Hoàn thiện kế toán công cụ tài chính cho các công ty cổ phần niêm yết tại việt nam

-

INH NGUY N THÙY TRANG

PH N NIÊM Y T T I VI T NAM

TP H Chí Minh - N m 2013

-

INH NGUY N THÙY TRANG

PH N NIÊM Y T T I VI T NAM

Tôi xin cam đoan lu n v n: “H

công ty c ph n niêm y t t i Vi t Nam” là công trình nghiên c u c a chính b n thân tôi cùng v i s c v n c a ng i h ng d n khoa h c là Ti n s Nguy n Th Kim Cúc S li u trong lu n v n đ c thu th p t nh ng ngu n đáng tin c y và trung

th c

Tác gi : inh Nguy n Thùy Trang

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c ch vi t t t i

Danh m c các b ng bi u ii

M đ u 1

CH NG 1: 5

1.1 Khái quát 5

1.1.1 5

1.1.1.1 5

1.1.1.2 6

1.1.1.3 7

1.1.2 7

1.1.2.1 7

1.1.2.2 8

1.1.2.3 9

1.1.2.4 10

1.2 11

1.2.1 11

1.2.2 11

1.2.2.1 11

1.2.2.2 12

1.2.2.3 13

1.2.3 ( IAS 32, IFRS 7; IFRS 9; IFRS 13) 14

1.2.3.1 14

1.2.3.2 15

1.2.3.5 19

1.2.3.6 21

1.2.3.7 21

1.2.3.8 22

1.2.4 bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 27

1.2.4.1 K toán công c tài chính theo h th ng k toán M 27

1.2.4.2 K toán công c tài chính theo h th ng k toán Trung Qu c 29

1.2.4.3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 30

K t lu n ch ng 1 32

CH NG 2: PH N NIÊM Y T T I VI T NAM 33

2.1 33

2.2 36

2.2.1 Phân lo i 36

2.2.2 37

2.2.2.1 Ghi nh n các kho n đ u t tài chính 37

2.2.2.2 Ghi nh n trái phi u phát hành 38

2.2.2.3 C phi u th ng và c phi u u đãi, c phi u qu 39

2.2.3 39

2.2.3.1 Trình bày 39

2.2.3.2 Công b 41

2.3 43

2.3.1 M c tiêu, đ i t ng và ph ng pháp th c hi n 43

2.3.2 K t qu đ i chi u 43

2.3.2.3 Ghi nh n và đo l ng 45

2.3.2.4 Trình bày và công b 47

2.4 c ph n 49

2.4.1 M c tiêu, ph m vi, đ i t ng và ph ng pháp kh o sát 49

2.4.2 K t qu kh o sát 50

2.4.2.1 Th c tr ng k toán công c tài chính t i các công ty c ph n 50

2.4.2.2 Kh o sát m c đ tuân th thông t 210/2009/TT-BTC 52

2.5 54

2.5.1 54

2.5.2 54

2.5.3 57

K t lu n ch ng 2 60

61

3.1 nh h ng hoàn thi n 61

3.2 64

3.3.1 64

3.2.1.1 65

3.2.1.2 66

3.2.1.3 75

3.3.2 82

3.3 82

3.3.1 82

3.3.2 83

K t lu n 86

Tài li u tham kh o 87

Ph l c 1 90

Ph l c 2 93

Ph l c 3 103

Ph l c 4 107

Ph l c 5 111

Ph l c 6 112

i

ADB Asian Development Bank (Ngân hàng phát tri n Châu Á)

ASBE Accounting Standards for Business Enterprises (Chu n m c k

toán cho các doanh nghi p) BCTC Báo cáo tài chính

DSOP Darf Statement of Principle

FSB Financial Stability Board (H i đ ng n đ nh Tài chính)

FASB Financial Accounting Standards Board ( y ban chu n m c k

toán tài chính M ) IAS International Accounting Standards (Chu n m c k toán qu c t )

IASB International Accounting Standards Board (H i đ ng chu n m c

M U

1

kinh t k ho ch hoá sang n n kinh t th tr ng Xu th phát tri n kinh t ngày càng m nh m đã làm s c b t cho th tr ng tài chính phát tri n m t cách nhanh chóng S phát tri

Phân lo i l i các công c tài chính trong cu c kh ng ho ng tài chính- B ng

ch ng th c nghi m t ngành ngân hàng châu Âu (2010) - Khaled Kholmy, Jürgen

Ernstberger: nghiên c u xem xét các y u t quy t đ nh nh h ng đ n vi c các ngân hàng phân lo i l i các công c tài chính t lo i công c tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ sang công c tài chính đo l ng theo nguyên giá phân b (ngân hàng

có l i nhu n th p và ho t đ ng trên th tr ng v n kém hi u qu , quy mô c a ngân hàng

K toán cho công c tài chính: Phân tích các y u t quy t đ nh công b thông tin trong ch ng khoán B ào Nha (2007) - Patrícia Teixeira Lopes: bài vi t nghiên

c u các y u t quy t đ nh m c đ công b thông tin trong k toán cho công c tài chính c a các công ty B ào Nha Bài vi t k t lu n r ng m c đ công b thông tin

có nh h ng đáng k b i quy mô công ty, lo i công ty ki m toán, tình tr ng niêm

y t và khu v c kinh t

- Các nghiên c u trong n c

V n d ng chu n m c k toán qu c t v công c tài chính đ hoàn thi n ch

đ k toán Vi t Nam (2009) – inh Thanh Lan: nghiên c u th c tr ng k toán công

c tài chính t i các t ch c tín d ng và các doanh nghi p s n xu t t i Vi t Nam

tr c khi thông t 210 chính th c có hi u l c, nghiên c u đã ch ra đ c nh ng h n

ch còn t n đ ng trên c s so sánh v i chu n m c k toán qu c t v k toán công

c tài chính đ t đó đ a ra các gi i pháp hoàn thi n

Hoàn thi n k toán công c tài chính trong các ngân hàng th ng m i t i Vi t

Nam (2010) - Nguy n Th thu Hi n: công trình nghiên c u th c hi n c s phân tích th c ti n s phát tri n c a công c tài chính và k toán công c tài chính trong

t ng th i k ánh giá th c tr ng k toán công c tài chính trong ngân hàng th ng

m i Vi t Nam trên c s xem xét m c đ hài hòa trong h th ng k toán c a các t

ch c tín d ng v i các chu n m c k toán qu c t và m c đ tuân th các quy đ nh

k toán trên th c t Bài nghiên c u ti n hành kh o sát 12 ngân hàng (5 ngân hàng

c ph n niêm y t, 1 ngân hàng c ph n giao d ch trên OTC, 1 ngân hàng nhà n c,

1 ngân hàng liên doanh) đ phân tích th c tr ng và nhân t nh h ng đ n nh ng

h n ch trong k toán công c tài chính t i các ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam

Gi i pháp hoàn thi n k toán công c tài chính theo h ng ti p c n chu n

m c k toán qu c t (2013) – Hoàng Phúc Th : nghiên c u th c tr ng k toán công

c tài chính t i Vi t Nam t sau khi thông t 210 chính th c có hi u l c ánh giá

th c tr ng k toán công c tài chính t i Vi t Nam trên c s so sánh v i chu n m c

k toán qu c t ; kh o sát th c t 253 BCTC c a các công ty niêm y t đ tìm ra nguyên nhân và gi i pháp kh c ph c nh ng h n ch còn t n t i Tuy nhiên lu n v n

ch m i th c hi n kh o sát th c t các công ty có thuy t minh thông tin v công c tài chính hay không, ch a kh o sát các v n đ khác v công c tài chính nh phân

lo i, ghi nh n, đo l ng, m c đ trình bày và công b

5 Ph ng pháp nghiên c u

, đ ng th i k t h p các ph ng pháp so sánh, th ng kê, phân tích V n d ng

nh ng ph ng pháp trên, bài lu n v n đi sâu vào phân tích đánh giá tình hình

th c t , đ a ra m t s gi i pháp ki n ngh đ i v i các ch th có liên quan trên c s tuân th các nguyên t c khoa h c và đ m b o tính khách quan trong các gi i pháp

trình bày

- Lo i s li u: s li u

6 óng góp c a đ tƠi:

S d ng ph ng pháp đi u tra đ thu th p Ủ ki n m t s chuyên gia v th c t

áp d ng t i các doanh nghi p c ph n t i Vi t Nam, kh o sát th c t th c hi n thông qua BCTC c a các công ty đ :

o

o Cung c p thông tin cho nh ng nhà nghiên c u trong l nh v c k toán,

ki m toán ti p t c nghiên c u sâu và r ng h n n a nh ng v n đ

CH NG 1: V

K toán công c tài chính đóng vai trò khá quan tr ng trong vi c cung c p

nh ng thông tin h u ích giúp cho ng i s d ng thông tin trên BCTC đ có th đánh giá đ c v trí c a công c tài chính trong tình hình tài chính c ng nh k t qu kinh doanh c a đ n v , nh n đ nh đ c nh ng r i ro g n v i nh ng công c tài chính đó

có đ c cái nhìn t ng th v k toán công c tài chính trên th gi i đ làm c s cho vi c nh n xét, đánh giá th c tr ng k toán công c tài chính t i Vi t Nam s đ c trình bày trong ch ng 2, trong ch ng này tôi s trình bày khái quát các n i dung liên quan đ n công c tài chính và các quy đ nh hi n hành v k toán công c tài chính trên th gi i

1.1 Khát quát

1.1.1

1.1.1.1

Th tr ng tài chính là n i di n ra ho t đ ng trao đ i và mua bán quy n s

d ng nh ng kho n các ngu n tài chính thông qua các ph ng th c giao d ch và

nh ng công c tài chính nh t đ nh.1

Th tr ng tài chính là t ng hòa các m i quan h v cung c u v n đ c t o thành b i ba y u t c b n:

- i t ng c a th tr ng tài chính là nh ng ngu n cung và c u v n c a các

ch th kinh t trong xã h i nh nhà n c, các doanh nghi p, các t ch c xã h i và các t ng l p dân c

- Công c tham gia trên th tr ng tài chính đó là các gi y t có giá nh công trái, ch ng khoán, trái phi u, k phi u…

- Ch th tham gia th tr ng tài chính là các pháp nhân hay th nhân đ i di n cho nh ng ngu n cung và ngu n c u v v n nhàn r i nh ngân hàng th ng m i, công ty tài chính, công ty b o hi m, qu đ u t … (PGS.TS S ình Thành, TS V

Th Minh H ng, 2006)

1

Wikipedia

1.1.1.2

a C n c th i h n luơn chuy n v n:

- Th tr ng ti n t : Là th tr ng mà trong đó ch có nh ng công c n ng n

h n (d i m t n m) đ c mua bán, ho t đ ng di n ra ch y u thông qua ho t đ ng

c a h th ng ngân hàng và các t ch c tín d ng Do th i gian đáo h n ng n nên các

công c c a th tr ng ti n t có tính thanh kho n và đ an toàn t ng đ i cao

- Th tr ng v n: Là th tr ng mà trong đó nh ng công c n dài h n h n

(trên m t n m) đ c mua bán nh m m c đích cung c p tài chính cho các kho n đ u

t dài h n So v i các công c trên th tr ng ti n t , các công c trên th tr ng

c c a công c l u thông trên th tr ng th c p ph thu c vào th tr ng s c p

- Th tr ng th c p (th tr ng c p 2): Là n i mua bán l i các công c tài

chính đã đ c phát hành t tr c th tr ng s c p Vi c mua bán các công c tài chính trên th tr ng th c p không làm t ng v n cho các công ty phát hành nh ng

l i làm t ng “tính l ng” cho các công c tài chính khi n cho các công ty phát hành

d dàng bán chúng h n th tr ng s c p

c C n c ph ng th c t ch c vƠ giao d ch

- Th tr ng OTC : là th tr ng trong đó các nhà buôn l i các đ a đi m khác

nhau có m t danh m c ch ng khoán và đ ng ra s n sàng mua bán ch ng khoán theo

ki u mua bán th ng cho b t k ai đ n v i h và có Ủ đ nh ch p nh n giá c a h

- Th tr ng t p trung: Là th tr ng trong đó ng i mua và ng i bán g p nhau t i m t v trí trung tâm (s giao d ch) đ ti n hành buôn bán

d C n c ph ng th c huy đ ng v n

- Th tr ng n : Là th tr ng tín d ng ph n ánh b i các kho n vay có ho c

không có th ch p b ng m t h p đ ng tín d ng c th gi a ng i đi vay và ng i

cho vay, ho c v i các hình th c vay khác nh ng i vay phát hành trái phi u và

ng i cho vay là ng i mua trái phi u, trong đó ng i vay ph i hoàn tr c v n và lãi cho ng i cho vay khi đ n h n

- Th tr ng c phi u: là th tr ng đó các doanh nghi p có th huy đ ng

ngu n v n nhàn r i thông qua phát hành c phi u

- Ch c n ng ti t ki m: Thông qua th tr ng tài chính, ng i ti t ki m có th

ki m đ c thu nh p d i hình th c ti n lãi, c t c, ti n l i c a v n…

- Th tr ng tài chính t o đi u ki n thu n l i cho vi c th c hi n các chính sách

m c a, c i cách kinh t c a Chính ph thông qua các hình th c nh phát hành trái phi u ra n c ngoài, bán c ph n, thu hút v n đ u t n c ngoài vào các ngành s n

xu t kinh doanh trong n c

- Cung c p thông tin kinh t và đánh giá giá tr c a doanh nghi p: nhà đ u t

có th nh n bi t, đánh giá đ c tình hình tài chính, ho t đ ng s n xu t kinh doanh

c a ch th phát hành thông qua s bi n đ ng c a các ch s giá ch ng khoán

Có th hi u m t cách đ n gi n công c tài chính là ph ng ti n giúp th

tr ng tài chính th c hi n vai trò quan tr ng trong vi c d n v n t ng i th a v n (ng i cho vay) đ n ng i c n v n (ng i vay) Công c tài chính bao g m các lo i

đ n gi n nh c phi u, th ng phi u, trái phi u … cho đ n các công c ph c t p

nh công c tài chính ph c h p và công c tài chính phái sinh

t ch c tín d ng, các doanh nghi p; còn ng i đ u t có th là ngân hàng trung

ng, t ch c tín d ng, doanh nghi p và các cá nhân

- Phát tri n nhanh và ph bi n kh p toàn c u, đ i m i liên t c và ngày càng

ph c t p gây áp l c cho các nhà đ u t , nhà đi u hành, giám sát th tr ng trong

đ c hình thành Sau đó, các công c tài chính c b n khác c ng ra đ i và phát tri n

nh m m c đích t o l p các ph ng th c giao d ch thu n l i cho vi c tìm và s d ng

v n nh công c v n và trái phi u, ch ng khoán chuy n đ i…

- th k XX đ n 1970): Các công c tài chính đã

đ c hình thành t giai đo n tr c c ng không ng ng phát tri n trong giai đo n này Bên c nh đó, nhi u lo i công c tài chính m i ti p t c hình thành b sung thêm vào th tr ng

