Kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp tại các công ty cổ phần niêm yết tại sở giao dịch chứng khoán TPHCM thực trạng và giải pháp hoàn thiện

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH --- LÊ THANH HOÀI K TOÁN THU THU NH P DOANH Y TăS ăGIAOăD CH CH NGăKHOÁN THĨNHăPH ăH ăCHệăMINH- TH CăTR NGă... Lê Thanh H

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH

-

LÊ THANH HOÀI

K TOÁN THU THU NH P DOANH NGHI P T I CÁC CÔNG

GIAOăD CHăCH NGăKHOÁNă THĨNHăPH ăH ăCHệăMINH-

TH CăTR NGăVĨăGI IăPHÁPă

HOĨNăTHI N

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh ậ N m 2014

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH

-

LÊ THANH HOÀI

K TOÁN THU THU NH P DOANH

Y TăS ăGIAOăD CH CH NGăKHOÁN

THĨNHăPH ăH ăCHệăMINH- TH CăTR NGă

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n “K toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty

c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh- Th c tr ng và

gi i pháp hoàn thi n” là công trình nghiên c u c a riêng tôi vƠ hoƠn thƠnh d i s

h ng d n c a ng i h ng d n khoa h c Các thông tin, s li u đ c s d ng trong

lu n v n nƠy lƠ hoƠn toƠn trung th c và h p lý Lu n v n nƠy ch a t ng đ c tác gi

nào công b d i b t k hình th c nào

Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v i l i cam đoan trên

Lê Thanh Hoài

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c ch vi t t t

Danh m c b ng bi u

Ph n m đ u

Ch ngă1:ăC ăS LÝ LU N V K TOÁN THU THU NH P DOANH

NGHI P 8

1.1.M t s v n đ c b n v thu TNDN: 8

1.1.1.Khái ni m và b n ch t thu TNDN: 8

1.1.2.M t s đi m m i c a Lu t Thu TNDN s a đ i, b sung n m 2013 có liên quan đ n k toán: 8

1.1.3.Vai trò c a thu thu nh p doanh nghi p: 11

1.2 c tr ng v công tác k toán t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán 12

1.2.1.M t s v n đ chung v công ty c ph n 12

1.2.2.Các đ c tr ng v công tác k toán t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán 13

1.3.S nét v k toán thu TNDN 14

1.3.1.Khái ni m 14

1.3.2.Thu TNDN hi n hành 14

1.3.3.Thu TNDN hoãn l i 19

1.4.M t s khác bi t gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán 26

1.4.1.Thu nh p ch u thu 26

1.4.2.L i nhu n k toán 27

1.4.3.S khác bi t gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán 28

1.5.So sánh k toán thu TNDN theo Chu n m c k toán Vi t Nam và k toán thu TNDN theo Chu n m c k toán qu c t 30

1.5.1.Gi ng nhau 30

1.5.2.Khác nhau 31

Ch ngă2:ăTH C TR NG K TOÁN THU THU NH P DOANH NGHI P

T I CÁC CÔNG TY C PH N NIÊM Y T T I S GIAO D CH CH NG

KHOÁN THÀNH PH H CHÍ MINH 32

2.1.Các quy đ nh pháp lý v k toán thu TNDN giai đo n tr c khi có Chu n m c k toán thu TNDN 32

2.2.Các quy đ nh pháp lý v k toán thu TNDN sau khi có chu n m c k toán s 17 34

2.3.Tình hình th c hi n k toán thu TNDN c a m t s công ty niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh 35

2.4 ánh giá tình hình th c hi n k toán thu TNDN c a m t s công ty niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh 42

2.4.1.Thành qu đ t đ c 42

2.4.2.T n t i và nguyên nhân 46

Ch ngă3:ăHOĨNăTHI N K TOÁN THU THU NH P DOANH NGHI P T I CÁC CÔNG TY C PH N NIÊM Y T T I S GIAO D CH CH NG KHOÁN THÀNH PH H CHÍ MINH 56

3.1.Nh ng yêu c u c a vi c hoàn thi n k toán thu TNDN 56

3.1.1 m b o tuân th các quy đ nh c a pháp lu t v thu TNDN 56

3.1.2.Phù h p v i yêu c u c a Chu n m c k toán Vi t Nam và thông l qu c t 56

3.1.3.Phù h p v i ch đ k toán hi n hành và th c hi n đ ng b v i các quy đ nh qu n lí kinh t khác 57

3.1.4.B o đ m cung c p đ y đ , k p th i các thông tin có tính so sánh cao đ ph c v cho yêu c u qu n lí 57

3.2.Gi i pháp hoàn thi n k toán thu TNDN 58

3.2.1.Hoàn thi n v ch ng t , s k toán, trình bày thông tin và nh n di n k toán thu TNDN hoãn l i 58

3.2.2.X lý k toán thu TNDN trong tr ng h p có thay đ i thu su t 74

3.2.3 ng b hóa các quy đ nh v thu TNDN 76

3.2.4.Làm cho chính sách thu tr nên minh b ch h n 77

3.2.5.Làm gi m đ khó c a Chu n m c k toán thu TNDN 78

3.2.6.Thay đ i thói quen c a ng i làm k toán trong vi c th c hi n k toán thu TNDN 80

3.2.7.Nơng cao n ng l c, trình đ c a nhân viên k toán 80

3.3.M t s ki n ngh nh m hoàn thi n k toán thu TNDN 81

3.3.1 i v i NhƠ n c 81

3.3.2 i v i B tài chính 82

3.3.3 i v i c c thu , chi c c thu 84

3.3.4 i v i doanh nghi p 85

3.3.5 i v i các t ch c giáo d c, các hi p h i ngh nghi p 86

3.3.6 i v i ng i làm công tác k toán: 86

K t lu n

TƠi li u tham kh o

Ph l c

VAS 17 Chu n m c k toán thu thu nh p doanh nghi p

IAS 12 Chu n m c k toán qu c t v thu thu nh p doanh nghi p

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1: B ng phân bi t s khác nhau gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán

B ng 1.2: Phân bi t s khác nhau gi a Chu n m c k toán Vi t Nam và Chu n m c k toán qu c t

B ng 2.1: B ng phơn tích ch đ k toán áp d ng

B ng 2.2: B ng phơn tích m c đ quan tơm đ n Chu n m c k toán thu TNDN (VAS

17)

B ng 2.3: B ng phơn tích các kênh thu th p thông tin

B ng 2.4: B ng phơn tích t l các doanh nghi p áp d ng VAS 17 và có phát sinh chênh l ch gi a l i nhu n k toán vƠ thu nh p ch u thu

B ng 2.5: B ng phơn tích m c đ quan tơm c a doanh nghi p đ n các quy đ nh liên quan đ n thu TNDN

B ng 2.6: B ng phơn tích vi c áp d ng VAS 17

B ng 2.7: B ng phơn tích vi c trình bƠy vƠ công b thông tin liên quan đ n thu

TNDN

B ng 2.8: B ng phơn tích tác d ng c a VAS 17

B ng 2.9: B ng phơn tích nh ng khó kh n khi áp d ng VAS 17

B ng 3.1: S chi ti t tài kho n 243

B ng 3.2: S chi ti t tài kho n 347

B ng 3.3: B ng t ng h p chênh l ch gi a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu

B ng 3.4: B ng phân b chênh l ch t m th i ch u thu thu nh p c a TSC

B ng 3.5: B ng phân b chênh l ch t m th i đ c kh u tr c a doanh thu nh n tr c

PH N M U

1 Tínhăc păthi tăc aăđ ătƠi

T n m 2001 đ n n m 2005, B tƠi chính đƣ ban hƠnh 26 Chu n m c k toán

Vi t Nam d a trên c s Chu n m c k toán qu c t Các Chu n m c ra đ i giúp cho thông tin trình bƠy trên báo cáo tƠi chính đ c trung th c, h p lý và minh b ch h n

i u nƠy có Ủ ngh a r t quan tr ng đ i v i nh ng đ i t ng có nhu c u s d ng thông

tin c a k toán

H th ng k toán Vi t Nam trong n n kinh t th tr ng đ c thi t k và phát

tri n v i nh n th c m i v đ i t ng s d ng thông tin Thông tin trình bày trên báo cáo tƠi chính lƠ c n c quan tr ng c a các quy t đ nh qu n lỦ, đ u t , cho vay,… Vì

v y, các báo cáo tài chính c n cung c p thông tin c n thi t và phù h p v i nhu c u thông tin c a các đ i t ng s d ng vƠ đ c bi t là thông tin c a các công ty c ph n

niêm y t Tuy nhiên, các quy đ nh v vi c l p và trình bày thông tin trên báo cáo tài

