Hoàn thiện phương pháp xử lý kế toán lãi trên cổ phiếu cho các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

ánh giá chung v th c tr ng và phân tích nguyên nhân ..... Báo cáo th ng niên cung c p c thông tin tài chính và thông tin phi tài chính.

TR NG I H C KINH T TP H CHÍ MINH

H và tên: MÃ V N GIÁP

TÀI:

LÃI TRÊN C PHI U CHO CÁC CÔNG TY C

KHOÁN VI T NAM

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh, tháng 7 n m 2013

TR NG I H C KINH T TP H CHÍ MINH

H và tên: MÃ V N GIÁP

TÀI:

LÃI TRÊN C PHI U CHO CÁC CÔNG TY C

Trong quá trình th c hi n lu n v n: “Hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u cho các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam” tôi đã nh n đ c s h ng d n, giúp đ c a các cá nhân và t p th Tôi xin bày

t s c m n sâu s c nh t t i t t c các cá nhân và t p th đã t o đi u ki n giúp đ tôi trong h c t p và nghiên c u

Tr c h t tôi xin bày t s c m n đ i v i Ban giám hi u nhà tr ng, Vi n đào t o sau

đ i h c và các th y cô giáo Tr ng i h c Kinh t thành ph H Chí Minh, đã t o

m i đi u ki n v v t ch t và tinh th n đ giúp tôi hoàn thành ch ng trình h c t p và nghiên c u Có đ c k t qu này tôi vô cùng bi t n và bày t lòng kính tr ng sâu s c

đ i v i PGS.TS Nguy n Xuân H ng, ng i đã t n tình h ng d n và giúp đ tôi r t nhi u đ hoàn thành lu n v n này

Tôi c ng bày t s bi t n sâu s c đ n các công ty c ph n niêm y t, các công ty

ch ng khoán, nhà đ u t và các chuyên gia k toán, ki m toán, tài chính đã cung c p

nh ng s li u khách quan, trung th c đ giúp tôi đ a ra đ c nh ng nh n đ nh, đánh giá, phân tích chính xác

Tôi xin c m n s đ ng viên, giúp đ c a b n bè, đ ng nghi p và nh ng ng i thân trong gia đình đã chia s nh ng khó kh n và đ ng viên tôi hoàn thành lu n v n này

TP.HCM, tháng 6 n m 2013

Tác gi lu n v n

Tôi cam đoan lu n v n này là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu trong lu n v n này là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong các công trình nghiên c u nào khác

Tác gi lu n v n

- Basic EPS: Lãi c b n trên c phi u

- Diluted EPS: Lãi suy gi m trên c phi u

- EPS (Earning Per Share): Lãi trên c phi u

- CP: C phi u

- MVC: T s so sánh giá th tr ng

- TNDN: Thu nh p doanh nghi p

- IAS: Chu n m c k toán qu c t

- VAS: Chu n m c k toán Vi t Nam

- SFRS: Chu n m c báo cáo tài chính Singapore

- MFRS: Chu n m c báo cáo tài chính Malaysia

- Ind AS: Chu n m c k toán n đ

- CAS: chu n m c k toán Trung Qu c

- HKAS: Chu n m c k toán H ng Kong

- UBCKNN: y ban ch ng khoán nhà n c

- VSE: S giao d ch ch ng khoán

TÀI: HOÀN THI N PH NG PHÁP X LÝ K TOÁN LÃI TRÊN C PHI U CHO CÁC CÔNG TY C PH N NIÊM Y T TRÊN TH TR NG CH NG KHOÁN VI T

c tài chính này phát huy đ c l i ích và thúc đ y th tr ng tài chính phát tri n, đòi h i m i qu c gia c n ph i hoàn thi n khung pháp lý c a mình mà trong đó có khung pháp lý v k toán Trong th tr ng tài chính, v n đ thông tin k toán trung

th c, minh b ch s h tr r t nhi u cho s phát tri n th tr ng này nh ng th c ti n

t i Vi t Nam cho th y th tr ng tài chính c a chúng ta đang còn y u kém và phát tri n không b n v ng, ch y u là n m hành lang pháp lý k toán ch a đáp ng k p

v i s thay đ i và đòi h i c a th tr ng, làm cho ng i cung c p thông tin không

có t m nhìn đúng đ n trong vi c cung c p thông tin, còn ng i s d ng thông tin thì không có c s đ đánh giá, các c quan ch c n ng khó kh n trong vi c ki m soát

ch t l ng thông tin mà doanh nghi p cung c p ra th tr ng Tr c th c ti n s

nh h ng c a các công c tài chính đ n ho t đ ng k toán, c th là ch tiêu lãi trên c phi u (EPS), m t ch s tài chính quan tr ng đ i v i các công ty c ph n trong vi c gia t ng giá tr doanh nghi p và tr c th c ti n hành lang pháp lý k toán

c a Vi t Nam, c th là chu n m c k toán và các thông t h ng d n chu n m c

v lãi trên c phi u còn nhi u thi u sót, ch a th c s rõ ràng, tác gi quy t đ nh

ch n đ tài: “Hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u cho các

tìm hi u và nghiên c u sâu h n v th c tr ng k toán lãi trên c phi u t i Vi t Nam

hi n nay và đ a ra các gi i pháp nh m hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u Trong quá trình nghiên c u, ng i vi t đ c bi t quan tâm t i s nh

h ng c a các công c tài chính đ n ch tiêu lãi trên c phi u và đ a nh ng gi i pháp đ hoàn thi n k toán lãi trên c phi u v i hy v ng s giúp cho công tác k toán c a các công ty c ph n Vi t Nam tr nên minh b ch và rõ ràng h n, c ng nh

đ i v i ng i s d ng thông tin s có thêm c s trong vi c đ a ra các quy t đ nh

đ u t c a mình

2 M c tiêu nghiên c u c a lu n v n

M c tiêu nghiên c u c a lu n v n này là:

1 Nghiên c u khung pháp lý v k toán lãi trên c phi u Nghiên c u v s nh

h ng c a các c phi u ti m n ng đ n ch tiêu lãi trên c phi u;

2 H th ng hóa nh ng khó kh n, v ng m c trong th c ti n k toán lãi trên c phi u t i các công ty c ph n niêm y t Vi t Nam c ng nh nh ng khó kh n, v ng

m c trong vi c s d ng thông tin k toán lãi trên c phi u c a ng i s d ng;

3 xu t các gi i pháp nh m hoàn thi n khung pháp lý v ph ng pháp x lý

k toán lãi trên c phi u

3 Câu h i nghiên c u

1 Hi n nay trên th gi i v n đ x lý k toán lãi trên c phi u đ c d a trên các chu n m c k toán nào?

2 Các giao d ch liên quan đ n c phi u và c phi u ph thông ti m n ng tác

đ ng nh th nào đ n ch tiêu lãi trên c phi u trên báo cáo tài chính?

3 Các n i dung nào ch a hoàn ch nh trong khung pháp lý k toán v lãi trên c phi u Vi t Nam?

4 Các h n ch trong trong ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u c a các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam?

5 Nh ng gi i pháp đ hoàn thi n khung pháp lý và ph ng pháp x lý k toán

v lãi trên c phi u cho các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam?

6 Ng i s d ng c n có ng x nh th nào v i các thông tin k toán liên quan

đ n lãi trên c phi u đ c cung c p b i công ty c ph n niêm y t?

