng tín d ng ho c ch s tín d ng, ho c các ch s khác v i đi u ki n trong tr ng h p các ch s khác này là các bi n s phi tài chính thì bi n s đó không liên quan đ n các bên tham gia h p đ ng (còn đ c g i

là các bi n s c s );

(2) Không yêu c u đ u t thu n ban đ u ho c yêu c u đ u t thu n ban đ u th p

h n so v i các lo i h p đ ng khác có các ph n ng t ng t đ i v i s thay đ i c a các y u t th tr ng; và

(3) c thanh toán vào m t ngày trong t ng lai

c đi m chung c a CCTC PS là không yêu c u doanh nghi p ph i có kho n đ u

t ban đ u, ngo i tr tr ng h p giao d ch h p đ ng quy n ch n thì bên mua phí quy n ch n ph i tr phí cho bên bán quy n ch n Thông th ng, vi c thanh toán gi a các bên s d ng CCTC PS đ c th c hi n trên c s thu n, theo đó các bên ch thanh toán cho nhau ph n chênh l ch v giá tr h p lý c a tài s n c s trong h p đ ng phái sinh, nh : chênh l ch gi a giá c hàng hoá, giá ch ng khoán t i th i đi m kh i đ u h p

d ng và th i đi m báo cáo ho c th i đi m đáo h n h p đ ng; chênh l ch gi a lãi su t

th n i ho c lãi su t c đ nh c a kho n vay trong t ng k ; chênh l ch gi a t giá h i

đoái c a m t s l ng ngo i t t i th i đi m kh i đ u h p đ ng và th i đi m đáo h n

h p đ ng Trong m t s tr ng h p, các bên có th chuy n giao tài s n c s (hàng hoá, ngo i t , ch ng khoán, kho n vay) thì vi c thanh toán đ c d a trên giá tr h p lý

c a tài s n c s đ c quy đ nh trong h p đ ng

1.1.2 Các CCTC PS ph bi n

1.1.2.1 H p đ ng t ng lai (Future Contract)

H p đ ng t ng lai là m t tho thu n ràng bu c mang tính pháp lý gi a các bên

đ mua ho c bán m t s tài s n, ngh a v ph i tr ho c CCTC nh t đ nh vào m t th i

đi m xác đ nh trong t ng lai v i m c giá niêm y t t i ngày giao d ch, đ c chu n hoá theo quy đ nh và đ c giao d ch trên sàn giao d ch t p trung

T i th i đi m b t đ u h p đ ng, các bên tham gia vào h p đ ng t ng lai ph i

m tài kho n ký qu t i sàn giao d ch ho c nhà môi gi i trung gian Hàng ngày, khi có chênh l ch gi a giá tr th tr ng c a tài s n c s và giá tr tài s n c s quy đ nh trong h p đ ng, nhà môi gi i ho c sàn giao d ch s thông báo cho các bên s ti n ph i

tr ho c đ c nh n thông qua tài kho n ký qu m t i nhà môi gi i Trong kho ng th i gian hi u l c c a h p đ ng, các bên ph i duy trì s d tài kho n ký qu trên m c t i thi u đ c quy đ nh b i sàn giao d ch và ph i n p thêm ti n vào tài kho n ký qu n u

s d tài kho n ký qu th p h n m c ký qu t i thi u

H p đ ng t ng lai đ c niêm y t công khai trên sàn giao d ch, có các đ c đi m

k thu t mang tính chu n hoá quy đ nh b i sàn giao d ch Giá tr h p đ ng t ng lai

đ c xác đ nh theo giá th tr ng hàng ngày trên sàn giao d ch Quy n l i và ngh a v

c a các bên tham gia vào h p đ ng t ng lai đ c đ m b o đ y đ b i sàn giao d ch

H p đ ng t ng lai có tính thanh kho n cao, r i ro th p và đ c thanh toán bù tr

đa ph ng b i sàn giao d ch Các bên trong h p đ ng có th t t toán h p đ ng t i ho c

tr c th i đi m đáo h n h p đ ng T i th i đi m đáo h n h p đ ng, vi c thanh toán có

th đ c th c hi n b ng cách chuy n giao tài s n c s ho c thanh toán s ti n chênh

l ch gi a giá t i ngày đáo h n h p đ ng và giá t i ngày ký h p đ ng

1.1.2.2 H p đ ng quy n ch n (Option Contract)

H p đ ng quy n ch n là m t tho thu n ràng bu c mang tính pháp lý gi a hai bên, trong đó ng i mua quy n ch n đ c quy n (nh ng không b t bu c) mua ho c bán m t CCTC c th v i m t m c giá nh t đ nh vào ho c tr c m t th i đi m trong

t ng lai đ c quy đ nh trong h p đ ng Khi ng i mua quy n ch n th c hi n quy n mua ho c bán theo h p đ ng, ng i bán quy n ch n b t bu c ph i th c hi n các ngh a

v đã ký k t trong h p đ ng theo yêu c u c a bên mua

Quy n ch n g m 2 lo i: quy n ch n mua và quy n ch n bán T i th i đi m h p

đ ng có hi u l c, bên mua quy n ch n ph i tr phí quy n ch n cho bên bán Bên mua quy n ch n có quy n th c hi n ho c không th c hi n quy n ch n t i th i đi m đáo h n

h p đ ng H p đ ng quy n ch n đ c giao d ch trên c sàn giao d ch và th tr ng phi

t p trung OTC

B ng 1.1 Tóm t t ngh a v và quy n l i c a các bên tham gia trong h p đ ng

quy n ch n Bên tham gia

h p đ ng Ng i mua quy n ch n Ng i bán quy n ch n

Quy n l i và

ngh a v

ứ Ph i tr phí

ứ Có quy n l a ch n th c hi n ho c không th c hi n h p đ ng

ứ N u giá th tr ng th p h n giá

g c h p đ ng thì s không th c

hi n quy n ch n

ứ Có ngh a v th c hi n theo quy t đ nh c a ng i mua

ứ Có ngh a v th c hi n theo quy t đ nh c a ng i mua

h p đ ng k h n không giao d ch t i sàn giao d ch, các bên trong h p đ ng k h n ph i

