Hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế

Cao Th Thu Cúc... o Báo cáo tài chính.

HOÀN THI N H TH NG THÔNG TIN

K TOÁN DOANH NGHI P NH M NỂNG CAO HI U QU QU N LÝ THU THU

LU N V N TH C S KINH T

- ThƠnh ph H Chí Minh, n m 2013-

K TOÁN DOANH NGHI P NH M NỂNG CAO HI U QU QU N LÝ THU THU

L i đ u tiên tôi xin g i l i c m n sâu s c đ n TS Lê H u

T nh, Th y đã h ng d n t n tình và cung c p cho tôi nhi u tài li u

c n thi t đ tôi hoàn thành lu n v n này

Tôi xin c m n các anh ch đ ng nghi p t i Chi C c thu

Qu n 10 đã t o đi u ki n v th i gian và giúp đ tài li u trong su t quá trình tôi th c hi n lu n v n

Tôi c ng xin c m n gia đình đã luôn ng h cho công vi c

c ng nh vi c h c c a tôi

Chân thành c m n

Cao Th Thu Cúc

M C L C

L i m đ u 1

CH NG I: C S LÝ LU N V K TOÁN VÀ THU 4

1.1 T NG QUAN V K TOÁN DOANH NGHI P 4

1.1.1Quá trình hình thành và phát tri n c a k toán 4

1.1.2 Khái ni m, b n ch t c a k toán 5

1.1.3 Ch c n ng, nhi m v c a k toán 7

1.14 Phân lo i k toán 8

1.1.4.1 K toán tài chính (Financial Accounting) 9

1.1.4.2 K toán qu n tr (Management Accounting) 10

1.1.4.3 M i quan h gi a k toán tƠi chính vƠ k toán qu n tr 11

1.2 T NG QUAN V THU 14

1.2.1 Khái ni m, đ c đi m, ch c n ng c a thu 14

1.2.2 Phân lo i các lo i thu 16

1.3 M I QUAN H GI A K TOÁN VÀ THU 18

1.3.1 K toán lƠ công c c a thu 19

1.3.2 Lu t thu chi ph i đ n h th ng k toán doanh nghi p 24

K T LU N CH NG I 34

CH NG II: TH C TR NG H TH NG K TOÁN DOANH NGHI P VÀ CÔNG TÁC QU N LÝ THU HI N NAY 35

2.1 TH C TR NG CÔNG TÁC QU N LÝ THU THU CÁC DOANH NGHI P 35

2.1.1 H th ng thu Vi t Nam hi n nay 35

2.1.1.1 Thu Giá tr gia t ng 35

2.1.1.2 Thu thu nh p doanh nghi p (TNDN) 37

2.1.1.3 Thu nhƠ th u n c ngoƠi (NTNN) 38

2.1.1.4 Thu Tiêu th đ c bi t (TT B) 40

2.1.1 5 Thu tƠi nguyên 40

2.1.1 6 Thu b t đ ng s n 40

2.1.1 7 Thu b o v môi tr ng 41

2.1.1 8 Thu xu t kh u vƠ thu nh p kh u 41

2.1.1 9 Thu thu nh p cá nhân (TNCN) 42

.10 Thu khác 42

2.1.2 ánh giá công tác qu n lỦ thu Vi t Nam hi n nay 43

2.2 TH C TR NG H TH NG K TOÁN TRONG VI C CUNG C P THÔNG TIN CHO CÔNG TÁC QU N LÝ THU HI N NAY 46

2.2.1 T ch c b máy k toán 47

2.2.2 Ch ng t 48

2.2.3 Tài kho n 55

2.2.4 S sách k toán 57

2.2.5 Báo cáo 58

2.2.6 Ph ng pháp h ch toán 59

K T LU N C H NG II 63

CH NG III: HOÀN THI N H TH NG K TOÁN VÀ THU NH M NỂNG CAO HI U QU N QU N LÝ THU THU 64

3.1 S C N THI T PH I HOÀN THI N H TH NG K TOÁN VÀ THU 64

3.2 QUAN I M HOÀN THI N 64

3.3 CÁC GI I PHÁP HOÀN THI N H TH NG K TOÁN DOANH NGHI P NH M NỂNG CAO HI U QU QU N LÝ THU THU 65

3.3.1 Nhóm gi i pháp đ i v i h th ng k toán doanh nghi p 65

3.3.1.1 T ch c b máy k toán doanh nghi p 65

3.3.1.2 Hoàn thi n ch ng t , tài kho n, s sách, báo cáo, ph ng pháp h ch toán k toán 66

3.3.2 Nhóm gi i pháp đ i v i thu 76

3.3.2.1 T m quan tr ng c a thông tin v ng i n p thu trong qu n lỦ thu hi n nay 76

3.3.2.2 Nh ng yêu c u đ t ra đ i v i thông tin v ng i n p thu trong qu n lỦ thu vƠ m t s đ nh h ng trong vi c hoƠn thi n pháp lu t 79

3.4 CÁC KI N NGH NH M NỂNG CAO HI U QU QU N LÝ THU THU 81

3.4.1 i v i doanh nghi p 81

3.4.2 i v i c quan thu 81

K T LU N .84 DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

L I M Đ U

1 Tính c p thi t c a đ tƠi:

M i quan h gi a chính sách thu và chu n m c, ch đ k toán luôn là v n đ đ c các nhà xây d ng chính sách c a các qu c gia đ c bi t quan tâm Nghiên c u l ch s thông l k toán và chính sách thu các n c có th th y t n t i 2 quan đi m v m i quan h này:

ó là quan đi m : S th ng nh t gi a chính sách thu và k toán Theo quan đi m này, các quy đ nh c a chính sách thu và chu n m c, ch đ k toán liên quan có s

th ng nh t v i nhau Thông tin k toán đ c s d ng tr c ti p cho m c đích tính thu

mà không c n th c hi n đi u ch nh, nên gi m thi u đ c s ph c t p trong vi c s d ng thông tin k toán cho m c đích kê khai, quy t toán thu , đ c bi t đ i v i các doanh nghi p có quy mô nh và v a Ngoài ra, s th ng nh t gi a chính sách thu và k toán

c ng đ m b o s lãnh đ o th ng nh t, qu n lý t p trung c a Nhà n c đ i v i n n kinh

t Tuy nhiên, vi c th ng nh t chính sách k toán và chính sách thu có th d n đ n thông tin k toán ch y u đ t tr ng tâm vào m c tiêu tính thu nên s gi m tính h u ích

đ i v i các ch th s d ng thông tin khác H n ch này càng b c l rõ trong đi u ki n

th c hi n n n kinh t toàn c u Vì v y, hi n nay quan đi m này ít đ c áp d ng khi xây

d ng chính sách thu và k toán c a các qu c gia

Quan đi m th hai, đó là s đ c l p t ng đ i gi a chính sách thu và k toán Thông tin k toán đ c cung c p cho các đ i t ng s d ng khác nhau và c n th c hi n đi u

ch nh cho m c đích tính ngh a v thu Quan đi m này đ m b o chính sách k toán và chính sách thu đ c xây d ng theo các m c tiêu khác nhau, phù h p v i đ c thù c a

t ng chính sách V i t cách là m t công c đi u ti t kinh t , chính sách thu h ng đ n

m c tiêu đi u ti t kinh t v mô và đ m b o ngu n thu c a ngân sách nhà n c trong

t ng th i k , phù h p v i m c tiêu phát tri n và các chính sách kinh t khác Trong khi

đó, h th ng k toán đ c xây d ng nh m cung c p thông tin tài chính thích h p và tin

c y cho các đ i t ng có nhu c u s d ng thông tin, nh m giúp ch th ra các quy t

đ nh kinh t phù h p Tuy nhiên, s khác bi t gi a chính sách thu và k toán làm gia

t ng tính ph c t p cho công tác k toán t i các đ n v , c ng nh s ph c t p trong vi c

s d ng thông tin k toán đ kê khai, quy t toán thu V ph ng di n qu n lý nhà n c

s khác bi t gi a chính sách k toán và chính sách thu c ng gây ra nh ng khó kh n,

ph c t p nh t đ nh đ i v i công tác qu n lý, ki m tra vi c ch p hành ngh a v thu c a các đ n v

Qua tìm hi u 2 quan đi m trên, có th nh n th y vi c l a ch n v n d ng quan đi m nào đ xây d ng chính sách thu trong m i quan h v i h th ng k toán đ u có nh ng

u đi m và h n ch nh t đ nh, phù h p v i đi u ki n kinh t , chính tr , xã h i và c ch

qu n lý kinh t c a Vi t Nam trong t ng giai đo n phát tri n, đ c bi t khi Vi t Nam đã là thành viên chính th c c a WTO, ngày càng nhi u các nhà đ u t n c ngoài b v n đ u t vào Vi t Nam H mong mu n có đ c m t h th ng k toán phù h p v i chu n m c qu c t ,

đ c bi t là k toán liên quan đ n l nh v c thu , m t m i liên h quan tr ng v i chính ph

Do đó, đ nâng cao hi u qu qu n lý thu , thu hút đ u t n c ngoài, bên c nh vi c

c i cách chính sách thu thì v n đ hoàn thi n h th ng k toán doanh nghi p phù h p

v i chính sách thu c ng không kém ph n quan tr ng

Xu t phát t v n đ trên, lu n v n " Hoàn thi n h th ng thông tin k toán doanh nghi p” nh m tìm hi u m i quan h gi a ch đ k toán và chính sách thu đ xây

d ng, hoàn thi n h th ng thông tin k toán doanh nghi p nh m nâng cao hi u l c, hi u

qu qu n lý và th c hành thu thu trong giai đo n hi n nay

2 M c đích vƠ Ủ ngh a nghiên c u c a lu n v n:

2.1 M c đích nghiên c u c a lu n v n:

- Tìm hi u m i quan h gi a thông tin k toán và yêu c u công tác qu n lý thu

- Nghiên c u th c tr ng th c hành k toán doanh nghi p và chính sách thu t i các doanh nghi

- ra các quan đi m và ph ng pháp hoàn thi n h th ng thông tin k toán doanh nghi p trong m i quan h v i thu

2.2 Ý ngh a nghiên c u c a lu n v n:

- Kh ng đ nh vai trò quan tr ng, ý ngh a c a thông tin k toán doanh nghi p có liên quan đ n công tác qu n lý thu

- Hoàn thi n h th ng thông tin k toán ph c v công tác qu n lý thu

- Góp ph n nâng cao ch t l ng qu n lý và th c hành thu thu

3 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u:

3.1 i t ng nghiên c u c a lu n v n: là h th ng thông tin k toán t i các

doanh nghi p và chính sách thu hi n nay Lu n v n s đi sâu nghiên c u h th ng bi u

m u, ph ng pháp k toán, công tác qu n lý thu thu c a Vi t Nam hi n nay

3.2 Ph m vi nghiên c u: h th ng thông tin k toán t i các doanh nghi p và h

th ng qu n lý thu Vi t Nam

4 Ph ng pháp nghiên c u:

- Ph ng pháp ch y u v n d ng trong nghiên c u đ tài là các ph ng pháp

th ng kê, phân tích, t ng h p, so sánh k t h p gi a phân tích lý lu n v i th c ti n đ làm sáng t v n đ c n nghiên c u

- S li u trình bày trong lu n v n đ c khai thác t nhi u ngu n khác nhau: s

li u th ng kê c a ngành thu , website c a t ng c c thu , website c a C c thu TP H Chí Minh, webketoan

5 K t c u lu n v n:

CH NG I: C S LÝ LU N V K TOÁN VÀ THU

CH NG II: TH C TR NG H TH NG K TOÁN DOANH NGHI P VÀ

CH NG III: HOÀN THI N H TH NG K TOÁN VÀ THU NH M NÂNG CAO HI U QU N QU N LÝ THU THU

CH NG I

C S LÝ LU N V K TOÁN VÀ THU 1.1 T NG QUAN V K TOÁN DOANH NGHI P.