4 i m m i c a lu n v n

Các đ tài mang tính ch t h th ng liên quan đ n vi c hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán v lãi trên c phi u t i Vi t Nam hi n nay còn r t h n ch , ch có

nh ng bài vi t nh v các h ng d n k toán lãi trên c phi u, nh ng v n đ còn

t n t i chung quanh công th c xác đ nh lãi trên c phi u, mà ch a th c hi n các đánh giá c th đ đ a ra các gi i pháp phù h p nh m hoàn thi n ph ng pháp x

lý k toán cho các công ty c ph n niêm y t (M t s bài vi t đ c đ ng trên

webketoan c a chuyên gia k toán: Tr nh Xuân Nam, Maastricht MBA, Nh ng t n

t i c a VAS và nh h ng đ n nhà đ u t , ngày 30/06/2011 – Ch tiêu lãi trên c phi u có quan tr ng v i các công ty c ph n, ngày 14/06/2012 )

Trên c s đó, lu n v n là m t bài nghiên c u h th ng đ u tiên t i Vi t Nam

v nh ng v n đ còn t n t i c a các v n b n pháp lý k toán liên quan đ n lãi trên

c phi u, c ng nh nh ng khó kh n v ng m c trong công tác x lý k toán lãi trên

c phi u t i các công ty c ph n niêm y t, trên c s đó đ a ra các gi i pháp c th

nh m hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u cho các doanh nghi p này

5 i t ng – Ph m vi nghiên c u – Kh n ng ng d ng c a đ tài

còn t n t i, ch a hoàn ch nh chung quanh khung pháp lý v k toán lãi trên c phi u, c ng nh vi c x lý k toán lãi trên c phi u t i các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

m c k toán qu c t , chu n m c k toán Vi t Nam, các thông t h ng d n chu n

m c k toán Vi t Nam liên quan đ n k toán lãi trên c phi u ng th i nghiên

c u t p trung cho đ i t ng là các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

d n v k toán lãi trên c phi u; giúp các công ty c ph n niêm y t Vi t Nam có c

s đ tham kh o và ng d ng vào th c ti n k toán lãi trên c phi u; giúp cho ng i

s d ng có thêm thông tin m t cách đ y đ , minh b ch, trung th c và h p lý trên c

s đó đ đánh giá và ph c v cho vi c ra quy t đ nh; lu n v n này còn h ng đ n

nh là m t tài li u tham kh o, nghiên c u ph c v cho công tác gi ng d y và h c

t p trong các tr ng đ i h c, cao đ ng chuyên ngành k toán, ki m toán

6 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng ph ng pháp nghiên c u ch y u là đ nh tính theo h ng quy n p, và có s d ng k t h p các công c ph c v nghiên c u là: th ng kê mô t , phân tích, t ng h p, đ i chi u, so sánh đ gi i quy t các v n đ c a m c tiêu đã đ

ra, trên c s kh o sát th c t đ đánh giá th c tr ng và đ a ra gi i pháp hoàn thi n

7 Mô hình nghiên c u

Nghiên c u d a trên n n chu n m c k toán qu c t v lãi trên c phi u (IAS 33), và các chu n m c qu c t

v báo cáo tài chính có liên quan (IFRS)

ánh giá th c tr ng v khung pháp lý k toán Vi t

Nam v lãi trên c phi u

Xác đ nh nh ng nguyên nhân t o nên khó kh n, v ng

m c c a các công ty c ph n niêm y t trong quá trình

áp d ng khung pháp lý k toán lãi trên c phi u

Thi t k b ng câu h i và xây d ng thang đo

Th c hi n kh o sát các nhóm đ i t ng

Thu th p k t qu kh o sát, phân tích nguyên nhân và

k t lu n v v n đ nghiên c u

Gi i pháp hoàn thi n

8 H n ch c a lu n v n

Lu n v n ch m i d ng l i nghiên c u đ nh tính, t c ngh a là v n ch a

l ng hóa đ c các nhân t nh h ng đ n công tác x lý k toán lãi trên c phi u

t i các công ty c ph n niêm y t, c ng nh ch a đánh giá đ c m c đ thi u hoàn

ch nh c a các v n b n pháp lý k toán v lãi trên c phi u s nh h ng v i m c đ

nh th nào đ n th c ti n công tác x lý k toán t i các doanh nghi p này, c ng nh

đ n quy t đ nh c a nhà đ u t khi s d ng thông tin ch a hoàn ch nh đ c cung c p

b i các công ty c ph n

Lu n v n ch m i th c hi n kh o sát đ c trên m t s công ty c ph n niêm

y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam mà ch a th c hi n đ c r ng rãi cho lo i hình công ty c ph n nói chung

9 K t c u c a lu n v n

Lu n v n có k t c u nh sau:

- L i m đ u

- Ch ng 1: T ng quan v k toán lãi trên c phi u

- Ch ng 2: Th c tr ng v k toán lãi trên c phi u t i các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

- Ch ng 3: Các gi i pháp hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u cho các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

- L i k t lu n

- Tài li u tham kh o

- Ph l c

M C L C

CH NG KHOÁN VI T NAM 1

CH NG I: T NG QUAN V K TOÁN LÃI TRÊN C PHI U 9

1.1 Khái quát v công ty c ph n và v n đ công b thông tin trên báo cáo tài chính 9

1.1.1 Công ty c ph n 9

1.1.2 Vai trò c a công ty c ph n đ i v i n n kinh t 10

1.1.3 Các yêu c u v công b thông tin tài chính đ i v i công ty c ph n niêm y t 10

1.2 S hình thành và phát tri n c a chu n m c k toán lãi trên c phi u 11

1.2.1 Vai trò và ý ngh a c a ch tiêu lãi trên c phi u 11

1.2.2 M i quan h gi a ch tiêu lãi trên c phi u và các ch s tài chính khác 12 1.2.3 L ch s v quá trình hình thành và phát tri n chu n m c lãi trên c phi u (IAS 33) 13

1.3 N i dung c b n c a k toán lãi trên c phi u theo chu n m c k toán qu c t (IAS 33) 14

1.3.1 M c đích c a vi c ban hành chu n m c 14

1.3.2 N i dung c b n c a chu n m c k toán lãi trên c phi u IAS 33 14

1.3.2.1 Các thu t ng c b n trong IAS 33 14

1.3.2.2 Xác đ nh lãi trên c phi u 15

1.3.2.2.1 Xác đ nh lãi c b n trên c phi u 15

1.3.2.2.2 Xác đ nh lãi suy gi m trên c phi u 28

1.3.2.3 Trình bày và thuy t minh lãi trên c phi u 41

1.3.2.3.1 Trình bày 41

1.3.2.3.2 Thuy t minh 41

1.4 Thành công trong vi c áp d ng chu n m c k toán qu c t IAS 33 v lãi trên c phi u t i m t s qu c gia trên th gi i 43

K T LU N CH NG I 43

CH NG 2: TH C TR NG K TOÁN LÃI TRÊN C PHI U T I CÁC

CÔNG TY C PH N NIÊM Y T VI T NAM 49

2.1 S hình thành và phát tri n các quy đ nh k toán v lãi trên c phi u trong l ch s 49

2.2 N i dung c b n c a chu n m c k toán lãi trên c phi u (VAS 30) 50

2.2.1 N i dung và ph ng pháp tính lãi c b n trên c phi u 50

2.4 Kh o sát th c nghi m 56

2.4.1 Kh o sát th c nghi m nh m l y ý ki n c a các chuyên gia trong l nh v c k toán, ki m toán, tài chính liên quan đ n lãi trên c phi u trên báo cáo tài chính c a công ty c ph n niêm y t 56

2.4.2 Kh o sát th c nghi m v ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u t i các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 58

2.4.3 Kh o sát th c nghi m v vi c s d ng thông tin lãi trên c phi u c a các nhà đ u t bao g m nhà đ u t các nhân và nhà đ u t t ch c 60

2.4.4 ánh giá chung v th c tr ng và phân tích nguyên nhân 62

K T LU N CH NG 2 63

CH NG 3: CÁC GI I PHÁP NH M HOÀN THI N PH NG PHÁP X LÝ K TOÁN LÃI TRÊN C PHI U CHO CÁC CÔNG TY C PH N NIÊM Y T TRÊN TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM 64

3.1 Quan đi m hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán lãi trên c phi u cho các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 64

3.2 Nguyên t c xây d ng gi i pháp 65

3.3 Các gi i pháp nh m hoàn thi n ph ng pháp x lý k toán v lãi trên c phi u 65

3.3.1 Ph m vi và đ i t ng áp d ng 65

3.3.2 N i dung hoàn thi n 66

3.3.3 Gi i pháp hoàn thi n khung pháp lý k toán lãi trên c phi u cho các công ty c ph n niêm y t 66

3.3.3.1 Gi i pháp chung nh m hoàn thi n v h th ng khung pháp lý k toán 66

3.3.3.2 Các gi i pháp c th nh m hoàn thi n chu n m c k toán và các v n b n pháp lý có liên quan đ n lãi trên c phi u 67

3.3.4 Hoàn thi n quy trình qu n lý, giám sát v công b thông tin liên quan

đ n lãi trên c phi u c a các công ty c ph n niêm y t 83

3.3.5 Các gi i pháp nh m hoàn thi n quy trình t o l p và công b thông tin liên quan đ n lãi trên c phi u đ i v i các công ty c ph n niêm y t 83

3.3.6 Các gi i pháp đ i v i ng i s d ng báo cáo tài chính khi s d ng thông tin liên quan đ n lãi trên c phi u 90

3.4 Các tranh lu n k toán còn t n t i chung quanh v n đ tính lãi trên c phi u t i Vi t Nam hi n nay và quan đi m cá nhân trong vi c gi i quy t các v n đ tranh lu n còn t n t i 91