- (t 1970 đ n ngày nay): Th tr ng tài chính phát tri n

và liên t c xu t hi n nhi u công c tài chính hi n đ i giúp vi c huy đ ng v n t t

- Công c tài chính do chính ph vƠ chính quy n đ a ph ng phát hƠnh

nh trái phi u chính ph , trái phi u c a chính quy n đ a ph ng…

- Công c tƠi chính do các t ch c tín d ng phát hƠnh nh ch ng ch ti n

g i ti t ki m, k phi u ngân hàng, trái phi u ngân hàng …

- Công c tƠi chính do các doanh nghi p phát hƠnh nh c phi u, th ng

phi u, kh c vay n …

b C n c vƠo th i gian đáo h n:

- Công c tƠi chính ng n h n: là công c dùng đ l u chuy n v n ng n h n

và là đ i t ng ch y u đ c giao d ch, mua bán v n trên th tr ng ti n t nh tín

phi u kho b c, k phi u ngân hàng, h i phi u…

- Công c tƠi chính trung và dƠi h n: là nh ng công c ch y u đ c giao

d ch trên th tr ng v n nh trái phi u, c ph n …

c C n c tính ch t ngu n v n huy đ ng:

- Công c n : đ c huy đ ng d i hình th c vay ng n h n hay dài h n nh

trái phi u chính ph , trái phi u doanh nghi p, h i phi u …

- Công c v n: là c phi u do các công ty c ph n phát hành đ huy đ ng v n

t các c đông t o nên v n ch s h u c a công ty

d C n c vƠo ngu n g c c a công c tƠi chính

- Công c tƠi chính c b n: Công c tài chính mà giá tr c a nó không phát sinh t công c tài chính khác mà đ c xác đ nh tr c ti p t th tr ng

- Công c tƠi chính phái sinh: Công c tài chính mà giá tr c a nó ph thu c vào công c tài chính khác

- Vi c s d ng công c tài chính giúp doanh nghi p phòng tránh đ c các r i

ro do bi n đ ng c a th tr ng t đó giúp doanh nghi p ch đ ng trong vi c ho ch

đ nh chính sách tài chính, b o toàn đ c l i nhu n

- i v i các doanh nghi p nh p kh u, công c tài chính có th giúp doanh nghi p ch đ ng đ c ngu n ngo i t đ thanh toán ti n hàng tránh tình tr ng thi u

h t ngo i t , ho c ph i mua ngo i t v i t giá cao khi đ n h n thanh toán

- S d ng công c tài chính đ kinh doanh ki m l i nh chênh l ch giá

- a d ng hóa công c tài chính giúp nhà đ u t có nhi u c h i đ u t h n

b

- Các ngân hàng th ng m i có th s d ng công c tài chính vào vi c ki m soát ngu n v n kh d ng c ng nh đi u ti t l ng ngo i t t i ngân hàng nh m

ph c v cho ho t đ ng kinh doanh c a mình

- Vi c phát hành và mua bán l i công c tài chính đem l i thu nh p đáng k cho các ngân hàng thông qua các kho n phí hay chênh l ch giá, t giá khi giao d ch

- Công c tài chính đa d ng đã giúp các ngân hàng nâng cao n ng l c kinh doanh c a mình, t ng kh n ng c nh tranh trong vi c thu hút v n và cho vay

c

Th tr ng công c tài chính góp ph n thúc đ y phát tri n h th ng tài chính

và phát tri n n n kinh t thông qua vai trò làm c u n i gi a ti t ki m và đ u t , kích

thích đ u t ; chuy n giao và phân tán r i ro; giúp h th ng thanh toán đ c v n hành thông su t

1.2

1.2.1

Cùng v i s toàn c u hóa, nhi u doanh nghi p đã ph i đ i m t v i nhi u thách th c trong vi c ki m soát nh ng r i ro mà doanh nghi p g p ph i Chính s thay đ i này đã làm xu t hi n nhi u lo i s n ph m tài chính m i và ph c t p h n

tr c Vi c s d ng các công c tài chính đã tr thành m t th c t ph bi n trong

h u h t các doanh nghi p Do đó, v n đ cung c p thông tin liên quan đ n các công

c tài chính đóng vai trò ngày càng quan tr ng

K toán công c tài chính nh m đáp ng đ c yêu c u cung c p thông tin v tình hình tài chính và k t qu ho t đ ng kinh doanh d a vào các quy đ nh k toán

hi n hành c a doanh nghi p cho các c p qu n lỦ, c quan pháp lu t, các bên liên quan… Tuy nhiên trong nh ng n m g n đây các quy đ nh k toán hi n hành đã không theo k p s phát tri n th tr ng tài chính i u này đã làm nh h ng không

nh đ n ch t l ng thông tin cung c p trên BCTC, ngoài ra nhi u doanh nghi p đã

l i d ng nh ng khe h trong quy đ nh k toán nh m che gi u nhi u kho n l l n liên quan đ n các công c tài chính t đó làm nh h ng đ n quy t đ nh c a các nhà

đ u t Do đó, yêu c u c p thi t là ph i ban hành các quy đ nh, chu n m c k toán

Tuy nhiên các công c trên th tr ng tài chính đã phát tri n và ngày càng tr nên ph c t p, không ch còn là đ u t tài chính d n đ n nh ng khó kh n trong vi c ghi nh n, đo l ng, trình bày và công b thông tin trên BCTC c a các doanh nghi p Tr c s ph c t p c a toàn b v n đ IASC quy t đ nh ban hành chu n

m c v công c tài chính

c a T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t (OECD) v v n đ này

là

d th o – Daft Statement of Principle (DSOP) vào tháng 3 n m

“Công c tài chính: ghi nh n và đo l ng” và đ n tháng 12 n m 1998, IAS 39 chính

th c đ c ban hành và chính th c có hi u l c vào ngày 1/1/2001 Khi đó, IAS 32 (phiên b n 1998) c ng đ c s a đ i cho phù h p v i IAS 39 Tháng 4 n m 2000, IAS 25 b thu h i

1.2.2.2

tr c đó17/12/2003, n

m t l i ti p t c ban hành l i

m i (có hi u l c t ngày 1/1/2005)

Ngày 22/7/2004, International Accounting Standards Board (IASB) ti p t c

đ a ra d th o l y Ủ ki n ED 7 “Công c tài chính – Công b ” n ngày 18/8/2005, IFRS 7 đ c ban hành (chính th c có hi u l c t ngày 1/1/2007) thay

th cho các quy đ nh v công b thông tin c a IAS 32 th ng nh t l i v n đ v công c tài chính, IASB đã ban hành IAS 32 và IAS 39 (phiên b n 2005) thay th phiên b n 2003 IAS 32 chính th c đ i tên thành “Công c tài chính: Trình bày”

Sau đó các chu n m c l n l t đ c s a đ i, b sung cho phù h p v i tình hình kinh t m i c ng nh các yêu c u ngày càng cao c a ng i s d ng báo cáo

3 giai đo n :

- Giai đo n 1: Phân lo i và đo l ng công c tài chính

- Giai đo n 2: T n th t tài s n tài chính

- Giai đo n 3: K a r i ro và chu n m c đo l ng giá tr h p

lý

Ngày 12/11/2009, IASB ban hành IFRS 9 “Công c tài chính” nh là b c

đ u tiên trong d án c a mình đ thay th cho IAS 39 “Công c tài chính : Ghi nh n

và o l ng” n 28/10/2010, IASB ban hành l i IFRS 9, b sung các yêu c u

m i v k toán cho ngh a v tài chính, yêu c u cho d ng ghi nh n tài s n tài chính

và n ph i tr tài chính IFRS 9 gi i thi u các yêu c u m i đ phân lo i và đo l ng tài s n tài chính đ c áp d ng b t đ u ngày 1 tháng 1 n m 2015