1.1.1 Quá trình hình thành và phát tri n c a k toán:

th i k nguyên th y, các cách th c đo l ng, ghi chép, ph n ánh đ c ti n hành b ng nh ng ph ng th c đ n gi n, nh : đánh d u trên thân cây, ghi lên vách

đá, bu t nút trên các dây th ng… đ ghi nh n nh ng thông tin c n thi t Các công

vi c trên trong th i k này ph c v cho l i ích t ng nhóm c ng đ ng Khi xã h i chuy n sang ch đ nô l v i vi c hình thành giai c p ch nô, nhu c u theo dõi, ki m soát tình hình và k t qu s d ng nô l , tài s n c a ch nô nh m thu đ c ngày càng

nhi u s n ph m th ng d đã đ t ra nh ng yêu c u cao h n trong công vi c c a k toán Các k t qu nghiên c u c a nh ng nhà kh o c h c cho th y các lo i s sách đã

đ c s d ng đ ghi chép thay cho cách ghi và đánh d u th i nguyên th y Các s sách này đã đ c c i ti n và chi ti t h n trong th i k phong ki n đ đáp ng v i

nh ng phát tri n m nh m trong các quan h kinh t trong c ng đ ng K toán còn

đ c s d ng trong các phòng đ i ti n, các nhà th và trong l nh v c tài chính Nhà

n c… đ theo dõi các nghi p v v giao d ch, thanh toán và buôn bán

M c dù có nhi u đ i m i v cách th c ghi chép, ph n ánh các giao d ch nói trên qua các giai đo n phát tri n c a xã h i nh ng k toán v n ch a đ c xem là m t khoa h c đ c l p cho đ n khi xu t hi n ph ng pháp ghi kép

Theo cách nhìn đó thì k toán đã có nh ng phát tri n v ph ng pháp ghi chép đ đáp ng nhu c u thông tin ngày càng cao trong n n s n xu t hàng hóa

Nhi u nhà nghiên c u đã đánh giá r t cao vai trò c a ghi kép đ i v i s phát tri n

c a ch ngh a t b n S xu t hi n c a ph ng pháp ghi kép đã tr giúp vi c theo dõi, giám sát các quan h th ng m i ngày càng t ng, quan h tín d ng gi a ng i mua và ng i bán, gi a ng i cho vay và ng i đi vay trong xu th d ch chuy n c a các dòng t b n ngày càng l n gi a các vùng Ngoài ra, ph ng pháp ghi kép cho phép các nhà t b n ho ch đ nh và đo l ng nh h ng c a các giao d ch kinh t ,

đ ng th i tách bi t quan h gi a ng i ch s h u v i doanh nghi p đ th y rõ s phát tri n c a các t ch c kinh doanh K toán không ch là s ghi chép và cung c p thông tin cho ng i qu n lý doanh nghi p mà còn có ngh a v cung c p thông tin cho nh ng đ i t ng bên ngoài, nh : c quan thu , ngân hàng và các t ch c tài

chính khác, nhà đ u t , nhà cung c p, khách hàng…Vi c công b thông tin k toán

ra bên ngoài đ c xem là m t yêu c u khách quan c a th c ti n đ nhà n c v n hành n n kinh t t t h n; đ các t ch c kinh t và cá nhân liên quan có đi u ki n đánh giá các kho n v n đ u t c a mình ho c tìm ki m c h i kinh doanh t t nh t

V n đ này đ t ra cho k toán ph i công b nh ng thông tin gì cho bên ngoài đ

v a đ m b o tính bí m t thông tin c a t ng doanh nghi p, v a đ m b o nhu c u thông tin c a c ng đ ng kinh doanh đáp ng nh ng đòi h i đó, các hi p h i ngh nghi p v k toán (có th có s can thi p c a chính ph ) đã xây d ng nh ng qui t c chung trong ghi chép, ph n ánh và công b các giao d ch kinh t ây là

m t nhu c u khách quan đ ng i làm công vi c k toán có th đ t đ c nh ng

th ng nh t m t ch ng m c nh t đ nh trong x lý và cung c p thông tin

Tóm l i: s ra đ i và phát tri n c a k toán g n li n v i s phát tri n các h at

đ ng kinh t và nhu c u s d ng thông tin k toán m i qu c gia, s phát tri n

c a k toán ph thu c vào các đi u ki n v kinh t , chính tr , v n hóa và nh ng t p quán riêng Tuy nhiên, khoa h c k toán ngày nay không còn gi i h n trong biên

gi i c a m i n c mà đã có nh ng bi u hi n có tính toàn c u hóa S bùng n m u

dch qu c t , vi c hình thành các công ty đa qu c gia và s d ch chuy n các dòng

v n trên th gi i đã n y sinh nhu c u thông tin có tính so sánh, thu n l i cho các nhà

đ u t trong vi c ra quy t đ nh Nh ng nguyên t c và ph ng pháp k toán chung hay các chu n m c k toán đã ra đ i trong b i c nh đó và ngày càng đ c hoàn thi n, đáp ng nhu c u ngày càng cao trong h th ng qu n lý các t ch c, các đ n

v kinh t

1.1.2 Khái ni m, b n ch t c a k toán:

Ngày nay trong ph n l n các tài li u v k toán đã có khái quát v k toán Giáo trình Lý thuy t h ch toán k toán Vi t Nam (1991) “k toán là m t h th ng thông tin và ki m tra v tài s n trong các t ch c b ng h th ng các ph ng pháp khoa h c

K toán nghiên c u tài s n trong quan h v i ngu n hình thành và quá trình v n

đ ng c a tài s n trong các t ch c, các đ n v ” Khái ni m trên cho th y: tài s n, ngu n hình thành tài s n c ng nh tình hình s d ng các ngu n l c đó theo m c đích c a m i t ch c là đ i t ng đ k toán ph n ánh, ghi chép và công b thông tin

Có th gi i thích m t s thu t ng c b n trong khái ni m trên v k toán

đ i v i tr ng h p c a m t doanh nghi p B t k m t doanh nghi p nào khi thành

l p c ng c n ph i có m t l ng tài s n nh t đ nh L ng tài s n này có th là

ti n, v t t , máy móc, nhà x ng nh ng t t c đ u ph i có ngu n g c hình thành

c a nó Ngu n hình thành tài s n chính là khái ni m v ngu n v n trong k toán Thông tin v ngu n v n r t c n thi t cho ng i qu n lý đ đánh giá tình hình tài chính c a đ n v V nguyên t c, ngu n v n kh i s doanh nghi p có th do ng i

ch doanh nghi p b ra ho c đi vay t ngân hàng, t các t ch c, cá nhân khác Tính pháp lý đ i v i ngu n v n do ng i ch b ra và do vay n là hoàn toàn khác nhau trong kinh doanh, nên vi c k toán ph n ánh riêng l hai lo i ngu n v n này

là m t t t y u khách quan

Ngoài ra, quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p chính là quá trình đ n v s

d ng s tài s n đ u t nh m th c hi n m c tiêu t i đa hóa giá tr doanh nghi p

Bi u hi n c a quá trình này chính là các nghi p v kinh t tài chính, phát sinh tùy thu c vào qui mô, đ c đi m và đ nh h ng ho t đ ng c a t ng doanh nghi p ó

là nh ng nghi p v v mua và bán hàng hóa, nghi p v thanh toán v i ng i bán

và ng i mua, các nghi p v v tr l ng, n p thu cho nhà n c, các ho t đ ng v

đ u t m i nhà x ng, nghi p v v phân chia l i nhu n và nhi u nghi p v khác Các nghi p v kinh t tài chính này là đ i t ng nghiên c u c a k toán nh m cung

c p thông tin cho công tác qu n lý

Khái ni m v k toán c ng đ c ghi nh n trong Lu t K toán n c CHXHCN Vi t Nam Theo đó: “k toán là vi c thu th p, x lý, ki m tra, phân tích

và cung c p thông tin kinh t tài chính d i hình th c giá tr , hi n v t và th i gian lao đ ng” Khái ni m này c th hóa h n các công vi c c a k toán: t giai đo n thu th p d li u ban đ u đ n vi c x lý và cung c p các thông tin kinh t tài chính

K toán s d ng nhi u th c đo đ ph n ánh các thông tin kinh t tài chính, trong đó

th c đo giá tr là th c đo ch y u và b t bu c

Khái ni m v k toán c ng đ c nhìn nh n d i nhi u góc đ khác các n c

L ch s cho th y k toán không có ngu n g c t Hoa k , nh ng th k 20 ghi nh n

nh ng nh h ng to l n c a K toán M đ i v i k toán nhi u n c trên th gi i

Vi n K toán công Hoa K (1953) đ nh ngh a: “k toán là m t ngh thu t ghi nh n, phân lo i và t ng h p các s ki n kinh t d i hình thái ti n t theo m t ph ng

th c có ý ngh a và gi i thích các k t qu đó” Hi p h i K toán Hoa K (1966) thì khái ni m k toán là “quá trình xác đ nh, đo l ng và cung c p nh ng thông tin kinh

t h u ích cho vi c phán đoán và ra quy t đ nh” Có th th y c hai khái ni m trên

đ u có đi m chung: đó là không ch nh n m nh k toán là m t quá trình v i các công vi c ghi chép, đo l ng và t ng h p thông tin; mà còn h ng đ n tính h u ích

c a thông tin trong vi c ra quy t đ nh Ngoài ra, các s ki n kinh t tài chính là đ i

t ng đ k toán thu th p và x lý thông tin V b n ch t, các s ki n kinh t tài chính c ng chính là quá trình huy đ ng và s d ng các tài s n c a m t t ch c Do

v y, tài s n, ngu n hình thành và s v n đ ng c a nó nh trong khái ni m v k toán

n c ta ch là m t cách nhìn khác ch không làm khác đi n i d ng v đ i t ng nghiên c u c a k toán

Tuy có nhi u khái ni m v k toán nh ng chung qui l i, có th rút ra m t s

đi m chung nh sau:

K toán nghiên c u tài s n, ngu n hình thành tài s n và s v n đ ng c a tài

s n trong các t ch c ó c ng chính là các quan h kinh t tài chính phát sinh các

t ch c có s d ng tài nguyên đ th c hi n m c tiêu ho t đ ng c a mình

K toán s d ng ba lo i th c đo đ ph n ánh là th c đo giá tr , th c đo

hi n v t và th c đo lao đ ng, trong đó th c đo giá tr là b t bu c đ có th t ng

h p toàn b các ho t đ ng kinh t t ch c

K toán đ c xem là m t h th ng thông tin m i t ch c H th ng đó đ c

v n hành qua m t quá trình thu th p, đo l ng, ghi chép và cung c p thông tin

đ th c hi n m t m c tiêu nào đó Thông tin k toán đ c s d ng b i nhi u đ i

t ng: t nhà qu n lý doanh nghi p đ n nhà đ u t , ngân hàng, các c quan qu n lý nhà n c và nh ng ai có quan tâm đ n l i ích c a t ch c đó

B ng 1.1: Qui trình k toán trong m t đ n v k toán

1.1.3 Ch c n ng, nhi m v c a k toán:

 Ch c n ng c a k toán: Ngày nay, v i s phát tri n c a n n kinh t th tr ng, các

doanh nghi p, công ty ra đ i hàng lo t Cùng v i h th ng các doanh nghi p, h th ng k toán

ngày các nghi p v kinh t phát sinh và các s ki n kinh t khác

 Phân lo i các nghi p v và s ki n kinh t thành các nhóm và các lo i khác nhau, vi c phân lo i này có tác d ng gi m đ c kh i l ng l n các chi ti t thành d ng cô đ ng

và h u d ng

 T ng h p các thông tin đã phân lo i thành các báo cáo k toán đáp ng yêu c u

c a ng i ra các quy t đ nh

Ngoài ra, quá trình k toán còn bao g m các thao tác nh vi c truy n đ t thông tin đ n nh ng

đ i t ng quan tâm và gi i thích các thông tin k toán c n thi t cho vi c ra các quy t đ nh kinh doanh riêng bi t

C h c n ng c a k toán:

 Nhi m v c a k toán: Theo quy đ nh t i đi u 5 Lu t k toán s 03/2003/QH11 ngày 17/6/2003 c a Qu c H i khóa 11 thì nhi m v c a k toán đ c quy đ nh nh sau:

M t là, thu th p, x lý thông tin, s li u k toán theo đ i t ng và n i dung công

vi c k toán, theo chu n m c và ch đ k toán

Hai là, Ki m tra, giám sát các kho n thu, chi tài chính, các ngh a v thu, n p, thanh toán n ; ki m tra vi c qu n lý, s d ng tài s n và ngu n hình thành tài s n; phát

hi n và ng n ng a các hành vi vi ph m pháp lu t v tài chính, k toán

Ba là, phân tích thông tin, s li u k toán; tham m u, đ xu t các gi i pháp ph c

v yêu c u qu n tr và quy t đ nh kinh t , tài chính c a đ n v k toán

B n là, cung c p thông tin, s li u k toán theo quy đ nh c a pháp lu t

1.1.4 Phân lo i k toán: K toán doanh nghi p đ c phân bi t thành k toán tài chính

và k toán qu n tr

1.1.4.1 K toán tƠi chính (Financial Accounting):

 B ph n k toán ph n ánh toàn b tài s n, v t t , ti n v n, tình hình mua bán, chi phí, thu nh p, công n và tính k t qu d ng t ng quát c a doanh nghi p S li u c a

k toán tài chính dùng đ l p b ng cân đ i k toán và các báo cáo tài chính khác Thông tin c a k toán tài chính cung c p cho nh ng ng i ngoài doanh nghi p

 Ch c n ng c a k toán tài chính:

o Theo dõi có h th ng tình hình hi n có và s bi n đ ng c a các tài s n, v n hình thành tài s n, t ng s chi phí và thu nh p trong toàn doanh nghi p, s t o ra và phân ph i k t qu s n xu t kinh doanh trong m t th i k

o Theo dõi và cung c p thông tin v tình hình tài s n, tình hình mua bán và các kho n n c a doanh nghi p: các s li u đ l p b ng cân đ i k toán và báo cáo k t qu kinh doanh

o Cung c p thông tin cho vi c xác đ nh thu thu nh p doanh nghi p.v…v

o Là đ i t ng c a các ho t đ ng ki m tra

 Thông tin c a k toán tài chính ph c v cho các đ i t ng:

o Nh ng ng i s h u doanh nghi p: giúp cho h v n gi hay t b quy n s

h u

o Các nhà cung c p tín d ng c a doanh nghi p: giúp h quy t đ nh nên hay không ti p t c m r ng quan h tín d ng (đ doanh nghi p tr ch m trong thu mua hàng hóa, d ch v ho c vay v n)

o Các c quan Nhà n c nh m giúp h xem xét ho c đánh thu thu nh p và

ki m tra xem doanh nghi p có tuân th theo nh ng quy t c lu t l c a Chính ph không?

o Nhân viên và t ch c công đoàn: đ giúp h trao đ i (bàn b c và th a thu n)

v nh ng h p đ ng lao đ ng ho c đ thay đ i h p đ ng thu nh n nhân công

o Khách hàng c a công ty: nh m giúp h xác đ nh m i quan h v i công ty và quy t đ nh v nh ng m i quan h trong t ng lai

o Nh ng nhà đ u t , các c đông…

Thông tin trong các báo cáo tài chính đ c trình bày theo cùng m t ki u qua các

n m, đi u này giúp cho ng i s d ng có th tin c y vào các báo cáo

1.1.4.2 K toán qu n tr (Management Accounting):

 Là b ph n k toán ph n nh tình hình chi phí, doanh thu thu nh p và tính k t

qu c a t ng lo i hình s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, giá phí, giá thành c a

t ng s n ph m, t ng khâu s n xu t và t ng d ch v K toán qu n tr cung c p thông tin cho nhu c u qu n lý c a doanh nghi p

 Ch c n ng và gi i h n c a k toán qu n tr : K toán qu n tr có ch c n ng cung

c p thông tin cho vi c qu n lý và ki m tra quá trình s n xu t trong n i b doanh nghi p

 i t ng c a k toán qu n tr là l nh v c chi phí, đó là:

o Lo i chi phí và tình tr ng chi phí

o S phân bi t chi phí theo th i gian, doanh thu có liên quan đ n chi phí và

k t qu kinh doanh c a t ng lo i s n ph m, d ch v

o Giá phí, giá thành c a t ng lo i s n ph m, hàng hóa, d ch v

o Thi t l p đ c các kho n d toán chi phí và k t qu ki m soát vi c th c

o Cung c p s li u thông tin ph c v cho vi c đ a ra quy t đ nh

o Cùng v i k toán tài chính làm sáng t m i quan h cu i cùng

o v…v

H TH NG THÔNG TIN C A K TOÁN QU N TR

 Công c c a k toán qu n tr :

Công c 1: K t c u thông tin c a k toán qu n tr : đó là kh n ng thi t k và s p

x p thông tin sao cho h u ích đ i v i quá trình ra quy t đ nh, s x p s p đó ho c k t

c u đó đ c thi t k đ so sánh s li u th c t v i đ nh m c (thi t k k t c u theo kho n

m c đ so sánh v i th c t - d toán đ nh m c) trong quá trình phát tri n các đ nh m c

và m c tiêu đ i v i doanh nghi p các tiêu chu n ph i l p cho các b ph n ho t đ ng

m c đ th p đ n m c đ cao

Công c 2: Phân lo i chi phí Có v trí quan tr ng trong qu n lý: B t bi n và kh

bi n

Công c 3: Trình bày s li u d i d ng ph ng trình

Công c 4: Trình bày thông tin d i d ng đ th

1.1.4.3 M i quan h gi a k toán tƠi chính vƠ k toán qu n tr :

 S khác nhau:

o K toán tài chính ph i tôn tr ng nh ng quy đ nh c a pháp lu t hi n hành,

đ c bi t nh ng yêu c u v qu n lý tài chính và nh ng yêu c u c a xã h i thông qua ngh a v công b , nh ng s li u c n thi t nh t đ nh, nh ng quy đ nh có tính pháp lý c a ngh k toán, đó là ph ng pháp k toán đã đ c th a nh n (GAAP), nh t là các báo cáo tài chính

o K toán qu n tr ph i tôn tr ng các yêu c u v m t k thu t, tính kinh t , các yêu c u qu n lý n i b và nh ng đi u ki n cá bi t c a doanh nghi p c ng nh c c u

n i b xí nghi p, đ ng th i ph i tôn tr ng nh ng yêu c u v ph ng pháp và nh ng quy

đ nh đ c đ t ra k toán tài chính

o Các s li u c a k toán tài chính đ c công b cho ng i s d ng thông tin bên ngoài doanh nghi p

o S li u c a k toán qu n tr đ c s d ng n i b là thông tin không công b

o K toán qu n tr không ph n ánh nh ng chi phí thu c nghi p v tài chính và các chi phí không tiêu dùng cho s n xu t, ng c l i, nh ng kho n chi phí này l i đ c

ph n ánh k toán tài chính

o Ngoài nh ng kho n chi phí đ c bi t ra, k toán tài chính ch ph n ánh nh ng chi phí đ u vào quá trình s n xu t (chi phí theo y u t ), ng c l i, k toán qu n tr ph n ánh chi phí liên quan đ n k t qu (s n ph m, lao v , d ch v ) đ c t o ra trong k k toán ( Bao g m c chi phí th c t chi ra và các kho n chi phí trích tr c mà ch a chi)

o K toán tài chính ph n ánh doanh thu s n xu t – kinh doanh và thu nh p ngoài s n xu t kinh doanh, k toán qu n tr ch ph n ánh doanh thu s n xu t kinh doanh

o K toán qu n tr đ t tr ng tâm cho t ng lai nhi u h n

o K toán qu n tr nh n m nh đ n s thích h p và s linh đ ng c a các d

ki n

o K toán qu n tr xu t phát t nhi u ngành khác nhau

o K toán qu n tr chú tr ng đ n các b ph n c a m t t ch c h n là xem xét toàn b doanh nghi p

o Th i gian l p báo cáo c ng khác nhau

CÁC LO I THÔNG TIN K TOÁN

C I M

 S gi ng nhau (m i quan h ):

o C hai lo i đ u có m i quan h ch t ch v s li u thông tin c a chúng, đ u

xu t phát trên c s ch ng t g c M t bên ph n ánh t ng quát các kho n chi phí thu

nh p, m t bên ph n ánh chi ti t, t m thông tin t ng quát đó

o C hai đ u có quan h m t thi t v i thông tin k toán K toán qu n tr s

d ng r ng rãi các s li u ghi chép hàng ngày c a k toán tài chính, m c dù nó có khai tri n và t ng thêm s li u và b n ch t thông tin

o C hai lo i k toán tài chính và qu n tr đ u có khái ni m trách nhi m và

qu n lý K toán tài chính liên h v i khái ni m qu n lý trên toàn doanh nghi p, k toán qu n tr qu n lý trên t ng b ph n cho đ n ng i cu i cùng c a t ch c và có trách nhi m v i các chi phí Trong th c t , v i cái nhìn c a m t ng i có trách nhi m,

k toán tài chính có th xem là cái đ nh, còn k toán qu n tr s làm đ y h t ph n đáy tam giác ph n d i

1.2 T NG QUAN V THU :

1.2.1 Khái ni m, đ c đi m, ch c n ng c a thu :

 Khái ni m v thu : Cho đ n nay trong các sách báo kinh t trên th gi i v n

ch a có th ng nh t tuy t đ i v khái ni m thu ng trên các góc đ khác nhau theo các quan đi m c a các nhà kinh t khác nhau thì có đ nh ngh a v thu khác nhau

Theo nhà kinh t h c Gaston Jeze trong cu n “Tài chính công” đ a ra m t đ nh ngh a t ng đ i c đi n v thu : “ Thu là m t kho n trích n p b ng ti n, có tính ch t xác đ nh, không hoàn tr tr c ti p do các công dân đóng góp cho nhà n c thông qua con đ ng quy n l c nh m bù đ p nh ng chi tiêu c a Nhà N c.”