3.4.1 N i dung các tranh lu n: 91

3.4.2 Quan đi m cá nhân v các v n đ tranh lu n còn t n t i hi n nay 91

K T LU N CH NG 3 93

L I K T LU N 95

TÀI LI U THAM KH O 96

CH NG I: T NG QUAN V K TOÁN LÃI TRÊN C PHI U

1.1 Khái quát v công ty c ph n và v n đ công b thông tin trên báo cáo tài chính

1.1.1 Công ty c ph n

Công ty c ph n là m t d ng pháp nhân có trách nhi m h u h n, đ c thành l p và

t n t i đ c l p đ i v i nh ng ch th s h u nó V n c a công ty đ c chia nh thành nh ng ph n b ng nhau g i là c ph n và đ c phát hành nh m huy đ ng v n

c a các nhà đ u t thu c m i thành ph n kinh t

Trong công ty c ph n, các cá nhân hay t ch c s h u c ph n đ c g i là c đông C đông đ c c p m t gi y ch ng nh n s h u c ph n g i là c phi u và ch

có công ty c ph n m i đ c phát hành c phi u Nh v y, c phi u chính là m t

b ng ch ng xác nh n quy n s h u c a m t c đông đ i v i công ty c ph n và c đông là ng i có c ph n th hi n b ng c phi u Công ty c ph n là m t trong

nh ng lo i hình công ty c n b n t n t i trên th tr ng và nh t là đ niêm y t trên th tr ng ch ng khoán

Khái ni m công ty c ph n đ c xem đ ng ngh a v i công ty đ i chúng b i c u trúc, m c tiêu và tính ch t c a nó Quy đ nh trong m t s b lu t, trong đó Lu t doanh nghi p (công ty) các qu c gia ghi rõ công ty c ph n c n có t i thi u 3 c đông, b t k đó là pháp nhân hay th nhân Tuy nhiên, các quy đ nh đ i v i m t công ty niêm y t th ng yêu c u công ty ph i có s c đông l n h n nhi u Các quy

đ nh c th c a c 6 sàn ch ng khoán Hoa K đ u cho th y đi u này, t các sàn s khai nh Pink Sheet, OTCBB, NASDAQ, NYSE; trong đó OTCBB yêu c u công ty

ít nh t có 40 c đông, còn NYSE l i yêu c u công ty ph i có ít nh t 2.000 c đông

đ c niêm y t trên các sàn ch ng khoán, các công ty c ph n ngoài vi c th a mãn các đi u ki n v s l ng c đông, còn ph i th a mãn các quy đ nh v quy mô

v n đi u l , k t qu kinh doanh c a m t s n m li n k n m niêm y t i u này ph thu c vào quy đ nh c a các sàn ch ng khoán và khác nhau m i qu c gia

ng th i đ tránh tình tr ng b h y niêm y t, các công ty c ph n còn ph i đ m

b o các yêu c u v cung c p thông tin, duy trì k t qu kinh doanh thu n l i và đ m

b o l i ích t i đa cho các c đông

1.1.2 Vai trò c a công ty c ph n đ i v i n n kinh t

S ra đ i c a các công ty c ph n thúc đ y quá trình t do hóa tài chính, t ng c ng

h p tác và giao l u kinh t gi a các qu c gia

Công ty c ph n giúp cho quá trình phân b và đi u ti t ngu n l c kinh t t n i

th a sang n i thi u m t cách hi u qu h n ng th i nâng cao n ng l c c nh tranh

gi a các công ty và h n ch s đ c quy n, t p trung kinh t m t s các doanh nghi p l n gây nh h ng không t t t i n n kinh t và cu c s ng c a ng i dân Ngoài ra, s ra đ i c a công ty c ph n giúp thu hút v n trong và ngoài n c, giúp tranh th khoa h c công ngh hi n đ i, các ho t đ ng qu n tr tiên ti n làm gia t ng tính đa d ng hàng hóa và h giá thành s n ph m, t o công n vi c làm, giúp n đ nh kinh t v mô

Công ty c ph n t o ra m t c ch phân b r i ro đ c thù, đã h n ch đ c nh ng tác đ ng tiêu c c v kinh t , xã h i khi m t doanh nghi p lâm vào tình tr ng kh ng

ho ng, h n ch đ n m c th p nh t nh ng r i ro do thua l , vì r i ro đ c san s cho nhi u c đông C ch phân b r i ro này t o đi u ki n cho nh ng ng i có v n

m nh d n đ u t vào m t công ty làm cho n n kinh t phát tri n và có xu h ng n

mà công ty c ph n cung c p d i d ng các báo cáo tài chính đ c ki m toán b i

m t công ty ki m toán đ c l p có uy tín Ngoài vi c phát hành báo cáo tài chính

n m theo lu t k toán c a các qu c gia, còn ph i th ng xuyên cung c p báo tài chính gi a niên đ là các báo cáo tài chính quý Theo IAS 1 Trình bày báo cáo tài chính, h th ng báo cáo tài chính mà doanh nghi p c n ph i cung c p bao g m:

- Báo cáo tình tài chính (Financial position statement)

- Báo cáo thu nh p t ng h p (Comprehensive income statement)

- Báo cáo thay đ i v n ch s h u (Changing in equity statement)

- Báo cáo l u chuy n ti n t (Cash flow statement)

- Thuy t minh báo cáo tài chính (Disclosure note)

Hàng n m ngoài vi c cung c p báo cáo tài chính n m, công ty c ph n còn ph i phát hành báo cáo th ng niên Thông tin tài chính trên báo cáo th ng niên đ c

ki m toán không đ c mâu thu n v i báo cáo tài chính n m Báo cáo th ng niên cung c p c thông tin tài chính và thông tin phi tài chính

i v i công ty c ph n là công ty m c a m t ho c nhi u công ty con khác, ngoài cung c p báo cáo tài chính riêng còn ph i cung c p báo cáo tài chính h p nh t cho toàn b t p đoàn

1.2 S hình thành và phát tri n c a chu n m c k toán lãi trên c phi u

S c n thi t trong vi c ban hành và phát tri n chu n m c k toán qu c t v lãi trên c phi u (IAS 33) xu t phát t trách nhi m gi i trình c a doanh nghi p nh n

đ u t v i các c đông c a mình ng th i c n c trên nhu c u th c ti n c a các nhà đ u t trong vi c dùng ch s này đ đo l ng hi u qu đ u t , c ng nh phân tích, đánh giá tri n v ng kinh doanh c a các công ty c ph n khi xem xét trong m i quan h t ng hòa v i các ch s tài chính khác Do đó, đ có th hi u đ c lý do cho

s ra đ i c a chu n m c k toán qu c t v lãi trên c phi u, chúng ta c n n m

đ c vai trò và ý ngh a c a ch s này c ng nh kh n ng nh h ng c a ch s tài chính này đ n m t s các t s tài chính quan tr ng khác trong quá trình phân tích

đ u t

1.2.1 Vai trò và ý ngh a c a ch tiêu lãi trên c phi u

Theo IAS 33, lãi trên c phi u là m t ch s đ u t dùng đ đo l ng và ph n

nh toàn b l i nhu n đ c t o ra tính trên m t c phi u trong m t kho ng th i gian

c th Hay nói cách khác lãi trên c phi u th hi n c m t c phi u đ c h ng bao nhiêu đ ng l i nhu n Ngoài ra ch s này còn đ c dùng trong vi c so sánh liên công ty, là m t thành ph n chính trong vi c tính toán ch s giá trên thu nh p (P/E) và c ng

dùng đ đo l ng xu h ng thay đ i c a l i nhu n IAS 33 đã đ a ra công th c tính lãi trên c phi u nh sau:

1.2.2 M i quan h gi a ch tiêu lãi trên c phi u và các ch s tài chính khác

Ch tiêu lãi trên c phi u có m i quan h m t thi t v i các ch s tài chính sau:

¬ Ch s giá trên thu nh p

Ch s này đo l ng giá tr th tr ng c a doanh nghi p Ch s P/E là ch s

t t nh t đ đo l ng m c đ c m nh n c a th tr ng v giá tr c a doanh nghi p và

đ c ph n nh thông qua giá tr c phi u so v i giá bình quân c a th tr ng ho c các doanh nghi p trong cùng ngành ngh