ch u nh ng r i ro nh t đ nh do quy n l i và ngh a v theo h p đ ng không đ c đ m

b o b i sàn giao d ch

H p đ ng k h n không đ c t t toán tr c th i đi m đáo h n h p đ ng, các bên trong h p đ ng k h n ch ph i thanh toán m t l n vào ngày đáo h n h p đ ng Vi c thanh toán h p đ ng k h n là thanh toán song ph ng, có th đ c th c hi n b ng cách chuy n giao tài s n c s ho c thanh toán s ti n chênh l ch gi a giá t i ngày đáo

h n h p đ ng và ngày ký h p đ ng

1.1.2.4 H p đ ng hoán đ i (Swap Contract)

H p đ ng hoán đ i là m t tho thu n ràng bu c mang tính pháp lý gi a hai bên

đ trao đ i (nh ng không mang tính ch t mua bán) m t s tài s n ho c ngh a v ph i

tr trong m t kho ng th i gian c th v i m t m c lãi su t, t giá h i đoái ho c giá c

nh t đ nh đ c quy đ nh trong h p đ ng

H p đ ng hoán đ i đ c dùng đ trao đ i m t s tài s n không mang tính ch t mua bán (ví d nh trao đ i đ ng EUR l y d ng USD) ho c trao đ i m t s ngh a v

ph i tr không mang tính mua bán (ví d nh trao đ i lãi su t th n i l y lãi su t c

đ nh, giá c hàng hoá bi n đ i l y giá c hàng hoá c đ nh)

Các h p đ ng hoán đ i không đ c niêm y t trên sàn giao d ch do mang tính ch t

là tho thu n riêng gi a hai bên, đ c th c hi n d a vào nhu c u nh n ho c chi tr

lu ng ti n c a t ng bên b ng cách đ i l i ích trên th tr ng tài chính này đ l y l i ích

c a bên khác trên th tr ng tài chính kia nh m m c đích ch y u là phòng ng a r i ro

1.2 K toán CCTC PS

1.2.1 L ch s hình thành và phát tri n chu n m c qu c t v k toán CCTC PS 1.2.1.1 Chu n m c k toán qu c t s 32 – Trình bày CCTC (IAS 32)

N i dung c a IAS 32 đ c công b l n đ u tiên vào n m 1991 d i d ng d th o

(E 40 Công c tài chính) Tính đ n đ u n m 2013, IAS 32 đã trãi qua 6 l n b sung

ch nh s a Quá trình đi u ch nh IAS 32 đ c tóm t t trong B ng 1.2 trong Ph l c 2

T ngày 01/01/2013, IAS 32 có hi u l c bao g m nh ng đi u ch nh trong chu n m c

t tháng 05/2012

1.2.1.2 Chu n m c Báo cáo tài chính qu c t s 07 – Thuy t minh CCTC (IFRS 07)

IFRS 07 đ c d th o t n m 2004 và b t đ u có hi u l c t ngày 01/01/2007 Tính đ n nay, IFRS 07 đã đ c ch nh s a và b sung nhi u l n đ ngày càng hoàn thi n h n Quá trình hình thành và ch nh s a b sung c a IFRS 07 đ c tóm t t trong

B ng 1.3 trong Ph l c 2

IFRS 07 h ng d n cách thuy t minh CCTC đ giúp cho ng i s d ng Báo cáo tài chính đánh giá s nh h ng c a CCTC đ n tình hình tài chính và k t qu kinh doanh c a đ n v ; đánh giá b n ch t c ng nh ph m vi c a các r i ro phát sinh t CCTC và cách th c qu n tr r i ro c a đ n v

i v i CCTC PS, IFRS 07 yêu c u thuy t minh các thông tin sau trên Báo cáo tài chính: thuy t minh v giá tr h p lý c a các tài s n tài chính và các kho n n tài chính, thuy t minh v đ nh tính và đ nh l ng v các r i ro tín d ng, r i ro thanh kho n

và r i ro th tr ng phát sinh t vi c s d ng các CCTC, …

1.2.1.3 Chu n m c k toán qu c t s 39 – Ghi nh n và đo l ng CCTC (IAS 39)

N i dung c a IAS 39 đ c công b l n đ u tiên vào n m 1991 d i d ng d th o

(E 40 Công c tài chính) Tính đ n đ u n m 2013, IAS 39 đã trãi qua 13 l n b sung

ch nh s a Quá trình đi u ch nh IAS 39 đ c tóm t t trong B ng 1.4 trong Ph l c 2

1.2.1.4 Chu n m c Báo cáo tài chính qu c t s 09 – Công c tài chính (IFRS 09)

Do IAS 39 quá ph c t p và r t khó áp d ng m t cách chính xác, IASB quy t đ nh

ch nh s a IAS 39 và ban hành các tiêu chu n m i v các CCTC IFRS 09 Tuy nhiên,

đ đáp ng yêu c u c a các bên liên quan ph i s a đ i và hoàn thi n k toán CCTC

m t cách nhanh chóng, IASB ti n hành vi c đi u ch nh thay th IAS 39 thành nhi u giai đo n IASB hoàn thành t ng ch ng c a IFRS 09 đ thay th t ng ph n IAS 39 Tháng 11 n m 2009, IASB ban hành m t s ch ng c a IFRS 09 CCTC liên quan đ n vi c phân lo i và đo l ng tài s n tài chính Tháng 10 n m 2010, IASB b sung thêm các yêu c u liên quan đ n vi c phân lo i và đo l ng các kho n n tài chính trong IFRS 09, trong đó, bao g m các yêu c u v làm th nào đ gi i thích cho r i ro tín d ng riêng c a kho n n tài chính đ c xác đ nh theo giá tr h p lý

IFRS b t đ u có hi u l c t ngày 01/01/2013 v n i dung ghi nh n, d ng ghi

nh n, phân lo i và đo l ng CCTC

1.2.2 N i dung k toán CCTC PS theo chu n m c qu c t

1.2.2.1 Phân lo i CCTC PS theo IFRS 09

Vi c phân lo i CCTC PS theo nhi u tiêu chí, m t s các phân lo i nh sau:

Phân lo i theo c ch th c hi n h p đ ng có 04 lo i: H p đ ng k h n, H p

đ ng t ng lai, H p đ ng quy n ch n, H p đ ng hoán đ i

Phân lo i theo bi n s c s : CCPS ngo i t , CCPS vàng, CCPS hàng hóa, CCPS

Phân lo i theo quy n hay ngh a v c a ch th n m gi , h p đ ng PS có 02 lo i: tài s n tài chính là CCPS, n ph i tr tài chính là CCPS

Theo IFRS 09, CCTC PS đ c phân lo i d a trên nguyên t c:

Th nh t, vì CCTC PS b n thân nó là CCTC nên d a vào quy n hay ngh a v c a

ch th n m gi h p đ ng PS s chia thành 02 lo i: tài s n tài chính và n ph i tr tài chính

Th hai, khi xác đ nh là tài s n tài chính ho c là n ph i tr tài chính, thì trong

m i lo i, CCTC PS ti p t c đ c phân lo i d a vào c s đo l ng CCTC

1.2.2.1.1 Phân lo i khi CCTC PS là tài s n tài chính

Theo o n 4.1.1, IFRS 09, tài s n tài chính đ c phân thành 02 lo i: (1) Tài s n tài chính đ c đo l ng theo nguyên giá phân b , (2) Tài s n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý Vi c phân lo i này d a vào (i) Mô hình kinh doanh c a doanh nghi p trong qu n tr Tài s n tài chính; và (ii) đ c tr ng các lu ng ti n trong h p đ ng

c a Tài s n tài chính

(1) Tài s n tài chính đ c đo l ng theo nguyên giá phân b

o n 4.1.2, IFRS 09 quy đ nh rõ tr ng h p s phân lo i là Tài s n tài chính

đ c đo l ng theo nguyên giá phân b , n u đ 02 đi u ki n:

doanh nghi p n m gi Tài s n tài chính v i m c đích thu v các lu ng ti n theo

h p đ ng; và

Ti n g c và lãi c a Tài s n tài chính đ c thanh toán vào m t ngày đã xác đ nh

và lãi tính trên ti n g c ch a thanh toán

(2) Tài s n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý

Theo o n 4.1.4, IFRS 09, Tài s n tài chính không đo l ng theo nguyên giá phân b o n 4.1.2 quy đ nh thì s đo l ng theo giá tr h p lý

Tài s n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý, d a vào cách x lý k toán

đ i v i kho n lãi hay l , đ c phân thành 02 nhóm:

(2.1) Chênh l ch giá tr h p lý đ c ghi nh n vào k t qu kinh doanh (fair value through profit or loss – FVLTPL), g m:

(i) Tài s n tài chính đ c n m gi đ kinh doanh trong ng n h n Mô hình kinh doanh là thu đ c k t qu kinh doanh t thay đ i giá tr h p lý thay vì thu v các lu ng

ti n theo h p đ ng; và

(ii) Tài s n tài chính đ c doanh nghi p l a ch n đo l ng theo FVLTPL nh m

gi m tính không nh t quán khi ghi nh n và đo l ng trên c s đo l ng khác CCTC

đo l ng theo FVLTPL luôn đ c trình bày trên BC KT theo giá tr h p lý c a công

c vào th i đi m l p báo cáo, chênh l ch giá tr h p lý ghi nh n vào k t qu kinh doanh trong k

(2.2) Chênh l ch giá tr h p lý đ c ghi nh n vào thu nh p t ng h p khác (fair value through other comprehensive income – FVLTOCI): đây là các công c v n ch

s h u không đ c đ u t v i m c đích kinh doanh nh ng doanh nghi p l a ch n đo

l ng theo giá tr h p lý Chênh l ch giá tr h p lý c a Tài s n tài chính không đ c ghi nh n vào k t qu kinh doanh trong k mà vào thu nh p t ng h p khác trên

BC KT CCTC đo l ng theo FVLTOCI luôn đ c trình bày trên BC KT theo giá tr

h p lý c a công c vào th i đi m l p báo cáo, chênh l ch giá tr h p lý ghi nh n vào thu nh p t ng h p

D a vào các phân tích trên thì t t c Tài s n tài chính là CCTC PS đ c phân lo i

là Tài s n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý v i chênh l ch giá tr h p lý đ c ghi nh n vào k t qu kinh doanh (FVLTPL)

1.2.2.1.2 Phân lo i khi CCTC PS là n ph i tr tài chính

T ng t nh phân lo i Tài s n tài chính, c n c vào cách x lý k toán đ i v i kho n lãi hay l , N ph i tr tài chính đ c phân thành 02 lo i: (1) N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo nguyên giá phân b , (2) N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý thông qua lãi/l

(1) N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo nguyên giá phân b

Theo o n 4.2.1, IFRS 09, t t c N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo

ph ng pháp nguyên giá phân b và s d ng ph ng pháp lãi su t th c, ngo i tr các

tr ng h p:

N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý thông qua lãi/l Ví d nh NPT (bao g m c N ph i tr tài chính là CCTC PS) đ c đo l ng theo giá tr h p lý; NPT phát sinh khi chuy n m t Tài s n tài chính không đ đi u ki n d ng ghi

nh n sang thành N ph i tr tài chính hay N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo quy

đ nh b t bu c t vi c liên quan tr c đó;

H p đ ng b o hi m tài chính (thu c ph m vi đi u ch nh IAS 18, 37); và

Cam k t cung c p m t kho n cho vay v i lãi su t cho vay th p h n th tr ng (thu c ph m vi đi u ch nh IAS 18, 37)

(2) N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý thông qua lãi/l

o n 4.2.1, IFRS 09 đã quy đ nh: N ph i tr tài chính là CCPS đ c phân lo i là

N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý thông qua lãi/l

Theo o n 4.2.2, IFRS 09, t i th i đi m ghi nh n ban đ u, doanh nghi p bu c phân lo i là N ph i tr tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý thông qua lãi/l khi đây là CCTC ph c h p quy đ nh o n 4.3.5, IFRS 09 ho c vi c phân lo i theo cách này s làm thông tin k toán thích h p h n, b i vì vi c phân lo i nh v y s làm gi m