Trên góc đ phân ph i thu nh p: “ Thu là hình th c phân ph i và phân ph i l i

t ng s n ph m xã h i và thu nh p qu c dân nh m hình thành các qu ti n t t p trung

c a nhà n c đ đáp ng các nhu c u chi tiêu cho vi c th c hi n các ch c n ng, nhi m

v c a nhà n c.”

Trên góc đ ng i n p thu : “ Thu là kho n đóng góp b t bu c mà m i t ch c,

cá nhân ph i có ngh a v đóng góp cho nhà n c theo lu t đ nh đ đáp ng nhu c u chi tiêu cho vi c th c hi n các ch c n ng , nhi m v c a nhà n c.”

Trên góc đ kinh t h c :” Thu là m t bi n pháp đ c bi t, theo đó, nhà n c s

d ng quy n l c c a mình đ chuy n m t ph n ngu n l c t khu v c t sang khu v c công nh m th c hi n các ch c n ng kinh t – xã h i c a nhà n c.”

Theo t đi n ti ng vi t :” Thu là kho n ti n hay hi n v t mà ng i dân ho c các

t ch c kinh doanh, tu theo tài s n, thu nh p, ngh nghi p… bu c ph i n p cho nhà

n c theo m c quy đ nh.”

T các đ nh ngh a trên ta có th rút ra đ c m t s đ c tr ng chung c a thu là:

 Th nh t, n i dung kinh t c a thu đ c đ c tr ng b i các m i quan h ti n t phát sinh d i nhà n c và các pháp nhân, các th nhân trong xã h i

 Th hai, nh ng m i quan h d i d ng ti n t này đ c n y sinh m t cách khách quan và có ngh a xã h i đ c bi t- vi c chuy n giao thu nh p có tính ch t b t

bu c theo m nh l nh c a nhà n c

 Th ba, xét theo khía c nh pháp lu t, thu là m t kho n n p cho nhà n c

đ c pháp lu t quy đ nh theo m c thu và th i h n nh t đ nh

T các đ c tr ng trên c a thu , ta có th nêu lên khái ni m t ng quát v thu là:

“Thu là m t kho n đóng góp b t bu c t các th nhân và pháp nhân cho nhà n c theo

m c đ và th i h n đ c pháp lu t quy đ nh nh m s d ng cho m c đích công c ng.”

 c đi m c a thu : Thu có nh ng thu c tính t ng đ i n đ nh qua t ng giai

đo n phát tri n và bi u hi n thành nh ng đ c tr ng riêng có c a nó, qua đó giúp ta phân

bi t thu v i các công c khác Nh ng đ c tr ng đó là:

M t là, tính b t bu c là thu c tính c b n v n có c a thu đ phân bi t gi a thu

v i các hình th c đ ng viên tài chính khác c a ngân sách nhà n c c đi m này cho ta

th y rõ n i dung kinh t c a thu là nh ng quan hê ti n t đ c hình thành m t cách khách quan và có m t ý ngh a xã h i đ c bi t- vi c đ ng viên mang tính ch t b t bu c

c a nhà n c.Phân ph i mang tính ch t b t bu c d i hình th c thu là m t ph ng

th c phân ph i c a nhà n c, theo đó m t b phân thu nh p c a ng i n p thu đ c chuy n giao cho nhà n c mà không kèm theo m t s c p phát ho c nh ng quy n l i nào khác cho ng i n p thu , mà hành đ ng đóng thu là hành đ ng th c hi n ngh a v

c a ng i công dân

Hai là, tính không hòan tr tr c ti p: Tính ch t không hoàn tr tr c ti p c a thu

đ c th hi n ch : thu đ c hoàn tr gián ti p cho ng i n p thu thông qua vi c cung c p các d ch v công c ng c a nhà n c S không hoàn h o tr tr c ti p đ c th

hi n k c tr c và sau thu thu Tr c khi thu thu , nhà n c không h cung ng tr c

ti p m t d ch v công c ng nào cho ng i n p thu Sau khi n p thu , nhà n c c ng không có s b i hoàn tr c ti p nào cho ng i n p thu

Ba là, tính pháp lý cao: Thu là m t công c tài chính có tính pháp lý cao, đ c quy t đ nh b i quy n l c chính tr c a nhà n c và quy n l c y đ c th hi n b ng pháp lu t

 Ch c n ng c a thu : là s th hi n công d ng v n có c a thu , và nó có tính n

đ nh t ng đ i Trong su t th i gian t n t i và phát tri n thu luôn luôn th c hi n hai

ch c n ng c b n sau

M t là, Ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính cho nhà n c: Ngay t lúc phát sinh, thu luôn luôn có công d ng là ph ng ti n đông viên ngu n tài chính cho nhà

n c, là ch c n ng c b n c a thu Nh ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính mà

qu ti n t t p trung c a nhà n c đ c hình thành, qua đó đ m b o c s v t ch t cho

s t n t i và ho t đ ng c a nhà n c Ch c n ng này đã t o ra nh ng ti n đ đ nhà

n c ti n hành phân ph i và phân ph i l i t ng s n ph m c a xã h i và thu nh p qu c dân trong xã h i Thu là m t ngu n chi m t tr ng l n nh t cho ngân sách nhà n c

Hai là, ch c n ng đi u ti t kinh t : Ch c n ng đi u ti t kinh t c a thu đ c

th c hi n thông qua vi c quy đ nh các hình th c thu thu khác nhau, xác đ nh đúng đ n

đ i t ng ch u thu và đ i t ng n p thu , xây d ng chính xác các m c thu ph i n p

có tính đ n kh n ng c a ng i n p thu , s d ng linh h at các u đãi và mi n gi m

thu

Trên c s đó, nhà n c kích thích các ho t đ ng kinh t đi vào qu đ o chung, phù h p l i ích c a xã h i Nh v y, b ng cách đi u ti t và kích thích, ch c n ng đi u

ti t kinh t c a thu đã đ c th c hi n

Gi a ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính và ch c n ng đi u ti t kinh t có

m i quan h g n bó m t thi t v i nhau Ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính quy

đ nh s tác đ ng và s phát tri n c a ch c n ng đi u ti t Ng c l i, nh s v n d ng đúng đ n ch c n ng đi u ti t kinh t đã làm cho ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính c a thu có đi u ki n phát tri n Ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính càng

t ng lên nh m đ m b o ngu n thu nh p cho nhà n c đã t o ra nh ng đi u ki n đ nhà

n c tác đ ng m t cách sâu r ng đ n các quá trình kinh t và xã h i i u này t o ra

ti n đ t ng thêm thu nh p cho các doanh nghi p và các t ng l p dân c , do đó m r ng

c s th c hi n ch c n ng huy đ ng ngu n l c tài chính

Cùng v i s th ng nh t đó, thì gi a hai ch c n ng này c a thu c ng không lo i

tr nh ng m t mâu thu n S t ng c ng ch c n ng huy đ ng t p trung tài chính làm cho m c thu nh p c a nhà n c t ng lên i u đó đ ng ngh a v i vi c m r ng kh

n ng c a nhà n c trong vi c th c hi n các ch ng trình kinh t - xã h i M t khác, vi c

t ng c ng ch c n ng huy đ ng m t cách quá m c s làm t ng gánh n ng thu và h u

qu c a nó là gi m đ ng l c phát tri n kinh t và làm xói mòn vai trò đi u ti t kinh t

Do v y, trong quá trình qu n lý thu , ho ch đ nh các chính sách thu m i giai

đo n phát tri n kinh t khác nhau c n ph i chú ý đ n m i quan h gi a ch c n ng đi u

ti t kinh t và ch c n ng huy đ ng ngu n tài chính c a thu

1.2.2 Phân lo i các lo i thu :là vi c s p x p các s c thu trong h th ng thu thành

nh ng nhóm khác nhau theo nh ng tiêu th c nh t đ nh Có nhi u tiêu th c phân lo i khác nhau, m i tiêu th c phân lo i có nhi u lo i thu khác nhau:

 Phân lo i theo đ i t ng ch u thu : C n c vào đ i t ng ch u thu có th chia h th ng thu thành ba lo i sau:

 Thu thu nh p: Thu thu nh p bao g m các s c thu có đ i t ng ch u thu

là thu nh p nh n đ c, thu nh p này đ c hình thành t nhi u ngu n khác nhau: thu

nh p t lao đ ng d i d ng ti n l ng, ti n công, thu nh p t ho t đ ng s n xu t kinh doanh d i d ng l i nhu n, l i t c c ph n…Do v y thu thu nh p c ng có nhi u hình

th c khác nhau : Thu thu nh p cá nhân, thu thu nh p do nh nghi p

 Thu tiêu dùng: Thu tiêu dùng là các lo i thu có đ i t ng ch u thu là

ph n thu nh p đ c mang tiêu dùng trong hi n t i Bao g m: thu tiêu th đ c bi t, thu giá tr gia t ng…

 Thu tài s n: Thu tài s n là các lo i thu có đ i tu ng ch u thu là giá tr tài

s n Bao g m, thu b t đ ng s n là thu tài s n đánh trên giá tr c a tài s n c đ nh, thu

đ ng s n là thu đánh trên tài s n chính

 Phân lo i theo ph ng th c đánh thu : Theo ph ng th c đánh thu thì h

th ng thu g m 2 lo i sau:

 Thu tr c thu: Thu tr c thu là lo i thu đánh tr c ti p vào thu nh p ho c tài

s n c a ng i n p thu Thu tr c thu bao g m: Thu thu nh p cá nhân, thu thu nh p doanh nghi p ,thu nhà đ t…