M t ch s P/E cao th hi n s có nhi u các nhà đ u t s n sàng tr m t m c giá cao h n cho thu nh p c a công ty và c ng chính là s k v ng cao h n vào thu

nh p trong t ng lai c a doanh nghi p Ng c l i đ c áp d ng khi ch s P/E th p

¬ Ch s kh n ng chi tr c t c

Ch s này th hi n l i nhu n có th tr đ c bao nhiêu l n c t c

Nhà đ u t luôn tìm ki m m t kho n thu nh p trên c phi u c a h , và s là thông tin x u n u công ty không có thu nh p đ tr c t c ho c c t c đ c tr v t quá l i nhu n mà doanh nghi p ki m đ c Tuy nhiên, nhà đ u t luôn tìm ki m các c h i trong vi c t ng tr ng v n c a h trong t ng lai và đi u này đ ng ngh a

v i vi c doanh nghi p ph i gi l i l i nhu n đ tái đ u t vào ho t đ ng kinh doanh

c a mình Do đó, vi c chi tr c t c b ng bao nhiêu đ khuy n khích đ c nhà đ u

t và đ dung hòa v i m c tiêu phát tri n và t ng tr ng trong t ng lai ph thu c

Lãi trên c phi u

(EPS)

Lãi (l ) phân b cho c phi u ph thông

S l ng c phi u ph thông l u hành bình quân

Giá trên thu nh p

(P/E)

Giá th tr ng trên m i c phi u

Lãi trên c phi u

Kh n ng chi tr c

t c

Lãi trên c phi u

C t c trên c phi u

r t nhi u vào chính sách c t c c a m i doanh nghi p trong t ng giai đo n phát tri n c a mình

1.2.3 L ch s v quá trình hình thành và phát tri n chu n m c lãi trên c phi u (IAS 33)

Cùng v i s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán, c ng nh mong mu n c

th hóa và chu n hóa v n i dung và ph ng pháp tính, làm c s cho s so sánh

gi a các doanh nghi p trong cùng ngành ngh c ng nh doanh nghi p gi a các

qu c gia, y ban chu n m c k toán qu c t (IASB: International Accouting Standard Board) l n đ u tiên đã đ a ra b n d th o E33 Lãi trên c phi u vào tháng

1 n m 1996 Và sau đó, đ n tháng 2 n m 1997 chu n m c k toán qu c t đ u tiên

v Lãi trên c phi u đ c ban hành, b t đ u có hi u l c ngày 1 tháng 1 n m 1999

n tháng 11 n m 2000, y ban h ng d n th ng tr c (SIC: Standing Intereptations Committee) đã phát tri n SIC 24 – Lãi trên c phi u – các công c tài chính và các h p đ ng có th đ c thanh toán trên c s c phi u

Sau đó, tháng 4 n m 2001, y ban chu n m c k toán qu c t IASB ti n hành d án rà soát và đi u ch nh l i t t c các chu n m c k toán đã ban hành, theo

đó đ n tháng 12 n m 2003, IASB đã ti n hành đi u ch nh l i IAS 33 Lãi trên c phi u thay th cho SIC 24

n ngày 1 tháng 1 n m 2005, là th i đi m b t đ u có hi u l c c a IAS 33

đã đi u ch nh vào n m 2003

Ngày 7 tháng 8 n m 2008, IAS 33 l i ti p t c đ c đi u ch nh cùng v i vi c ban hành m t s các chu n m c m i đi u ch nh các chu n m c hi n t i có nh

h ng đ n IAS 33 nh :

IFRS 2 Thanh toán trên c s c phi u (ban hành tháng 2 n m 2004)

IFRS 3 H p nh t kinh doanh (ban hành tháng 3 n m 2004)

IFRS 7 Thuy t minh công c tài chính (ban hành tháng 8 n m 2005)

IFRS 8 Báo cáo b ph n (ban hành tháng 11 n m 2006)

IAS 1 Trình bày báo cáo tài chính (đi u ch nh l i tháng 9 n m 2007)

IFRS 3 H p nh t kinh doanh (đi u ch nh l i tháng 1 n m 2008)

IAS 27 Báo cáo tài chính riêng và h p nh t (đi u ch nh l i tháng 1 n m 2008)

1.3 N i dung c b n c a k toán lãi trên c phi u theo chu n m c k toán qu c t (IAS 33)

1.3.1 M c đích c a vi c ban hành chu n m c

Lãi trên c phi u (EPS) là m t ch s tài chính quan tr ng đ c s d ng r ng rãi b i các nhà phân tích trong vi c đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các công ty c ph n Lãi trên c phi u thông qua t s P/E có nh h ng quan tr ng đ n giá c phi u c a công ty và nói chung th tr ng khá nh y c m đ i v i ch s này

Do đó, đ tránh l m d ng trong vi c tính toán ch s này t các công ty c ph n và

đ đ m b o l i ích c a nhà đ u t , y ban chu n m c k toán qu c t (IASB) đã ban hành IAS 33 đ quy đ nh c th v n i dung, ph ng pháp tính, trình bày, công

b thông tin liên quan đ n lãi trên c phi u trong các báo cáo tài chính c a các công

ty c ph n khi phát hành ra công chúng

1.3.2 N i dung c b n c a chu n m c k toán lãi trên c phi u IAS 33

Các n i dung c b n đ c quy đ nh trong IAS 33 bao g m:

- Các thu t ng c b n đ c s d ng trong chu n m c

- Xác đ nh lãi c b n trên c phi u và lãi suy gi m trên c phi u

- Trình bày và thuy t minh

1.3.2.1 Các thu t ng c b n trong IAS 33

- Công c tài chính: là b t k các h p đ ng nào làm gia t ng m t tài s n tài chính c a doanh nghi p và m t kho n n ph i tr tài chính ho c m t công c v n

c a m t doanh nghi p khác

- Công c v n: là b t k các h p đ ng nào cung c p b ng ch ng v l i ích còn

l i trong tài s n c a m t doanh nghi p sau khi tr h t các ngh a v n

- C phi u ph thông: là m t thành ph n trong công c v n và mang l i cho

ng i s h u quy n l i tài chính sau các công c v n khác

- C phi u ph thông ti m n ng: là m t công c tài chính ho c các h p đ ng

mà nó có th cho phép ng i n m gi có th chuy n đ i thành c phi u ph thông

- Quy n ch n, ch ng quy n và các công c t ng đ ng: là các công c tài chính cho phép ng i n m gi có quy n mua c phi u ph thông

1.3.2.2 Xác đ nh lãi trên c phi u

V v n đ xác đ nh lãi trên c phi u, IAS 33 t p trung h ng d n ph ng pháp xác đ nh hai n i dung c b n sau đây:

+ Lãi c b n trên c phi u

+ Lãi suy gi m trên c phi u

1.3.2.2.1 Xác đ nh lãi c b n trên c phi u

Doanh nghi p ph i tính lãi c b n trên c phi u d a trên s lãi ho c l phân

b cho c đông n m gi c phi u ph thông c a công ty m (t s ) cho s l ng bình quân gia quy n c a s c phi u ph thông đang l u hành trong k (m u s ), và

n u có th doanh nghi p nên tách bi t gi a ph n lãi ho c l t nh ng ho t đ ng ti p

t c kinh doanh và ho t đ ng s ng ng ho t đ ng kinh doanh trong t ng lai

Lãi c b n trên c phi u cung c p s li u đánh giá l i ích t k t qu ho t

đ ng c a doanh nghi p trong k báo cáo mà m i c phi u ph thông c a công ty

m mang l i

Công th c tính lãi c b n trên c phi u:

L i nhu n ho c l đ tính lãi c b n trên c phi u

tính lãi c b n trên c phi u, s phân b cho c đông s h u c phi u ph thông c a công ty m là các kho n l i nhu n ho c l sau thu , phân b cho công ty

m sau khi đ c đi u ch nh b i c t c c a c phi u u đãi, nh ng kho n chênh l ch phát sinh do thanh toán c phi u u đãi và nh ng tác đ ng t ng t c a c phi u u đãi đã đ c phân lo i vào v n ch s h u

Lãi c b n

trên c phi u =

Bình quân gia quy n c a s c phi u ph thông l u hành trong k

Lãi ho c l thu n phân b cho c đông ph thông

Các kho n thu nh p và chi phí phân b cho c đông s h u c phi u ph thông c a công ty m đã đ c ghi nh n trong k báo cáo, bao g m chi phí thu thu

nh p doanh nghi p, c t c c a c phi u u đãi đã đ c phân lo i vào n ph i tr ,

đ c s d ng đ xác đ nh l i nhu n ho c l trong k phân b cho c đông s h u

c phi u ph thông c a công ty m

C t c c a c phi u u đãi đ c tr kh i l i nhu n ho c l sau thu đ tính lãi

c b n trên c phi u, g m:

+ C t c c a c phi u u đãi không l y k đ c thông báo trong k báo cáo;

và

+ C t c c a c phi u u đãi l y k phát sinh trong k báo cáo (k c tr ng

h p ch a đ c thông báo) Giá tr c t c u đãi trong k không bao g m c t c c a

c phi u u đãi l y k liên quan t i các k tr c đã đ c chi tr hay đ c thông báo trong k báo cáo

C phi u u đãi có m c c t c th p đ bù đ p l i vi c doanh nghi p bán c phi u u đãi m c giá có chi t kh u, ho c có m c c t c cao đ bù đ p cho nhà

đ u t do vi c mua c phi u u đãi m c giá có ph tr i Các kho n chi t kh u

ho c ph tr i khi phát hành c phi u u đãi lãi su t, đ c phân b vào l i nhu n gi

l i theo ph ng pháp lãi su t th c và đ c coi nh c t c u đãi khi tính lãi c b n trên c phi u

Doanh nghi p có th mua l i c phi u u đãi t ng i s h u Kho n chênh

l ch l n h n gi a giá tr h p lý c a kho n thanh toán cho ng i s h u v i giá tr ghi s c a c phi u u đãi là l i ích c a ng i s h u c phi u u đãi và là kho n

gi m tr vào l i nhu n ch a phân ph i c a doanh nghi p Kho n chênh l ch này

đ c tr vào l i nhu n ho c l phân b cho c đông s h u c phi u ph thông c a công ty m

Doanh nghi p có th khuy n khích vi c chuy n đ i tr c th i h n c phi u u đãi có th chuy n đ i b ng đi u ki n có l i h n đi u ki n chuy n đ i ban đ u ho c

b ng s ti n thanh toán thêm Kho n chênh l ch l n h n gi a giá tr h p lý c a c phi u ph thông ho c các kho n thanh toán khác theo đi u ki n chuy n đ i có l i

t i th i đi m thanh toán v i giá tr h p lý c a c phi u ph thông đ c phát hành theo đi u ki n chuy n đ i g c là l i ích c a ng i s h u c phi u u đãi Kho n

chênh l ch này đ c tr vào l i nhu n ho c l phân b cho c đông s h u c phi u

ph thông c a công ty m

Kho n chênh l ch l n h n gi a giá tr ghi s c a c phi u u đãi v i giá tr

h p lý c a các kho n thanh toán đ c c ng vào l i nhu n ho c l phân b cho c đông s h u c phi u ph thông c a công ty m

S l ng c phi u đ tính lãi c b n trên c phi u

S l ng c phi u ph thông đ c s d ng đ tính lãi c b n trên c phi u là

s bình quân gia quy n c a s c phi u ph thông đang l u hành trong k

Vi c s d ng s bình quân gia quy n c a s c phi u ph thông đang l u hành trong k là do giá tr v n c đông thay đ i trong k khi s l ng c phi u ph thông

l u hành t ng ho c gi m S bình quân gia quy n c a s c phi u ph thông l u hành trong k là s l ng c phi u ph thông l u hành đ u k đ c đi u ch nh theo

s c phi u ph thông đ c mua l i, ho c đ c phát hành thêm, nhân v i h s th i gian H s th i gian là t s gi a s l ng ngày mà c phi u đ c l u hành trong

k chia cho t ng s ngày trong k

C phi u ph thông đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u k t ngày có th nh n đ c kho n thanh toán cho c phi u đó (thông th ng là ngày phát hành) Ví d :

+ C phi u ph thông phát hành thu ti n đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u khi nh n đ c ti n;

+ C phi u ph thông đ c phát hành thay cho vi c tr c t c c a c phi u

ph thông hay c t c c a c phi u u đãi đ c tính vào s bình quân gia quy n c a

c phi u khi c t c đ c chuy n thành c phi u;

+ C phi u ph thông đ c phát hành b ng vi c chuy n đ i m t công c n thành c phi u ph thông đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u khi

ng ng tính lãi t công c n đó;

+ C phi u ph thông đ c phát hành thay cho lãi và g c c a các công c tài chính khác đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u khi ng ng tính lãi t công c tài chính đó;

+ C phi u ph thông đ c phát hành đ thanh toán kho n n ph i tr c a doanh nghi p đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u khi kho n n ph i

tr này đ c chuy n thành c phi u;

+ C phi u ph thông đ c phát hành đ thanh toán cho vi c mua m t tài s n phi ti n t đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u khi tài s n đó đ c ghi nh n; và

+ C phi u ph thông đ c phát hành đ thanh toán cho d ch v cung c p cho doanh nghi p đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u khi d ch v đó

đ c cung c p

Th i đi m tính c phi u ph thông đ c xác đ nh theo các đi u kho n và đi u

ki n g n kèm v i vi c phát hành c phi u, doanh nghi p ph i cân nh c k l ng

b n ch t c a các h p đ ng liên quan t i vi c phát hành c phi u

C phi u ph thông đ c phát hành nh m t ph n c a giá phí h p nh t kinh doanh đ c tính vào s bình quân gia quy n c a c phi u k t ngày mua vì doanh nghi p mua h p nh t k t qu ho t đ ng kinh doanh c a đ n v đ c mua vào Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh c a mình k t ngày mua

C phi u ph thông đ c phát hành khi th c hi n chuy n đ i m t công c có

th chuy n đ i đ c s d ng đ tính lãi c b n trên c phi u k t ngày h p đ ng

có hi u l c

C phi u phát hành có đi u ki n đ c coi nh c phi u đang l u hành và đ c

s d ng đ tính lãi c b n trên c phi u k t ngày t t c các đi u ki n c n thi t đã

đ c tho mãn (khi các s ki n đã x y ra) C phi u có th đ c phát hành sau m t

th i gian xác đ nh không đ c coi là c phi u phát hành có đi u ki n, vì đi u ki n

v th i gian này ch c ch n s x y ra

C phi u ph thông đang l u hành có th đ c thu h i l i có đi u ki n không

đ c ph n ánh nh c phi u đang l u hành và không đ c dùng đ tính lãi c b n trên c phi u cho t i ngày c phi u đó không còn b ràng bu c b i đi u ki n thu h i

l i

S bình quân gia quy n c phi u ph thông đang l u hành trong k hi n t i và

t t c các k trình bày ph i đ c đi u ch nh cho các s ki n (tr vi c chuy n đ i c phi u ph thông ti m n ng) t o ra s thay đ i v s l ng c phi u ph thông mà không d n đ n thay đ i v ngu n v n Các tr ng h p này có th phát sinh t :

s ki n này đ c đi u ch nh theo t l t ng ng v i s l ng thay đ i c a c phi u

ph thông đ c l u hành v i gi thuy t s ki n này đã x y ra ngay t i th i đi m

đ u k báo cáo (chúng ta có th minh h a b ng m t ví d đ n gi n sau đây: i v i

vi c phát hành 2 c phi u th ng cho 1 c phi u đang l u hành, s l ng c phi u

ph thông đang l u hành tr c th i đi m phát hành c phi u th ng đ c nhân v i

3 đ tính t ng s c phi u ph thông, ho c nhân v i 2 đ tính s c phi u ph thông

t ng thêm)

Vi c g p c phi u ph thông ch d n đ n gi m s l ng c phi u ph thông đang l u hành mà không làm gi m ngu n v n Tuy nhiên, n u mua l i c phi u theo giá tr h p lý, thì vi c gi m t ng ng ngu n v n s d n đ n gi m s l ng c phi u ph thông đang l u hành

Vi c tính toán lãi c b n trên c phi u đ c minh h a b ng ví d d i đây

và l u ý trong cách tính lãi c b n trên c phi u theo IAS 33, ph n lãi, l t các

ho t đ ng ti p t c kinh doanh và các ho t đ ng s ng ng kinh doanh đ c tính toán, công b tách bi t đ gi m b t đ nhi u v m t d li u khi th c hi n phân tích:

Nh ng thông tin liên quan đ n công ty c ph n ABC cho niên đ k t thúc ngày 31/12/20X1: (đvt: t đ ng)

- Lãi t ho t đ ng ti p t c kinh doanh 150

- L t ho t đ ng không ti p t c kinh doanh (10)

- Lãi phân b cho c đông ph thông 140

- C t c c a c phi u ph thông (30)

- C t c c a c phi u u đãi (20)