đi tính không nh t quán trong ghi nh n và đo l ng phát sinh sau khi đo l ng TS và

N ph i tr tài chính hay ghi nh n lãi/l theo c s đo l ng khác

Ngoài ra thu c nhóm NPT này còn bao g m các CCTC đ c doanh nghi p qu n

tr trên c s đánh giá k t qu t s thay đ i giá tr h p lý c a chúng

D a vào các phân tích trên, NPT là CCPS và CCPS chìm đ c phân lo i là N

ph i tr tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lý thông qua lãi/l

1.2.2.1.3 Phân lo i CCPS chìm

Theo o n B4.3.4 và o n 29, 31, IAS 32, quy đ nh CCPS chìm đ c phân lo i:

CCTC PS chìm nh là quy n ch n chuy n đ i v n ch s h u: giá tr CCTC PS chìm đ c phân lo i là công c v n ch s h u

CCTC PS chìm không thu c ph n v n ch s h u (nh h p đ ng quy n ch n bán): giá tr CCTC PS chìm đ c phân lo i là NPT

1.2.2.2 Ghi nh n và d ng ghi nh n CCTC PS theo IFRS 09

Theo IFRS 09, vi c phân lo i và đo l ng không h i t s đ c áp d ng k t khi ghi nh n ban đ u Theo Chu n m c này, nguyên t c ghi nh n đ c th c hi n trên c s

mô hình kinh doanh c a công ty M c đích là hài hòa các x lý trong k toán theo

h ng phù h p v i mô hình kinh doanh và cách x lý tài s n và công n c a doanh nghi p Vì v y, nguyên t c là m t khi đã đ a ra m t l a ch n ghi nh n phù h p v i mô hình kinh doanh, thì s không đ c thay đ i

Theo o n 3.1.1, IFRS 09, m t doanh nghi p s ghi nh n m t Tài s n tài chính

ho c m t kho n n tài chính trên BC KT c a nó khi, và ch khi, doanh nghi p đó tr thành m t bên đ i tác trong đi u kho n h p đ ng c a công c đó

o n B3.1.1, IFRS 09, c ng h ng h n r ng doanh nghi p s ghi nh n t t c các quy n l i và ngh a v theo h p đ ng CCPS trên BC KT, ngo i tr các CCPS mà không cho phép vi c chuy n nh ng Tài s n tài chính ghi nh n là đ bán

Theo o n 3.2.3, IFRS 09, doanh nghi p s d ng ghi nh n m t Tài s n tài chính khi, và ch khi:

(a) Quy n l i theo h p đ ng liên quan đ n dòng ti n t tài s n tài chính đó đã h t

hi u l c; ho c

(b) doanh nghi p chuy n nh ng tài s n tài chính theo quy đ nh c a đo n 3.2.4 và 3.2.5 và vi c chuy n nh ng thõa các đi u ki n d ng ghi nh n theo quy đ nh c a đo n 3.2.6

Theo o n 3.3.1, IFRS 09, doanh nghi p s d ng ghi nh n m t kho n n tài chính (ho c m t ph n c a kho n n tài chính trên BC KT khi, và ch khi, kho n n

này đ c thanh toán – có ngh a là khi ngh a v trong h p đ ng đ c hoàn thành, xóa

b ho c h t hi u l c

Theo o n 5.1.1, IFRS 09, lúc ghi nh n ban đ u, doanh nghi p s đo l ng Tài

s n tài chính và N ph i tr tài chính theo giá tr h p lý Tuy nhiên n u giá tr h p lý

c a Tài s n tài chính ho c N ph i tr tài chính lúc khác v i giá giao d ch, doanh nghi p ph i áp d ng h ng d n t i o n B5.1.2A

Theo o n 5.2.1 và 5.3.1, IFRS 09, sau khi ghi nh n ban đ u, doanh nghi p s đo

l ng Tài s n tài chính và N ph i tr tài chính theo giá tr h p lý ho c theo nguyên giá phân b , theo quy đ nh c a o n 4.1.1–4.1.5 và o n 4.2.1–4.2.2 v phân lo i CCTC

Nh v y, theo các quy đ nh trên, CCTC PS s đ c ghi nh n ban đ u và sau đó theo giá tr h p lý c a nó, v i chênh l ch giá tr h p lý đ c ghi nh n vào k t qu kinh doanh

1.2.2.4 K toán phòng ng a r i ro theo IAS 39

Các đi m chính c a k toán phòng ng a r i ro (nguyên t c k toán công c phái sinh s d ng cho m c đích phòng ng a r i ro, bao g m phòng ng a r i ro giá tr h p lý

và phòng ng a r i ro lu ng ti n) đ c quy đ nh t i đo n 71-102, IAS 39, bao g m:

ứ Các thu t ng v phòng ng a r i ro giá tr h p lý, phòng ng a r i ro lu ng

ti n;

ứ Các quy đ nh v các công c phái sinh đ c s d ng làm công c phòng ng a

r i ro và các kho n m c đ c phòng ng a r i ro;

ứ Các đi u ki n c n và đ đ đ c phép th c hi n k toán phòng ng a r i ro trên

th c t : (i) Quy đ nh rõ ràng b ng v n b n v lo i phòng ng a r i ro, công c phòng

ng a r i ro, kho n m c đ c phòng ng a r i ro và b n ch t c a r i ro c n phòng ng a, (ii) Hi u qu phòng ng a r i ro đ c đo l ng m t cách đáng tin c y, cao và đ c đánh giá ngay t đ u c ng nh m i khi l p Báo cáo tài chính;

ứ Nguyên t c k toán đ i v i t ng lo i phòng ng a r i ro giá tr h p lý và phòng

ng a r i ro lu ng ti n;

ứ Quy đ nh v ch m d t k toán phòng ng a r i ro

1.2.2.5 Trình bày và thuy t minh CCTC PS theo IAS 32 và IFRS 07

1.2.2.5.1 Trình bày CCTC PS theo IAS 32

IAS 32 quy đ nh các nguyên t c c b n v trình bày CCTC PS nh sau:

ứ CCTC do chính t ch c phát hành khi trình bày trên BC KT c n tuân th nguyên t c tôn tr ng n i dung h n hình th c;

ứ Tài s n tài chính và N ph i tr tài chính ch đ c bù tr cho nhau và ghi giá

tr ròng trên B ng cân đ i k toán, khi và ch khi doanh nghi p có quy n pháp lý bù tr

ho c có ý đ nh thanh toán trên c s ròng do tài s n và n ph i tr đ c thanh toán cùng lúc

1.2.2.5.2 Thuy t minh CCTC PS theo IFRS 07

IFRS 7 yêu c u thuy t minh đ thông tin v CCTC PS đ ng i s d ng Báo cáo tài chính đánh giá đ c: (i)T m quan tr ng c a CCTC PS đ i v i tình hình tài chính và

k t qu kinh doanh c a doanh nghi p và (ii)B n ch t, quy mô r i ro phát sinh t CCTC

PS tác đ ng đ n doanh nghi p trong k kinh doanh và vào ngày l p báo cáo, cùng v i cách th c qu n tr r i ro c a doanh nghi p; c th :

ứ Thuy t minh b sung thông tin đ làm rõ các kho n m c CCTC PS đã trình bày trên B ng cân đ i k toán;

ứ Thuy t minh thông tin v thu nh p lãi/chi phí lãi c a CCTC PS hi n có c a doanh nghi p và lãi/l phát sinh t CCTC PS đã thanh lý trong k ;

ứ Thuy t minh thông tin (đ nh tính và đ nh l ng) v r i ro có th phát sinh t CCTC PS, bao g m r i ro tín d ng, r i ro thanh kho n và r i ro th tr ng;

ứ V i m i lo i phòng ng a r i ro, c n thuy t minh thông tin mô t t ng lo i phòng ng a r i ro, CCTC PS đ c ch đ nh là công c phòng ng a r i ro và b n ch t

c a r i ro c n đ c phòng ng a

1.2.3 c đi m k toán CCTC PS t i các doanh nghi p

1.2.3.1 c đi m CCTC PS t i các doanh nghi p

i v i các doanh nghi p s n xu t kinh doanh, s d ng CCTC PS s mang l i nhi u l i ích cho ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p nh phòng ng a r i ro, ch

đ ng ngu n ngo i t đ thanh toán hàng nh p kh u, kinh doanh trên c s chênh l ch

t giá và là công c b o hi m r i ro ngo i h i Khi s d ng ph i h p nhi u CCTC PS

v i đ i tác khác nhau, trên nh ng th tr ng khác nhau có th t o l i nhu n trên c s không ph i đ i m t v i các tr ng thái m ho c các r i ro tài chính Nh v y, hai đ c

đi m chính c a CCTC PS t i các doanh nghi p là:

S d ng cho m c đích kinh doanh, th ng m i

Kinh doanh trên c s chênh l ch t giá: doanh nghi p có th khai thác chi u

h ng bi n đ ng có l i c a t giá đ thu l i nhu n M t quy n ch n mua hay bán (ki u

M ) có th đ c th c hi n tr c ngày đáo h n n u t giá giao ngay trên th tr ng cao

h n hay th p h n t giá quy n ch n v i d báo r ng t giá có xu h ng bi n đ ng

ng c chi u trong t ng lai

S d ng cho m c đích phòng ng a r i ro

Phòng ng a r i ro tài chính v t giá, lãi su t và giá c hàng hóa: các bi n đ ng trên th tr ng có th làm cho m t kho n l th ng m i tr thành m t kho n l i nhu n

và m t kho n l i nhu n có th tr thành m t kho n l Do v y, phòng ng a r i ro là

bi n pháp t t nh t đ b o toàn thu nh p V i m c chi phí ch p nh n đ c, các giao

d ch phái sinh s giúp các doanh nghi p tránh đ c nh h ng c a s bi n đ ng t giá, lãi su t và giá c hàng hóa

Ch đ ng ngu n ngo i t đ thanh toán hàng nh p kh u: đ i v i các doanh

nghi p có ho t đ ng nh p kh u, các doanh nghi p c n ngo i t đ thanh toán ti n hàng

N u không chu n b tr c ngu n ngo i t thì doanh nghi p có th lâm vào tình tr ng thi u h t ngo i t ho c không có ngo i t đ thanh toán, k t qu là không nh n đ c hàng nh p kh u ho c ph i ch u m t kho n chi phí ph t do ch m thanh toán, ho c ph i

mua ngo i t v i t giá cao Nh ng nguy c đó doanh nghi p đ u có th tránh đ c

b ng cách s d ng các giao d ch ngo i h i phái sinh đ ch đ ng ngu n ngo i t , đ m

b o có ngo i t đ thanh toán ti n hàng nh p kh u

T o công c b o hi m r i ro ngo i h i cho các ho t đ ng kinh doanh đ c thù:

các doanh nghi p cung c p s n ph m cho th tr ng th gi i thông qua ho t đ ng đ u

th u s có ngu n thu ngo i t nh ng không ch c ch n vì còn ph thu c vào k t qu đ u

th u Trong tr ng h p này, m t giao d ch quy n ch n bán ngo i t s r t thích h p đ

b o toàn kho n l i nhu n n u doanh nghi p trúng th u cung c p s n ph m

1.2.3.2 Nh ng v n đ k toán CCTC PS t i các doanh nghi p

CCTC PS đ c s d ng v i m c đích phòng ng a r i ro và m c đích th ng m i Khi k toán CCTC PS, doanh nghi p ph i c n c vào m c đích s d ng CCTC PS đ

áp d ng ph ng pháp k toán m t cách phù h p:

Tr ng h p doanh nghi p s d ng CCTC PS v i m c đích th ng m i, thì CCTC

PS đ c phân lo i vào nhóm Tài s n tài chính ho c n ph i tr tài chính đ c ghi nh n theo giá tr h p lý v i chênh l ch giá tr h p lý đ c ghi nh n vào k t qu kinh donha Doanh nghi p ph i ghi nh n ngay các kho n lãi, l phát sinh t vi c thay đ i giá tr

h p lý c a tài s n phái sinh ho c n ph i tr phái sinh vào Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

Tr ng h p doanh nghi p s d ng CCTC PS v i m c đích phòng ng a r i ro thì

doanh nghi p ph i áp d ng k toán phòng ng a r i ro

Khi k toán CCTC PS, doanh nghi p ph i xác đ nh và ghi nh n riêng r các kho n ph i thu, ph i tr liên quan đ n CCTC PS và các kho n thanh toán liên quan đ n

h p đ ng g c Các kho n ph i thu, ph i tr phát sinh t vi c thanh toán h p đ ng g c không đ c tính vào giá tr h p lý tài s n ho c n ph i tr phái sinh

Vi c phân lo i CCTC PS s d ng cho m c đích kinh doanh ho c m c đích phòng

ng a r i ro đ c th c hi n t i th i đi m h p đ ng có hi u l c Doanh nghi p ph i k toán CCTC PS m t cách nh t quán và không đ c phân lo i l i CCTC PS trong su t

th i gian hi u l c c a CCTC PS tr khi CCTC PS s d ng cho m c đích phòng ng a

r i ro không còn đáp ng các đi u ki n đ áp d ng k toán phòng ng a r i ro theo quy

đ nh

1.3 Nh ng kinh nghi m v n d ng các chu n m c qu c t đ xây d ng k toán CCTC (PS) c a các n c trên th gi i

Hi n nay, các IAS và IFRS đang ngày càng đ c ch p nh n r ng rãi vì h n 100

n c trên th gi i đang áp d ng ho c quy t đ nh s s d ng các chu n m c này (Bhattacharjee, 2009) Ngay c y ban Ch ng khoán M (SEC) c ng đang cân nh c

vi c cho phép các công ty M l p Báo cáo tài chính theo quy đ nh c a IFRS

EU đã yêu c u các công ty niêm y t trên thì tr ng ch ng khoán ph i l p Báo cáo tài chính theo quy đ nh c a IFRS t n m tài chính b t đ u ngày 01 tháng 01 n m 2005

T nh ng n m 1990, các công ty m t s n c Châu Âu đã đ c phép s d ng IAS

đ thay t các chu n m c k toán trong n c (Soderstrom và Kevin, 2007) M t s

n c có th tr ng v n n i b t nh Úc, H ng Kông, và Nam Phi c ng quy t đ nh áp

d ng IFRS ho c áp d ng m t ch đ k toán t ng đ ng v i IFRS Hi n nay SEC

c ng đang lên k ho ch áp d ng IFRS đ i v i các công ty mu n l p Báo cáo tài chính theo IFRS (Horton et at., 2008) Nhi u n c đã s d ng IFRS đ thay th cho các chu n m c trong n c và áp d ng cho m t s ho c toàn b các công ty Trong khi đó,

m t s n c cân nh c vi c áp d ng nguyên v n các IFRS ho c áp d ng v i m t s đi u

ch nh cho phù h p

Các n c trong khu v c ông Nam Á c ng đã áp d ng IFRS ho c có k ho ch chuy n đ i sang IFRS nh : Singapore g n nh áp d ng toàn b IFRS, Malaysia đã áp

d ng cho các công ty có v n đ u t n c ngoài, ph n còn l i d tính áp d ng t tháng

1 n m 2012, Philippines áp d ng IFRS có đi u ch nh cho phù h p, Thái lan chuy n đ i sang IFRS giai đo n 2011 và 2013, Campuchia áp d ng IFRS t 2012, Indonesia có k

ho ch chuy n đ i sang IFRS t 2012, Lào s áp d ng IFRS n u đ c ch p thu n b i chính ph

D a vào nh ng bài h c kinh nghi m c a các n c, có th rút ra m t s v n đ liên quan đ n vi c v n d ng chu n m c qu c t đ xây d ng chu n m c k toán c a các qu c gia nh sau:

1.3.1 Kinh nghi m c a các n c Châu Âu

Vào tháng 03/2002, Ngh vi n châu Âu đã thông qua Ngh quy t yêu c u t t c các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán c a các qu c gia thành viên châu Âu

áp d ng IFRS khi l p Báo cáo tài chính cho n m tài chính b t đ u t ho c sau ngày 01 tháng 01 n m 2005 Kho ng 7.000 công ty đã b nh h ng

Vi c áp d ng IFRS s làm thay đ i đáng k trong Báo cáo tài chính c a các công

ty châu Âu vì nhi u yêu c u trong IFRS khác v i các tiêu chu n trong n c c a các

n c châu Âu Ngoài ra, vi c áp d ng IFRS châu Âu ph n ánh m c tiêu c a EU là

h i nh p th tr ng v n; đây là m t b c c n thi t đ i v i s h i t c a Báo cáo tài chính không ch trên kh p châu Âu, mà còn gi a châu Âu và ph n còn l i c a th gi i

M c dù đ Ngh quy t yêu c u các công ty s d ng IFRS, do IASB ban hành, m t c quan t nhân làm ra các chu n m c, y ban châu Âu (EC) ph i xác nh n các chu n

m c này tr c khi áp d ng

M t trong nh ng v n đ gây tranh cãi khi áp d ng chu n m c qu c t Châu Âu

là vi c áp d ng IAS 39 và IAS 32 Nh ng quy đ nh trong hai chu n m c này, nh t là IAS 39, có kh n ng làm nh h ng đáng k đ n các con s trên Báo cáo tài chính c a các công ty có nhi u CCTC, đáng k là các ngân hàng Nh ng tranh cãi liên quan đ n IAS 39 cu i cùng c ng d n đ n vi c s a đ i IAS 39 đ áp d ng Châu Âu Tuy nhiên,

nh ng đi m s a đ i này c a IAS 39, ho c là các chu n m c khác c a IASB, làm suy

y u m c tiêu áp d ng m t b chu n m c toàn c u c a EU

Liên quan đ n IAS 39, các tranh lu n liên quan đ n hai lo i yêu c u

Yêu c u th nh t liên quan đ n vi c s d ng giá tr h p lý nh là m t thu c tính

đo l ng IAS 39 yêu c u nhi u CCTC – nh t là CCTC PS – ph i đ c ghi nh n theo giá tr h p lý, và nh ng thay đ i trong giá tr h p lý s đ c ghi nh n là lãi ho c l

IAS 39 c ng bao g m quy n ch n giá tr h p lý, cho phép các công ty đ nh rõ các CCTC không th thay đ i đ c ghi nh n ban đ u là CCTC s đ c đo l ng theo CCTC và nh ng thay đ i trong giá tr h p lý s đ c ghi nh n là lãi ho c l

Yêu c u th hai gây tranh cãi liên quan đ n các đi u ki n đ áp d ng k toán phòng ng a r i ro – các đi u ki n c a IAS 39 r t đ c thù và không d dàng đáp ng

K toán phòng ng a r i ro nói chung s d n đ n k t qu là lãi (l ) trên các m c đ c

b o hi m và l (lãi) trên các công c phòng ng a r i ro đ c ch đ nh đ c ghi nh n trong l i nhu n ho c l cùng lúc v i k t qu các kho n lãi (l ) trên các m c đ c phòng ng a r i ro Do đó, k toán phòng ng a r i ro s làm gi m tính không n đ nh

c a các kho n lãi ho c l phát sinh t , ví d nh , đo l ng các CCTC PS theo giá tr

h p lý đ c dùng cho m c đích phòng ng a r i ro và đo l ng các kho n m c đ c phòng ng a r i ro theo giá tr phân b (amortized cost) Tuy nhiên, IAS 39 không cho phép dùng k toán phòng ng a r i ro cho nhi u CCTC có v là cho m c đích phòng

ng a r i ro Ví d nh IAS 39 không cho phép k toán phòng ng a r i ro đ i v i r i ro lãi su t c a các kho n ti n ngân hàng tr ng y u, m c dù các ngân hàng Châu Âu

th ng phòng ng a các r i ro này

i v i nhi u công ty Châu Âu, các đi u ki n v giá tr h p lý và k toán phòng

ng a r i ro trong IAS 39 r t khác bi t so v i yêu c u c a các chu n m c trong n c

Th c t là h u h t các chu n m c k toán trong n c c a Châu Âu không có chu n

m c quy đ nh cho Báo cáo tài chính đ i v i nhi u CCTC

1.3.2 Kinh nghi m c a các n c Châu Á

1.3.2.1 Bangladesh

Bangladesh b t đ u áp d ng IAS và IFRS t n m 1999 Trong s đó, các Chu n

m c có liên quan đ n CCTC PS (IAS 32, IAS 39 và IFRS 7) đ c áp d ng t ngày 01 tháng 01 n m 2010 Các chu n m c k toán qu c t này đ c áp d ng nh Chu n m c

k toán c a Bangladesh

Trong quá trình áp d ng các Chu n m c này, Bangladesh, m t n n kinh t đang phát tri n, đã có nhi u thu n l i và khó kh n nh sau:

Nh ng thu n l i khi áp d ng các chu n m c qu c t

Vi c v n d ng các chu n m c qu c t có m t s nh h ng tr c ti p đ i v i các

doanh nghi p V n đ đ i di n gi a ban qu n lý và các c đông gi m r t nhi u thông

qua thông qua vi c áp d ng các chu n m c qu c t vì tính minh b ch thông tin đ c nâng cao, làm cho các nhà qu n lý ph i t p trung th c hi n qu n lý công ty vì l i ích

c a các c đông nhi u h n (Watts, 1997; Watts và Zimmerman, 1986) Tính minh b ch thông tin đ c nâng cao c ng nâng cao hi u qu h p đ ng gi a các công ty và nh ng

ng i cho vay Do áp d ng các chu n m c qu c t , tính minh b ch thông tin đ c nâng cao và vi c ghi nh n k p th i các kho n l có th làm t ng hi u qu h p đ ng trên

th tr ng n

Y u đi m c a các nhà đ u t nh là v n đ tr ng i đ i v i s phát tri n c a th

tr ng ch ng khoán Bangladesh Các nhà đ u t nh ít có c h i ti p c n v i các thông tin tài chính so v i các nhà đ u t chuyên nghi p Vi c áp d ng các chu n m c

qu c t có th là gi m chi phí c a các nhà đ u t trong quá trình x lý thông tin Nâng

cao ch t l ng Báo cáo tài chính cho phép các nhà đ u t nh có th c nh tranh v i các nhà đ u t chuyên nghi p, và do đó vó th gi m nguy c c nh tranh v i nh ng nhà đ u

t có nhi u thông tin h n

Vi c áp d ng các chu n m c qu c t làm gi m tình tr ng thông tin b t cân x ng

do nó s d ng k toán theo giá tr h p lý (FVA) Nhi u nhà kinh t h c cho r ng giá tr

h p lý s mang đ n nhi u thông tin trên Báo cáo tài chính h n so v i giá g c M c dù

nh ng đi u ki n khác Bangladesh không thu n l i cho vi c áp d ng FVA (nh là các

m c giá trên th tr ng có th quan sát ho c quan sát đ c l p, nh ng c đoán chính xác giá c a th tr ng không b nh h ng nhi u b i các nhà qu n lý do tính thanh kho n c a th tr ng kém hoàn h o), FVA v n làm cho các Báo cáo tài chính có nhi u thông tin h n, v i nhi u thu n l i cho các nhà đ u t M t trong nh ng chu n m c yêu

c u FVA là IAS 39 IAS 39 yêu c u k toán các CCTC theo giá tr h p lý (tr các kho n vay và các kho n ph i thu không đ c gi cho m c đích th ng m i, các ch ng khoán gi đ n h n, và các kho n phòng ng a r i ro đ t yêu c u)

Vi c áp d ng các chu n m c qu c t Bangladesh còn giúp làm gi m tính đa

d ng c a k toán vì th khuy n khích các nhà đ u t n c ngoài T đó, tính thanh kho n c a th tr ng v n đ c c i thi n

Các chu n m c k toán trong n c không đ m b o vi c công b đ y đ thông tin

c n thi t và các quy đ nh này còn nh p nh ng, h ng d n ph c t p và t mâu thu n l n nhau Vi c b t bu c áp d ng các chu n m c qu c t s làm gi m nh ng v n đ này và làm t ng trách nhi m công b thông tin c a các công ty (Ding et al, 2007; Tan và Welker, 2008)

Nh ng khó kh n khi áp d ng các chu n m c qu c t

H u h t các chu n m c qu c t đ c áp d ng nguyên v n Bangladesh Do đó,

nhi u nhà nghiên c u lo l ng r ng vi c áp d ng nguyên v n các nguyên t c ph c t p

c a IAS s không thích h p đ i v i n n kinh t và c u trúc lu t ít ph c t p nh Bangladesh (Mir et al, 2005) Nhi u k toán viên công ch ng đã bày t lo ng i v tính phù h p khi áp d ng nguyên v n các IAS

M t v n đ khác là s nh p nh ng v vai trò và trách nhi m c a SEC và ICAB

Chính ph Bangladesh đã y quy n cho SEC ph i có trách nhi m giám sát các công ty niêm y t áp d ng các chu n m c này Tuy nhiên theo Lu t giao d ch ch ng khoán, ICAB ph i ch u trách nhi m cho c quá trình áp d ng IAS SEC không tham gia vào quá trình này m c dù nó là c quan cao nh t quy đ nh vi c áp d ng IAS/IFRS đ i v i các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Bangladesh C n l u ý r ng SEC

c a M có quy n đ t ra các chu n m c k toán, nh ng luôn luôn y quy n trách nhi m cho các t ch c k toán chuyên nghi p, m t c quan đ t ra các chu n m c đ c l p nh FASB Quan tr ng h n là SEC c a M ch y quy n trách nhi m, không ph i quy n

h n, đ đ t ra các chu n m c và n u SEC không đ ng ý v m t chu n m c nào đó, nó

có th thay đ i chu n m c đó (Spiceland et al, 2009) Do đó, Bangladesh, rõ ràng là SEC thi u các chuyên gia đ đ t ra các chu n m c, d n đ n vi c ph i giao trách nhi m này cho ICAB

Hi n nay, vi c đ m b o môi tr ng Báo cáo tài chính đ t đ c ch t l ng cao Bangladesh ph thu c vào c ch áp d ng hi u qu N u ch đ n thu n áp d ng các chu n m c k toán và ki m toán là không đ Ba nhân t quan tr ng trong vi c áp

(3) Các nhà làm lu t ph i s p x p giám sát vi c tuân th pháp lu t và tr ng ph t thích h p v i nh ng tr ng h p vi ph m

1.3.2.2 Phillipinnes

Phillipinnes áp d ng IAS và IFRS t n m 2005 Trong s đó, vi c áp d ng IAS

và IFRS đ i v i các CCTC nói chung và CCTC PS nói riêng, có nh h ng m nh m

nh t đ i v i các ngân hàng

Theo k t qu nghiên c u c a C Salazar (2006), vi c áp d ng các chu n m c qu c

t cho k toán CCTC khó kh n sau:

Phillippines không có th tr ng tài chính phát tri n đ đ đáp ng các đi u ki n

c a giá tr h p lý c a các CCTC theo quy đ nh c a IAS Nh ng quy đ nh này yêu c u tính minh b ch và khách quan c a nh ng ng i s d ng Báo cáo tài chính Tuy nhiên, Phillippines, các ngân hàng d a vào mô hình đánh giá c a chính h đ thõa mãn các yêu c u v đo l ng c a IAS 39, đ c bi t là đ i v i các CCTC PS

Các c quan giám sát y u kém c ng là m t v n đ trong quá trình áp d ng các chu n m c qu c t Phillippines Các nhà làm lu t và các ki m toán viên c n ph i

trang b nh ng k n ng c n thi t đ đánh giá m c đ tuân th các chu n m c Vi c đánh giá các CCTC là v n đ quan tr ng nh t trong IAS 39 Các nhà làm lu t và các

ki m toán viên ph i có đ n ng l c đ đánh giá s thích h p c a mô hình đánh giá và các bi n s đ u vào do các ngân hàng s d ng cho các mô hình này đ đ nh giá các CCTC c a h

M c đích c a các chu n m c qu c t là trình bày và chuy n t i đ n ng i đ c Báo cáo tài chính b n ch t kinh t trung th c c a các giao d ch liên quan đ n các CCTC Các chu n m c này c ng đ a ra nh ng h ng d n thích h p cho nh ng ng i

l p Báo cáo tài chính đ các giao d ch t ng t nhau cùng theo nh ng nguyên t c k toán chung Tuy nhiên nh ng m c đích này s không th đ t đ c n u các chu n m c

qu c t không đ c áp d ng m t cách đúng đ n

1.3.3 Bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam

D a trên nh ng kinh nghi m c a các n c nói trên, có th rút ra m t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam trong vi c v n d ng chu n m c qu c t cho k toán CCTC

PS nh sau:

(1) Chu n m c qu c t v k toán CCTC PS r t ph c t p và khó áp d ng, do đó,

c n có l trình và ph ng pháp thích h p khi đ a vào v n d ng trong n c

(2) V n d ng các chu n m c qu c t s mang l i nhi u l i ích cho các n c nh :

gi n v n đ đ i di n gi a ban qu n lý và các c đông, t ng tính minh b ch thông tin và

gi m tình tr ng thông tin b t cân x ng, gi m tính đa d ng c a k toán, …

(3) Vi c v n d ng các chu n m c này c ng s g p nhi u khó kh n nh : s nh p

nh ng v vai trò trách nhi m c a c quan qu n lý và các t ch c ngh nghi p, y u t

th tr ng tài chính đ áp d ng chu n m c, y u kém trong quá trình giám sát th c hi n, chu n m c không đ c áp d ng đúng đ n, …

D a trên nh ng bài h c này, Vi t Nam nên có l trình và k ho ch c th d a trên

nh ng đi u ki n th c t c a Vi t Nam đ đ t đ c thành công trong vi c v n d ng chu n m c qu c t này