 Thu gián thu: Thu gián thu là lo i thu không tr c ti p đánh vào thu nh p

và tài s n c a ng i n p thu mà đánh m t cách gián ti p thông qua giá c hàng hóa và

d ch v Bao g m: Thu giá tr gia t ng ,thu tiêu th đ c bi t,thu xu t kh u và nh p

kh u

 Phân lo i theo m i quan h đ i v i kh n ng n p thu : C n c vào kh

n ng n p thu có th chia h th ng thu thành 2 lo i:

 Thu th c: Thu th c là lo i thu không d a vào kh n ng c a ng i n p thu Thu th c bao g m : Thu đi n th ,thu nhà c a,thu tài s n

 Thu cá nhân: Thu cá nhân là lo i thu d a trên kh n ng c a ng i n p thu , là thu đánh vào thu nh p c a ng i n p thu và đ c thu ngay t khâu phát sinh thu nh p ho c do khai báo Các lo i thu cá nhân bao g m: Thu thu nh p cá nhân, thu

l i t c, thu thu nh p công ty, thu doanh nghi p, thu l i nhu n siêu ng ch…

 Phân lo i theo ph m vi th m quy n v thu : Theo tiêu th c phân lo i này thì

h th ng thu có th đ c chia thành hai lo i:

 Thu trung ng: Là các hình th c thu do các c quan đ i di n chính quy n nhà n c trung ng ban hành

 Thu đ a ph ng: Là các hình th c thu do chính quy n đ a ph ng ban hành

1.3 M I QUAN H GI A K TOÁN VÀ THU :

 V i vai trò cung c p thông tin tài chính làm n n t ng cho vi c ra quy t đ nh kinh doanh, k toán là m t l nh v c g n li n v i m i ho t đ ng kinh t tài chính, tr thành

m t b ph n c u thành quan tr ng trong h th ng công c qu n lý, đi u hành và ki m soát các ho t đ ng kinh t

 Trong nh ng n m g n đây, n n kinh t th gi i đã và đang phát tri n theo xu

h ng toàn c u hóa ây là xu h ng phát tri n t t y u c a th gi i trong giai đo n

hi n nay và c trong t ng lai Ho t đ ng kinh doanh không ch di n ra trong ph m vi

t ng qu c gia mà đã phát tri n theo h ng h i nh p vào n n kinh t th gi i Các công

ty, t ch c tài chính, các nhà đ u t đ u tìm c h i đ xâm nh p và d ch chuy n đ u t vào các qu c gia khác t đó làm phát sinh vi c qu c t hóa th tr ng v n, th tr ng tiêu th , th tr ng lao đ ng … Toàn c u hóa đòi h i các quy t đ nh kinh t , dù đ c

đ a ra b t k n i nào trên th gi i, đ u ph i tính t i các y u t qu c t Tuy nhiên do

đ c đi m l ch s , kinh t , lu t pháp, v n hóa gi a các qu c gia khác nhau nên các thông tin tài chính th ng đ c so n th o theo các chu n m c và thông l gi a các qu c gia

có s khác bi t r t l n có th hi u, đo l ng, so sánh đ c các thông tin tài chính, cung c p thông tin tài chính giúp cho ho t đ ng đ u t tài chính thành công b t k s khác nhau v th i gian và không gian đ a lý qu là m t thách th c r t l n đ iv i k toán Và đây c ng chính là nguyên nhân thúc đ y các nhà thi t l p chu n m c k toán – các hi p h i k toán trên th gi i mà tiêu bi u là FASB và IASB – đang liên t c th c

hi n các d án h i t k toán đ th ng nh t các nguyên t c k toán trong vi c l p báo cáo tài chính, ban hành và ch nh s a các chu n m c k toán qu c t làm c s cho vi c xây d ng và hoàn thi n h th ng k toán các qu c gia khác, h n ch nh ng s khác

bi t xung đ t nhau gi a các qu c gia trên ph m vi toàn th gi i H i nh p v i th gi i, tranh th t i đa các c h i do toàn c u hóa mang l i là cách t t nh t đ giúp Vi t Nam rút ng n con đ ng phát tri n, thu h p kho ng cách và t ng b c đu i k p các n c tiên ti n v kinh t Vì th Vi t Nam luôn n l c xây d ng và phát tri n n n kinh t

qu c gia theo xu h ng này, thu hút th t nhi u v n đ u t t n c ngoài Mu n đ c

nh v y, Vi t Nam ph i c i ti n h th ng k toán cho phù h p v i các thông l qu c t , cung c p đ c nh ng thông tin trung th c và đáng tin c y giúp cho các nhà đ u t có

ni m tin khi đ a ra quy t đ nh

1.3.1 K toán lƠ công c c a thu : là công c đ xác đ nh đúng s thu ph i n p, cung c p thông tin cho vi c qu n lý thu c a Nhà n c và xác l p các c n c pháp lý

th hi n m c đ ch p hành pháp lu t c a các t ch c, c s , cá nhân s n xu t kinh doanh thông qua ch ng t k toán, tài kho n, s sách, báo cáo, ph ng pháp h ch toán và các c tính k toán

 Ch ng t k toán

 Ch ng t k toán là nh ng gi y t ph n ánh nghi p v kinh t , tài chính phát sinh và đã hoàn thành trong đ n v , làm c n c ghi chép vào s sách k toán Ch ng

t k toán g m có ch ng t g c và ch ng t ghi chép ban đ u Ch ng t g c th

hi n b n ch t c a nghi p v kinh t phát sinh Ch ng t ghi chép ban đ u th hi n thêm thông tin v nghi p v và phân lo i thông tin theo đ i t ng đ ghi vào s sách k toán Ch ng t k toán là c n c pháp lý quan tr ng giúp cho nhà qu n

lý trong t ch c, cá nhân s n xu t kinh doanh (g i chung là đ n v ) và c quan nhà

n c ki m tra k toán Ch ng t k toán là c s ch ng minh vi c ch p hành pháp

lu t c a đ n v Ch ng t là c n c xác đ nh các hành vi gian l n, bi n th tài s n,

tr n thu c a cá nhân trong đ n v và c a b n thân đ n v tr c pháp lu t

 Ch ng t k toán là c s pháp lý giúp cho c quan thu xác đ nh ph m vi

áp d ng, c n c tính thu ; t đó xác đ nh đúng, đ s thu ph i n p, s thu đ c

mi n, gi m; thu đ c hoàn l i t ngân sách nhà n c; đánh giá m c đ ch p hành pháp lu t c a đ n v Ph m vi áp d ng thu là ph m vi xác đ nh đ i t ng n p thu (t

ch c, cá nhân); đ i t ng ch u thu và đ i t ng không ch u thu (hàng hóa, d ch

v ) C n c tính thu là giá tính thu (ho c thu nh p ch u thu ) và thu su t t ng

ng C th :

o V i thu giá tr gia t ng, đ i v i các đ n v kê khai thu theo hình

th c kh u tr , ch ng t g c là c n c xác đ nh chính xác thu giá tr gia t ng đ u vào

đ c kh u tr , thu giá tr gia t ng đ u ra mà đ n v ph i n p cho nhà n c, th

hi n qua hóa đ n giá tr gia t ng đ u vào, hóa đ n đ u ra, ch ng t n p thu giá tr gia t ng hàng nh p kh u, ch ng t thanh toán qua ngân hàng c a hàng hóa xu t kh u,

hàng hóa, d ch v trên 20 tri u i v i đ n v áp d ng theo ph ng pháp tính tr c

ti p trên giá tr gia t ng, ch ng t giúp xác đ nh đ c giá tr gia t ng và thu su t

t ng ng đ tính toán đ c thu giá tr gia t ng ph i n p

o i v i thu thu nh p doanh nghi p, thông qua ch ng t là hóa đ n (đ u vào, đ u ra); h p đ ng kinh t cung c p hàng hóa d ch v (mua, bán), t khai h i quan

xu t kh u, nh p kh u; h p đ ng lao đ ng; b ng thanh toán l ng; b ng tính kh u hao; biên lai thu phí và l phí; biên b n ki m kê tài s n, hàng t n kho và các ch ng

t khác theo lu t đ nh đ xác đ nh đ c chi phí h p lý và doanh thu, thu nh p ch u thu

o i v i thu thu nh p cá nhân, ch ng t là c s xác đ nh đúng đ i t ng

n p thu (cá nhân có m c thu nh p đ n m c ph i ch u thu ) và thu nh p tính thu

Ch ng t ch y u g m có: h p đ ng lao đ ng, h p đ ng kinh t cung c p d ch v ,

b ng thanh toán l ng, phi u chi, quy t đ nh đi u chuy n công tác c a ng i n c ngoài, h chi u và các ch ng t khác th hi n thu nh p c a cá nhân

o i v i thu tiêu th đ c bi t: Ch ng t nh hóa đ n; t khai h i quan

xu t kh u, nh p kh u; ch ng t n p thu tiêu th đ c bi t c a nguyên li u s n xu t là c n c đ xác đ nh giá tính thu và thu su t t ng ng v i hàng hóa d ch v ch u thu

o i v i thu xu t kh u, nh p kh u: Các ch ng t : t khai hàng hóa nh p

kh u, t khai hàng hóa xu t kh u, h p đ ng kinh t mua bán hàng hóa, hóa đ n tài chính, là c s xác đ nh s thu xu t kh u, thu nh p kh u ph i n p Các ch ng t :

đ nh m c nguyên v t li u, ch ng t thanh toán qua ngân hàng c n thi t cho đ n v

đ c hoàn thu nh p kh u trong các tr ng h p theo lu t đ nh

o i v i thu tài nguyên: Ch ng t là c n c xác đ nh s n l ng tài nguyên th ng ph m khai thác, giá tính thu và thu su t t ng ng nh m tính thu tài nguyên ph i n p

o i v i các lo i thu khác (thu nhà, đ t; thu chuy n quy n s d ng

đ t,….) ch ng t cung c p các thông tin có tính pháp lý đ tính thu nh di n tích đ t,

Các tài kho n này ph n ánh c th t ng lo i thu phát sinh, đ c t p h p theo k k toán và k tính thu , th hi n m i quan h v ngh a v v i ngân sách nhà n c