Tính t i tháng 6/2013, IASB đã th c hi n đ c giai đo n 1 c a d án IASB

d ki n khi c 3 giai đo n hoàn t t, IFRS 9 s thay th hoàn toàn IAS 39

Tuy nhiên vi c đo l ng công c tài chính theo giá tr h p lỦ còn nhi u

v ng m c, và khó áp d ng vào th c t h tr cho vi c đo l ng công c tài chính theo giá tr h p lỦ, vào ngày 12/5/2011, IASB đã chính th c ban hành IFRS

ho n ph i thu, cho vay, đ u t vào trái phi u)

khác trong đi u ki n b t l i (nh các kho n

ph i tr , các kho n vay, trái phi u phát hành …)

- Công c v n ch s h u minh có l i ích t ph n tài

s n c a đ n v sau khi tr đi toàn b ngh a v n c a đ n v đó (nh c phi u ph thông, c phi u u đãi c t c…)

IFRS 7: Yêu c u các đ n v thuy t minh trên BCTC c a h đ ng i s

d ng báo cáo có th đánh giá: t m quan tr ng c a công c tài chính đ i v i tình hình tài chính và ho t đ ng c a đ n v ; b n ch t và m c đ r i ro phát sinh t công

c tài chính mà các đ n v n m gi trong k và cu i k báo cáo, và làm th nào các

IFRS 13: nh ngh a giá tr h p lỦ, đ a ra m t khuôn m u lỦ thuy t đ đo

l ng giá tr h p lỦ, đ a ra yêu c u công b v giá tr h p lỦ

b Ph m vi áp d ng

- L i ích trong các công ty con, công ty liên doanh, liên k t đ c h ch toán theo IAS 27 “BCTC riêng”, IAS 28 “ u t vào công ty liên ” ho c IFRS 11

“Th a thu n h p tác” và IFRS 12 “Thuy t minh v l i ích trong các đ n v khác”

Tr m t s tr ng h p, IAS 27, IAS 28, IFRS 11 ho c IFRS 12

theo các chu n m c này

- Quy n và ngh a v đ i v i các ho t đ ng thuê đ c h ch toán theo IAS 17

“Tài s n cho thuê”

- H p đ ng liên quan đ n h p nh t kinh doanh

- Nh ng cam k t vay mà không th th c hi n b ng ti n ho c các tài s n tài chính khác, tr tr ng h p kho n cam k t vay đ c xác đ nh giá tr theo giá tr h p

lỦ thông qua lãi ho c l

- Công c tài chính tuân theo IFRS 2 “Thanh toán trên c s c phi u”

1.2.3.3

Theo IFRS 9, vi c phân l i này đ c th c hi n t i th i đi m ghi nh n ban

đ u

a Phơn lo i tƠi s n tƠi chính:

n v ti n hành phân lo i tài s n tài chính sau khi ghi nh n ban đ u thành tài s n tài chính đo l ng theo nguyên giá phân b hay giá tr h p lỦ trên c s :

- Mô hình kinh doanh c a đ n v đ qu n lỦ các tài s n tài chính

- Các đ c đi m dòng ti n theo h p đ ng c a các tài s n tài chính

Theo đó, IFRS 9 chia tài s n tài chính ra làm 2 lo i: tài s n tài chính đo

l ng theo nguyên giá phân b và tài s n tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ

- Tài s n tài chính đ c đo l ng theo nguyên giá phân b n u th a mãn c hai đi u ki n sau đây:

o Mô hình kinh doanh: Tài s n đ c doanh nghi p n m gi đ thu v các

lu ng ti n theo h p đ ng

o c đi m dòng ti n: Các đi u kho n h p đ ng c a tài s n tài chính làm phát sinh dòng ti n mà ch thanh toán g c và lãi trên s ti n d n g c

C n l u Ủ doanh nghi p không nh t thi t ph i gi t t c tài s n tài chính n m

gi đ thu v các lu ng ti n theo h p đ ng đ n khi đáo h n mà có th bán chúng khi không còn đáp ng chính sách đ u t c a doanh nghi p ho c khi doanh nghi p có nhu c u thanh kho n Tuy nhiên, n u bán nhi u tài s n trên m t danh m c đ u t , doanh nghi p c n ph i đánh giá xem li u bán nh v y là phù h p v i m c tiêu thu

v các lu ng ti n theo h p đ ng không

- Nh ng tài s n không đ di u ki n đo l ng theo nguyên giá phân b thì s

đ c đo l ng theo giá tr h p lỦ G m 2 lo i sau:

o Tài s n tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l trong

k bao g m: tài s n tài chính hay danh m c tài s n tài chính gi đ kinh doanh h ng chênh l ch giá; công c tài chính phái sinh (ngo i tr công

c phòng ng a r i ro); các tài s n tài chính đ c đ n v l a ch n đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l trong k nh m tránh s không

nh t quán gi a tài s n và n ph i tr

o Tài s n tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua l i nhu n t ng h p khác bao g m: các công c v n không đ c đ n v n m gi v i m c đích kinh doanh và đ n v l a ch n đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua l i nhu n t ng h p khác

b Phơn lo i n tƠi chính:

- N tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l trong k g m:

n tài chính n m gi đ kinh doanh; n tài chính đ c xác đ nh ngay khi ghi nh n ban đ u theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l ; n tài chính mà đ n v l a ch n đo

l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l nh m tránh s không nh t quán gi a ghi nh n và đo l ng gi a tài s n và n tài chính

- N tài chính đo l ng theo nguyên giá phân b v i lãi su t th c là các kho n

n tài chính không ph i là n tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi

ho c l trong k ; n ph i tr là h p đ ng b o lãnh tài chính hay cam k t cho vay v i lãi su t th p h n lãi su t th tr ng; n tài chính phát sinh khi chuy n giao m t tài

s n tài chính nh ng không đ đi u ki n d ng ghi nh n

Tái phơn lo i

n v ch đ c phép tái phân lo i l i tài s n tài chính khi thay đ i mô hình kinh doanh đ qu n lỦ tài s n tài chính N u tài s n tài chính đ c tái phân lo i thu c nhóm đo l ng theo giá tr h p lỦ, thì giá tr h p lỦ c a tài s n đó đ c xác

đ nh vào ngày tái phân lo i và lãi/l phát sinh t chênh l ch gi a giá tr h p lỦ v i giá tr ghi s đ c ghi vào l i nhu n trong k Còn n u tài s n tài chính đ c tái phân lo i thu c nhóm đo l ng theo nguyên giá phân b , thì giá tr h p lỦ c a tài

s n đó đ c xác đ nh vào ngày tái phân lo i là giá tr ghi s m i c a tài s n

i v i n ph i tr tài chính, đ n v không đ c phép tái phân lo i

1.2.3.4 G

a Ghi nh n ban đ u

Theo IFRS 9, đ n v s ghi nh n tài s n tài chính và n tài chính trong BCTC khi và ch khi đ n v tr thành m t bên b r ng bu c b i các quy đ nh c a h p đ ng liên quan đ n công c tài chính

b D ng ghi nh n

D ng ghi nh n là vi c lo i tài s n tài chính hay n tài chính đã đ c ghi

nh n tr c đây ra kh i b ng cân đ i k toán c a đ n v Tài s n tài chính s d ng ghi nh n khi quy n theo h p đ ng đ i v i dòng ti n thu t tài s n tài chính đã h t

hi u l c ho c khi đ n v đã chuy n giao tài s n (chuy n giao ph n l n r i ro và l i ích g n li n v i quy n s h u tài s n tài chính ho c không còn n m gi quy n ki m soát tài s n tài chính đó) N tài chính s d ng ghi nh n khi các ngh a v quy đ nh trong h p đ ng ch m d t (thanh toán, h y b hay h t h n) Tr ng h p có s thay

đ i đáng k các đi u kho n c a n tài chính hi n t i, giao d ch này đ c h ch toán

nh s ch m d t n tài chính ban đ u và ghi nh n m t n ph i tr tài chính m i

Chênh l ch gi a giá tr ghi s c a tài s n tài chính/ n tài chính đ c d ng ghi nh n v i các kho n ph i thu/ ph i tr liên quan đ n vi c d ng ghi nh n tài s n

đó s đ c ghi nh n vào lãi ho c l trong k

a o l ng khi ghi nh n ban đ u

i v i tài s n tài chính, n tài chính đ c phân lo i vào nhóm đo l ng theo nguyên giá phân b : giá tr ghi nh n ban đ u s đ c đo l ng theo giá tr h p

lỦ, chi phí giao d ch s đ c c ng vào giá mua c a tài s n tài chính, n tài chính đó

i v i tài s n tài chính, n tài chính đ c phân lo i vào nhóm đo l ng theo giá tr h p lỦ: giá tr ghi nh n ban đ u s đ c đo l ng theo giá tr h p lỦ, chi phí giao d ch s đ c ghi nh n vào chi phí

Giá tr h p lỦ t i th i đi m ghi nh n ban đ u th ng là giá giao d ch (giá tr

h p lỦ c a kho n ti n ph i thu ho c ph i tr ) Tr ng h p giá tr h p lỦ t i th i

đi m ghi nh n ban đ u khác v i giá giao d ch thì:

- n v s ghi nh n ph n chênh l ch trên vào lãi ho c l n u giá tr h p lỦ

đ c xác đ nh d a trên giá niêm y t c a tài s n ho c n tài chính t ng t trên th

tr ng ho t đ ng; d a trên k thu t đ nh giá mà s d ng d li u t th tr ng có th quan sát đ c;

- Tr ng h p còn l i, đ n v s đi u ch nh đ trì hoãn s khác bi t trên Sau khi ghi nh n ban đ u, đ n v s ghi nh n s khác bi t đó vào lãi ho c l theo m c

đ mà s khác bi t phát sinh do các y u t th tr ng thay đ i khi đ nh giá tài s n

ho c n tài chính

b o l ng sau khi ghi nh n ban đ u

Sau khi ghi nh n ban đ u, đ n v s c n c vào lo i tài s n tài chính/ n tài chính (trong ph n phân lo i) đ xác đ nh xem tài s n tài chính/ n tài chính đó đ c

đo l ng theo giá tr h p lỦ hay nguyên giá phân b i v i các tài s n tài chính đo

l ng theo nguyên giá phân b đ n v c n xem xét m c đ t n th t tài s n

Lãi/l c a tài s n tài chính/ n tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ s ghi

nh n vào l i nhu n trong k ho c l i nhu n t ng h p khác

Lãi/l c a tài s n tài chính đo l ng theo nguyên giá phân b s ghi nh n vào

l i nhu n trong k khi d ng ghi nh n, khi có t n th t, khi tái phân lo i và thông qua quá trình phân b Lãi/ l c a n tài chính đo l ng theo nguyên giá phân b s ghi

nh n vào l i nhu n trong k khi d ng ghi nh n và thông qua quá trình phân b

Thu nh p, chi phí trong th i gian n m gi ghi nh n vào lãi ho c l trong k

Xác đ nh nguyên giá phơn b

Nguyên giá phân b đ c tính theo công th c sau:

phân b

l y k -

gi m do

t n th t Nguyên giá phân b đ c tính b ng ph ng pháp lãi su t th c (lãi su t chi t

kh u các dòng ti n c tính s chi tr ho c nh n đ c trong t ng lai trong su t vòng đ i d ki n c a công c tài chính v giá tr hi n t i thu n)

X ác đ nh giá tr h p lý

Theo IFRS 13, g

các bên có đ y đ hi u bi t trong s trao

đ i ngang giá

Khi đo l ng theo giá tr h p lỦ, đ n v c n xem xét đ c đi m c a tài s n

ho c n ph i tr nh tình tr ng, đ a đi m c a tài s n; các gi i h n v bán hay s

t ng lai v giá tr hi n t i

- Ph ng pháp chi phí: tính trên chi phí c n thi t đ t o ra m t tài s n t ng t

Các c p đ d li u tham chi u s d ng khi xác đ nh giá tr h p lỦ:

- C p đ 1: Giá tr h p lỦ đ c xác đ nh d a trên giá niêm y t c a các tài s n hay n ph i tr t ng t trong các th tr ng ho t đ ng mà t ch c có th thu th p

t i ngày đo l ng

- C p đ 2: Giá tr h p lỦ đ c xác đ nh d a trên các d li u tham chi u có th thu th p đ c c a tài s n hay n ph i tr , tr c ti p hay gián ti p mà không ph i là giá niêm y t c p đ 1

- C p đ 3: Giá tr h p lỦ xác đ nh d a trên các d li u không quan sát đ c

K thu t đ nh giá nên áp d ng phù h p v i t ng tr ng h p c th và d li u

s n có, s d ng t i đa d li u có th quan sát đ c và h n ch t i đa d li u không

th quan sát đ c

1.2.3.6

Tài s n tài chính và n tài chính s đ c bù tr và trình bày giá tr thu n trên

B ng cân đ i k toán khi và ch khi:

- Có quy n h p pháp đ bù tr giá tr đã ghi nh n; và

- D đ nh thanh toán trên c s thu n ho c ghi nh n tài s n và thanh toán n cùng m t th i đi m

n v không đ c bù tr tài s n và n tài chính có liên quan khi chuy n giao tài s n tài chính nh ng không đ đi u ki n d ng ghi nh n

Bù tr có th áp d ng đ i v i nh ng công c nh ph i thu và ph i tr c a cùng m t đ i t ng n u nh quy n bù tr đ c thông qua b i các bên và có d đ nh thanh toán bù tr n v không đ c phép bù tr tài s n và n tài chính c a các bên không có liên quan v i nhau

1.2.3.7

- Trình bƠy tƠi s n tƠi chính, n tƠi chính vƠ công c v n ch s h u:

n v ph i phân lo i công c tài chính thành tài s n tài chính, n tài chính

và công c v n phù h p v i tính ch t c a h p đ ng và các đ nh ngh a c a tài s n tài chính, n tài chính và công c v n (không d a trên hình th c pháp lỦ c a nó) Vi c phân lo i ph i đ c quy t đ nh ngay t i th i đi m ghi nh n ban đ u và s không thay đ i dù các đi u ki n sau đó thay đ i

- Công c tƠi chính ph c h p:

Hình th c ph bi n c a công c tài chính ph c h p là m t công c n v i quy n chuy n đ i đ c g n kèm theo Ví d nh trái phi u chuy n đ i thành c phi u ph thông và không có b t k y u t phái sinh nào g n kèm

n v phát hành ph i trình bày riêng bi t thành ph n n ph i tr và thành

ph n v n ch s h u trên b ng cân đ i k toán Giá tr ghi s ban đ u c a công c

tài chính ph c h p đ c phân b cho thành ph n n và v n Thành ph n v n ch s

h u đ c xác đ nh là giá tr còn l i c a công c tài chính sau khi tr đi giá tr h p lỦ

c a thành ph n n

- C phi u qu :

N u đ n v mua l i công c v n c a mình thì công c đó s đ c gi m tr

kh i v n ch s h u n v không ghi nh n lãi ho c l do mua, bán, phát hành hay

h y b công c v n c a chính đ n v C phi u qu đ c trình bày riêng bi t trên

b ng cân đ i k toán và thuy t minh BCTC

- Ti n lƣi, c t c, lƣi vƠ l :

Ti n lãi, c t c, lãi và l liên quan đ n công c tài chính ho c thành ph n n tài chính s đ c ghi nh n vào lãi l trong k Ti n lãi, c t c, lãi và l liên quan

đ n thành ph n v n ch s h u nh phân ph i l i nhu n, chi phí giao d ch v n, mua

c phi u qu s ghi gi m tr c ti p vào v n ch s h u

1.2.3.8 C

a Yêu c u khi công b

Theo IFRS 7, doanh nghi p c n công b thông tin v công c tài chính đ đ

ng i s d ng đánh giá đ c t m quan tr ng c a công c tài chính trong tình hình tài chính và k t qu kinh doanh c a doanh nghi p; b n ch t, quy mô r i ro phát sinh

t các công c tài chính trong k c ng nh t i th i đi m báo cáo và cách th c doanh

nghi p qu n tr nh ng r i ro này

b N i dung c n công b

- Lo i công c tƠi chính

Trình bày trên b ng cân đ i k toán ho c thuy t minh BCTC giá tr ghi s

c a t ng lo i tài s n và n tài chính sau:

o Tài s n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l , tách riêng tài s n tài chính n m gi đ kinh doanh v i tài s n tài chính

đ c x p vào nhóm này t i th i đi m ghi nh n ban đ u;

o Tài s n tài chính đ c đo l ng sau ghi nh n ban đ u theo nguyên giá phân b ;

o Tài s n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua l i nhu n

t ng h p khác

o N tài chính đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l , tách riêng

n tài chính n m gi đ kinh doanh v i n tài chính đ c x p vào nhóm này t i th i đi m ghi nh n ban đ u;

o N tài chính đo l ng theo nguyên giá phân b

i v i tài s n/n tài chính đ c đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi

ho c l , đ n v ph i thuy t minh v r i ro tín d ng, r i ro th tr ng, nh ng thay đ i trong giá tr h p lỦ do nh ng r i ro đó gây ra và ph ng pháp đo l ng

- Tái phơn lo i

Khi tái phân lo i tài s n tài chính, đ n v ph i công b giá tr tái phân lo i

c a t ng lo i tài s n tài chính và lỦ do đ n v ph i tái phân lo i

N u vi c tái phân lo i làm tài s n tài chính b lo i ra kh i nhóm đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l ho c nhóm tài s n s n sàng đ bán thì đ n

v ph i công b : giá tr phân lo i l i c a m i lo i công c ; giá tr còn l i và giá tr

h p lỦ c a t t c tài s n tài chính đ c phân lo i l i t i k báo cáo hi n t i và tr c đó; s vi c và hoàn c nh cho th y tr ng h p đó tài s n tài chính đ c phân lo i l i

là hi m khi x y ra; lãi l v giá tr h p lỦ c a tài s n tài chính đ c phân lo i l i ghi

nh n trong lãi/ l trong k ho c l i nhu n t ng h p khác trong k báo cáo hi n t i

và tr c đó, lãi/ l t giá tr h p lỦ s đ c ghi nh n trong lãi ho c l trong k ho c

l i nhu n t ng h p khác trong m i k báo cáo sau khi phân lo i l i cho đ n khi

d ng ghi nh n tài s n tài chính; lãi su t th c t và giá tr c tính c a dòng ti n đ n

v d ki n s thu h i t i ngày phân lo i l i

- D ng ghi nh n

i v i nh ng tài s n tài chính đã chuy n giao nh ng không đ đi u ki n

d ng ghi nh n, đ n v ph i công b thông tin v : b n ch t c a tài s n; b n ch t c a

r i ro và l i ích g n li n v i quy n s h u tài s n đó mà đ n v ch a chuy n giao;

giá tr còn l i c a tài s n và n tài chính liên quan khi đ n v ti p t c ghi nh n toàn

b tài s n; t ng giá tr ghi s ban đ u c a tài s n, giá tr mà đ n v ti p t c ghi nh n

và giá tr ghi s c a các kho n n có liên quan n u đ n v ti p t c ghi nh n tài s n trong ph m vi quy n s h u c a mình

- T n th t do r i ro tín d ng

Khi các tài s n tài chính b gi m giá do t n th t tín d ng và đ n v ghi nh n

d phòng m t tài kho n riêng thay vì tr c ti p h ch toán gi m giá tr ghi s c a tài

s n, đ n v ph i trình bày s h p lỦ c a nh ng thay đ i đ i v i tài kho n d phòng

đó trong k cho t ng lo i tài s n tài chính

- Công c tƠi chính ph c h p

N u đ n v phát hành m t công c bao g m c thành ph n n ph i tr và v n

ch s h u, g n li n v i nhi u công c tài chính phái sinh có giá tr ph thu c l n nhau thì đ n v ph i thuy t minh chi ti t các thành ph n c a công c tài chính ph c

h p và công c tài chính phái sinh đi kèm

- Các kho n n (cho vay) m t kh n ng thanh toán vƠ vi ph m h p đ ng

i v i các kho n vay đ c ghi nh n vào cu i k báo cáo, đ n v ph i thuy t minh: chi ti t nh ng l n không tr đ c n trong k c a n g c, lãi, qu thanh toán, đi u kho n mua l i c a các kho n vay đó; giá tr ghi s c a kho n vay

mà đ n v không có kh n ng thanh toán vào cu i k báo cáo; tình tr ng m t kh

n ng thanh toán n đã đ c kh c ph c hay ch a ho c đi u kho n c a kho n vay đã

đ c đàm phán l i tr c ngày phê duy t phát hành BCTC hay ch a

n v c ng ph i trình bày thông tin t ng t đ i v i nh ng tr ng h p vi

ph m h p đ ng khác mà vi c vi ph m h p đ ng cho phép ng i cho vay có quy n yêu c u đ n v thanh toán v t ti n đ

- TƠi s n tƠi chính đem đi th ch p

i v i đ n v có tài s n đem th ch p, đ n v ph i thuy t minh giá tr ghi s

c a các tài s n tài chính mà đ n v s d ng làm tài s n th ch p cho các kho n n

ph i tr ho c các kho n n ti m tàng (bao g m các kho n đã đ c phân lo i l i);

đi u kho n và đi u ki n th ch p

i v i đ n v n m gi tài s n th ch p, n u đ c phép bán ho c đem tài s n

đó đi th ch p cho bên th ba trong tr ng h p ch s h u tài s n v n có kh n ng

tr n , đ n v c n thuy t minh: giá tr h p lỦ c a tài s n th ch p; giá tr h p lỦ c a tài s n th ch p đã bán ho c đem đi th ch p cho bên th ba và thông tin v ngh a

v hoàn tr tài s n c a đ n v ; đi u kho n và đi u ki n liên quan đ n vi c s d ng các tài s n th ch p

- Thu nh p/chi phí; lƣi/l

n v ph i thuy t minh nh ng kho n m c thu nh p, chi phí, lãi, l sau trong Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh ho c Thuy t minh BCTC:

o Lãi ho c l thu n c a tài s n tài chính ho c n ph i tr tài chính đ c ghi

nh n theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l ; tài s n tài chính s n sàng đ bán; các kho n vay và ph i thu; kho n đ u t n m gi đ n ngày đáo h n,

n tài chính đ c đo l ng theo nguyên giá phân b

o T ng thu nh p t ti n lãi và chi phí lãi vay (s d ng lãi su t th c t ) cho tài s n tài chính hay n ph i tr tài chính không thu c nhóm đ c ghi

nh n theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l

o Thu l phí ho c n p l phí (không bao g m kho n đã tính khi xác đ nh lãi

su t th c) phát sinh t tài s n tài chính hay n ph i tr tài chính không thu c nhóm đ c ghi nh n theo giá tr h p lỦ thông qua lãi ho c l ; ho t

đ ng y thác d n đ n vi c n m gi hay đ u t tài s n thay m t cá nhân, các qu y thác, qu h u trí và các t ch c khác

o Thu nh p ti n lãi d n tích đ i v i các tài s n tài chính b gi m giá

o Kho n l do gi m giá tr c a m i lo i tài s n tài chính

- Chính sách k toán

n v c n công b c s đo l ng công c tài chính đ c s d ng đ trình bày BCTC và nh ng chính sách tài chính khác đ c s d ng liên quan

- K toán phòng ng a r i ro

Mô t t ng lo i d phòng r i ro, công c tài chính đ c s dùng đ phòng

ng a r i ro, b n ch t c a r i ro đ c phòng ng a trên thuy t minh BCTC

- Giá tr h p lý

Thuy t minh v ph ng pháp, k thu t đ nh giá, các gi đ nh áp d ng trong

vi c xác đ nh giá tr h p lỦ c a t ng lo i tài s n ho c n tài chính, s thay đ i và lỦ

do thay đ i v k thu t đ nh giá (n u có); thông tin v giá tr h p lỦ cho t ng lo i tài

s n, n tài chính sao cho có th so sánh đ c v i giá tr ghi s c a chúng

i v i các công c tài chính mà không th công b giá tr h p lỦ vì giá tr

h p lỦ c a nó không th đo l ng m t cách đáng tin c y (nh c phi u không đ c niêm y t trên th tr ng), đ n v c n thuy t minh thông tin các công c tài chính mà giá tr h p lỦ c a nó không th đo l ng m t cách đáng tin c y; mô t nh ng công

c tài chính, giá tr ghi s và gi i thích lỦ do vì sao giá tr h p lỦ không th đo l ng

m t cách đáng tin c y; thông tin v th tr ng; giá tr ghi s t i th i đi m d ng ghi

nh n, lãi/ l đ c ghi nh n c a nh ng công c tài chính d ng ghi nh n mà tr c đây không th xác đ nh đ c giá tr h p lỦ m t cách đáng tin c y

- R i ro công c tƠi chính

o Thông tin đ nh tính nh b n ch t r i ro; cách th c phát sinh r i ro; m c tiêu, chính sách và quá trình qu n tr r i ro, ph ng pháp s d ng đo

l ng r i ro; các thay đ i so v i k tr c

o Thông tin đ nh l ng: Thuy t minh tóm t t s li u v các r i ro liên quan

đ n công c tài chính t i ngày báo cáo bao g m:

(a) R i ro tín d ng: thuy t minh giá tr th hi n t t nh t m c đ r i ro t i

đa t i ngày báo cáo không tính đ n tài s n đ m b o hay h tr tín

nh ng thay đ i và lỦ do thay đ i ph ng pháp và gi đ nh so v i k

tr c (n u có)

h c kinh nghi m cho Vi t Nam

1.2.4.1 K toán công c tƠi chính theo h th ng k toán M

K toán công c tài chính xu t hi n t i M khá s m FASB đã gi i quy t v n

đ v công c tài chính t tr c IASB do đó đ n th i đi m này, nhi u chu n m c

c a M đã cung c p các h ng d n liên quan đ n ghi nh n, đo l ng và đánh giá các lo i công c tài chính và các giao d ch

Tháng 3 n m 1990, FASB ban hành Chu n m c K toán s 105 “Công b thông tin v Công c tài chính có r i ro không đ a vào b ng cân đ i k toán và v Công c tài chính t p trung r i ro tín d ng” Báo cáo này không bao g m yêu c u v công b v giá th tr ng ho c giá tr h p lỦ c a công c tài chính Tuy nhiên Báo cáo này đ c p vi c th ng nh t v i nh ng n ph m s phát hành v vi c ghi nh n và xác đ nh giá tr c a công c tài chính

N m 2000, FASB và IASB b t đ u th c hi n vi c lo i b s khác bi t t n t i

gi a US GAAP và IFRS T nh ng n m 2002 – 2004, IASB và FASB th c hi n

th a hi p Norwalk đ phát tri n chu n m c ch t l ng cao Th a hi p đã nh t trí

các n i dung c b n là ti p t c h p tác trong t ng lai; th c hi n nh ng d án chung; h n ch nh ng khác bi t gi a nguyên t c k toán đ c ch p nh n chung c a

M (US GAAP) và IAS/IFRS Tuy nhiên, quá trình h p tác là m t th thách l n b i tính pháp lỦ, s can thi p c a các t ch c th ch chính tr , kinh t , v n hóa… M t trong nh ng v n đ gây c n tr đó là h th ng k toán c a M d a trên c s các qui đ nh đ c h ng d n m t cách chi ti t trong khi IAS/IFRS d a theo các nguyên

t c, h n ch nh ng h ng d n M c dù ti n trình h i nh p g p nh ng khó kh n nh t

đ nh nh ng y ban ch ng khoán M quy t đ nh ch p nh n s d ng IAS/IFRS công

b l trình t 2014 – 2016 các công ty M s chuy n sang áp d ng IAS/IFRS

T n m 1982 cho đ n nay, FASB đã ban hành khá nhi u chu n m c v công

c tài chính, m c dù có g ng th c hi n ti n trình h i t nh ng US GAAP và IFRS

v n còn t n t i nhi u đi m khác bi t Sau đây là t ng h p nh ng đi m gi ng và khác nhau trong k toán công c tài chính gi a US GAAP và IAS/ IFRS

- V phân lo i:

Do xây d ng nguyên t c chung cho t t c các công c tài chính nên IAS/ IFRS có th áp d ng cho m i công c tài chính trong m t t ch c trong khi US GAAP ch a có chu n m c áp d ng cho t t c các lo i công c IFRS 9 phân lo i công c tài chính thành nhóm tài s n đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua lãi l trong k , nhóm tài s n đo l ng theo giá tr h p lỦ thông qua l i nhu n t ng h p khác, nhóm tài s n đo l ng theo nguyên giá phân b Trong khi US GAAP chia tài

s n tài chính thành ch ng khoán kinh doanh, ch ng khoán gi đ n ngày đáo h n,

ch ng khoán s n sàng đ bán và các kho n cho vay và ph i thu Tuy nhiên vi c phân lo i không nh h ng đ n k t qu ghi nh n, dù phân lo i khác nhau nh ng các tài s n đó v n đ c đo l ng gi ng nh quy đ nh trên IAS/ IFRS [26]

- V ghi nh n và đo l ng

Vi c ghi nh n và xóa b ghi nh n tài s n tài chính c a US GAAP c n c và quy n ki m soát tài s n trong khi IAS d a vào quy n ki m soát tài s n, r i ro và l i ích g n li n v i quy n ki m soát tài s n

Ghi nh n ban đ u: US GAAP không đ c p đ n chi phí liên quan đ n tài s n khi ghi nh n ban đ u, c ng nh đánh giá l i sau ghi nh n ban đ u, đ ng th i, US GAAP c ng không c m đ n v tr đi ho c yêu c u đ n v lo i ra kh i giá tr h p lỦ

nh ng chi phí này Nh v y, khi đ n v trình bày theo IFRS s d n đ n giá tr h p

lỦ c a tài s n có th cao h n khi trình bày theo US GAAP, b i vì n u tuân th theo

US GAAP thì đ n v có th ch n theo ph ng pháp tr đi nh ng chi phí có th d đoán tr c liên quan đ n vi c bán đi tài s n kh i giá tr h p lỦ t i th i đi m có đ c tài s n [26]

Giá tr h p lỦ: US GAAP xác đ nh giá tr h p lỦ d a trên giá đ u ra (giá bán)

và có th phát sinh lãi/ l ngày đ u tiên khi giá bán đ u ra khác v i giá ghi nh n ban

đ u Trong khi IAS/ IFRS quy đ nh giá tr h p lỦ d a trên c s giá đ u vào (giá mua) US GAAP c ng đ a ra m t s ngo i l không áp d ng giá tr h p lỦ mà IAS/ IFRS không có IAS quy đ nh rõ trong tr ng h p nh ng tài s n tài chính không có giá th tr ng tham chi u và giá tr h p lỦ không th xác đ nh đ c m t cách đáng tin c y thì đ n v có th không s d ng ph ng pháp giá tr h p lỦ đ trình bày

nh ng tài s n này US GAAP không cho phép vi c ngo i tr trong ghi nh n giá tr

h p lỦ là do không có kh n ng đ xác đ nh giá tr h p lỦ m t cách đáng tin c y US GAAP yêu c u các đ n v ph i s d ng nh ng thông tin có s n đ c tính m t cách t t nh t giá tr h p lỦ c a công c tài chính [26]

- Công b công c tài chính:

IAS/IFRS quy đ nh v công b thông tin toàn di n h n US GAAP do có riêng chu n m c v công b công c tài chính

M c dù có s khác bi t nh ng c hai đang c ti n đ n s hòa h p Theo US GAAP, các h ng d n k toán không b t bu c mà các doanh nghi p có th tham

kh o IAS/IFRS cho th y xu h ng hài hòa c a US GAAP và IAS/IFRS đ c th

hi n trong quá trình xây d ng và áp d ng trên th c t

1.2.4.2 K toán công c tƠi chính theo h th ng k toán Trung Qu c

Sau khi b t đ u chính sách m c a vào cu i n m 1970, Trung Qu c b t đ u hình thành và phát tri n th tr ng v n i u này đòi h i thu hút v n t bên ngoài

và d n đ n nhu c u ph i c i thi n ch t l ng BCTC V i s phát tri n nhanh c a th

tr ng v n, n m 1998 Trung Qu c ban hành h th ng k toán áp d ng cho các công

ty c ph n và m t s chu n m c k toán nh “các kho n đ u t ” và “các giao d ch phi ti n t ” khuy n khích áp d ng k toán giá tr h p lỦ

Tuy nhiên vi c k toán giá tr h p lỦ b đánh giá là không phù h p v i b n

ch t kinh t c a Trung Qu c do đó vi c áp d ng k toán giá tr h p lỦ đ c hoãn

l i Trong th i gian này, Trung Qu c đã công b h th ng k toán dành cho các công ty c ph n và công ty có v n đ u t n c ngoài (ASBE 2000) [9] M c đích

c a ASBE là so sánh thông tin tài chính, h ch toán tách bi t gi a thu và k toán,

đ m b o h i nh p v i th c hành k toán đ c ch p nh n b i qu c t Tuy nhiên,

tr c s c ép h i nh p kinh t th gi i, Trung Qu c đã ch p nh n xây d ng h th ng chu n m c m i theo h ng h i t k toán qu c t trên c s IAS/IFRS g m 38 chu n m c có hi u l c t ngày 01/01/2007 Trung Qu c đã xây d ng các chu n

m c v công c tài chính bao g m CAS 22 “Ghi nh n và đo l ng công c tài chính”, CAS 23 “Chuy n nh ng tài s n tài chính”, CAS 24 “ Phòng ng a” và CAS

37 “ Trình bày công c tài chính” [9] Các chu n m c k toán c a Trung Qu c v công c tài chính ch d ng l i m c đ đ a ra các quy đ nh chung chung, ch a

đ c chi ti t nh IAS/IFRS Tuy nhiên các chu n m c này v n đ c đánh giá là khá hài hòa v i IAS/IFRS (tr IFRS 9 m i ban hành) v đ nh ngh a, phân lo i, nguyên t c ghi nh n, đo l ng, trình bày và công b công c tài chính

Vi c chuy n đ i chu n m c Trung Qu c g n v i IAS/IFRS nh ng chu n

m c m i không ph i là d ch l i theo IAS/IFRS m c dù v n d a trên n n t ng, nguyên t c c b n Nhìn chung, xét v h th ng, chu n m c Trung Qu c đã hình thành trên n n t ng c a IAS/IFRS [15]

1.2.4.3 BƠi h c kinh nghi m cho Vi t Nam

- toán công c tài chính c n đ c xây d ng phù h p v i v i

chu n m c k toán qu c t

Hài hòa v i chu n m c k toán qu c t là xu th chung các qu c gia nh m giúp gi m thi u s khác bi t t đó t ng c ng kh n ng so sánh thông tin tài chính trên ph m vi qu c t , ti t ki m đ c th i gian và chi phí khi l p BCTC h p nh t t các h th ng k toán khác nhau các công ty đa qu c gia c ng nh các công ty

mu n tham gia vào th tr ng v n qu c t

Bên c nh đó, vi c v n d ng chu n m c k toán qu c t góp ph n c i thi n trình đ k toán, t o đi u ki n xây d ng chu n m c k toán cho các n c đ c bi t là

nh ng n c có ngu n l c h n ch nh Vi t Nam

- toán công c tài chính c n đ m b

Nam

Do đ c đi m n n kinh t , h th ng k toán và trình đ chuyên môn c a m i

qu c gia đ u khác nhau nên ph ng th c s d ng chu n m c qu c t d a trên s xem xét th c ti n m i qu c gia đ c xem là s l a ch n t i u b i l v a đ m

b o s phù h p v i đ c đi m riêng c a qu c gia v a ti t ki m th i gian và chi phí

- h ng di n h p tác qu c t là đi u mà m i qu c gia không th b qua

K toán công c tài chính là m t v n đ khá ph c t p mà m i qu c gia không

th t mình gi i quy t Do đó các n c c n h p tác, h c h i kinh nghi m l n nhau trong quá trình xây d ng và hoàn thi n các quy đ nh c ng nh th c hành k toán công c tài chính Th c ti n c a các n c m i chuy n sang n n kinh t th tr ng,

đ c bi t là Trung Qu c là qu c gia có nhi u đi m t ng đ ng v i Vi t Nam, là

nh ng kinh nghi m mà Vi t Nam c n tham kh o

- toán công c tài chính c n đ c xây d ng d a vào b n ch t, m c đích s d ng công c tài chính

Công c tài chính khá đa d ng v ch ng lo i và đ c các doanh nghi p s

d ng cho nhi u m c đích khác nhau Do đó khi ban hành các nguyên t c phân lo i, ghi nh n, đo l ng, trình bày và công b v công c tài chính c n c n c vào b n

ch t và m c đích s d ng công c tài chính đó