chính trong h th ng k toán Vi t Nam hi n nay v n còn ch u s ràng bu c b i các

quy đ nh theo h ng đ i t ng s d ng thông tin ch y u là Nhà n c v i m c tiêu

ki m soát M t s các quy đ nh v n ch a đ c xác l p m t cách rõ ràng, c th đ có

th đáp ng m t cách đ y đ nhu c u thông tin c a các đ i t ng có nhu c u s d ng

thông tin k toán

C th , vi c xác đ nh k t qu kinh doanh c a doanh nghi p hi n nay v n ch u

s chi ph i c a Lu t thu thu nh p doanh nghi p Các doanh nghi p v n ch a phơn

bi t rõ gi a vi c xác đ nh l i nhu n theo m c tiêu tài chính và vi c xác đ nh l i nhu n

theo m c tiêu tính thu ho c có phân bi t đ c thì c ng ch a x lỦ đ c s khác bi t

v l i nhu n gi a thu và k toán

Th c tr ng trên đƣ ph n nƠo đ c gi i quy t khi Chu n m c k toán thu thu

nh p doanh nghi p ra đ i Tuy nhiên, khi các doanh nghi p áp d ng VAS 17 vào th c

t thì v n g p ph i nh ng khó kh n nh : các thu t ng dùng trong Chu n m c khó

hi u, ch ng t dùng trong k toán thu TNDN hoãn l i ph c t p và khó l p, khó xác

đ nh thu thu nh p hoãn l i, t n nhi u th i gian công s c,… Vì v y, hi n nay các

doanh nghi p v n ch a v n d ng hoàn toàn VAS 17 trong công tác k toán thu thu

nh p doanh nghi p

T đó, tôi đƣ ti n hành nghiên c u th c tr ng vi c áp d ng Ch n m c k toán

thu thu nh p doanh nghi p v i m c đích tìm ra nh ng v ng m c, khó kh n trong

quá trình th c hi n k toán thu thu nh p doanh nghi p và đ a ra các gi i pháp, ki n

ngh đ vi c áp d ng VAS 17 vào công tác k toán thu thu nh p doanh nghi p đ c

thu n l i h n vƠ thông tin trình bƠy trên báo cáo tƠi chính h u ích h n cho m i đ i

t ng có nhu c u s d ng thông tin c a doanh nghi p Vì v y, tôi ch n đ tƠi: “K

toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch

ch ng khoán thành ph H Chí Minh - Th c tr ng và gi i pháp hoàn thi n” đ nghiên

c u trong lu n v n nƠy

2 T ng quan v các nghiên c uătr căđơyăvƠăđóngăgópăm i c a Lu năv n

2.1 T ng quan các nghiên c uătr căđơy

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Nguy n Lê Di m Thúy

v i đ tƠi “K toán thu thu nh p doanh nghi p- Th c tr ng và gi i pháp

hoàn thi n” đ c th c hi n vƠo n m 2006 Trong lu n v n, tác gi

nghiên c u k toán thu thu nh p doanh nghi p m t s doanh nghi p

trên đ a bàn t nh Phú Yên Tác gi nghiên c u 4 doanh nghi p đ i di n

cho 4 lo i hình doanh nghi p và t đó đ a ra các gi i pháp ki n ngh cho

k toán thu thu nh p doanh nghi p

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Nguy n Th Ph ng

H ng v i đ tƠi “Ph ng h ng và gi i pháp hoàn thi n k toán thu thu

nh p doanh nghi p” đ c th c hi n vƠo n m 2006 Trong lu n v n, tác

gi t p trung nghiên c u k toán thu thu nh p doanh nghi p theo chu n

m c, ch đ vƠ đ a ra gi i pháp mang tính t ng quát

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Lê Th Thu Trinh v i

đ tƠi “K toán chi phí thu thu nh p doanh nghi p” đ c th c hi n n m

2007 Trong lu n v n, tác gi đi sơu vƠo phơn tích c s lý lu n đ t đó

đ a ra gi i pháp v vi c xác đ nh các kho n chênh l ch t m th i ch u

thu thu nh p doanh nghi p trong các doanh nghi p Vi t Nam

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Nguy n Xuân Th ng

v i đ tƠi “Chu n m c k toán thu thu nh p doanh nghi p kho ng cách

v i đ tƠi “HoƠn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i Vi t Nam”

đ c th c hi n vƠo n m 2011 Trong lu n v n, tác gi nghiên c u k

toán thu thu nh p doanh nghi p m t s doanh nghi p trên đ a bàn

thành ph H Chí Minh và t đó, đ a ra các gi i pháp, ki n ngh đ hoàn

thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Bùi Th M Ngân v i

đ tƠi “ nh h ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p đ n vi c

áp d ng ch đ , chu n m c k toán Vi t Nam trong các công ty niêm y t

t i Vi t Nam” đ c th c hi n vƠo n m 2012 Trong lu n v n, tác gi t p

trung nghiên c u nh m đánh giá nh h ng c a chính sách thu thu nh p

doanh nghi p đ n vi c áp d ng ch đ , chu n m c k toán Vi t Nam và

t đó, đ a ra các gi i pháp, ki n ngh đ hoàn thi n tình tr ng áp d ng đúng ch đ , chu n m c k toán

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi V Minh Ng c v i đ tƠi “Các gi i pháp đ hoàn thi n chu n m c k toán thu thu nh p doanh

nghi p theo h ng ti p c n chu n m c k toán qu c t ” đ c th c hi n vƠo n m 2012 Trong lu n v n, tác gi t p trung tìm hi u vƠ đánh giá

tình hình áp d ng chu n m c k toán thu thu nh p doanh nghi p t i

Vi t Nam và t đó đ a ra gi i pháp hoàn thi n chu n m c k toán thu

thu nh p doanh nghi p theo h ng ti p c n chu n m c qu c t

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Bùi Th Anh Th v i

đ tƠi “Chu n m c k toán thu thu nh p doanh nghi p- Th c tr ng vi c

v i đ tƠi “K toán thu thu nh p doanh nghi p trên đ a bàn qu n 1 thành

ph H Chí Minh- Th c tr ng và gi i pháp hoàn thi n” đ c th c hi n

n m 2013 Trong lu n v n, tác gi tìm hi u th c tr ng k toán thu thu

nh p doanh nghi p trên đ a bàn qu n 1 thành ph H Chí Minh vƠ đ a ra

các gi i pháp hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Tr n Th Kim Dung

v i đ tƠi “K toán thu thu nh p doanh nghi p t i các doanh nghi p nh

và v a trên đ a bàn qu n 7 thành ph H Chí Minh” đ c th c hi n n m

2013 Trong lu n v n, tác gi tìm hi u th c tr ng k toán thu thu nh p

doanh nghi p t i các doanh nghi p nh và v a trên đ a bàn qu n 7 thành

ph H Chí Minh và t đó, đ a ra các gi i pháp hoàn thi n k toán thu

thu nh p doanh nghi p

 Lu n v n th c s kinh t c a tác gi Nguy n Hoàng Mai

v i đ tƠi “HoƠn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các doanh

nghi p trên đ a bàn t nh Phú Yên” đ c th c hi n vƠo n m 2013 Trong

lu n v n, tác gi nghiên c u th c tr ng k toán thu thu nh p doanh

nghi p t i các doanh nghi p trên đ a bàn t nh Phú Yên vƠ đ a ra gi i

pháp hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p

2.2ă i m m i c a lu năv n:

Th nh t, Th c hi n t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh N u nh các đ tƠi tr c v k toán thu thu nh p

doanh nghi p th c hi n t t c các lo i hình doanh nghi p t i m t khu v c nƠo đó thì

tác gi ch đi vƠo tìm hi u k toán thu thu nh p doanh nghi p các công ty c ph n

niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh- là nh ng đ n v có th nói lƠ đƣ vƠ ph i th c hi n đ y đ , tri t đ các Chu n m c vào công tác k toán

Th hai, trong quá trình tìm hi u k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh, tác

gi nghiêng v tìm hi u vi c trình bày thông tin trên báo cáo tài chính c a các công ty

v thu thu nh p doanh nghi p Vì báo cáo tài chính c a các công ty c ph n niêm y t

có nh h ng r ng rƣi đ n nhi u đ i t ng liên quan nh : c đông, ngơn hƠng, c quan

thu , đ n v ki m toán,… đ c bi t là nh h ng đ n nhƠ đ u t vƠ nh h ng đ n th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam nói chung, th tr ng ch ng khoán thành ph H Chí