 S sách k toán

 S sách k toán dùng đ ghi chép, h th ng và l u gi toàn b các nghi p v kinh t , tài chính đã phát sinh có liên quan đ n đ n v k toán S k toán g m s

t ng h p và s chi ti t, đ c m và ghi chép d a trên h th ng tài kho n k toán

 S k toán t ng ng tài kho n ph n ánh các lo i thu ghi chép và t ng h p

t ng lo i thu phát sinh trong đ n v theo k k toán và k tính thu Các s này cung

c p thông tin c th cho vi c l p và ki m tra báo cáo thu , báo cáo tài chính th

nh p doanh nghi p: c n c vào s doanh thu và thu nh p khác

o Chi phí h p lý đ c tr vào thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p:

c n c vào s k toán các tài kho n chi phí đ c m và ghi chép theo t ng đ i t ng

k toán (phân x ng s n xu t, b ph n qu n lý, b ph n bán hàng ), theo kho n

m c chi phí (giá v n, chi phí bán hàng, chi phí qu n lý, chi phí tài chính, chi phí khác), theo y u t chi phí (chi phí nguyên v t li u, ti n l ng ti n công, kh u hao tài

s n, chi phí d ch v mua ngoài, chi phí b ng ti n khác)

o Tình hình t ng gi m ngu n v n: s k toán theo dõi v n ch s h u, n

g m có: Báo cáo tài chính, báo cáo qu n tr , báo cáo thu , báo cáo tình hình th c

hi n d án, báo cáo th ng kê

 c quan thu có th qu n lý, đánh giá đ c tình hình ho t đ ng, tài chính

và đánh giá vi c ch p hành pháp lu t c a các đ n v n p thu (cá nhân, t ch c s n

xu t kinh doanh), Nhà n c quy đ nh các đ n v n p thu có ngh a v cung c p cho c quan thu các báo cáo thu đ nh k theo quy đ nh c a Lu t thu và các báo cáo tài chính theo quy đ nh c a Lu t k toán

o Báo cáo thu

Báo cáo thu đ c l p theo quy đ nh c a Lu t thu và đ c g i cho c quan thu

đ nh k hàng tháng, quý và n m Trên c s nh ng báo cáo này, c quan thu c p

nh t thông tin v s thu phát sinh, doanh thu bán hàng, tình hình s d ng hóa đ n,

t ng gi m v n, tình hình th c hi n các h p đ ng mua bán c a đ n v vào h s

qu n lý thu T đó có th đánh giá vi c ch p hành pháp lu t c a đ n v , phát hi n

nh ng nghi v n v gian l n, tr n thu đ có nh ng bi n pháp ng n ng a k p th i

o Báo cáo tài chính

n v có ngh a v cung c p báo cáo tài chính cho c quan thu đ nh k hàng

n m Báo cáo tài chính đ c l p và g i cho các c quan nhà n c theo quy đ nh t i Quy t đ nh 15/2006/Q -BTC ngày ngày 20 tháng 03 n m 2006 v vi c ban hành V

vi c ban hành Ch đ K toán doanh nghi p ho c Quy t đ nh 48/2006/Q -BTC ngày

14 tháng 9 n m 2006 v vi c ban hành Ch đ K toán Doanh nghi p nh và v a và

đ c s a đ i b sung theo Thông t 138/2011/TT-BTC ngày 4 tháng 10 n m 2011v/v

h ng d n s a đ i, b sung ch đ k toán doanh nghi p nh và v a ban hành kèm theo quy t đ nh s 48/2006/Q -BTC ngày 14/9/2006 c a B tr ng B Tài Chính Báo cáo tài chính g m có: B ng cân đ i k toán, K t qu ho t đ ng kinh doanh,

L u chuy n ti n t và thuy t minh báo cáo tài chính V i nh ng thông tin đ c cung

c p trên báo cáo tài chính, c quan thu có th đánh giá đ c tình hình tài chính; k t

qu ho t đ ng kinh doanh; vi c th c hi n ngh a v v i Nhà n c: thu phát sinh, thu đ c hoàn, thu đã n p; nh ng thông tin thay đ i c a đ n v trong niên đ ;

th ng kê các ch tiêu kinh t tài chính vào h s qu n lý thu nh m theo dõi, qu n lý và đánh giá

 Ph ng pháp h ch toán, c tính k toán

 Ph ng pháp h ch toán k toán thu

Ph ng pháp h ch toán k toán thu tuân th theo nguyên t c h ch toán k toán và nh ng quy đ nh c a các Lu t thu

o T l thu giá tr gia t ng đ u vào không đ c kh u tr t ng ng v i t

l doanh thu xu t kh u không thanh toán qua ngân hàng;

o T hu giá tr gia t ng đ u vào không đ c kh u tr t ng ng v i tr giá hang hóa, d ch v mua vào trên 20 tri u không thanh toán ngân hàng;

o Thu thu nh p doanh nghi p đ c mi n gi m trong các tr ng h p u đãi

đ u t m r ng t ng ng t l giá tr tài s n đ u t m r ng;

o T l , m c kh ng ch chi phí h p lý đ c tr vào thu nh p ch u thu thu

nh p doanh nghi p trong k tính thu ;

o Ph ng pháp xác đ nh giá tr gia t ng làm c n c tính thu giá tr gia t ng

đ i v i c s s n xu t kinh doanh áp d ng ph ng pháp tr c ti p: M c doanh thu n

đ nh, t l giá tr gia t ng n đ nh;

o Ph ng pháp xác đ nh thu thu nh p cá nhân đ i v i các c s n p thu theo c ch khoán: M c doanh thu n đ nh, t l thu nh p ch u thu n đ nh;

1.3.2 Lu t thu chi ph i đ n h th ng k toán doanh nghi p

Nhà n c qu n lý các doanh nghi p thông qua công c lu t pháp Thông qua công c k toán, doanh nghi p th c hi n ngh a v cung c p thông tin theo yêu c u

qu n lý cho Nhà n c

Thu là công c quan tr ng c a Nhà n c trong vi c đi u ti t ho t đ ng s n xu t kinh doanh theo đ nh h ng phát tri n chung Chính vì v y, Lu t thu tác đ ng tr c

ti p đ n h th ng k toán c a doanh nghi p, góp ph n t o nên các n i dung, bi u

m u, nguyên t c, ph ng pháp c a vi c ghi chép, ch ng t , tài kho n, s sách, báo cáo k toán, c tính Do v y, khi Lu t thu có s thay đ i thì s kéo theo s thay đ i

c a h th ng k toán doanh nghi p

Th c th , luôn luôn t n t i s khác bi t gi a các Chính sách Thu v i các quy đ nh trong các Chu n m c và Ch đ k toán trong b t k n n kinh t nào trên th gi i T i

Vi t Nam c ng v y, B Tài chính đã và đang xây d ng và hoàn thi n h th ng Chu n

m c k toán Vi t Nam (VAS) d a trên các Chu n m c k toán Qu c t (IAS) nh m đáp ng nhu c u thông tin tài chính k toán c a công chúng

Chu n m c k toán Vi t Nam s 17 - Thu thu nh p doanh nghi p đ c B Tài chính ban hành theo Quy t đ nh 20/2006/TT-BTC ngày 15/02/2005 và thông t s 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006 h ng d n chi ti t Chu n m c này là c s đ các doanh nghi p hi u và ng x phù h p nh t đ i v i các chênh l ch phát sinh gi a s

li u ghi nh n theo chính sách k toán do doanh nghi p l a ch n và s li u theo quy

Chênh l ch v nh vi n: là các kho n chênh l ch phát sinh khi th c hi n quy t toán

thu , c quan thu lo i hoàn toàn ra kh i doanh thu/chi phí khi xác đ nh thu nh p ch u thu trong k c n c theo lu t và các chính sách thu hi n hành Ví d Chênh l ch v nh

vi n do: Kho n chi phí qu ng cáo, ti p th v t m c kh ng ch 10% t ng chi phí trong

k ; Kho n chi phí không có hoá đ n, ch ng t h p l ch ng minh; Các kho n t n th t tài s n; … Các kho n chênh l ch v nh vi n không thu c đ i t ng đi u ch nh c a VAS

17

Chênh l ch t m th i: là các kho n chênh l ch phát sinh do c quan thu ch a ch p

nh n ngay trong k /n m các kho n doanh thu/chi phí đã ghi nh n theo chu n m c và chính sách k toán doanh nghi p áp d ng Các kho n chênh l ch này s đ c kh u tr

ho c tính thu thu nh p trong các k /n m ti p theo Các kho n chênh l ch t m th i

th ng bao g m các kho n chênh l ch mang tính th i đi m hay còn g i là chênh l ch theo th i gian; và các kho n u đãi thu có th th c hi n Ví d : Chênh l ch v chi phí

kh u hao do chính sách kh u hao nhanh c a doanh nghi p không phù h p v i quy đ nh

v kh u hao theo chính sách thu (Thông t 203); Chênh l ch phát sinh do chính sách ghi nh n doanh thu nh n tr c c a doanh nghi p v i quy đ nh c a chính sách thu ; Chênh l ch do các kho n chi phí ch a th c hi n nh trích tr c chi phí b o hành

nh ng ch a th c chi, trích tr c ti n l ng ngh phép nh ng ch a th c chi; … Các kho n chênh l ch t m th i là đ i t ng đi u ch nh c a VAS 17

L i nhu n k toán (Accounting Profit/Loss):

Theo VAS 17, l i nhu n k toán là l i nhu n ho c l c a m t k , tr c khi tr thu thu nh p doanh nghi p, đ c xác đ nh theo quy đ nh c a chu n m c k toán và ch đ

k toán L i nhu n k toán ph thu c r t nhi u vào các chính sách k toán mà doanh nghi p l a ch n phù h p v i các quy đ nh c a Chu n m c k toán và Ch đ k toán

áp d ng nh : chính sách kh u hao; chính sách phân b tài s n đã xu t dùng; chính sách ghi nh n doanh thu; chính sách và ph ng pháp t p h p chi phí, tính giá thành; Các chính sách này ph i đ c thuy t minh chi ti t trong ph n Thuy t minh Báo cáo tài chính

Chi phí thu thu nh p doanh nghi p ho c thu nh p thu thu nh p doanh nghi p

(Tax Expense or Income):

Chi phí thu thu nh p doanh nghi p (ho c thu nh p thu thu nh p doanh nghi p)

đ c xác đ nh b ng l i nhu n/l k toán (lo i tr Chênh l ch v nh vi n) nhân (x) v i

thu su t Thông th ng, theo Lu t thu c a Vi t Nam: Chi phí thu thu nh p doanh nghi p (ho c thu nh p thu thu nh p doanh nghi p) = L i nhu n/L k toán (lo i tr Chênh l ch v nh vi n) X 25% Khái ni m này r t quan tr ng, sau khi ban hành VAS

17, nó đánh d u b c ti n m i khi coi thu thu nh p là m t kho n chi phí, th hi n m t quan đi m “tài chính” r t rõ r t Quan ni m này s càng tr nên quan tr ng khi n n kinh t và th tr ng tài chính phát tri n m nh, thu là m t y u t chi phí quan tr ng và

t t y u khi xem xét và ra các quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t

Thu nh p ch u thu (Taxable Profit / Tax loss):