- L i nhu n gi l i cho k k toán 90

S l ng c phi u c a doanh nghi p trong k :

- Ngày 1/1: 2.000.000 c phi u

- Ngày 1/4: Phát hành thêm 1.000.000 c phi u

- Ngày 1/9: Mua l i 600.000 c phi u

V i các thông tin nh trên chúng ta tính lãi c b n trên c phi u nh sau:

1 Tính s c phi u ph thông l u hành bình quân:

1/1 u k 2.000.000 12/12 2.000.000

¼ Phát hành 1.000.000 9/12 750.000

1/9 Mua l i (600.000) 4/12 (200.000)

31/12 Cu i k 2.400.000 2.550.000

2 L i nhu n ho c l phân b cho c đông ph thông:

Lãi t ho t đ ng ti p t c kinh doanh 150.000.000.000

C t c c a c phi u u đãi (20.000.000.000) Lãi t ho t đ ng ti p t c kinh doanh phân b cho c đông

L t ho t đ ng không ti p t c kinh doanh (10.000.000.000)

Lãi phân b cho c đông ph thông 120.000.000.000

3 Tính lãi c b n trên c phi u:

Lãi t ho t đ ng ti p t c kinh doanh

phân b cho c đông ph thông 130.000.000.000/2.550.000 51.000

L t ho t đ ng không ti p t c kinh

doanh phân b cho c đông ph thông (10.000.000.000)/2.550.000 (4.000)

Lãi phân b cho c đông ph thông 120.000.000.000/2.550.000 47.000

Ü S nh h ng đ n lãi trên c phi u khi có s thay đ i c u trúc v n

Khi có s thay đ i v c u trúc v n trong các tr ng h p: phát hành c phi u

m i, v n hóa, phát hành c phi u th ng, tách, g p c phi u, phát hành quy n mua

c phi u, ch tiêu lãi trên c phi u đ c xem xét t i và trong m t s tr ng h p vi c

trình bày l i ch tiêu này theo các thay đ i đó đ đ m b o kh n ng so sánh đ c

c a báo cáo tài chính là hoàn toàn c n thi t

Khi doanh nghi p phát hành thêm c phi u s có s thay đ i t ng ng v

ngu n l c và c u trúc v n c ng nh s l ng c phi u l u hành s t ng lên Do đó,

doanh nghi p c n ph i tính toán l i ch s lãi trên c phi u trên c s c a s c

phi u m i phát hành thêm này

minh h a v lãi c b n trên c phi u v i vi c phát hành c phi u m i, chúng

ta xem xét ví d sau đây:

Vào ngày 30/09/20X1, công ty c ph n ABC có phát hành thêm 1 tri u c

phi u ph thông t i m c giá th tr ng Niên đ k toán theo n m d ng l ch

Thông tin tài chính liên quan đ n n m 20X0 và 20X1 nh sau:

S l ng c phi u đang l u hành t i ngày 31/12

S l ng c phi u đang l u hành t i ngày 31/12 9.000.000 8.000.000

L i nhu n sau thu và c t c u đãi 3.300.000.000 3.280.000.000

Nh v y, ch tiêu Lãi trên c phi u s đ c tính toán nh sau:

8.000.000x9/12 6.000.000

9.000.000x3/12 2.250.000

M c dù có s gia t ng trong thu nh p nh ng lãi c b n trên c phi u c a n m

20X1 không t t h n 20X0 vì có s d ng thêm v n c đông b ng cách phát hành c

phi u vào 3 tháng cu i n m Tr ng h p này không ph i trình bày l i lãi c b n

trên c phi u c a n m 20X0

i v i các lo i s ki n trên đ c xem xét chung v i nhau vì s nh h ng

c a chúng là t ng t nhau C phi u ph thông đ c phát hành đ n các c đông

hi n h u mà không thu v b t k ngu n l c nào Nói cách khác s l ng c phi u

thì t ng thêm nh ng không có s gia t ng ngu n v n

Khi tính s c phi u l u hành bình quân chúng ta ph i đi u ch nh l i s l ng

c phi u ph thông đang l u hành theo m t t l thay đ i trong s l ng c phi u

l u hành nh th s ki n này đ c phát sinh t i ngày đ u tiên c a k báo cáo g n

nh t

Theo IAS 33, cách th c đi u ch nh l i s li u so sánh c a n m tr c đ c th c

hi n nh sau:

Vi c tính toán thu nh p trên c phi u cho t t c các k đã trình bày tr c đây

đ c đi u ch nh h i t - trình bày l i, khi mà s l ng c phi u ph thông và c phi u ti m n ng t ng lên b i các lý do sau đây:

- Phát hành c phi u th ng

- Chia, tách, g p c phi u

S gia t ng lên ho c gi m b t s l ng c phi u mà không có s thay đ i

t ng ng v ngu n v n s làm gi m ho c t ng lên c a lãi trên c phi u (EPS) cho

n m hi n hành d a trên m t s nhân, s nhân này c ng đ c dùng đ trình bày l i EPS c a các n m tr c

Trong đó, s nhân đ c tính b ng cách l y t ng s c phi u sau khi phát hành

Ví du: c 8 c phi u đang n m gi s đ c nh n thêm 1 c phi u th ng Nh

v y:

S nhân = 9/8 = 1.125

N u nh nh ng s thay đ i này phát sinh sau ngày k t thúc k k toán nh ng

tr c ngày phát hành báo cáo tài chính, s li u dùng đ tính trên m i c phi u c a

k báo cáo hi n t i và m i k báo cáo tr c đó trên báo cáo tài chính đ c tính d a

trên s l ng c phi u m i

Công ty ph i trình bày k t qu tính trên m i c phi u ph n nh s thay đ i v

s l ng c phi u trong ph n thuy t minh báo cáo tài chính

V i vi c phát hành c phi u th ng trong niên đ , lãi c b n trên c phi u

s đ c minh h a qua tính toán sau:

Công ty ABC có 400.000 c phi u đang l u hành, vào ngày 30 tháng 9 n m

20X1 công ty th c hi n vi c phát hành c phi u th ng cho các c đông hi n h u

theo t l 1:4 Tính toán lãi c b n trên c phi u n m 20X1 và s li u t ng ng

c a n m 20X0 Các thông tin liên quan: t ng l i nhu n n m 20X1 là 800.000.000đ

và lãi c b n trên c phi u n m 20X0 là 1.875đ/cp Công ty có k k toán t ngày

V i vi c phát hành c phi u th ng sau ngày k t thúc k k toán nh ng

tr c ngày phát hành báo cáo tài chính, tính toán lãi c b n trên c phi u đ c minh h a thông qua ví d d i đây:

Báo cáo tài chính cho n m hi n hành đang đ c so n l p cho n m tài chính

k t thúc ngày 31/12/20X1 M t s các thông tin v Lãi c b n trên c phi u nh sau:

+ Lãi c b n trên c phi u: 120

Ngày 18/03/20X2 là ngày ch p thu n cho phát hành báo cáo tài chính n m 20X1

Tr ng h p 1: Phát hành c phi u th ng 1:8 di n ra vào ngày 18/04/20X2:

- Lãi c b n trên c phi u (20X1) = 120

- Lãi c b n trên c phi u (20X0) (không yêu c u ph i trình bày l i) = 80

TH2: Phát hành c phi u th ng 1:8 di n ra vào ngày 08/03/20X2:

- Lãi c b n trên c phi u (20X1) = 120.000.000/(1.000.000x9/8) = 107

- Lãi c b n trên c phi u (20X0) – trình bày l i = 80x8/9 = 71

i v i vi c phát hành quy n mua c phi u, giá tr th c hi n quy n (th ng s

m c chi t kh u) thông th ng s nh h n so v i giá tr h p lý c a c phi u Vi c phát hành c phi u m i trên c s c a quy n mua c phi u s đ c th c hi n b ng

X c phi u m i cho m i Y c phi u đang n m gi

Ví d : quy n mua c phi u đ c th c hi n v i t l 1:3 có ngh a là c 3 c phi u ph thông đang n m gi đ c mua thêm 1 c phi u m i m c giá th c hi n quy n đ c đ a ra b i công ty phát hành Giá này th ng th p h n giá th tr ng nên đ ng ngh a v i vi c trong đó có bao g m c y u t th ng

có th tính toán đ c lãi c b n trên c phi u khi mà quy n mua c phi u

đ c phát hành, đ u tiên chúng ta c n ph i tính đ c giá th c hi n quy n mua theo

lý thuy t Giá tr quy n mua theo lý thuy t là giá tr trung bình tr ng s trên m t c phi u và đ c tính b ng (t ng giá tr th tr ng c a s c phi u tr c khi th c hi n quy n + t ng giá tr c a quy n mua c phi u)/t ng s c phi u đ c l u hành sau khi th c hi n quy n mua c phi u

Giá tr quy n mua theo lý thuy t s đ c minh h a nh sau:

Công ty ABC có 10.000.000 c phi u đang l u hành Bây gi , công ty th c

hi n bán quy n mua c phi u theo t l 1:4 v i m c giá là 30.000đ/cp Giá th

tr ng c a nh ng c phi u đang t n t i vào ngày cu i cùng tr c khi th c hi n quy n mua là 35.000đ/cp:

Tr c khi th c hi n quy n mua (4cp x 35.000đ/cp) 140.000đ

Quy n mua c phi u (1cp x 30.000đ/cp) 30.000đ

Giá tr th c hi n quy n mua theo lý thuy t = 170.000/5 = 34.000đ/cp

L u ý:

Vi c tính toán giá tr th c hi n quy n mua theo lý thuy t có th đ c tính b ng

t ng giá tr và chia cho t ng s c phi u đang l u hành ngay sau khi th c hi n quy n mua

Vì trong quy n mua c phi u còn n ch a ph n y u t th ng trong đó, do

ng i n m gi quy n đ c mua v i giá th p h n giá tr h p lý c a c a c phi u t i ngày th c hi n quy n V y nên, chúng ta c ng c n ph i tính l i lãi c b n trên c phi u c a các n m tr c đ đ m b o s li u có th so sánh đ c v i lãi c b n trên

c phi u c a n m hi n hành Trình t cho vi c tính toán lãi c b n trên c phi u c a

n m hi n hành khi có phát hành quy n mua c phi u và tính toán l i lãi c b n trên

c phi u c a các n m tr c đ c mô t nh sau:

- Tính toán Lãi c b n trên c phi u cho n m hi n t i:

(i) Nhân s c phi u tr c khi th c hi n quy n mua v i t s c a s ngày tr c khi th c hi n quy n/t ng s ngày trong k và nhân v i MVC

(ii) Nhân s c phi u sau khi th c hi n quy n v i t s c a s ngày còn l i sau khi th c hi n quy n/t ng s ngày trong k và c ng v i s li u đã đ c tính (i) tính đ c Lãi c b n trên c phi u chúng ta l y thu nh p và chia cho t ng s c phi u đã tính đ c trên

(L u ý: Giá tr h p lý trên m i c phi u ngay tr c khi th c hi n quy n là giá niêm y t trên th tr ng ch ng khoán vào ngày cu i cùng ngay tr c khi quy n mua đ c th c hi n và đ c yêu c u b i chu n m c.)

- Tính Lãi c b n trên c phi u cho các k tr c:

Vi c tính toán lãi c b n trên c phi u khi doanh nghi p có phát hành quy n mua c phi u s đ c minh h a qua ví d sau:

Công ty c ph n ABC có 100.000 c phi u đang l u hành, nh ng sau đó công

ty th c hi n vi c phát hành quy n mua c phi u đ n các c đông hi n h u v i t l 1:5 và đ c th c hi n vào ngày 1/10/20X1 v i giá 10.000đ/cp Giá c phi u đ c

Giá tr h p lý trên m i c phi u tr c khi th c hi n quy n mua Giá tr h p lý theo lý thuy t khi th c hi n quy n mua trên m i c phi u

Lãi c b n trên c

phi u trình bày l i

Lãi c b n trên c phi u n m tr c

1 MVC

niêm y t trên th tr ng ch ng khoán vào ngày cu i cùng tr c khi th c hi n quy n

là 16.000đ/cp

Tính toán lãi c b n trên c phi u cho n m hi n hành k t thúc vào ngày

31/12/20X1 và s li u t ng ng c a n m 20X0 Thông tin liên quan: thu nh p c a

công ty trong n m 20X1 là 50.000.000đ, và n m 20X0 là 40.000.000đ

Gi i quy t v n đ :

- Tính toán giá tr th c hi n quy n mua theo lý thuy t:

Giá tr tr c khi th c hi n quy n (5cpx16.000đ/cp) 80.000

Giá tr quy n mua tính cho 1 c phi u (1cpx10.000đ/cp) 10.000

Giá tr lý thuy t cho 6 c phi u 90.000

Giá tr th c hi n quy n mua theo lý thuy t tính cho m i c phi u = 90.000/6=

15.000đ/cp

- Lãi c b n trên c phi u cho n m 20X1

S c phi u tr c khi th c hi n quy n 100.000cp S c phi u phát hành thêm

t ng ng v i quy n mua 20.000cp

+ Giai đo n 1: 100.000cp x 9/12 x 16.000/15.000 = 80.000 cp

+ Giai đo n 2: 120.000cp x 3/12 = 30.000 cp

Nh v y t ng s c phi u l u hành bình quân trong k là: 110.000cp

- Lãi c b n trên c phi u (20X1) = 50.000.000/110.000 = 455 đ/cp

- Lãi c b n trên c phi u cho n m 20X0 (trình bày l i):

= 40.000.000/100.000 x 1/ (16.000/15.000) = 375 đ/cp

1.3.2.2.2 Xác đ nh lãi suy gi m trên c phi u

a M c tiêu trong vi c trình bày lãi suy gi m trên c phi u

Lãi c b n trên c phi u đ c d a trên lãi ho c l c a n m hi n hành, nh ng

các nhà đ u t và các nhà phân tích l i quan tâm h n đ n k t qu t ng lai c a

doanh nghi p, h th ng s d ng xu h ng thay đ i trong k t qu quá kh làm c

s đ d báo k t qu t ng lai

Trong nhi u tr ng h p công ty có nh ng ngh a v phát hành c phi u trong

t ng lai mà chúng ta g i là các c phi u ti m n ng và các c phi u này có th làm suy gi m lãi c b n trên c phi u trong t ng lai Các ngh a v này có th t o ra s

nh h ng ng c đ n các c đông khi mà các đi u ki n này th a mãn và gây suy

gi m lãi c b n trên c phi u Trong nh ng tr ng h p đó n u doanh nghi p ch trình bày lãi c b n trên c phi u có th d n đ n nh ng nhìn nh n không chu n xác

v doanh nghi p khi các nhà đ u t s d ng thông tin tài chính đ c cung c p đ có

th đ a ra quy t đ nh kinh t c a mình

M c đích c a vi c tính toán và thuy t minh lãi suy gi m trên c phi u đ n

gi n là đ công b nh ng tin x u ti m n ng (ví d : s l ng c phi u có th t ng lên trong t ng lai, và làm gi m thu nh p c b n trên c phi u) có tác đ ng không t t

đ n các nhà đ u t h n là ch đ i đ n khi nó di n ra r i m i công b

Khi tính toán lãi suy gi m trên c phi u chúng ta d a trên các gi đ nh v s

t ng lên c a c phi u trong t ng lai và ph n nh s nh h ng này thông qua s

li u c a thu nh p Do đó, lãi suy gi m trên c phi u hoàn toàn là nh ng tính toán lý thuy t, nh ng chúng l i h u ích đ i v i nhà đ u t trong vi c đ a ra quy t đ nh đ u

t khi mà h bi t đ c nh ng gì s có th x y ra trong t ng lai

Lãi suy gi m ch là trình bày thêm (theo yêu c u c a chu n m c khi có s thay

đ i s c phi u trong t ng lai nh h ng đ n nhà đ u t ) mà nó không có tác d ng thay th cho vi c trình bày lãi c b n trên c phi u

b C phi u ti m n ng

Các công ty c ph n ch c n thi t xem xét đ n vi c tính toán lãi suy gi m trên c phi u khi có nh ng cam k t v vi c phát hành c phi u trong t ng lai phát sinh trong k hi n t i

Các c phi u ti m n ng là các công c tài chính ho c các h p đ ng khác mà nó cho phép ng i n m gi các công c v n đ c s h u c phi u vào m t ngày nào đó trong t ng lai Các c phi u ti m n ng bao g m:

- Quy n ch n c phi u, ch ng quy n và các công c t ng đ ng

- Các công c có th chuy n đ i Ví d : trái phi u chuy n đ i, c phi u u đãi

có th chuy n đ i thành c phi u ph thông

- C phi u phát hành có đi u ki n

- Các h p đ ng có th thanh toán b ng c phi u ho c b ng ti n

Các c phi u ti m n ng s đ c xem nh có tác đ ng suy gi m khi và ch khi chúng chuy n thành c phi u ph thông, và đi u này s làm gi m thu nh p trên m i c

phi u ho c t ng l trên m i c phi u t nh ng ho t đ ng ti p t c kinh doanh

Nói cách khác, vi c tính toán lãi suy gi m trên c phi u không gi đ nh vi c chuy n đ i, th c hi n quy n, hay phát hành các c phi u ti m n ng khác mà nó có tác đ ng suy gi m ng c đ n lãi trên c phi u t c là không làm gi m lãi trên c phi u mà l i làm t ng lãi trên c phi u

Theo IAS 33, đ tính lãi suy gi m trên c phi u doanh nghi p c n ph i gi

đ nh các quy n ch n mua, ch ng quy n có tác đ ng suy gi m đ u đ c th c hi n

S ti n gi đ nh thu đ c t các công c này, đ c ph n ánh nh kho n thu t vi c phát hành c phi u ph thông m c giá th tr ng trung bình trong k Ph n chênh

l ch gi a s l ng c phi u ph thông đã phát hành và s l ng c phi u ph thông

có th đ c phát hành m c giá th tr ng bình quân c a c phi u ph thông trong

k đ c coi là c phi u ph thông đ c phát hành không đi u ki n

Quy n ch n mua, ch ng quy n có tác đ ng suy gi m khi chúng tác đ ng làm cho giá c phi u ph thông phát hành th p h n giá th tr ng bình quân c a c phi u ph thông trong k Giá tr suy gi m là giá th tr ng bình quân c a c phi u

ph thông trong k tr đi giá phát hành tính lãi suy gi m trên c phi u, h p

đ ng quy n ch n và ch ng quy n ph i bao g m c hai y u t sau đây:

+ H p đ ng phát hành m t s l ng nh t đ nh c phi u ph thông theo giá th

tr ng bình quân trong k Doanh nghi p b qua nh ng c phi u ph thông này khi tính lãi suy gi m trên c phi u vì chúng đ c coi là đã đ c đ nh giá m t cách h p

lý và không có tác đ ng suy gi m hay suy gi m ng c

+ H p đ ng phát hành s c phi u ph thông còn l i không đi u ki n Nh ng

c phi u ph thông này không t o ra ti n và không có tác đ ng t i l i nhu n ho c l

phân b cho các c phi u ph thông đang l u hành Vì v y, nh ng c phi u này có tác đ ng suy gi m và đ c c ng vào s l ng c phi u ph thông l u hành đ tính lãi suy gi m trên c phi u

Quy n ch n và ch ng quy n có tác đ ng suy gi m ch khi giá th tr ng bình quân c a c phi u ph thông trong k l n h n giá th c hi n quy n ch n ho c ch ng quy n (tr ng h p th c hi n công c có lãi) Doanh nghi p không ph i đi u ch nh

l i s lãi trên c phi u đã báo cáo tr c đây đ ph n ánh s thay đ i c a giá c phi u ph thông

Minh h a v cách tính lãi suy gi m trên c phi u khi doanh nghi p có phát hành quy n ch n c phi u và ch ng quy n:

a) Công ty ABC có ch ng quy n đã phát hành cho ban giám đ c công ty vào

n m 2008 và s ch ng quy n này s đ c chuy n thành 2 tri u c phi u m i cho ban giám đ c công ty vào n m 20X1 t i m c giá =0 Giá th tr ng trung bình c phi u c a công ty trong su t n m 2008 là 20.000đ/cp Thu nh p trong n m 2008

c a công ty là 2 t 400 tri u đ ng S c phi u đang l u hành trong k là 18 tri u c phi u

=

+

+ Không nh h ng

S c phi u theo quy n ch n

Giá trung bình – Giá th c hi n Giá trung bình

b) C ng v i thông tin nh trên, công ty ABC phát hành quy n ch n mua cho nhân viên vào n m 2008 và s đ c chuy n thành 2 tri u c phi u m i vào n m 20X1 t i m c giá 16.000đ/cp Giá th tr ng trung bình c phi u c a công ty trong

n m 2008 là 20.000đ/cp

Công c tài chính có th chuy n đ i là trái phi u ho c ho c c phi u u đãi có

th chuy n đ i đ c n m gi b i nhà đ u t và có th chuy n đ i thành m t l ng

c phi u vào m t th i đi m nào đó trong t ng lai

Công c chuy n đ i đ c xem nh là m t h p đ ng mà nó có th đ c thanh toán b ng c phi u ph thông ho c b ng ti n nh là m t công c n vào ngày đáo

h n Ng i phát hành có quy n không h n ch trong vi c thanh toán ph n g c b ng

ti n ho c b ng chính c phi u c a chính công ty phát hành

tính lãi suy gi m trên c phi u, IAS 33 gi đ nh công c có th chuy n đ i

đ c thanh toán b ng c phi u, và các c phi u ti m n ng này s đ c tính đ n khi xác đ nh lãi suy gi m trên c phi u

V i m c đích tính toán lãi suy gi m trên c phi u, lãi ho c l phân b cho c đông s h u c phi u ph thông c a công ty m c n đi u ch nh cho các tác đ ng sau thu c a:

+ Các kho n c t c ho c các kho n khác liên quan t i c phi u ph thông ti m

n ng có tác đ ng suy gi m, đã đ c gi m tr vào s l i nhu n ho c l phân b cho

c đông s h u c phi u ph thông c a công ty m

+ B t k kho n lãi nào đ c ghi nh n trong k liên quan t i c phi u ph thông ti m n ng có tác đ ng suy gi m; và

+ Các thay đ i khác c a thu nh p ho c chi phí do chuy n đ i c phi u ph thông ti m n ng có tác đ ng suy gi m

Viêc tính toán có th đ c mô t l i nh sau:

Xem xét vi c tính lãi suy gi m trên c phi u trong tr ng h p doanh nghi p

có phát hành công c tài chính có th chuy n đ i qua ví d sau:

Công ty ABC phát hành 200 tri u đ ng trái phi u có th chuy n đ i, lãi su t

6%, vào ngày 1/1/2009 t i m nh giá i u ki n c a vi c phát hành này là ng i

mua có quy n ch n l a s đ c thanh toán l i theo m nh giá toàn b s trái phi u

này ho c s chuy n đ i thành 10 c phi u m i t ng ng v i 100.000 ngàn đ ng

m nh giá c a trái phi u vào b t k th i đi m nào trong n m n ngày 31/12/20X0

không có trái phi u nào đ c chuy n đ i

Lãi su t c a th tr ng v i m t kho n n t ng ng mà không có quy n ch n

chuy n đ i là 9%/n m

L i nhu n cho n m tài chính k t thúc ngày 31/12/2009 là 3 t đ ng Công ty

ABC có 2 tri u c phi u l u hành trong su t k k toán Thu su t thu TNDN gi

s là 25%

Tr c tiên chúng ta ph i tách ph n công c v n ra kh i công c n ( đvt:1000đ)

Khi tính lãi suy gi m trên c phi u chúng ta gi đ nh toàn b giá tr kho n trái phi u

chuy n đ i s đ c thanh toán b ng c phi u:

= +

3.000.000 157.477 x 9% x 75% 3.010.630

Tr ng h p 3: Phát hành c phi u phát hành có đi u ki n

C phi u phát hành có đi u ki n là các c phi u ph thông có th đ c phát hành và thu r t ít ho c không thu ti n, ho c nh ng xem xét khác d a trên vi c th a mãn nh ng đi u ki n c th trong m t th a thu n v phát hành c phi u có đi u

ki n

D i đây là n i dung tóm l c c a IAS 33 v c phi u phát hành có đi u ki n

Ví d minh h a cho tính toán lãi suy gi m trên c phi u v i c phi u phát hành ti m tàng:

Hình 1.1

Các c phi u ph thông phát

hành có đi u ki n s đ c bao

g m trong các tính toán lãi c b n

trên c phi u, k t ngày mà t t c

các đi u ki n đ c th a mãn

Các c phi u ph thông phát hành có đi u ki n s đ c lo i tr

ra kh i các tính toán lãi c b n trên c phi u, vì các đi u ki n

k báo cáo c ng là ngày k t thúc

th i h n c a đi u ki n

Vi c trình bày l i ch tiêu lãi suy gi m trên c phi u không

đ c ch p thu n n u các đi u ki n không đ c th a mãn vào ngày k t thúc c a đi u ki n

C phi u ph thông phát hành

có đi u ki n đ c bao g m trong

công th c tính toán lãi suy gi m

trên c phi u đ c tính t ngày