Minh nói riêng

Th ba, tác gi nghiên c u tìm nguyên nhân c a nh ng b t c p trong công tác

k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch

ch ng khoán thành ph H Chí Minh vƠ đ a ra gi i pháp kh c ph c Trong đó, tác gi

chú tr ng vào vi c nh n di n các kho n chênh l ch t m th i làm phát sinh thu thu

nh p hoãn l i Vì ch khi nh n di n đ c thì k toán m i có th xác đ nh, ghi nh n,

h ch toán vƠ trình bƠy trên báo cáo tƠi chính đ y đ , chính xác v thu thu nh p doanh

nghi p

3 M c tiêu nghiên c u

H th ng hóa nh ng lý lu n c b n v thu thu nh p doanh nghi p và k toán

thu thu nh p doanh nghi p

Phơn tích, đánh giá th c tr ng k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công

ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

Phân tích nh ng thu n l i vƠ khó kh n trong quá trình th c hi n k toán thu

thu nh p doanh nghi p theo Chu n m c k toán thu TNDN T đó, đ xu t m t s

gi i pháp, ki n ngh nh m hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công

ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

4 iăt ngănghiênăc uăvƠăph măviănghiênăc u

iăt ngănghiênăc u

Lu n v n nghiên c u m t s v n đ c s lỦ lu n v k toán thu thu nh p doanh nghi p, nghiên c u th c tr ng v k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thƠnh ph H Chí Minh

Ph măviănghiênăc u

Ph m vi nghiên c u c a đ tƠi đ c gi i h n tr ng ph m vi liên quan đ n công

tác k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao

d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh NgoƠi ra, đ tài còn gi i h n không đ c p

đ n thu thu nh p hoãn l i phát sinh t các kho n đ u t vƠo công ty con, công ty liên

k t, đ u t góp v n liên doanh vƠ c s kinh doanh đ ng ki m soát

Ngu n d li u ch y u l y t các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch

ch ng khoán Thành Ph H Chí Minh

M u nghiên c u đ c l a ch n ng u nhiên nh ng có ch n l c nh m đa d ng

hóa ngành ngh kinh doanh c a các doanh nghi p

5 Ph ngăphápănghiênăc u

tƠi đ c th c hi n theo ph ng pháp nghiên c u đ nh tính, k t h p gi a

nghiên c u lý lu n v i kh o sát, t ng k t th c ti n

tài s d ng k t h p các ph ng pháp t ng h p, phân tích, so sánh, ch ng minh đ nghiên c u k t qu kh o sát vƠ đ xu t gi i pháp th c hi n

Các k thu t đ c s d ng trong quá trình nghiên c u đ tƠi lƠ đi u tra, kh o

sát, ph ng v n, dùng s đ , bi u m u k t h p v i di n gi i, phơn tích đ trình bày k t

qu nghiên c u

Tài li u s c p: b ng câu h i kh o sát

Tài li u th c p:

- V n b n, chính sách nhƠ n c v thu và k toán thu TNDN

nh : Lu t, Ngh đ nh, Thông t , các bƠi báo, trang web có liên quan đ n

vi c bàn th o v thu và k toán thu TNDN

- Báo cáo tài chính c a m t s công ty c ph n niêm y t t i s giao

d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

6 ụăngh aăth c ti n c aăđ tài

Trình bƠy vƠ đánh giá th c tr ng k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các

công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh T đó,

đ a ra gi i pháp nh m hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty

c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

xu t m t s gi i pháp có th th c hi n đ hoàn thi n k toán thu thu nh p

doanh nghi p t i các công ty c ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph

H Chí Minh nói riêng và các doanh nghi p Vi t Nam nói chung

7 K t c u c a lu năv n

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, danh m c tài li u tham kh o và ph l c, lu n

v n g m 3 ch ng:

Ch ng 1: C s lý lu n v k toán thu thu nh p doanh nghi p

Ch ng 2: Th c tr ng k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c

ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

Ch ng 3: HoƠn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các công ty c

ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

Ch ngă1:ăC ăS ăLụăLU NăV ăK ăTOÁNăTHU ă

THUăNH PăDOANHăNGHI P

1.1.1 Khái ni m và b n ch t thu TNDN

Thu TNDN là lo i thu tr c thu i t ng c a thu TNDN là thu nh p c a

doanh nghi p đ c xác đ nh trên c s doanh thu sau khi tr đi các chi phí h p lý, h p

l có liên quan đ n vi c hình thƠnh doanh thu đó

các n c, tên g i c a Lu t thu TNDN có th khác nhau1 nh : Thu l i

nhu n công ty, thu công ty, thu thu nh p công ty, t i Vi t Nam, Lu t thu TNDN

đ c Qu c h i khóa IX, k h p th 11 thông qua ngày 10/05/1997 và có hi u l c thi

hành t 01/01/1999 nh m thay cho thu l i t c tr c đơy vƠ đ c s a đ i b sung

nhi u l n cho phù h p v i tình hình phát tri n kinh t qu c gia G n đơy nh t, Lu t

thu TNDN đ c Qu c h i thông qua ngày 19/06/2013

Thu TNDN đ c s d ng nh m t công c phân ph i l i thu nh p gi a các cá

nhân và t ch c kinh t xã h i i u nƠy đ c bi t c n thi t trong đi u ki n n n kinh t

th tr ng vì thu nh p c a m t cá nhân hay t ch c ph thu c vào vi c cung c p các

y u t c a quá trình s n xu t kinh doanh

M t trong nh ng lý thuy t c n b n c a Kenyes là lý thuy t v tính h u d ng

c a thu nh p, m c thu nh p càng cao thì tính h u d ng c a nó càng th p Vì v y, đ

t ng phúc l i xã h i, c n thi t ph i đi u ti t b t thu nh p c a nh ng đ i t ng có thu

nh p cao và phân ph i l i cho nh ng đ i t ng có thu nh p th p

B n ch t c a thu TNDN đánh trên thu nh p c a các cá nhân, t ch c s n xu t kinh doanh nên nó tác đ ng tr c ti p đ n ph n thu nh p mƠ nhƠ đ u t ki m đ c, nó

Có n c g i là Thu l i nhu n công ty (nh M ), có n c g i là Thu công ty (nh Pháp), có n c g i là

Thu thu nh p công ty (nh Th y i n), có n c g i là Thu thu nh p công ty (nh Thái Lan, Indonexia,…)

Lu t thu TNDN s 32/2013/QH13 đ c Qu c h i thông qua ngày 19 tháng 6

n m 2013 thay th cho Lu t thu TNDN s 14/2008/QH12 ban hành ngày 03 tháng 6

n m 2008 có m t s đi m m i2 liên quan đ n k toán nh sau:

V ăthuănh pătínhăthu :

B sung thêm m t s kho n thu nh p khác đ bao quát h t các kho n thu nh p

m i phát sinh trong th c t nh : thu nh p t chuy n nh ng d án đ u t ; thu nh p t chuy n nh ng quy n th m dò, khai thác, ch bi n khoáng s n; thu nh p t chuy n

nh ng quy n góp v n, quy n tham gia d án đ u t

M t khác, Lu t thu TNDN 2013 c ng đƣ lo i b hoƠn toƠn kho n "hoƠn nh p

d phòng" ra kh i thu nh p khác (chuy n vƠo h ch toán gi m chi phí) Tr c đó, t i Ngh đ nh 122/2011/N -CP vƠ Thông t 123/2012/TT-BTC c ng đƣ lo i tr ra kh i thu nh p khác đ i v i 5 kho n hoƠn nh p d phòng lƠ: hoƠn nh p d phòng gi m giá hƠng t n kho, d phòng t n th t các kho n đ u t tƠi chính, d phòng n khó đòi; HoƠn nh p d phòng b o hƠnh s n ph m, hƠng hoá đƣ trích nh ng h t th i gian trích

l p không s d ng ho c s d ng không h t; HoƠn nh p trích l p qu d phòng ti n

l ng

NgoƠi ra, Lu t thu TNDN 2013 c ng đƣ Lu t hóa (b sung vƠo di n thu nh p

mi n thu ) đ i v i 2 n i dung đƣ đ c quy đ nh t i Thông t 123/2012/TT-BTC hi n

hành là:

- Thu nh p t ho t đ ng s n xu t, kinh doanh hƠng hoá, d ch v c a doanh nghi p có t 30% s lao đ ng bình quơn trong n m tr lên lƠ ng i khuy t t t, ng i sau cai nghi n, ng i nhi m vi rút HIV/AIDS vƠ có s lao đ ng bình quơn trong n m

t 20 ng i tr lên, không bao g m DN ho t đ ng trong l nh v c tƠi chính, kinh doanh

http://tapchitaichinh.vn/Luat-thue-Thu-nhap-doanh-nghiep/Nhung-dot-pha-tu-Luat-Thue-Thu-nhap-doanh B sung quy đ nh v vi c ph i xác đ nh riêng đ kê khai n p thu đ i v i các

ho t đ ng nh : chuy n nh ng d án đ u t , chuy n nh ng quy n tham gia d án

đ u t , chuy n nh ng quy n th m dò, khai thác, ch bi n khoáng s n (tr c đây ch

đ c p đ n ho t đ ng chuy n nh ng b t đ ng s n)

- B sung quy đ nh cho phép bù tr m t chi u s l c a ho t đ ng chuy n

nh ng b t đ ng s n (chuy n nh ng d án đ u t , chuy n nh ng quy n tham gia d

án đ u t , tr d án th m dò, khai thác khoáng s n) v i s lƣi c a ho t đ ng SXKD

chính

- B sung quy đ nh v chuy n l : DN có l t ho t đ ng chuy n nh ng b t

đ ng s n, chuy n nh ng d án đ u t , chuy n nh ng quy n tham gia d án đ u t sau khi đƣ th c hi n bù tr theo quy đ nh n u còn l vƠ DN có l t ho t đ ng chuy n

nh ng quy n th m dò, khai thác khoáng s n đ c chuy n l sang n m sau vƠo thu

nh p tính thu c a ho t đ ng đó

V ăchiăphíăđ cătr ăvƠăkhôngăđ cătr :

B sung quy đ nh cho phép đ c tr đ i v i kho n chi th c hi n nhi m v qu c phòng, an ninh c a doanh nghi p theo quy đ nh c a pháp lu t

B sung quy đ nh ph i có ch ng t thanh toán không dùng ti n m t đ i v i hóa

đ n mua hƠng hóa, d ch v t ng l n có giá tr t 20 tri u đ ng tr lên, tr các tr ng

h p không b t bu c ph i có ch ng t thanh toán không dùng ti n m t theo quy đ nh

c a pháp lu t

Nơng t l kh ng ch chi phí qu ng cáo, khuy n m i t 10% lên 15%, đ ng th i

lo i b kh i di n chi phí kh ng ch đ i v i m t s kho n chi không mang tính ch t

qu ng cáo, khuy n m i nh chi t kh u thanh toán, chi báo bi u, báo t ng c a c quan

B sung quy đ nh v kho n chi đóng góp trong m c quy đ nh vƠo Qu h u trí

t nguy n ho c qu mang tính an sinh xƣ h i lƠ kho n chi đ c tr ;

B sung giao B TƠi chính h ng d n nguyên t c xác đ nh chi phí h p lỦ c a

m t s l nh v c đ c thù (ngơn hƠng, b o hi m, ch ng khoán, x s );

B quy đ nh vi c DN ph i xơy d ng đ nh m c tiêu hao nguyên v t li u, nhiên

li u, n ng l ng, hƠng hoá vƠ thông báo v i c quan thu

Lu t thu đ c xây d ng trong b i c nh c i cách kinh t và h i nh p Yêu c u

quan tr ng hƠng đ u là ph i có tác d ng nh đòn b y, kích thích kinh t phát tri n,

không phân bi t thành ph n kinh t và hình th c đ u t Do đó hình th c thu su t

đ c l a ch n là t l % n đ nh không phân bi t lo i hình, thành ph n kinh t , ngành

ngh kinh doanh Quy đ nh mi n, gi m thu khi thành l p m i c s kinh doanh hay

đ u t chi u sơu đƣ tác đ ng l n trong vi c khuy n khích đ u t

+ Góp ph n tái c u trúc n n kinh t theo ngành ngh và vùng, lãnh th

i m đ c bi t c a thu TNDN là vi c áp d ng các thu su t u đƣi (có th i

h n) đ i v i các ngành ngh , đ a bƠn nhƠ n c khuy n khích đ u t NgoƠi ra, còn có các quy đ nh mi n gi m thu cho các c s m i thành l p hay s d ng thu nh p sau

thu đ tái đ u t Chính sách u đƣi thông qua thu TNDN góp ph n đ nh h ng cho

đ u t , do đó có tác đ ng đ n vi c phân b các ngu n l c kinh t nói chung, góp ph n

c c u l i ngành kinh t theo ngành và vùng, lãnh th

+ T o ngu n thu cho ngân sách nhà n c:

Nh ng quy đ nh v thu su t hay u đƣi, mi n gi m có tác đ ng thúc đ y s

t ng tr ng c a n n kinh t i u này t o kh n ng đ t ng đ c s thu thu đ c i

t ng thu thu và n p thu TNDN c ng m r ng h n so v i tr c đơy nh m b o đ m

tính công b ng trong đi u ti t thu nh p vƠ đ m b o vai trò huy đ ng ngu n thu đ i v i ngơn sách nhƠ n c

1.2 că tr ngă v ă côngă tácă k ă toánă t iă cácă côngă tyă c ă ph nă niêmăy tăt iăs ăgiaoăd chăch ngăkhoánăă

1.2.1 M t s v năđ chung v công ty c ph n 1.2.1.1ăKháiăni măcôngătyăc ăph n

Theo Lu t công ty c a Th y i n: Công ty c ph n là lo i hình doanh nghi p

đ c thành l p do nhi u cá nhân, t ch c góp v n kinh doanh trên nguyên t c l i n l

ch u Ti n v n đ c chia thành các ph n b ng nhau, ng i góp v n v i t cách lƠ các

c đông s mua m t s c ph n đó C đông ch u trách nhi m h u h n trong ph m vi

ph n v n góp c a mình và c đông đ c quy n t do sang nh ng l i c ph n thông

qua vi c mua bán các c phi u

Theo Lu t doanh nghi p Vi t Nam: Công ty c ph n là doanh nghi p, trong đó:

- V n đi u l đ c chia thành nhi u ph n b ng nhau g i là c ph n

- C đông có th là t ch c, cá nhân; s l ng c đông t i thi u là

ba và không h n ch t i đa

- C đông ch u trách nhi m v n và các ngh a v tài s n khác c a doanh nghi p trong ph m vi s v n đƣ góp vƠo doanh nghi p

- C đông có quy n t do chuy n nh ng c ph n c a mình cho

ng i khác tr tr ng h p đó lƠ c ph n u đƣi bi u quy t và c ph n c a

c đông sáng l p công ty

- Công ty c ph n có t cách pháp nhơn k t ngƠy đ c c p Gi y

 Công ty c ph n n i b (Private company)

Là công ty c ph n ch phát hƠnh c phi u trong s nh ng ng i sáng l p ra

công ty, nhơn viên vƠ ng i lao đ ng trong công ty và các pháp nhân lƠ nh ng đ n v sáng l p ơy lƠ lo i c phi u kỦ danh không đ c chuy n nh ng ho c ch đ c chuy n nh ng theo m t s đi u ki n nh t đ nh trong n i b công ty Vi c t ng v n

c a công ty r t h n ch Công ty ch đ c vay v n t các t ch c tín d ng ho c tích

l y t trong n i b công ty

 Công ty c ph năđ i chúng (Public company)

Là công ty c ph n phát hƠnh c phi u r ng rƣi ra công chúng

Ph n l n nh ng công ty c ph n m i thƠnh l p đƣ b t đ u nh nh ng công ty

c ph n n i b n khi công ty phát tri n, ti ng t m đƣ lan r ng, h i đ đi u ki n, h

có th phát hƠnh c phi u r ng rƣi ra công chúng, tr thƠnh m t công ty c ph n đ i

chúng

 Công ty c ph n niêmăy t (Listed company)

Các công ty c ph n đ i chúng ti p t c con đ ng ph n đ u đ có đ đi u ki n

đ c niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán s tr thƠnh công ty niêm y t Ch ng khoán c a h s đ c giao d ch trên th tr ng ch ng khoán t p trung Chúng có th

tr thƠnh nh ng công ty c ph n hƠng đ u c a đ t n c, uy tín, ti ng t m vƠ đ c

h ng nh ng đi u ki n thu n l i trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh vƠ huy đ ng

v n

1.2.2 Cácăđ c tr ngăv công tác k toán t i các công ty c

ph n niêm y t t i s giao d ch ch ng khoán

- T i các công ty c ph n niêm y t, hi u qu c a quá trình k toán

g n li n v i vi c t o ra giá tr cho các c đông B i hi u qu ho t đ ng kinh

doanh c a công ty s lƠm gia t ng giá tr c a công ty K t qu ho t đ ng

kinh doanh c a công ty đ c k toán cung c p trên báo cáo tài chính, k t

qu t t s làm cho giá c a c phi u công ty t ng lên, thu hút các nhƠ đ u t

Ngoài ra, k t qu kinh doanh c a công ty còn lƠ c s đ chia c t c cho các

c đông

- Trong th tr ng ch ng khoán, các c đông, nhƠ đ u t gia t ng

s c ép lên ban qu n lỦ, đi u hƠnh công ty đ lƠm t ng k t qu ho t đ ng tài

chính c a công ty Do đ c đi m c a công ty c ph n là quy n qu n lý tách

r i v i quy n s h u và các ch s h u luôn mu n t i đa hóa l i nhu n nên

h luôn gia t ng s c ép lên nhà qu n lý, v i mong mu n nhà qu n lý ph i

t o ra k t qu kinh doanh t t nh t có th

- Trong các công ty c ph n niêm y t, các nhà qu n lý ph i ch u trách nhi m v i quy n, l i ích tài chính trong công ty và t o ra nh ng báo

cáo tƠi chính đáp ng đ c trách nhi m gi i trình đó c đi m c a công ty

c ph n niêm y t là báo cáo tài chính ph i đ c công khai đ m i đ i t ng

có nhu c u s d ng s d ng nó Do v y, các nhà qu n lý ph i gánh trách nhi m cung c p báo cáo tài chính sao cho có l i nh t cho công ty, làm gia

t ng giá tr cho công ty

1.3.1 Khái ni m

Theo chu n m c k toán Vi t Nam thì k toán thu TNDN là k toán nh ng nghi p v do nh h ng c a thu TNDN trong n m hi n hƠnh vƠ trong t ng lai c a:

- Vi c thu h i ho c thanh toán trong t ng lai giá tr ghi s c a các kho n m c

tài s n ho c n ph i tr đƣ đ c ghi nh n trong b ng cơn đ i k toán c a doanh nghi p

- Các giao d ch và s ki n khác trong n m hi n t i đƣ đ c ghi nh n trong báo

cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

1.3.2 Thu TNDN hi n hành

1.3.2.1ăXácăđ nhăthu ăTNDNăhi năhƠnh

Thu TNDN hi n hành là s thu TNDN ph i n p (ho c thu h i) tính trên thu

nh p tính thu và thu su t thu TNDN c a n m hi n hành

Vi c xác đ nh thu nh p tính thu th ng d a vào l i nhu n k toán v i các đi u

ch nh c n thi t Theo quy đ nh v thu hi n nay, thu nh p tính thu đ c xác đ nh d a

trên t khai quy t toán thu TNDN Thu nh p tính thu đ c tính b ng l i nhu n k

toán và th c hi n đi u ch nh các kho n t ng, gi m thu nh p, chi phí trên báo cáo k t

qu ho t đ ng kinh doanh theo quy đ nh c a Lu t thu TNDN

1.3.2.2ăGhiănh năthu ăTNDNăhi năhƠnh

Hàng quý, k toán xác đ nh và ghi nh n s thu TNDN t m ph i n p trong quý,

thu TNDN ph i n p t ng quỦ đ c tính vào chi phí thu TNDN hi n hành c a quý

đó

Cu i n m tƠi chính, k toán ph i xác đ nh s thu TNDN ph i n p và ghi nh n

thu TNDN th c t ph i n p trong n m cho c quan thu Thu TNDN th c ph i n p

trong n m đ c ghi nh n là chi phí thu TNDN hi n hành trong báo cáo k t qu ho t

chi phí thu TNDN hi n hƠnh vƠ ghi t ng s thu TNDN ph i n p

- Tr ng h p phát hi n sai sót không tr ng y u c a các n m tr c liên quan đ n

kho n thu TNDN ph i n p c a các n m tr c, doanh nghi p đ c h ch toán t ng

ho c gi m s thu TNDN ph i n p c a các n m tr c vào chi phí thu thu nh p hi n

hành c a n m phát hi n sai sót

Theo chu n m c k toán 17 ban hành theo s 12/2005/Q -BTC ngày 15 tháng

02 n m 2005, thu TNDN hi n hành ghi nh n vào kho n n ph i tr trên b ng cơn đ i

k toán, còn trên b ng báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh, thu TNDN đ c ghi

nh n lƠ chi phí đ tính l i nhu n sau thu

1.3.2.3ăK ătoánăthu ăTNDNăhi năhƠnh

 Ch ngăt ăs ăd ng:

- Các ch ng t hóa đ n đ u vƠo, đ u ra, b ng thanh toán

l ng, b ng trích kh u hao…vƠ các ch ng t khác theo lu t đ nh đ xác

đ nh đ c doanh thu, chi phí h p lý

- T khai thu TNDN t m tính dƠnh cho ng i n p thu

khai theo thu nh p th c t phát sinh ậ M u s 01A/TNDN

- T khai thu TNDN t m tính dƠnh cho ng i n p thu

khai theo t l thu nh p ch u thu trên doanh thu ậ M u s 01B/TNDN

- T khai thu TNDN dùng cho doanh nghi p kê khai thu TNDN t chuy n nh ng b t đ ng s n ậ M u s 02/TNDN

- T khai quy t toán thu TNDN ậ M u s 03/TNDN

- B ng quy t toán thu TNDN

 TƠiăkho năs ăd ng:

Tài kho n 3334: Thu TNDN

K t c u và n i dung ph n ánh:

Bên N :

- S thu TNDN đƣ n p vƠo Ngơn sách NhƠ n c

- Gi m tr chi phí thu TNDN vào cu i n m tƠi chính n u s thu TNDN t m n p l n h n s thu th c t ph i n p trong n m

Bên Có:

- S thu TNDN ph i n p vƠo Ngơn sách NhƠ n c

S d ăbênăCó:

- S thu TNDN còn ph i n p vƠo Ngơn sách NhƠ n c

- Trong tr ng h p cá bi t, tài kho n 3334 có th có s d bên N

(ph n ánh s thu TNDN đƣ n p l n h n s thu ph i n p ho c s thu TNDN đ c xét mi n gi m)

Tài kho n 8211: Chi phí thu TNDN hi n hành

K t c u và n i dung ph n ánh:

Bên N :

- Chi phí thu TNDN hi n hƠnh phát sinh trong n m

- Thu TNDN hi n hành c a các n m tr c ph i n p b sung do phát hi n sai sót không tr ng y u c a các n m tr c đ c ghi t ng chi phí

thu TNDN hi n hành c a n m hi n t i

Bên Có:

- S thu TNDN hi n hành th c t ph i n p trong n m nh h n s thu TNDN

hi n hành t m ph i n p đ c gi m tr vào chi phí thu TNDN hi n hƠnh đƣ ghi nh n trong n m;

- S thu TNDN ph i n p đ c ghi gi m do phát hi n sai sót không tr ng y u

c a các n m tr c đ c ghi gi m chi phí thu TNDN hi n hƠnh trong n m hi n t i;

- K t chuy n s chênh l ch gi a chi phí thu TNDN hi n hành phát sinh trong

n m l n h n kho n ghi gi m chi phí thu TNDN hi n hƠnh trong n m vƠo TK 911

“Xác đ nh k t qu kinh doanh”

Tài kho n 8211 ậ “Chi phí thu TNDN hi n hƠnh” không có s d cu i k

 Ph ngăphápăghiăchépăcácănghi păv ăkinhăt ăch ăy u:

(1) HƠng quỦ, khi xác đ nh thu TNDN t m th i ph i n p theo quy đ nh c a

Lu t thu TNDN, ph n ánh s thu TNDN t m ph i n p cho Ngân sách NhƠ n c vào

chi phí thu TNDN hi n hành, ghi:

(2) Cu i n m tƠi chính, c n c vào s thu TNDN th c t ph i n p theo t khai

quy t toán thu :

+ N u s thu TNDN th c t ph i n p trong n m l n h n s thu TNDN t m

ph i n p, ph n ánh b sung s thu TNDN hi n hành còn ph i n p, ghi:

N TK 8211 ậ Chi phí thu TNDN hi n hành

Có TK 3334 ậ Thu TNDN

Khi n p thu TNDN vào NSNN, ghi:

N TK 3334 ậ Thu TNDN

Có TK 111, 112, …

+ N u s thu TNDN th c t ph i n p trong n m nh h n s thu TNDN t m

ph i n p, k toán ghi gi m chi phí thu TNDN hi n hành, ghi:

N TK 3334 ậ Thu TNDN

Có TK 8211 ậ Chi phí thu TNDN hi n hành

(3) Tr ng h p phát hi n sai sót không tr ng y u c a các n m tr c liên quan

đ n thu TNDN ph i n p c a các n m tr c, doanh nghi p đ c h ch toán t ng (ho c

gi m) s thu TNDN ph i n p c a các n m tr c vào chi phí thu thu nh p hi n hành

tr ng y u c a các n m tr c đ c ghi gi m chi phí TNDN hi n hƠnh trong n m hi n

t i, ghi:

N TK 3334 ậ Thu TNDN

Có TK 8211 ậ hi phí thu TNDN hi n hành

(4).Cu i k k toán, k t chuy n chi phí thu TNDN hi n hành, ghi:

+ N u TK 8211 có s phát sinh N l n h n s phát sinh Có thì s chênh l ch,

Có TK 911 ậ Xác đ nh k t qu kinh doanh

1.3.3 Thu TNDN hoãn l i

1.3.3.1 Thu ăthuănh păhoƣnăl iăph iătr

 Xácăđ nhăthu ăthuănh păhoƣnăl iăph iătr :

Chênh l ch t m th i ph i ch u thu lƠ c s đ xác đ nh thu thu nh p hoãn l i

ph i tr Vì v y đ xác đ nh đ c thu thu nh p hoãn l i ph i tr thì tr c tiên ph i xác

- Giá tr ghi s c a tài s n / n ph i tr

- C s tính thu thu nh p c a kho n m c

ch u thu thu nh p khi giá tr ghi s c a tài s n đó đ c thu h i N u nh ng l i ích

kinh t khi nh n đ c mà không ph i ch u thu thu nh p thì c s tính thu thu nh p

c a tài s n đó b ng giá tr ghi s c a nó

C s tính thu thu nh p c a m t kho n n ph i tr : Là giá tr ghi s c a kho n

n ph i tr tr đi giá tr s đ c kh u tr cho m c đích thu thu nh p c a kho n n

ph i tr đó trong các k t ng lai Tr ng h p doanh thu nh n tr c, c s tính thu

c a kho n n ph i tr phát sinh là giá tr ghi s c a kho n m c này, tr đi ph n giá tr doanh thu đó s đ c ghi nh n nh ng không ph i ch u thu thu nh p trong t ng lai

T giá tr ghi s vƠ c s tính thu thu nh p xác đ nh đ c chênh l ch t m th i,

có hai lo i chênh l ch t m th i: Chênh l ch t m th i ch u thu và chênh l ch t m th i

đ c kh u tr

Chênh l ch t m th i ch u thu là kho n chênh l ch làm phát sinh thu nh p ch u thu khi xác đ nh thu nh p ch u thu TNDN trong t ng lai khi giá tr ghi s c a các

kho n m c tài s n ho c n ph i tr liên quan đ c thu h i hay thanh toán

Xácăđ nh giá tr các kho n chênh l ch t m th i ch u thu :

- i v i tài s n: Chênh l ch t m th i ch u thu là chênh l ch gi a giá tr ghi s

c a tài s n l n h n c s tính thu c a tài s n

- i v i n ph i tr : Chênh l ch t m th i ch u thu là chênh l ch gi a giá tr ghi s c a kho n n ph i tr nh h n c s tính thu c a kho n n ph i tr đó

 Ghiănh năthu ăTNDNăhoƣnăl iăph iătr :

Cu i n m tƠi chính, doanh nghi p ph i xác đ nh và ghi nh n “Thu thu nh p

hoãn l i ph i tr ” theo quy đ nh c a chu n m c k toán thu TNDN

Thu thu nh p hoãn l i ph i tr đ c xác đ nh trên c s các kho n chênh l ch

t m th i ch u thu phát sinh trong n m vƠ thu su t thu TNDN hi n hành:

Thu thu nh p hoãn l i ph i tr = T ng chênh l ch t m th i ch u thu phát sinh

trong n m x thu su t thu TNDN hi n hành

Vi c ghi nh n thu thu nh p hoãn l i ph i tr trong n m đ c th c hi n theo

nguyên t c bù tr gi a s thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh trong n m v i s

thu thu nh p hoãn l i ph i tr đƣ ghi nh n t các n m tr c nh ng n m nay đ c ghi

gi m (hoàn nh p), c th :

- N u s thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh trong n m l n h n s thu thu

nh p hoãn l i ph i tr đ c hoàn nh p trong n m, thì s chênh l ch gi a s thu thu

nh p hoãn l i ph i tr phát sinh l n h n s đ c hoàn nh p trong n m đ c ghi nh n

b sung vào s thu thu nh p hoãn l i ph i tr vƠ ghi t ng chi phí thu TNDN hoãn l i

- Ng c l i, thì s chênh l ch gi a s thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh

nh h n s đ c hoàn nh p trong n m đ c ghi gi m (hoàn nh p) s thu thu nh p

hoãn l i ph i tr và ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i

Thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh trong n m hi n t i đ c ghi nh n vào

chi phí thu thu nh p hoãn l i đ xác đ nh k t qu ho t đ ng kinh doanh trong n m đó

tr tr ng h p thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh t các giao d ch đ c ghi nh n

tr c ti p vào v n ch s h u

Tr ng h p thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh t vi c áp d ng h i t thay

đ i chính sách k toán vƠ đi u ch nh h i t các sai sót tr ng y u c a các n m tr c làm

phát sinh kho n chênh l ch t m th i ch u thu , k toán ph i ghi nh n b sung kho n thu thu nh p hoãn l i ph i tr cho các n m tr c b ng cách đi u ch nh gi m s d đ u

n m c a TK 421- L i nhu n ch a phơn ph i và s d đ u n m TK 347- Thu thu nh p

hoãn l i ph i tr

 K ătoánăthu ăTNDNăhoƣnăl iăph iătr : (3.1)ăCh ngăt ăs ăd ng:

- B ng xác đ nh chênh l ch t m th i ch u thu

- B ng xác đ nh thu thu nh p hoãn l i ph i tr

(3.2)ăTƠiăkho năs ăd ng:

Tài kho n 8212: Chi phí thu TNDN hoãn l i

- K t chuy n chênh l ch gi a s phát sinh bên Có TK 8212 l n h n s phát sinh

bên N TK 8212 phát sinh trong k vào bên Có TK 911

Bên Có:

- Ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i (s chênh l ch gi a tài s n thu thu

nh p hoãn l i phát sinh trong n m l n h n tƠi s n thu thu nh p hoãn l i đ c hoàn

nh p trong n m);

- Ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i (s chênh l ch gi a thu thu nh p hoãn

l i ph i tr đ c hoàn nh p trong n m l n h n thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh trong n m);

- K t chuy n chênh l ch gi a s phát sinh bên Có TK 8212 nh h n s phát

sinh bên N TK 8212 phát sinh trong k vào bên N TK 911

Tài kho n 8212 không có d cu i k

Tài kho n 347: Thu thu nh p hoãn l i ph i tr

K t c u và n i dung ph n ánh:

Bên N : Thu thu nh p hoãn l i ph i tr gi m (đ c hoàn nh p) trong k

Bên Có: Thu thu nh p hoãn l i ph i tr đ c ghi nh n trong k

S d ăbênăCó: Thu thu nh p hoãn l i ph i tr còn l i cu i k

(3.3)ăPh ngăphápăghiăchépăm t s nghi p v kinh t ch y u:

Chi phí thu TNDN hoãn l i phát sinh trong n m t vi c ghi nh n thu thu nh p

hoãn l i ph i tr (Là s chênh l ch gi a thu TNDN hoãn l i ph i tr phát sinh trong

n m l n h n thu TNDN hoãn l i ph i tr đ c hoàn nh p trong n m):

N TK 8212 ậ Chi pí thu TNDN hoãn l i

Có TK 347 - Thu thu nh p hoãn l i ph i tr Ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i (S chênh l ch gi a thu thu nh p hoãn

l i ph i tr đ c hoàn nh p trong n m l n h n thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh trong n m), ghi:

N TK 347 - Thu TNDN hoãn l i ph i tr

Có Có TK 8212 ậ Chi pí thu TNDN hoãn l i

Cu i k k toán, k t chuy n s chênh l ch gi a s phát sinh bên N và s phát sinh bên Có TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i:

+ N u TK 8212 có s phát sinh N > s phát sinh Có, s chênh l ch ghi:

N TK 911 ậ Xác đ nh k t qu kinh doanh

Có TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i

+ N u TK 8212 có s phát sinh N < s phát sinh Có, s chênh l ch ghi:

N TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i

Có 911 ậ Xác đinh k t qu kinh doanh

Tr ng h p thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh t vi c áp d ng h i t thay

đ i chính sách k toán ho c đi u ch nh sai sót tr ng y u c a các n m tr c, có 2

tr ng h p:

- Tr ng h p 1: i u ch nh t ng thu thu nh p hoãn l i ph i tr

1.3.3.2ăTƠiăs năthu ăthuănh păhoƣnăl i:

(1)ăXácăđ nhătƠiăs năthu ăthuănh păhoƣnăl i:

Chênh l ch t m th i đ c kh u tr lƠ c s đ xác đ nh tài s n thu thu nh p

hoãn l i xác đ nh đ c tài s n thu thu nh p hoãn l i, c n ph i xác đ nh đ c

chênh l ch t m th i đ c kh u tr

Chênh l ch t m th i đ c kh u tr là các kho n chênh l ch làm phát sinh các

kho n đ c kh u tr khi xác đ nh thu nh p ch u thu TNDN trong t ng lai khi giá tr

ghi s c a các tài s n ho c n ph i tr liên quan đ c thu h i ho c thanh toán

Chênh l ch t m th i đ c kh u tr phát sinh khi:

+ Giá tr ghi s c a tài s n nh h n c s tính thu thu nh p c a tài s n đó

+ Giá tr ghi s c a n ph i tr l n h n c s tính thu thu nh p c a n ph i tr

đó

(2)ăGhiănh nătƠiăs năthu ăthuănh păhoƣnăl i:

Cu i n m tài chính, doanh nghi p ph i xác đ nh và ghi nh n tài s n thu thu

nh p hoãn l i theo quy đ nh c a chu n m c k toán thu TNDN

Tài s n thu thu nh p hoãn l i đ c xác đ nh theo công th c sau:

n m

Giá tr đ c

kh u tr chuy n sang

n m sau c a

các kho n l tính thu vƠ u đƣi thu ch a

s d ng

Thu

su t thu TNDN

hi n hành

Doanh nghi p ch đ c ghi nh n tài s n thu thu nh p hoãn l i tính trên các

kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr , các kho n l tính thu vƠ u đƣi ch a s

d ng n u ch c có đ l i nhu n tính thu trong t ng lai theo quy đ nh c a Chu n m c

k toán thu TNDN

Vi c ghi nh n tài s n thu thu nh p hoãn l i trong n m đ c th c hi n theo

nguyên t c bù tr gi a tài s n thu thu nh p hoãn l i phát sinh trong n m v i tài s n

thu TNDN đƣ ghi nh n t các n m tr c nh ng n m nay đ c hoàn nh p l i

Tr ng h p doanh nghi p có các kho n l tính thu và các kho n u đƣi thu

ch a s d ng và n u doanh nghi p ch c ch n r ng s có đ l i nhu n ch u thu trong

t ng lai đ bù đ p các kho n l tính thu và s d ng các kho n u đƣi thu , k toán

ph i ghi nh n tài s n thu thu nh p hoãn l i b ng giá tr đ c kh u tr chuy n sang

n m sau c a các kho n l đó nhơn v i thu su t thu TNDN trong n m hi n hành

Tr ng h p tài s n thu thu nh p hoãn l i phát sinh t vi c áp d ng h i t thay

đ i chính sách k toán vƠ đi u ch nh h i t các sai sót tr ng y u c a các n m tr c làm

phát sinh kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr , k toán ph i ghi nh n b sung tài

s n thu thu nh p hoãn l i c a các n m tr c b ng cách đi u ch nh s d đ u n m TK

421 vƠ đi u ch nh s d đ u n m TK 243

(3)ăK ătoánătƠiăs năthu ăthuănh păhoƣnăl i

(3.1)ăCh ngăt ăs ăd ng:

- B ng xác đ nh chênh l ch t m th i đ c kh u tr

- B ng theo dõi chênh l ch t m th i đ c kh u tr ch a s d ng

- B ng xác đ nh tài s n thu thu nh p hoãn l i

(3.2)ăTƠiăkho năs ăd ng

Tài kho n 243: Tài s n thu thu nh p hoãn l i

K t c u và n i dung ph n ánh:

Bên N : Giá tr tài s n thu thu nh p hoãn l i t ng

Bên Có: Giá tr tài s n thu thu nh p hoãn l i gi m

S d bên N : Giá tr tài s n thu thu nh p hoãn l i còn l i cu i k

Tài kho n 8212: Chi phí thu TNDN hoãn l i

Bên N :

- Chi phí thu TNDN hoãn l i phát sinh trong n m t vi c ghi nh n thu TNDN

hoãn l i ph i tr

- S hoàn nh p tài s n thu TNDN hoãn l i ph i tr đƣ ghi nh n t các n m

tr c

- K t chuy n chênh l ch gi a s phát sinh bên Có TK 8212 l n h n s phát sinh

bên N TK 8212 phát sinh trong k vào bên Có TK 911

Bên Có:

- Ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i (s chênh l ch gi a tài s n thu thu

nh p hoãn l i phát sinh trong n m l n h n tƠi s n thu thu nh p hoãn l i đ c hoàn

nh p trong n m);

- Ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i (s chênh l ch gi a thu thu nh p hoãn

l i ph i tr đ c hoàn nh p trong n m l n h n thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh trong n m);

- K t chuy n chênh l ch gi a s phát sinh bên Có TK 8212 nh h n s phát

sinh bên N TK 8212 phát sinh trong k vào bên N TK 911

Tài kho n 8212 không có d cu i k

(3.3)ăPh ngăphápăghiăchépăm t s nghi p v kinh t ch y u:

Chi phí thu TNDN hoãn l i phát sinh trong n m t vi c hoàn nh p tài s n thu

TNDN hoãn l i đƣ ghi nh n t các n m tr c (Là s chênh l ch gi a tài s n thu

TNDN hoãn l i đ c hoàn nh p trong n m l n h n tƠi s n thu TNDN phát sinh trong

n m), ghi:

N TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i

Có TK 243 ậ Tài s n thu thu nh p hoãn l i

Ghi gi m chi phí thu TNDN hoãn l i ( S chênh l ch gi a tài s n thu thu

nh p hoãn l i phát sinh trong n m l n h n tƠi s n thu thu nh p hoãn l i đ c hoàn

nh p trong n m), ghi:

N TK 243 ậ Tài s n thu thu nh p hoãn l i

Có TK 8212 ậ Chi pí thu TNDN hoãn l i

Cu i k k toán, k t chuy n s chênh l ch gi a s phát sinh bên N và s phát sinh bên Có TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i:

+ N u TK 8212 có s phát sinh N > s phát sinh Có, s chênh l ch ghi:

N TK 911 ậ Xác đ nh k t qu kinh doanh

Có TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i

+ N u TK 8212 có s phát sinh N < s phát sinh Có, s chênh l ch ghi:

N TK 8212 ậ Chi phí thu TNDN hoãn l i

Có 911 ậ Xác đinh k t qu kinh doanh

Tr ng h p tài s n thu thu nh p hoãn l i phát sinh t vi c áp d ng h i t chính

sách k toán ho c đi u ch nh h i t sai sót tr ng y u c a các n m tr c, có 2 tr ng

S d phát sinh thu TNDN hi n hành và thu TNDN hoãn l i là do có s khác

bi t gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán

1.4.1 Thu nh p ch u thu

tính thu TNDN, c quan thu c n xác đ nh thu nh p ch u thu T i các

qu c gia, v i các h th ng thu khác bi t, khái ni m v thu nh p ch u thu có nh ng

quan đi m khác nhau S khác bi t này xu t phát t vi c xác đ nh các kho n thu nh p

ch u thu và các kho n gi m tr

M c dù có nh ng quan đi m khác bi t v các đi u lu t quy đ nh và thu nh p

ch u thu , t i các qu c gia th ng đ a ra đ nh ngh a “Thu nh p ch u thu “, không đ a

ra đ nh ngh a “L i nhu n ch u thu ”, nh ng t i các qu c gia nƠy “L i nhu n ch u thu ”

th ng đ c xác đ nh lƠ “Ph n chênh l ch gi a t ng thu nh p ch u thu và các kho n

kh u tr theo quy đ nh c a lu t thu riêng bi t c a m i qu c gia

V nguyên t c, thu nh p ch u thu là t t c các kho n thu nh p phát sinh dù

b ng ti n hay b ng hi n v t, không phân bi t ngu n s n xu t, kinh doanh, ngu n lao

đ ng hay đ u t , sau khi đã lo i tr nh ng kho n không đ c pháp lu t quy đ nh cho

phép kh u tr vào l i nhu n ch u thu

Thu nh p ch u thu ph i là thu nh p ròng ngh a lƠ kho n thu nh p đƣ tr đi các

kho n chi phí đƣ t o ra nó và các kho n đ c gi m tr

i v i thu TNDN, thu nh p ch u thu là các kho n thu nh p đƣ tr đi chi phí

h p lý Trên th c t , vi c tr đi các kho n chi phí b t h p lỦ th ng đ c th c hi n

thông qua vi c đ nh ra m c kh i đi m ch u thu ho c su t mi n thu

Vi c xác đ nh thu nh p ch u thu ph i đ m b o tính kh thi cho công tác qu n

lý M t s nhà kinh t đ a ra quan đi m cho r ng nên đánh thu trên c s thu nh p

hoàn ch nh, t c thu nh p hi n h u c ng lãi v n dù lãi có th c hay m i ch là h a h n

Tuy nhiên, đa s các nhà ho ch đ nh chính sách thu đ u nh t trí cho r ng thu nh p

ch u thu ch nên gi i h n trong ph m vi thu nh p hi n h u mà thôi

Ph ng pháp xác đ nh thu nh p ch u thu chi ph i ch y u b i h th ng thu và

c s tính thu riêng bi t c a t ng qu c gia Bên c nh đó, m i quan h gi a h th ng

pháp lu t v thu và các lu t l c ng nh quy đ nh trong h th ng k toán t i các qu c gia c ng s nh h ng đ n n i dung vƠ ph ng pháp xác đ nh l i nhu n ch u thu

đ c trình bày trên Báo cáo tài chính

Theo VAS 17 thì: “Thu nh p ch u thu là thu nh p ch u thu thu nh p doanh

nghi p c a m t k , đ c xác đ nh theo quy đ nh c a Lu t thu TNDN hi n hành và là

c s đ tính thu TNDN ph i n p (ho c thu h i đ c)

1.4.2 L i nhu n k toán

Theo VAS 17 thì : L i nhu n k toán là l i nhu n ho c l c a m t k , tr c khi

tr thu TNDN, đ c xác đ nh theo quy đ nh c a chu n m c k toán và ch đ k toán”

L i nhu n k toán có các đ c đi m sau:

- L i nhu n k toán đ c xác đ nh c n c vào nghi p v th c s x y ra t i

doanh nghi p, là chênh l ch gi a doanh thu bán hàng hoá, d ch v tr các chi phí c n thi t đ th c hi n nghi p v bán hàng c ng v i các kho n thu nh p khác phát sinh

trong quá trình ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p;

- L i nhu n k toán đ c xác đ nh c n c vào th i k quy đ nh liên quan đ n

ho t đ ng trong m t kho ng th i gian nh t đ nh;

- L i nhu n k toán c n c vào nguyên t c đo l ng và ghi nh n doanh thu, phù

h p v i khái ni m doanh thu;

- L i nhu n k toán c n c vào nguyên t c “t ng x ng”, chi phí phát sinh

trong k ph i phù h p v i kho n doanh thu đ t đ c trong k

1.4.3 S khác bi t gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán

Trên th c t th ng có s khác bi t gi a l i nhu n k toán vƠ thu nh p ch u thu TNDN

B ng 1.1: B ng phơn bi t s khác nhau gi a thu nh p ch u thu vƠ l i nhu n

L i nhu n - Theo chu n m c chung, “L i

nhu n lƠ th c đo k t qu kinh

doanh c a doanh nghi p Các

y u t liên quan đ n vi c xác

đ nh l i nhu n là doanh thu,

thu nh p khác vƠ chi phí”

- Theo VAS 17: L i nhu n k toán là l i nhu n ho c l c a 1

k , tr c khi tr thu TNDN,

đ c xác đ nh theo quy đ nh

c a chu n m c và ch đ k

toán

- Theo lu t thu TNDN: Thu

nh p ch u thu bao g m thu nh p

t ho t đ ng s n xu t, kinh

doanh, d ch v và thu nh p khác,

k c thu nh p t ho t đ ng s n

xu t, kinh doanh d ch v n c ngoƠi”

- Theo VAS 17: Thu nh p ch u thu là thu nh p ch u thu thu

L i nhu n k toán = Doanh thu

ậ Chi phí kinh doanh + Thu

nh p khác

Thu nh p ch u thu thu nh p DN

= Doanh thu ậ Các chi phí h p lý

có liên quan đ n thu nh p ch u

thu + Thu nh p khác

Th i đi m

ghi nh n

Vi c ghi nh n và trình bày m t kho n doanh thu hay chi phí

c a doanh nghi p c n tuân th

theo các quy đ nh trong ch đ

và Chu n m c k toán

Vi c ghi nh n và trình bày m t kho n doanh thu hay chi phí c a doanh nghi p c n c vào các quy

đ nh trong Lu t Thu TNDN và các v n b n h ng d n thi hành

Lu t

S khác bi t gi a chính sách thu và ch đ k toán t o ra các kho n chênh l ch

trong vi c ghi nh n doanh thu và chi phí cho m t k k toán nh t đ nh, d n đ n chênh

l ch gi a s thu thu nh p ph i n p trong k v i chi phí thu thu nh p c a doanh nghi p theo ch đ k toán áp d ng Các kho n chênh l ch nƠy đ c phân thành hai

lo i: Chênh l ch v nh vi n và chênh l ch t m th i

* Chênh l ch v nh vi n: là các kho n chênh l ch phát sinh khi th c hi n quy t

toán thu , c quan thu lo i tr hoàn toàn ra kh i chi phí ho c doanh thu khi xác đ nh

thu nh p ch u thu trong k c n c theo Lu t thu và các ch đ tài chính hi n hành;

Ch ng h n, các kho n chênh l ch v nh vi n do chi phí ti p th , qu ng cáo v t m c

kh ng ch 15% t ng chi phí trong k ; chi phí không có hoá đ n, ch ng t h p pháp;

các kho n ti n ph t v vi ph m hành chính, Các kho n chênh l ch v nh vi n không

thu c đ i t ng đi u ch nh c a VAS 17

* Chênh l ch t m th i: là kho n chênh l ch phát sinh do c quan thu ch a

ch p nh n ngay trong k k toán các kho n chi phí ho c doanh thu đƣ ghi nh n theo

chu n m c và chính sách k toán doanh nghi p áp d ng Các kho n chênh l ch này s

đ c kh u tr ho c tính thu thu nh p trong các k k toán ti p theo Các kho n chênh

l ch t m th i th ng bao g m các kho n chênh l ch mang tính th i đi m hay còn g i

là chênh l ch theo th i gian và các kho n u đƣi thu dành cho doanh nghi p ch a

th c hi n Ch ng h n chênh l ch v chi phí kh u hao do chính sách kh u hao nhanh

c a doanh nghi p không phù h p v i quy đ nh v kh u hao theo chính sách thu ,

chênh l ch phát sinh do chính sách ghi nh n doanh thu ch a th c hi n v i quy đ nh

c a chính sách thu , các kho n chi phí trích tr c v t m c cho phép theo quy đ nh

c a chính sách thu ,

1.5ăSoăsánhăk ătoánăthu ăTNDNătheoăChu năm căk ătoánăVi tăNamăvƠă

k ătoánăthu ăTNDNătheoăChu năm căk ătoánăqu căt ă

1.5.1 Gi ng nhau

 M c tiêu:

M c tiêu c a chu n m c k toán qu c t (IAS 12) và chu n m c k toán Vi t Nam nh m trình bƠy các ph ng pháp x lý k toán liên quan đ n thu TNDN

Nguyên t c c b n là k toán nh ng nhi p v do nh h ng c a thu TNDN trong n m

hi n hƠnh vƠ trong t ng lai c a:

+ Vi c thu h i hay thanh toán trong t ng lai giá tr ghi s c a tài s n hay n

ph i tr đƣ đ c ghi nh n trên b ng cơn đ i k toán c a doanh nghi p, và

+ Các giao d ch và s ki n khác trong n m hi n t i đƣ ghi nh n trong báo cáo

tài chính

 Xác đ nh giá tr :

Thu thu nh p hi n hành ph i n p (ho c tài s n thu thu nh p hi n hành) cho

n m hi n hƠnh vƠ các n m tr c đ c xác đ nh b ng giá tr d ki n ph i n p cho (ho c

thu h i t ) c quan thu , s d ng các m c thu su t (và các lu t thu ) có hi u l c t

ngày k t thúc niên đ k toán

Tài s n thu thu nh p hoãn l i và thu thu nh p hoãn l i ph i tr c n đ c xác

đ nh theo thu su t d tính s áp d ng cho n m tƠi s n đ c thu h i hay n ph i tr

đ c thanh toán, d a trên các m c thu su t (và các lu t thu ) có hi u l c t i ngày k t thúc niên đ k toán

 L tính thu ch a s d ng và các kho n u đƣi thu ch a s d ng

Tài s n thu thu nh p hoãn l i ch đ c ghi nh n cho l tính thu ch a s d ng

mang sang và các kho n u đƣi thu ch a s d ng khi ch c ch n có đ l i nhu n tính

thu trong t ng lai đ bù tr v i l tính thu ch a s d ng ho c u đƣi thu ch a s

- Kho n đ u t vƠo công ty con,

chi nhánh, công ty liên k t hay các kho n góp v n liên doanh

đ ng kinh doanh, ngo i tr : khi

các kho n thu đó phát sinh t

Không đ c p đ n v n đ này Tài s n thu thu nh p hoãn l i

và n thu thu nh p hoãn l i

ph i tr ph i đ c trình bày

tách bi t v i các tài s n và n

ph i tr khác trong B ng cân

đ i k toán Tài s n thu thu

nh p hoãn l i và n thu thu