Theo VAS 17, Thu nh p ch u thu : Là thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p c a

m t k , đ c xác đ nh theo qui đ nh c a Lu t thu thu nh p doanh nghi p hi n hành và

là c s đ tính thu thu nh p doanh nghi p ph i n p (ho c thu h i đ c) Kho n chênh l ch gi a Thu nh p ch u thu và L i nhu n k toán chính là các kho n chênh

l ch v nh vi n và chênh l ch t m th i đã đ c đ c p

V n đ đ t ra là khi phát sinh các kho n chênh l ch t m th i, các doanh nghi p ghi

nh n chúng nh th nào trên báo cáo tài chính nh m đ m b o ph n ánh m t cách trung

th c và h p lý nh t tình hình tài chính c a mình Tr c khi ban hành VAS 17, các kho n chênh l ch v nh vi n và chênh l ch t m th i, khi phát sinh, đ c ghi nh n

gi m/t ng l i nhu n ch a phân ph i và ghi t ng/gi m thu thu nh p ph i n p m t cách

t ng ng Nh v y, trong k k toán các chênh l ch t m th i đ c đánh đ ng v i các chênh l ch v nh vi n, đi u này ch a ph n ánh đúng b n ch t c a các kho n chênh l ch

và làm sai l ch tình hình tài chính và k t qu kinh doanh trong k c a doanh nghi p VAS 17 đ a ra cách th c x lý đ i v i các kho n chênh l ch t m th i Các kho n chênh l ch t m th i này s t o ra các kho n chênh l ch v thu thu nh p ph i n p/ph i thu trong các k t ng lai T đó t o ra hai khái ni m: Tài s n thu thu nh p hoãn l i

và Thu thu nh p hoãn l i ph i tr Hai khái ni m này là hai kho n m c đ c trình bày

nh là m t kho n m c tài s n và công n trên b ng cân đ i k toán

Tài s n thu thu nh p hoãn l i (Deferred Tax Asset):

Chu n m c k toán Chung - VAS 01 có đ nh ngh a “Tài s n: Là ngu n l c do doanh nghi p ki m soát và có th thu đ c l i ích kinh t trong t ng lai” M t s kho n chênh l ch t m th i phát sinh s khi n cho doanh nghi p ph i n p thêm m t kho n thu thu nh p trong n m hi n hành so v i s li u k toán ghi nh n theo các chu n m c

và ch đ k toán Ví d : Chính sách kh u hao nhanh c a doanh nghi p khi n cho chi

phí kh u hao cao h n so v i m c kh u hao quy đ nh b i chính sách thu (Thông t 203), d n t i theo c quan thu , thu thu nh p ph i n p c a doanh nghi p n m hi n hành s cao h n so v i s li u k toán Tuy nhiên, nh ng chênh l ch t m th i d ng này

s khi n cho doanh nghi p ph i n p ít thu thu nh p h n trong nh ng k t ng lai so

v i s li u k toán i u đó có ngh a là doanh nghi p s thu đ c m t l i ích trong

t ng lai t vi c n p m t kho n thu nhi u h n trong n m hi n hành do các kho n chênh l ch t m th i t o ra Nh v y, kho n thu đã n p nhi u h n này, theo VAS 01, tho mãn đi u ki n ghi nh n nh m t kho n m c tài s n trên b ng cân đ i k toán

Thu thu nh p hoãn l i ph i tr (Deferred Tax Liability):

M t s kho n chênh l ch t m th i phát sinh s khi n cho doanh nghi p ph i n p m t kho n thu thu nh p ít h n so v i s li u k toán trong n m hi n hành Kho n thu thu

nh p ch a ph i n p này s ph i tr trong các k t ng lai Nh v y nó tho mãn đi u

ki n ghi nh n nh là m t kho n công n trên b ng cân đ i k toán theo đ nh ngh a công n t i VAS 01

T i Thông t 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006, B Tài chính đã ban hành tài kho n 243 và tài kho n 347 đ h ch toán Tài s n thu thu nh p hoãn l i và Thu thu

nh p hoãn l i ph i tr t ng ng Trong Thông t 28/2011/TT-BTC, B Tài chính

c ng đ ng th i b sung thêm tài kho n 821 - Chi phí thu thu nh p doanh nghi p, v i

02 tài kho n c p hai:

- Tài kho n 8211 - Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hi n hành

- Tài kho n 8212 - Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i

Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hi n hành (Current Tax):

Theo VAS 17, Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hi n hành là s thu thu nh p doanh nghi p ph i n p (ho c thu h i đ c) tính trên thu nh p ch u thu và thu su t thu thu nh p doanh nghi p c a n m hi n hành

Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i (Deferred Tax):

Chi phí Thu thu nh p hoãn l i: Là thu thu nh p doanh nghi p s ph i n p/thu trong t ng lai tính trên các kho n chênh l ch t m th i ch u thu thu nh p doanh nghi p trong n m hi n hành Chi phí thu thu nh p hoãn l i đ c tính b ng Tài s n thu thu nh p hoãn l i bù tr v i Công n thu thu nh p hoãn l i ph i tr

Chi phí/thu nh p thu thu nh p doanh nghi p (Tax Expense):

Chi phí thu thu nh p doanh nghi p (ho c thu nh p thu thu nh p doanh nghi p): Là

t ng chi phí thu thu nh p hi n hành và chi phí thu thu nh p hoãn l i (ho c thu nh p thu thu nh p hi n hành và thu nh p thu thu nh p hoãn l i) khi xác đ nh l i nhu n

 S khác bi t trong vi c ghi chép các nghi p v kinh t theo ch đ k toán

và theo Lu t thu :

Lu t thu và ch đ k toán cùng chi ph i đ n ho t đ ng c a doanh nghi p

N i dung c a Lu t thu và ch đ k toán có s khác bi t t ng đ i N m 2003 tr

v tr c, doanh nghi p c ng nh c quan qu n lý nhà n c ch a có s phân bi t rõ ràng s sai bi t gi a thu và k toán do ch a có quy đ nh c th Do v y ng i làm công tác k toán g p r t nhi u khó kh n trong vi c ghi chép nghi p v kinh t phát sinh đ m b o ph n ánh tình hình tài chính, k t qu ho t đ ng đúng quy đ nh c a ch

đ k toán và đ ng th i đúng theo quy đ nh c a Lu t thu M c dù ng i làm k toán

hi u rõ m t nghi p v n u theo ch đ k toán thì c n ph i ghi chép đ l i nhu n k toán ph n ánh đúng tình hình s n xu t kinh doanh, tuy nhiên theo quy đ nh c a Lu t thu thì không đ c ph n ánh nghi p v đó ho c ph n ánh nhi u h n ho c ph n ánh

ch m t ph n đ tính vào thu nh p ho t đ ng s n xu t kinh doanh N u làm theo quy đ nh c a ch đ k toán thì khi c quan thu khi thanh tra, ki m tra s không

nh ng không ch p nh n kho n m c đó mà còn x ph t vi ph m Do v y, ng i k toán th ng làm theo quy đ nh c a Lu t thu Trong quan đi m c a h , h làm nh

th nào mà c quan thu ch p nh n là đ c ch không nh t thi t ph i tuân th nghiêm ng t các quy đ nh k toán

T n m 2004 đ n nay, Nhà n c đã c th hóa s khác bi t gi a l i nhu n

k toán và thu nh p ch u thu , đ m b o vi c ph n ánh các nghi p v kinh t tài chính phát sinh tuân th đúng quy đ nh c a ch đ k toán và quy đ nh c a Lu t thu N m 2005, B tài chính ban hành chu n m c k toán s 17 "Thu thu nh p doanh nghi p" theo Quy t đ nh s 12/2005/Q -BTC ngày 15/02/2005 h ng d n

các nguyên t c, ph ng pháp k toán thu thu nh p doanh nghi p Thêm vào đó, B tài chính đã ban hành Thông t 128/2003/TT-BTC ngày 22/12/2003 h ng d n

th c hi n Ngh đ nh 164/2003/N -CP ngày 22/12/2003 c a Chính ph quy đ nh chi

ti t thi hành Lu t thu thu nh p doanh nghi p, trong Thông t đã ban hành "t khai

t quy t toán thu thu nh p doanh nghi p" h ng d n c th vi c đi u ch nh t l i nhu n k toán sang thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p Vì v y doanh nghi p

ph n ánh nghi p v kinh t phát sinh trong niên đ và l p báo cáo tài chính theo quy

đ nh c a ch đ k toán Khi l p báo cáo quy t toán thu , doanh nghi p s t đi u

ch nh các kho n m c đã ph n ánh sang các kho n m c theo quy đ nh c a Lu t thu đ tính ra thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p C quan thu s c n c vào "t khai

t quy t toán thu thu nh p doanh nghi p" đ thanh ki m tra c ng nh qu n lý thu thu nh p doanh nghi p Hi n nay, m u "t khai quy t toán thu thu nh p doanh nghi p" đã đ c s a đ i theo Thông t 123/2012/TT-BTC ngày 27/07/2012 c a B tài chính và Thông t 28 /2011/TT-BTC ngày 28 tháng 02 n m 2011 H ng d n thi hành m t s đi u c a Lu t Qu n lý thu , h ng d n thi hành Ngh đ nh s 85/2007/N -CP ngày 25/5/2007 và Ngh đ nh s 106/2010/N -CP ngày 28/10/2010 c a Chính ph

Trong đi u ki n hi n v n hành n n kinh t th tr ng có s qu n lý c a Nhà n c, h

th ng k toán đ c thi t l p v i m c đích cung c p thông tin tài chính chung nh t,

ph c v l i ích c a các ch th s d ng thông tin khác nhau Trong đó, m c đích cung

c p thông tin tài chính v ngh a v thu c a DN đ i v i NSNN là m t tr ng tâm,

nh ng không ph i là m c đích duy nh t S đ c l p t ng đ i gi a các quy đ nh c a chính sách thu nói chung và chính sách thu TNDN nói riêng v i các quy đ nh c a chu n m c và ch đ k toán, d n đ n khi s d ng thông tin k toán cho m c đích kê khai và quy t toán thu c n có quá trình phân tích và đi u ch nh cho phù h p

Thông th ng, vi c s d ng thông tin k toán khi qu t toán thu TNDN đ c th c

hi n qua 4 b c c b n:

(1) C n c vào báo cáo k t qu kinh doanh c a DN đ l p ch tiêu "T ng l i nhu n

k toán tr c thu TNDN" - Mã s A1 trên t khai quy t toán thu TNDN n m

(2) C n c vào các s k toán t ng h p và chi ti t v doanh thu, thu nh p và các kho n chi phí thu c các kho n m c chi phí nguyên v t li u tr c ti p, nhân công tr c

ti p, s n xu t chung và chi phí bán hàng, qu n lý DN, chi phí tài chính, chi phí khác đ

nh n di n các kho n thu nh p, chi phí có s khác bi t v quy đ nh ghi nh n gi a chu n

m c, ch đ k toán và chính sách thu

(3) L p các b ng kê phân tích, so sánh và xác đ nh các kho n chênh l ch đ i v i kho n doanh thu, thu nh p và chi phí có s khác bi t gi a ghi nh n và chi phí có s khác bi t gi a ghi nh n c a k toán v i chính sách thu

(4) S d ng thông tin trên các b ng kê phân tích so sánh doanh thu, chi phí đ l p các ch tiêu đi u ch nh c a t khai t quy t toán thu TNDN và xác đ nh thu nh p ch u thu TNDN (Các ch tiêu có mã s : B2 - B6 và B8 - B11 trên t khai quy t toán thu TNDN n m)

V nguyên t c, khi s d ng thông tin k toán đ kê khai thu TNDN có nhi u

ph ng pháp th c hi n khác nhau, trên c s hi u và v n d ng m i quan h gi a chu n

m c k toán, ch đ k toán v i chính sách thu TNDN hi n hành

 S khác nhau c b n các kho n m c t o ra l i nhu n k toán và thu

nh p ch u thu có th k đ n nh sau:

Doanh thu, thu nh p khác

M t là, nguyên t c ghi nh n doanh thu:

- Theo chu n m c k toán Vi t Nam s 14 " Doanh thu và thu nh p khác" (ban hành theo Quy t đ nh s 149/2001/Q -BTC ngày 31/12/2001 c a B Tài chính), doanh thu đ c ghi nh n khi th a mãn đ ng th i 5 đi u ki n:

 Doanh nghi p đã chuy n giao ph n l n r i ro và l i ích g n li n v i quy n s

h u s n ph m ho c hàng hóa cho ng i mua;

 Doanh nghi p không còn n m gi quy n qu n lý hàng hóa nh ng i s

h u ho c quy n ki m soát hàng hóa;

 Doanh thu đ c xác đ nh t ng đ i ch c ch n;

 Doanh nghi p đã thu đ c ho c s thu đ c l i ích kinh t t giao d ch bán hàng;

 Xác đ nh đ c chi phí liên quan đ n giao d ch bán hàng

-Theo quy đ nh c a Lu t thu :

 i v i hàng hóa: Khi doanh nghi p đã xu t hóa đ n ho c chuy n giao s

h u hàng hóa

 i v i d ch v : Khi doanh nghi p đã xu t hóa đ n ho c hoàn thành d ch v Hai là, nghi p v trao đ i hàng hóa d ch v đ l y hàng hóa d ch v t ng t v

b n ch t và giá tr

- Theo chu n m c k toán Vi t Nam s 14: Không ghi nh n doanh thu

- Theo Lu t thu : k toán ph i ghi nh n doanh thu, l p hóa đ n bán hàng theo quy

đ nh

Ba là, kho n ti n nh n tr c c a d ch v đã phát sinh liên quan đ n nhi u niên đ

k toán nh cho thuê tài s n, d ch v b o trì,

- Theo chu n m c k toán s 14: Ghi nh n doanh thu t ng ng giá tr tính trong

m t niên đ

- Theo Lu t thu : n v có th ch n m t trong hai cách: ghi nh n doanh thu

t ng ng ph n giá tr đ c phân b trong m t niên đ ho c ghi nh n toàn b giá

tr t ng ng kho n ti n đã nh n (Doanh thu cho thuê nhà nh n ti n tr c 1 lân)

B n là, Doanh thu ch a th c hi n c a kho n đánh giá chênh l ch t giá cu i k K toán ghi nh n vào doanh thu nh ng Lu t thu thì không ghi nh n vào thu nh p ch u thu

Chi phí

Trong niên đ s có m t s kho n m c chi phí đ c ghi nh n là chi phí k toán đ

tr vào l i nhu n k toán nh ng không ph i là chi phí h p lý đ tr vào thu nh p ch u thu doanh nghi p Có th k đ n các lo i chi phí sau:

M t là, ti n l ng, ti n công c a ch doanh nghi p t nhân, thành viên h p danh,

ch h cá th cá nhân kinh doanh Thù lao tr cho sáng l p viên, thành viên H i

đ ng qu n tr c a các công ty trách nhi m h u h n, công ty c ph n không tr c ti p tham gia đi u hành s n xu t

Hai là, các kho n chi không có hóa đ n, ch ng t theo quy đ nh c a Lu t thu

Ba là, các kho n ti n ph t vi ph m hành chính

B n là, các kho n chi theo quy đ nh c a Lu t thu đ c xem là không liên quan

đ n doanh thu và thu nh p ch u thu nh : chi ng h các đoàn th , t ch c xã h i,

ng h đ a ph ng, chi t thi n và các kho n chi khác không liên quan đ n doanh thu

 M i tr ng h p t n th t v t t , hàng hóa sau khi đ c đ n bù thi t h i,

bù đ p b ng qu d phòng tài chính thì ph n còn l i m i đ c đ a vào chi phí h p lý;

 Ti n n gi a ca v t quá l ng t i thi u c a công ch c Nhà n c;

 Ph c p đ ng ph c v t m c quy đ nh;

 B i d ng cho lao đ ng n sinh con v t m c quy đ nh;

 Chi phí lãi vay ngoài (không ph i vay t ngân hàng, t ch c tín d ng) v t quy đ nh;

 Ti n lãi vay đ c tr cho m c đích góp v n pháp đ nh, v n đi u l

 Chi phí kh u hao tài s n c đ nh v t m c quy đ nh

 Chi phí qu n lý kinh doanh do công ty n c ngoài phân b v t m c quy

đ nh

 Chi phí qu ng cáo, ti p th , ti p tân, khánh ti t, giao d ch, đ i ngo i, hoa

h ng môi gi i, h i ngh và các lo i chi phí khác theo th c chi v t quá quy đ nh

 Chi phí không h p lý khác

 Nguyên nhân d n đ n vi c áp d ng không đ ng nh t:

Do ng i làm k toán DN ch a nh n th c đúng v m i t ng quan gi a chu n m c,

ch đ k toán và chính sách thu TNDN

Vi c s d ng hóa đ n, ch ng t k toán gi a các DN còn tình tr ng ch m phát hành hóa đ n trong mua bán hàng hóa, d ch v gây ra nhi u khó kh n trong vi c t p h p

Chính sách thu TNDN hi n hành m c dù đã đ c s a đ i, b sung nhi u l n theo

h ng đ n gi n h n, d hi u, d áp d ng, song v n còn nhi u s khác bi t không c n thi t v i h th ng chu n m c và ch đ k toán

Còn t n t i nhi u kho n chi phí không đ c tr do b gi i h n b i lu t thu nh chi phí kh u hao, chi phí lãi vay, chi phí qu ng cáo khuy n m i, h i ngh , ti p khách

S khác bi t gi a chu n m c k toán và chính sách thu TNDN là m t t t y u khách quan, không ch Vi t Nam hi n nay, mà h u h t các n c v n hành n n kinh t theo

c ch th tr ng Tuy nhiên, chính sách thu TNDN c n ti p t c đ c hoàn thi n trên tinh th n đ n gi n hóa, ti n t i lo i tr các quy đ nh gi i h n các kho n chi phí đ c

tr V i vi c t ng c ng công tác qu n lý thu , vi c lo i b các gi i h n v chi phí

đ c tr s không làm gi m ngu n thu ch u thu đ n v khác)

i v i các DN, vi c hi u đúng m i quan h gi a s li u k toán và s li u kê khai, tính thu TNDN là r t c n thi t, t đó ch p nh n m t th c t khách quan là, s li u k toán c a DN không th s d ng tr c ti p cho m c đích thu mà luôn c n có s đi u

ch nh đ m b o phù h p v i th c ti n phát sinh i v i các DN nh và v a, vi c s

d ng các d ch v k toán và t v n thu chuyên nghi p là c n thi t đ nâng cao ch t

l ng k toán c ng nh công tác kê khai, quy t toán thu v i chi phí m c h p lý

K T LU N CH NG I



K toán là m t công c cung c p thông tin cho c quan thu trong vi c qu n

lý thu Các y u t c u thành c a h th ng k toán nh ch ng t , tài kho n, s sách, báo cáo, ph ng pháp h ch toán và các c tính k toán giúp tính toán, xác

đ nh đúng và đ s thu mà t ch c, cá nhân s n xu t kinh doanh có ngh a v n p cho ngân sách nhà n c Khi các y u t c u thành nên h th ng k toán thay đ i do s thay đ i c a ch đ k toán ho c do s thay đ i trong chính sách tài chính, chính sách ho t đ ng c a b n thân đ n v kinh doanh thì s nh h ng đ n s thu mà đ n

v ph i n p S thu có th t ng lên ho c gi m xu ng nh t th i trong t ng k tính thu nh t đ nh

ng th i, Lu t thu khi c i cách, đ i m i theo yêu c u c a tình hình th c t

và chi n l c phát tri n kinh t - xã h i, s làm thay đ i các y u t c u thành nên h

th ng k toán doanh nghi p nh thay đ i v bi u m u, các ph ng pháp tính thu Do v y, h th ng k toán và h th ng thu có m i quan h qua l i v i nhau, cùng chi ph i đ n ho t đ ng c a đ n v kinh doanh

CH NG II: TH C TR NG H TH NG K TOÁN DOANH NGHI P VÀ

CÔNG TÁC QU N LÝ THU THU HI N NAY

2.1.1 H th ng thu Vi t Nam hi n nay:

Ngành Thu Vi t Nam là h th ng c quan hành chính nhà n c đ c t ch c th ng

nh t t Trung ng đ n đ a ph ng, th c hi n qu n lý thu đ i v i các kho n thu ngân sách nhà n c theo quy đ nh c a pháp lu t, v i các s c thu , phí và l phí ch y u sau đây:

 Thu giá tr gia t ng;

 Thu tiêu th đ c bi t;

 Thu xu t kh u, thu nh p kh u;

 Thu thu nh p doanh nghi p;

 Thu thu nh p cá nhân;

 Thu tài nguyên;

 Thu s d ng đ t nông nghi p;

 Thu s d ng đ t phi nông nghi p;

 Thu b o v môi tr ng;

 Các kho n phí và l phí

Trong nh ng n m qua, vi c th c hi n thu ngân sách Nhà n c luôn hoàn thành v t m c

d toán giao và đ t đ c t c đ t ng thu khá, đóng góp tích c c vào vi c th c hi n các chính sách cân đ i v mô, m c tiêu phát tri n kinh t xã h i, đ m b o an ninh, qu c phòng và gi i quy t các v n đ an sinh xã h i Tuy nhiên, ý th c ch p hành pháp lu t v thu c a m t b

ph n ng i n p thu còn h n ch ; hi n t ng th t thu thu , n đ ng thu , chi m d ng ti n thu t i m t s l nh v c, đ a bàn v n còn; s ph i h p c a các ngành các c p v i c quan Thu

trong công tác qu n lý thu , trong vi c tuyên truy n pháp lu t thu , t o đi u ki n thu n l i cho

ng i n p thu , x lý các vi ph m pháp lu t v thu …

2.1.1.1 Thu Giá tr gia t ng

 Thu su t thu GTGT: Có 03 m c thu su t GTGT: 0%, 5%, 10%

 Ph ng pháp tính thu GTGT

Có 2 ph ng pháp tính thu GTGT là ph ng pháp kh u tr và ph ng pháp tr c

ti p: