Hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần thương mại đầu tư và xây dựng constrexim

26 CH NGă2:ăTH C TR NG H TH NG K TOÁN TRÁCH NHI MT I CỌNGăTYăCPăTH NGăM Iă UăT ăVẨăXỂYăD NG CONSTREXIM ..... Trung tâm chi phí đ c chia làm hai d ng là trung tâm chi phí tiêu chu n và...

B GIÁO D CăVẨă ẨOăT O

TR NGă I H C KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan t t c các n i dung chi ti t c a lu n v n này đ c trình bày theo k t c u và dàn ý c a tôi cùng v i s nghiên c u các tài li u liên quan, và s góp ý c a Ng i h ng d n khoa h c Th y TS Hu nh c L ng tài “Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty C Ph n Th ng M i u T và Xây D ng Constrexim” là công trình nghiên c u khoa h c đ c l p c a tôi và ch a

đ c công b trong b t k công trình khoa h c nào Các phân tích, s li u và k t

qu nêu trong lu n v n d a trên k t qu nghiên c u th c t , hoàn toàn trung th c, đúng v i ngu n trích d n

H c viên th c hi n

Lê Th M

M C L C

TRANG PH BÌA

L IăCAMă OAN

M C L C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M CăS ă , BI Uă

L I M U 1

CH NGă1:ăT NG QUAN V K TOÁN TRÁCH NHI M 5

1.1 Khái ni m và vai trò k toán trách nhi m 5

1.1.1 Khái ni m k toán trách nhi m 5

1.1.2 Vai trò và nhi m v c a k toán trách nhi m 6

1.2 S phân c p qu n lý và m i quan h v i k toán trách nhi m 7

1.2.1 S phân c p qu n lý 7

1.2.2M i quan h gi a phân c p qu n lý v i h th ng k toán trách nhi m 9

1.3 Các lo i trung tâm trách nhi m 9

1.3.1 Trung tâm chi phí 9

1.3.2 Trung tâm doanh thu 10

1.3.3 Trung tâm l i nhu n 11

1.3.4 Trung tâm đ u t 11

1.4 Các ch tiêuăđánhăgiáăthƠnhăqu c a các trung tâm trách nhi m 12

1.4.1 Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí 12

1.4.2 Ch tiêu đánh giá trách nhi m c a trung tâm doanh thu 13

1.4.3 Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm l i nhu n 14

1.4.4 Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm đ u t 15

1.5 BáoăcáoăđánhăgiáăthƠnhăqu c a các trung tâm trách nhi m 20

1.5.1 Báo cáo đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí 21

1.5.2Báo cáo đánh giá thành qu c a trung tâm doanh thu 21

1.5.3 Báo cáo đánh giá thành qu c a trung tâm l i nhu n 22

1.5.4 Báo cáo đánh giá thành qu c a trung tâm đ u t 22

1.6 M t s n iădungăliênăquanăđ n k toán trách nhi m 22

1.6.1 Phân lo i chi phí 22

1.6.2 L p d toán ngân sách 24

1.6.3 Phân b chi phí ph c v cho các báo cáo b ph n 25

1.6.4 Phân tích bi n đ ng chi phí 25

1.6.5 nh giá s n ph m chuy n giao 26

CH NGă2:ăTH C TR NG H TH NG K TOÁN TRÁCH NHI MT I CỌNGăTYăCPăTH NGăM Iă UăT ăVẨăXỂYăD NG CONSTREXIM 29

2.1T ng quan v Công ty CP Constrexim 29

2.1.1 Gi i thi u v công ty 29

2.1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n 29

2.1.1.2 Ch c n ng, nhi m v c a Công ty CP Constrexim 29

2.1.1.3 Quy mô ho t đ ng c a công ty 30

2.1.2 T ch c b máy qu n lýt iCông ty CP Constrexim 31

2.1.3 Gi i thi u s n ph m và quy trình s n xu t ngói t i Cty CP Constrexim 33

2.1.3.1 Gi i thi u s n ph m ngói Ruby 33

2.1.3.2 Quy trình s n xu t ngói màu Ruby 34

2.1.4 ánh giá s l c tình hình ho t đ ng kinh doanh c a công ty n m 2010 đ n n m 2012… 35

2.1.5 Thu n l i, khó kh n và ph ng h ng phát tri n 36

2.2 Th c tr ng k toán trách nhi m t i Công ty Constrexim 37

2.2.1 S phân c p qu n lý t i Công ty CP Constrexim 37

2.2.1.1 Ch c n ng, nhi m v c a ban giám đ c và các phòng ban 37

2.2.1.2 Tình hình t ch c công tác k toán t i Công ty CP Constrexim 40

2.2.2 Các trung tâm trách nhi m t i Công ty CP Constrexim 43

2.2.2.1 Trung tâm chi phí 43

2.2.2.2 Trung tâm doanh thu 44

2.2.2.3 Trung tâm l i nhu n 45

2.2.2.4 Trung tâm đ u t 45

2.2.3 Các ch tiêu đánh giá thành qu các trung tâm trách nhi m t i Công ty 45

2.2.3.1 Các ch tiêu đánh giá thành qu trung tâm chi phí t i Công ty 45

2.2.3.2 Các ch tiêu đánh giá thành qu trung tâm doanh thu 48

2.2.3.3 Các ch tiêu đánh giá thành qu trung tâm l i nhu n 50

2.2.3.4 Các ch tiêu đánh giá thành qu trung tâm đ u t 52

2.2.4 H th ng báo cáo đánh giá thành qu các trung tâm trách nhi m 52

2.2.4.1 H th ng báo cáo đánh giá thành qu trung tâm chi phí 52

2.2.4.2 H th ng báo cáo đánh giá thành qu trung tâm doanh thu 53

2.2.4.3 H th ng báo cáo đánh giá thành qu trung tâm l i nhu n 53

2.2.4.4 H th ng báo cáo đánh giá trung tâm đ u t 53

2.2.5 M t s n i dung liên quan đ n K toán trách nhi m 53

2.2.5.1 Công tác phân lo i chi phí 53

2.2.5.2 Công tác l p d toán có liên quan đ n các trung tâm trách nhi m 54

2.2.5.3 Phân b chi phí 57

2.3 ánhăgiáăth c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i Công ty 57

2.3.1 u đi m c a h th ng k toán trách nhi m 57

2.3.2 H n ch c a h th ng k toán trách nhi m 58

K T LU NăCH NGă2 61

CH NGă3:ăHOÀN THI N H TH NG K TOÁN TRÁCH NHI M T ICÔNG TY C PH NăTMă TăVẨăXDăCONSTREXIM 62

3.1 Cácăquanăđi măđ hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty C ph n Constrexim 62

3.1.1 Phù h p v i mô hình t ch c qu n lý c a công ty 62

3.1.2 Phù h p v i yêu c u và trình đ qu n lý 62

3.1.3 Phù h p và hài hòa gi a chi phí và l i ích 62

3.1.4 Phù h p v i c ch qu n lý c a n n kinh t Vi t Nam 63

3.1.5 Ph i đáp ng các yêu c u đ n giưn, d hi u, d th c hi n và cung c p thông

tin h u ích cho các nhà qu n tr 63

3.2 Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m 63

3.2.1 T ch c l i s phân c p qu n lý 64

3.2.2 T ch c l i các trung tâm trách nhi m 64

3.2.2.1 Hoàn thi n vi c xác đ nh trung tâm chi phí 64

3.2.2.2 Hoàn thi n vi c xác đ nh trung tâm doanh thu 66

3.2.2.3 Hoàn thi n vi c xác đ nh trung tâm l i nhu n 67

3.2.2.4 Hoàn thi n vi c xác đ nh trung tâm đ u t 67

3.2.3 Hoàn thi n h th ng ch tiêu đánh giá thành qu các trung tâm 68

3.2.3.1 Hoàn thi n h th ng ch tiêu đánh giá trung tâm chi phí 68

3.2.3.2 Hoàn thi n h th ng ch tiêu đánh giá trung tâm doanh thu 69

3.2.3.3 Hoàn thi n h th ng ch tiêu đánh giá trung tâm l i nhu n 69

3.2.3.4 Hoàn thi n ch tiêu đánh giá trung tâm đ u t 70

3.2.4 Hoàn thi n h th ng báo cáo đánh giá trung tâm trách nhi m 70

3.2.4.1 Hoàn thi n h th ng báo cáo đánh giá trung tâm chi phí 71

3.2.4.2 Hoàn thi n h th ng báo cáo đánh giá trung tâm doanh thu 74

3.2.4.3 Hoàn thi n h th ng báo cáo đánh giá trung tâm l i nhu n 75

3.2.4.4 Hoàn thi n h th ng báo cáo đánh giá trung tâm đ u t 77

3.2.5 M t s gi i pháp khác nh m hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m 79

3.2.5.1 Phân lo i chi phí 79

3.2.5.2 Hoàn thi n công tác l p d toán liên quan đ n trung tâm trách nhi m 82 3.2.5.3 Nâng cao trình đ nh n th c cho ban qu n lý và nhân viên các phòng ban v h th ng báo cáo trách nhi m 82

3.2.5.4T ch c ng d ng công ngh thông tin 83

K T LU NăCH NGă3 84

K T LU N CHUNG 85

RI : Residual Income (Thu nh p còn l i)

B ng 1.4: Ví d minh h a nh c đi m c a ROI khi đ u t cho d án m i 18

B ng 1.5: Ví d báo cáo thành qu d a trên RI c a m t trung tâm đ u t 20

B ng 1.6: Công th c tính và di n gi i bi n đ ng do kh i l ng và bi n đ ng do giá 26

B ng 2.1: Tình hình ho t đ ng kinh doanh c a công ty giai đo n 2010-2012 35

B ng 2.2: Ch tiêu đánh thành qu trung tâm chi phí kh i s n xu t t i công ty thông qua m t k t qu và hi u qu 45

B ng 2.3: B ng so sánh giá thành ngói m c và ngói màu s n ph m RB th c t v i

đ nh m c Quý 4 n m 2012 ( vt: ng) 46

B ng2.4: B ng so sánh chi phí bán hàng và QLDN th c t c a n m 2012 v i n m

2011 và so sánh chi phí th c t v i chi phí d toán n m 2012 47

B ng2.5: B ng so sánh doanh thu th c t c a n m 2012 v i n m 2011 và so sánh doanh thu th c t 2012 v i doanh thu d toánn m 2012 48

B ng2.6: B ng so sánh doanh thu th c t c a n m 2012 v i doanh thu d toán n m

B ng 3.2: Xác đ nh trung tâm chi phí kh i kinh doanh trong công ty 65

B ng 3.3: Xác đ nh trung tâm chi phí kh i qu n lý t i t ng công ty 66

B ng 3.4: Xác đ nh trung tâm chi phí kh i kinh doanh trong công ty 66

B ng 3.5: Xác đ nh trung tâm l i nhu n trong công ty 67

B ng 3.6: Tiêu chí và ch tiêu đánh giá trung tâm chi phí 68

B ng 3.7: Tiêu chí và ch tiêu đánh giá trung tâm doanh thu 69

B ng 3.8: Tiêu chí và ch tiêu đánh giá trung tâm l i nhu n 70

B ng 3.9: Tiêu chí và ch tiêu đánh giá trung tâm l i nhu n 70

B ng 3.10: Báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí kh i s n xu t 72

B ng 3.11: Báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí d toán kh i kinh doanh 73

B ng 3.12: Báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí d toán kh i qu n lý kinh doanh 74

B ng 3.13: Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm doanh thu 75

B ng 3.14: Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm l i nhu n 76

B ng 3.15: Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm l i nhu n c a toàn công ty 77

B ng 3.16: Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm đ u t 78

B ng 3.17: Báo cáo ROI, RI th c t c a trung tâm đ u t 79

B ng 3.18: B ng phân lo i các kho n chi phí phát sinh theo cách ng x t i kh i s n xu t 80

B ng 3.19: B ng phân lo i các kho n chi phí phát sinh theo cách ng x t i kh i kinh doanh và kh i qu n lý 81

DANH M CăCỄCăS ă , BI Uă

S đ 2.1 : S đ c c u t ch c Công ty CP Constrexim 31

S đ 2.2 : S đ quy trình s n xu t ngói màu Ruby t i công ty 34

S đ 2.3 : S đ t ch c b máy k toán t i công ty 41

Bi u đ 2.1: Tình hình ho t đ ng kinh doanh c a công ty giai đo n 2010-2012 35

L I M U

1 Tính c p thi t c aăđ tài

K toán trách nhi m là m t trong nh ng n i dung c b n c a k toán qu n tr ,

nó là m t trong nh ng công c qu n lý kinh t tài chính có vai trò quan tr ng trong

vi c t ch c, đi u hành và ki m soát các ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p KTTN giúp nhà qu n tr ki m soát và đánh giá đ c k t qu , hi u qu c a nh ng

b ph n trong doanh nghi p T đó KTTN giúp các nhà qu n tr các c p có nh ng thông tin h u ích đ đ a ra các quy t đ nh đúng đ n nh m đ t đ c m c tiêu chung

c a t ch c Bên c nh đó, KTTN còn thúc đ y, khuy n khích các nhà qu n tr phát huy đ c n ng l c qu n lý c a mình góp ph n nâng cao hi u qu qu n lý c a doanh nghi p

Vi t Nam hi n nay, vi c v n d ng KTTN vào các doanh nghi p v n còn

h n ch Trong n n kinh t h i nh p nh hi n nay, doanh nghi p mu n t n t i và phát tri n lâu dài đòi h i b n thân doanh nghi p ph i không ng ng nâng cao n ng

l c qu n lý và hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a mình Chính vì v y, vi c nghiên

c u và t ch c v n d ng h th ng KTTN trong ho t đ ng qu n lý c a các doanh nghi p là m t yêu c u c p thi t khách quan

Công ty C Ph n Th ng M i u T Và Xây D ng Constrexim (Công ty

CP Constrexim) là m t doanh nghi p s n xu t và phân ph i ngói màu Ruby Bên

c nh đó công ty còn ho t đ ng th ng m i trong vai trò là đ i lý c p m t phân ph i ngói màu CPac c a Công ty CPac Monier Thái Lan có nhà máy t i Bình D ng Khách hàng c a công ty t p trung ch y u khu v c mi n Nam, Tây nguyên và Nam Trung B

Qua vi c kh o sát th c tr ng h th ng KTTN t i Công ty CP Contrexim, tác

gi nh n th y vi c t ch c h th ng k toán trách nhi m t i công ty v n còn nhi u

h n ch , chính vì v y tác gi mu n v n d ng nh ng lý lu n c a k toán trách nhi m, đ ng th i tham kh o m t s công trình khoa h c đư công b đ hoàn thi n

h th ng k toán trách nhi m t i Công ty C Ph n Constrexim

- Không gian: Lu n v n nghiên c u h th ng k toán trách trách nhi m trong

ph m vi m t doanh nghi p c th đó là Công ty CP Constrexim

- Th i gian: Lu n v n s d ng s li u c a công ty trong giai đo n t n m

2010 đ n n m 2012.Trong đó t p trung ch y u là n m 2012 và n m 2011

3 M c tiêu nghiên c u

- H th ng l i các lý lu n liên quan đ n k toán trách nhi m

- Kh o sát và đánh giá th c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i Công ty CP Constrexim

- Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty CP Constrexim

4 Ph ngăphápănghiênăc u

- Lu n v n đ c nghiên c u trên c s ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng

c tr ng c a ph ng pháp này là coi m t s v t hay m t hi n t ng trong tr ng thái luôn phát tri n đ ng th i xem xét nó trong m i quan h v i các s v t và hi n

t ng khác

- Bên c nh đó, lu n v n còn s d ng ph ng pháp đ nh tính nh : ph ng pháp quan sát, thu th p thông tin, phân tích và so sánh đ i chi u đ làm sáng t n i dung nghiên c u v lý lu n, tình hình th c tr ng c a Công ty t đó đ a ra gi i pháp đ hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty

5 ụăngh aăkhoaăh c và ý ngh aăth c ti n c aăđ tài

- Ý ngh a khoa h c: Lu n v n là ngu n tài li u tham kh o cho các doanh nghi p

và các h c viên trong quá trình nghiên c u v công tác t ch c h th ng k toán trách nhi m

- Ý ngh a th c ti n: Giúp Công ty CP Constrexim có cái nhìn t ng quát và đúng

đ n đ hoàn thi n H th ng k toán trách nhi m t i doanh nghi p mình

6 T ng quan các nghiên c u có liên quan lu năv n

Khi nghiên c u v đ tài “Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công

ty CP Constrexim”, tác gi đư tham kh o m t s sách và công trình nghiên c u

tr c đó nh :

- Sách “ Mô hình báo cáo đánh giá trách nhi m qu n tr trong công ty niêm

y t” do nhóm tác gi PGS.TS Ph m V n D c – TS Hu nh c L ng – TS Tr n

V n Tùng – TS Ph m Xuân Thành – TS Tr n Ph c, NXB Ph ng ông xu t b n

n m 2010 Trong tài li u này, nhóm tác gi đư t ng quan l i nh ng lý lu n v h

th ng báo cáo k toán trách nhi m trong các công ty c ph n đ c bi t là các công

ty niêm y t, đ ng th i nêu lên nh ng đ c tr ng v công tác k toán và h th ng báo cáo k toán trách nhi m,các mô hình báo cáo đánh giá trách nhi m qu n tr và h

th ng báo cáo đánh giá trách nhi m qu n tr trong các công ty niêm y t

- Giáo trình “K toán qu n tr ” do T p th tác gi B môn K toán qu n tr -

Phân tích ho t đ ng kinh doanh, Khoa K toán – Ki m toán Tr ng i h c Kinh

T TP H Chí Minh, Nhà xu t b n Lao đ ng xu t b n n m 2011 ây là tài li u

r t có giá tr trong vi c nghiên c u k toán trách nhi m và các n i dung liên quan

đ n k toán trách nhi m nh d toán ngân sách, phân b chi phí b ph n ph c v

b n n m 2012 Giáo trình này là tài li u r t b ích cho vi c nghiên c u v vi c

đánh giá trách nhi m qu n lý, đánh giá thành qu các trung tâm trách nhi m

- Lu n v n Th c s k toán: “Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i

Công ty C Ph n á Núi Nh (NNC)” c a tác gi Nguy n Th c Loan đư b o v

n m 2011 tài t p trung nghiên c u lý lu n và tìm hi u th c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i công ty T đó đ a ra các gi i pháp đ hoàn thi n

- Lu n v n Th c s k toán: “M t s gi i pháp xây d ng và hoàn thi n h

th ng k toán trách nhi m t i Công ty C Ph n Dây Cáp i n Vi t Nam (CADIVI)” c a tác gi Lê Th Thu Trúc đư b o v n m 2010 tài t p trung nghiên c u lý lu n và tìm hi u th c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i công ty

T đó đ a ra các gi i pháp đ hoàn thi n

7 K t c u c a lu năv n

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n v n g m 3 ch ng:

Ch ng 1: T ng quan v k toán trách nhi m

Ch ng 2: Th c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i Công ty CP Constrexim

Ch ng 3: Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty CP Constrexim

CH NGă1:

T NG QUAN V K TOÁN TRÁCH NHI M

1.1 Khái ni m và vai trò k toán trách nhi m

1.1.1 Khái ni m k toán trách nhi m

Trong m i t ch c kinh doanh đ u ph i có c c u t ch c (ngo i tr các t

ch c có quy mô r t nh ) Theo đó, c c u t ch c là m t ch nh th các b ph n khác nhau, đ c chuyên môn hóa và có nh ng trách nhi m, quy n h n nh t đ nh,

có m i liên h ph thu c l n nhau và đ c b trí theo các c p qu n tr nh m th c

hi n các ch c n ng qu n tr và m c tiêu chung c a t ch c

S phân chia m t t ch c thành các b ph n giúp cho vi c qu n lý d dàng và

hi u qu h n Tuy nhiên, khi t ch c đ t t i quy mô và trình đ phát tri n nh t

đ nh làm cho m t ng i hay m t c p qu n tr không th đ m đ ng đ c m i công

vi c qu n tr thì h không th không phân quy n hay y nhi m công vi c cho các

c p qu n lý th p h n Nh v y, phân quy n là ho t đ ng phân ph i trách nhi m đ i

v i t ng công vi c đ c giao Phân quy n và vi c y nhi m công vi c là m t cách chính th c đ ng i đ c trao quy n ch u trách nhi m đ i v i nh ng công vi c c

th đ c giao

Qua hai n i dung nêu trên làm phát sinh ra v n đ làm sao đ đánh giá t t thành qu c a các b ph n c ng nh làm sao đ đánh giá đ c trách nhi m qu n lý

c a các nhà qu n tr các c p đ c phân quy n trong t ch c

T đây, đ h tr cho qu n lý đo l ng, ki m soát và đánh giá k t qu các b

ph n đ c phân quy n trong t ch c, KTQT v n d ng h th ng k toán trách nhi m

đ phân lo i c u trúc t ch c thành các trung tâm trách nhi m, trên c s đó đánh giá k t qu và hi u qu c a t ng b ph n d a trên trách nhi m đ c giao

Nh v y, K toán trách nhi m là h th ng k toán đ c thi t l p đ ghi nh n,

đo l ng k t qu ho t đ ng c a t ng b ph n trong t ch c, trên c s đó l p các báo cáo th c hi n nh m truy n đ t thông tin có th ki m soát theo ph m vi trách nhi m c a t ng nhà qu n tr nh m đ t đ c m c tiêu chung c a t ch c Hay nói cách khác, k toán trách nhi m là h th ng k toán t p h p k t qu theo t ng l nh

v c thu c trách nhi m cá nhân, nh m giám sát và đánh giá thành qu c a t ng b

ph n trong t ch c

1.1.2 Vai trò và nhi m v c a k toán trách nhi m

KTTN th c hi n vi c phân chia c u trúc c a m t t ch c thành nh ng trung tâm trách nhi m khác nhau đ đo l ng bi u hi n c a chúng Nó là công c đ đo

l ng k t qu ho t đ ng c a t ng b ph n trong t ch c, qua đó giúp nhà qu n tr

ki m soát và đánh giá trách nhi m qu n tr các c p khác nhau Vì v y, vai trò c a KTTN th hi n nh sau:

KTTN giúp nhà qu n lý xác đ nh s đóng góp c a t ng đ n v b ph n vào

l i ích c a toàn t ch c nh m cung c p m t c s cho vi c đánh giá ch t l ng v

k t qu ho t đ ng c a nh ng nhà qu n lý b ph n Bên c nh đó, do KTTN đ c s

d ng đ đo l ng k t qu ho t đ ng c a các nhà qu n lý cho nên nó s nh h ng

đ n cách th c th c hi n hành vi c a các nhà qu n lý này Ngoài ra, KTTN còn thúc

đ y các nhà qu n lý b ph n đi u hành b ph n c a mình theo h ng phù h p v i

m c tiêu chung c a toàn t ch c

Nh v y, KTTN có vai trò quan tr ng trong công tác ki m soát và đánh giá

hi u qu c a t ng b ph n trong t ch c C ng gi ng nh KTQT, KTTN có đ i

t ng s d ng thông tin là các nhà qu n tr t c p cao, c p trung và c p c s

m i c p qu n tr khác nhau, KTTN th hi n vai trò và có m c đích cung c p thông tin khác nhau c th nh :

- KTTN cung c p thông tin cho các nhà qu n tr c p cao trong vi c th c hi n

ch c n ng t ch c và đi u hành c a toàn doanh nghi p Nó xác đ nh các trung tâm trách nhi m, qua đó nhà qu n tr có th h th ng hóa các công vi c c a t ng trung tâm mà thi t l p các ch tiêu đánh giá KTTN giúp nhà qu n tr đánh giá và đi u

ch nh k ho ch c a các b ph n cho phù h p

- Còn c p qu n tr trung gian, KTTN cung c p thông tin cho vi c th c hi n

ch c n ng ki m soát qu n lý và ki m soát tài chính Thông qua KTTN, nhà qu n

tr có th phân tích, đánh giá th c hi n c a t ng b ph n v i các ch tiêu v doanh thu, chi phí và l i nhu n Thông tin KTTN cho bi t vi c th c hi n k ho ch c a

li u, nhân l c máy móc, th i gian yêu c u hoàn thành công vi c…); các ngu n l c

đó s d ng nh th nào? Có hi u qu không? M c đ hoàn thành ra sao

Trong m t t ch c, nhi m v c a các nhà qu n tr là xác đ nh m c tiêu, chi n

l c kinh doanh, xây d ng k ho ch và th c hi n k ho ch sao cho đ t đ c m c tiêu đ ra ng th i th ng xuyên ki m tra đánh giá vi c th c hi n m c tiêu chung c a t ch c thông qua các ch tiêu phân tích, tính toán hi u qu c a các b

ph n, s n ph m,… T nhi m v đó c a nhà qu n tr , h th ng KTTN đ c thi t

l p đ ghi nh n, đo l ng k t qu ho t đ ng c a t ng b ph n, t ng trung tâm trách nhi m trong m t t ch c, nh m giúp nhà qu n tr ki m soát ho t đ ng c a t ng b

ph n, đ ng th i đánh giá trách nhi m qu n lý c a các c p M t h th ng KTTN t t không ch cung c p thông tin cho các nhà qu n lý c n, mà nó còn đ c s d ng đ

ki m soát ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a t ch c

1.2 S phân c p qu n lý và m i quan h v i k toán trách nhi m

1.2.1 S phân c p qu n lý

Phân c p qu n lý là s phân chia hay y thác b t quy n hành c a nhà qu n tr

c p trên cho các nhà qu n tr c p d i Trong qu n tr , phân c p qu n lý còn đ c

g i là phân quy n th c hi n các ch c n ng qu n lý c a mình, nhà qu n lý c p trên s giao quy n ra quy t đ nh cho c p qu n lý th p h n trong quá trình ho t

đ ng c a doanh nghi p Khi đó quy n ra quy t đ nh và ch u trách nhi m đ c phân

đ u trong toàn t ch c M i c p qu n lý khác nhau đ c quy n ra quy t đ nh và

ch u trách nhi m trong ph m vi quy n h n và trách nhi m c a mình

Khi ti n hành phân c p qu n lý, n u doanh nghi p chia ra quá nhi u c p s có

th d n đ n b máy t ch c c ng k nh, ho c n u t p trung quá nhi u quy n quy t

đ nh m t n i s làm gi m hi u qu ho t đ ng Vì th , nhà qu n lý c n ph i cân

nh c gi a u đi m và khuy t đi m khi th c hi n vi c phân c p đó

 uăđi m c a phân c p qu n lý

Khi t ch c có s phân c p qu n lý rõ ràng, nhà qu n lý c p cao s không

ph i gi i quy t các v n đ v vi c chi ti t x y ra hàng ngày, h t p trung vào

nh ng công vi c chi n l c, l p các k ho ch dài h n và đi u ph i các ho t đ ng

c a các b ph n trong t ch c, đ m b o vi c th c hi n các m c tiêu chung

S phân c p qu n lý còn giúp cho nhà qu n lý các c p có s đ c l p t ng

đ i trong đi u hành công vi c c a mình, phát tri n k n ng, nâng cao ki n th c chuyên môn, t ng nhanh kh n ng ng x các tình hu ng đ t ng t c đ ho t đ ng

c a m i b ph n, t ch c và t p d t v k n ng qu n lý khi đ c th ng ti n trong

t ch c

Ngoài ra, s phân c p qu n lý còn giúp cho nhà qu n lý các c p có s hài lòng trong công vi c t đó đ ng viên đ c n ng l c, đóng góp tích c c c a ng i

qu n lý trong vi c n l c hoàn thành nhi m v c a mình

 Khuy tăđi m c a phân c p qu n lý

Bên c nh nh ng u đi m c a vi c phân c p qu n lý, thì nó c ng còn t n t i

nh ng khó kh n nh sau:

Vi c phân c p càng nhi u thì càng khó ki m soát Th m chí n u ki m soát không t t, phân c p qu n lý còn có th d n đ n tuân th sai l ch các m c tiêu chung c a toàn doanh nghi p B i vì, s phân c p qu n lý t o nên s đ c l p t ng

đ i các b ph n, nên các nhà qu n lý t ng b ph n th ng không bi t đ c các quy t đ nh c a h nh h ng đ n doanh nghi p nh th nào đ n các b ph n khác trong t ch c H n n a, vi c phân c p qu n lý khi n h ch t p trung vào l i ích

c a b ph n mình và h th ng không xem xét quy t đ nh đó có nh h ng đ n

m c tiêu chung c a doanh nghi p hay không

1.2.2 M i quan h gi a phân c p qu n lý v i h th ng k toán trách nhi m

Trong m t t ch c, s phân c p qu n lý g n li n v i vi c xác đ nh nhi m v các c p qu n lý Do đó, khi s phân c p qu n lý đ c th hi n rõ ràng - nó s là

c s giúp cho H th ng k toán trách nhi m đánh giá thành qu c a các c p qu n

lý các b ph n t t h n

Bên c nh s tác đ ng t phía phân c p qu n lý đ n h th ng k toán trách nhi m, thì h th ng KTTN c ng có s tác đ ng t ng h đ n s phân c p qu n lý

S tác đ ng t ng h đ c th hi n, m t khi h th ng k toán trách nhi m thi t l p

đ c m t h th ng ch tiêu, công c , báo cáo thành qu h u hi u Khi đó, nó s góp ph n hoàn thi n s phân c p qu n lý trong t ch c

1.3 Các lo i trung tâm trách nhi m

Trung tâm trách nhi m là m t ch c n ng hay m t b ph n trong t ch c, đ t

d i s lưnh đ o c a m t nhà qu n tr , ch u trách nhi m tr c ti p v i k t qu c a

ch c n ng đó hay b ph n đó H th ng k toán trách nhi m có 4 lo i trung tâm trách nhi m là: trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm l i nhu n và trung tâm đ u t

1.3.1 Trung tâm chi phí

Trung tâm chi phí là trung tâm trách nhi m mà ng i qu n lý ch ch u trách nhi m, ho c ch có quy n ki m soát đ i v i chi phí phát sinh trung tâm, không có quy n h n đ i v i vi c tiêu th và đ u t v n

c x p vào lo i trung tâm chi phí là các chi phí phát sinh các phân

x ng s n xu t, các phòng ban ch c n ng (nh phòng k toán, phòng hành chính nhân s và phòng kinh doanh)

Trung tâm chi phí là ph m vi c b n c a h th ng xác đ nh chi phí, là đi m

xu t phát c a các ho t đ ng nh : Phân lo i chi phí th c t phát sinh (c th là phân

lo i chi phí thành bi n phí và đ nh phí; phân lo i chi phí thành chi phí ki m soát

đ c và chi phí không ki m soát đ c); L p d toán chi phí và So sánh chi phí

th c t v i chi phí d toán

Trung tâm chi phí đ c chia làm hai d ng là trung tâm chi phí tiêu chu n và

trung tâm chi phí d toán

 Trung tâm chi phí tiêu chu n: là trung tâm chi phí mà các y u t chi phí và các m c hao phí v các ngu n l c s d ng đ s n xu t m t đ n v s n ph m, d ch

v đ u đ c xây d ng đ nh m c c th Nhà qu n tr trung tâm chi phí tiêu chu n

có trách nhi m ki m soát chi phí th c t phát sinh, đ đ m b o k ho ch s n xu t

c ng nh đ m b o k ho ch chi phí cho t ng đ n v s n ph m, d ch v Trung tâm chi phí tiêu chu n đ c nh n bi t trên c s có th xác đ nh, đo l ng m t cách

ch c ch n đ u ra và có th xác đ nh đ c m c các đ u vào c n thi t đ s n xu t ra

m t đ n v đ u ra Ví d , m t phân x ng s n xu t là trung tâm chi phí tiêu chu n

vì giá thành m i đ n v s n ph m t o ra có th xác đ nh thông qua đ nh m c chi phí nguyên v t li u tr c ti p, đ nh m c nhân công tr c ti p và đ nh m c chi phí s n

xu t chung

 Trung tâm chi phí d toán: là trung tâm chi phí mà đ u ra không th l ng hóa đ c b ng ti n m t cách chính xác và m i quan h gi a đ u ra v i đ u vào trung tâm này không ch t ch Ví d , các phòng ban thu c b ph n gián ti p t o ra

s n ph m nh phòng nhân s , phòng k toán,…Các kho n chi phí này th ng đ c

đ t ra c đ nh cho m i phòng ban, s thay đ i n u có c a các kho n chi phí này

c ng không làm nh h ng đ n n ng su t các phân x ng s n xu t

1.3.2 Trung tâm doanh thu

Trung tâm doanh thu là trung tâm trách nhi m mà ng i qu n lý ch có trách nhi m v i doanh thu c n t o ra, không ch u trách nhi m v i l i nhu n và v n đ u

t Trung tâm doanh thu có quy n quy t đ nh công vi c bán hàng trong khung giá

c cho phép đ t o ra doanh thu cho doanh nghi p

Trung tâm này th ng đ c g n v i b c qu n lý c p trung ho c c p c s , đó

là các b ph n kinh doanh trong đ n v nh các chi nhánh tiêu th , khu v c tiêu

th , c a hàng tiêu th , nhóm s n ph m,…

Khi xác đ nh ch tiêu đánh giá trung tâm doanh thu, c n xem xét giá thành s n

ph m đ khuy n khích trung tâm này t o ra l i nhu n ch không ch đ n thu n là

t o ra doanh thu Các chính sách bán hàng th ng đi cùng chi t kh u gi m giá

hàng bán khi bán hàng s l ng l n, hay th c hi n các chi n d ch qu ng cáo, khuy n m i Các ho t đ ng này s làm t ng doanh thu nh ng đ u làm gi m l i nhu n mà doanh nghi p ch ch p nh n trong m t th i gian kinh doanh có h n Nh

v y, trung tâm này ph i có chính sách bán hàng, không ch d a trên tình hình th

tr ng mà còn d trên giá thành, chi phí và các m c tiêu lâu dài c a công ty

1.3.3 Trung tâm l i nhu n

Trung tâm l i nhu n là trung tâm trách nhi m mà nhà qu n lý ch đ c quy n

ra quy t đ nh đ i v i l i nhu n đ t đ c trong trung tâm đó Ngoài ra, do l i nhu n

b ng doanh thu tr chi phí nên các nhà qu n lý c a trung tâm l i nhu n còn có trách nhi m c v doanh thu và chi phí phát sinh trung tâm đó

Trung tâm trách nhi m l i nhu n th ng đ c g n v i b c qu n lý c p trung,

đó là giám đ c đi u hành trong công ty, các đ n v kinh doanh trong t ng công ty

nh các công ty ph thu c, các chi nhánh,…

N u nhà qu n lý không có quy n quy t đ nh m c đ đ u t t i trung tâm c a

h , thì tiêu chí l i nhu n đ c xem là tiêu chí thích h p nh t đ đánh giá k t qu

th c hi n c a trung tâm này

1.3.4 Trungătơmăđ uăt

Trung tâm đ u t là trung tâm trách nhi m mà nhà qu n lý ngoài vi c ph i

ch u trách nhi m v i chi phí, doanh thu, l i nhu n c a trung tâm, h còn ph i ch u trách nhi m đ i v i v n đ u t và kh n ng huy đ ng các ngu n tài tr Do v y, nhà

qu n tr trung tâm đ u t đ c quy n ra các quy t đ nh v v n đ u t

Trung tâm đ u t g n v i b c qu n lý c p cao nh H i đ ng qu n tr công ty, các công ty con đ c l p,…

Nh v y, trong th c t tùy theo tình hình ho t đ ng th c ti n và s phân c p

qu n lý c a doanh nghi p đ xác đ nh đ m i b ph n trong t ch c là trung tâm

lo i gì C th h n, đ có th phân lo i các b ph n, đ n v trong t ch c vào các trung tâm trách nhi m nào thì nên c n c vào nhi m v chính c a b ph n, đ n v

đó, ngoài ra còn c n c vào quan đi m c a nhà qu n tr c p cao nh t

1.4 Các ch tiêu đánhăgiáăthành qu c a các trung tâm trách nhi m

đánh giá đ c thành qu các trung tâm trách nhi m, nhà qu n tr s d a trên m t k t qu và m t hi u qu c a các trung tâm, t đó so sánh k t qu và hi u

qu gi a th c t đ t đ c v i d toán (ho c đ nh m c) đư đ ra, gi a s li u th c

hi n trong n m so v i s li u th c hi n n m tr c T đó, nhà qu n tr s bi t đ c chêch l ch tuy t đ i l n t ng đ i c a các ch tiêu trên, đ ng th i xem xét chêch

l ch nào là thu n l i và chêch l ch nào là b t l i đ đánh giá trách nhi m c a các trung tâm đó

1.4.1 Ch tiêuăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trung tâm chi phí

Trung tâm chi phí g m hai d ng c b n đó là trung tâm chi phí tiêu chu n (đ nh m c) và trung tâm chi phí d toán (tùy ý) nh đư trình bày t i m c 1.3.1

“Trung tâm chi phí”

Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí tiêu chu n đ c th hi n thông qua m t k t qu và m t hi u qu nh sau:

B ng 1.1: Ch tiêuăđánhăgiáăthƠnhăqu trung tâm chi phí tiêu chu n thông qua

m t k t qu và m t hi u qu

Ph ngă di nă

M tăk tăqu M c đ hoàn thành k ho ch s n l ng s n xu t đúng th i h n

và tiêu chu n k thu t quy đ nh

v t li u, nhân công, kh u hao máy móc thi t b )

i v i trung tâm chi phí d toán- trung tâm có chi phí mà đ u ra không th

l ng hóa đ c b ng ti n m t cách tr c ti p (ch ng h n nh đ u ra c a phòng k

toán là các báo cáo) Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí d toán

đ c th hi n thông qua m t k t qu và m t hi u qu nh sau:

B ng 1.2: Ch tiêuăđánhăgiáăthƠnhăqu trung tâm chi phí d toán thông qua

d a vào kh n ng ki m soát chi phí c a các nhà qu n lý b ph n

Nh v y, đ đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí d toán nhà qu n lý s

d a vào chêch l ch tuy t đ i l n t ng đ i gi a chi phí th c t v i chi phí d toán Bên c nh đó, có th đánh giá thành qu c a trung tâm thông qua m c đ hoàn thành m c tiêu đư đ ra

1.4.2 Ch tiêuăđánhăgiáătrách nhi m c a trung tâm doanh thu

Trách nhi m c a nhà qu n tr trung tâm doanh thu là t ch c ho t đ ng tiêu

th s n ph m, d ch v sao cho doanh thu trong k đ t đ c nhi u nh t Theo đó, nhà qu n tr s d ng ch tiêu m c chêch l ch gi a doanh thu th c t đ t đ c so

v i d toán c a b ph n đ xem xét tình hình th c hi n d toán tiêu th

Ngoài ra, do đ u ra c a trung tâm doanh thu đ c l ng hóa b ng ti n, nh ng

đ u vào thì trung tâm này không ch u trách nhi m v giá thành s n ph m, d ch v hay giá v n hàng bán Trong khi đó chi phí phát sinh t i trung tâm doanh thu thì không th so sánh đ c v i doanh thu c a trung tâm Vì v y, đ đo l ng thành

qu ho t đ ng c a trung tâm này, chúng ta s s d ng ch tiêu m c chêch l ch chi phí th c t và chi phí d toán c a trung tâm

Các ch tiêu đánh giá thành qu trung tâm doanh thu thông qua m t k t qu

qu c a trung tâm doanh thu

Nh v y, đ i v i trung tâm doanh thu nhà qu n lý b ph n ph i ch u trách nhi m v m c tiêu th c a mình, bên c nh đó ph ng pháp đánh giá trung tâm này

c ng s d ng ph ng pháp phân tích tình hình th c hi n doanh thu gi a th c t và

d toán, gi a k này và k tr c; so sánh các chi phí đ u vào t i trung tâm đ đánh giá hi u qu ho t đ ng c a trung tâm liên quan đ n vi c bán hàng và tiêu th s n

ph m

1.4.3 Ch tiêuăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trung tâm l i nhu n

Trách nhi m c a nhà qu n tr c a trung tâm l i nhu n là t ch c ho t đ ng kinh doanh sao cho l i nhu n đ t đ c là cao nh t Trung tâm l i nhu n là t ng

h p c a trung tâm doanh thu và trung tâm chi phí Cho nên, ngoài các ch tiêu đ c

s d ng hai trung tâm trên còn s d ng các ch tiêu nh :

M c chêch l ch l i nhu n th c hi n so v i k ho ch đ c giao (c s tuy t

đ i và s t ng đ i)

Trong đó:

 M c t ng/ gi m l i nhu n = LN th c t - LN k ho ch

 T l hoàn thành k ho ch l i nhu n = LN th c t /LN k ho ch

Bên c nh đó, l i nhu n là ph n còn l i c a doanh thu sau khi tr đi chi phí

Do đó, doanh thu và chi phí là hai nhân t có nh h ng tr c ti p đ n l i nhu n đánh giá chính xác k t qu c a m t trung tâm l i nhu n, KTQT tr c h t s xác

đ nh ph m vi chi phí mà nhà qu n tr trung tâm có ki m soát đ c r i áp d ng

ph ng pháp phân tích bi n đ ng chi phí i v i ch tiêu doanh thu, KTQT đánh giá hai khía c nh:

- Có đ t đ c m c tiêu th d toán hay không?

- Giá bán có đúng nh d toán hay không?

- C c u hàng bán có đúng nh d toán hay không? (tr ng h p kinh doanh nhi u lo i s n ph m)

Khi đánh giá chênh l ch (n u có) gi a doanh thu th c hi n so v i doanh thu

d toán, nhà qu n lý c n th c hi n phân tích xác đ nh các nhân t nh h ng đ n doanh thu theo công th c:

P1Q1 - P0Q0 = chênh l ch gi a DT th c hi n so v i DT d toán

Công th c (1) ph n ánh nh h ng c a giá bán

Công th c (2) ph n nh nh h ng c a l ng bán

V i: P1Q1 - Doanh thu th c hi n; P0Q0 - Doanh thu d toán

P1 - Giá bán th c hi n; P0 - Giá bán d toán

Q1 - L ng bán th c hi n; Q0 - L ng bán d toán

1.4.4 Ch tiêuăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trung tâm đ uăt

V b n ch t có th xem trung tâm đ u t là m t d ng m r ng c a trung tâm

l i nhu n, trong đó nhà qu n tr có nhi u quy n h n và trách nhi m h n, vì ngoài

bán, chi phí … h còn có quy n ki m soát và đ a ra các quy t đ nh v v n đ u t

c a doanh nghi p Do đó đ đánh giá thành qu ho t đ ng c a trung tâm đ u t , ngoài ch tiêu l i nhu n, c n có các ch tiêu đánh giá đ c kh n ng sinh l i g n

v i các tài s n đ c s d ng đ t o ra l i nhu n cho c đông nh : T su t l i nhu n trên v n đ u t (return on investment - ROI), L i nhu n còn l i (residual income – RI)

 T l l i nhu n trên v n s d ng bình quân (ROI)

Ch tiêu ROI cho bi t có bao nhiêu l i nhu n đư đ c t o ra so v i giá tr c a các ngu n l c đ u t , công th c tính:

Nhân t (1) ph n ánh kh n ng sinh l i c a doanh thu N u t l lãi trên

doanh thu c a m t b ph n t ng và các y u t khác không thay đ i thì t l l i nhu n/v n đ u t c a b ph n đó s t ng Thí d , m t b ph n có th thay đ i c

c u s n ph m b ng cách t ng t l s n ph m sinh l i cao trong c c u đó Nh v y,

t l lưi trên doanh thu t ng và ROI c ng t ng theo

Nhân t (2) ph n ánh tính hi u qu c a vi c s d ng v n, th hi n b ng t l

t o ra doanh thu c a t ng đ ng v n M i đ ng v n càng t o ra nhi u đ ng doanh thu thì vi c s d ng v n càng hi u qu N u h s quay vòng v n t ng mà các y u

t khác không đ i thì ROI s t ng Thí d , m t b ph n có th làm t ng doanh thu

b ng các đ t khuy n mưi đ c bi t ho c b ng vi c gi m hàng t n kho, c hai cách này đ u làm t ng h s quay vòng v n

doanh thu) (1)

(H s vòng quay c a

v n s d ng) (2)

L i nhu n đ c s d ng trong công th c trên là lãi thu n tr c thu thu nh p doanh nghi p và tr c lãi vay Lý do s d ng ch tiêu lãi thu n t ho t đ ng là đ phù h p v i doanh thu và v n ho t đ ng đư t o ra nó và đ làm c s xác đ nh s

Gi i pháp hi u qu nh t đ t ng t l hoàn v n là gi m các kho n chi phí ho t

đ ng, bao g m c bi n phí và đ nh phí Gi m bi n phí thông qua vi c th c hi n t t

đ nh m c chi phí các khâu, các b ph n Gi m đ nh phí thông qua vi c t ng kh i

l ng s n ph m s n xu t tiêu th c ng nh xác l p m t c c u s n ph m s n xu t tiêu th h p lý, xác l p m t ngân sách đ nh phí thích h p

- Gi m v n ho t đ ng

Gi m v n ho t đ ng bao g m c v n l u đ ng và v n c đ nh Gi m v n l u

đ ng ph i đ t tr ng tâm vào vi c gi m các lo i hàng t n kho không h p lý gây

đ ng v n, ch duy trì m t m c t i thi u hàng t n kho đ cho quá trình ho t đ ng kinh doanh đ c liên t c, tích c c thu h i các kho n ph i thu đ gi m b t v n t n

đ ng và t ng vòng quay c a v n Gi m v n c đ nh thông qua nh ng bán, thanh

lý nh ng tài s n không s d ng ho c s d ng không có hi u qu đ đ m b o huy

đ ng t t c nh ng tài s n đ a vào ho t đ ng

 Nh c đi m c a ROI

M c dù ch tiêu t l hoàn v n đ u t (ROI) đ c các nhà qu n tr s d ng

r ng rãi đ đánh giá thành qu qu n lý c a các trung tâm đ u t , tuy nhiên nó v n còn m t s h n ch nh sau:

 ROI có khuynh h ng chú tr ng đ n quá trình sinh l i ng n h n h n là quá trình sinh l i dài h n, do v y nhà qu n tr n u ch quan tâm đ n ROI có th b qua nhi u c h i đ u t m i mà k t qu c a chúng ch có th th hi n trong t ng lai dài thay vì m t hai k s p đ n, làm c n tr vi c h ng đ n m c tiêu chung c a t

ch c

B ng 1.4: Ví d minh h aănh căđi m c a ROI khiăđ uăt ăchoăd án m i

Trong ví d này, n u s d ng ROI đ đánh giá thành qu qu n lý cho các b

ph n thì các nhà qu n tr b ph n s không mong đ u t m i này vì ROI gi m (t 23.5% xu ng còn 23%) Tuy nhiên trong d án này v lâu dài n u th c hi n đ u t

d án này có th t o giá tr kinh t lâu dài cho doanh nghi p vì trong tr ng h p

này b ph n A m i b t đ u đi vào ho t đ ng do đó nó v n còn g p nh ng khó

kh n, h n n a trong d án này kh n ng sinh l i sau khi tr chi phí s d ng v n là 8% (23%-15%)

 N u các nhà qu n tr đ c đánh giá b ng ROI, h s tìm m i cách đ t ng ROI i u này có th làm sai l ch ROI trong ng n h n và s nh h ng đ n chi n

l c c a toàn công ty (ch ng h n vi c bán b t tài s n)

kh c ph c nh ng nh c đi m trên c a ROI, và khuy n khích các nhà

qu n tr các trung tâm đ u t t n d ng m i c h i kinh doanh có đem l i l i nhu n cho t ch c nói chung, các nhà qu n tr c n s d ng thêm m t ch tiêu b sung đ đánh giá k t qu c a trung tâm đ u t , đó là ch tiêu l i nhu n còn l i (RI)

 Ch tiêu l i nhu n còn l i (RI)

L i nhu n còn l i là ph n còn l i c a l i nhu n ho t đ ng sau khi tr đi l i nhu n mong mu n t i thi u t tài s n đ c đ u t c a trung tâm đ u t

x

Chi phí v n là nh ng chi phí mà trung tâm đ u t ph i b ra đ có đ c v n

đ u t nh lưi vay, lưi trái phi u,… T l lãi su t th ng do doanh nghi p quy đ nh trong t ng th i k , nh ng ít nh t c ng ph i l n h n lưi su t n vay T l lãi su t này còn g i là t l hoàn v n t i thi u

M c đích c a vi c s d ng RI: th nh t ch s RI là cho bi t l i nhu n th c

t đư mang v là bao nhiêu, sau khi tr đi các kho n chi phí s d ng v n đ có

đ c l i nhu n trên; th hai là khi s d ng ch s RI nó còn cho bi t có nên đ u t gia t ng hay không khi mà ch tiêu ROI không đ c s quy t đ nh

V n đ u t c a Trung tâm đ u t

T l hoàn v n mong mu n t i thi u

B ng 1.5: Ví d báo cáo thành qu d a trên RI c a m tătrungătơmăđ uăt

Chúng ta tính l i nhu n còn l i cho hai tr ng h p tr c và sau khi đ u t vào thi t b m i nh sau:

Không

đ uăt ă vƠoăthi tă

b ăm iă(a)

Cóăđ uăt ă thi tăb ă

K t lu n: u t vào thi t b m i, l i nhu n còn l i c a b ph n t ng thêm 20 tri u đ ng N u đánh giá thành qu qu n lý c a nhà qu n tr b ng RI, ch c ch n nhà qu n tr s ti n hành đ u t vào thi t b m i

và do đó không ph i vì chúng đ c đi u hành t t h n mà đ n gi n là vì b ph n đó

s d ng v n nhi u h n

1.5 Báoăcáoăđánhăgiáăthành qu c a các trung tâm trách nhi m

nhà qu n tr c p trên có th ki m soát và n m rõ tình hình ho t đ ng c a các c p d i, đ nh k các trung tâm trách nhi m c p d i ph i báo cáo các ch tiêu

k t qu , hi u qu c a trung tâm mình lên các c p cao h n trong m t báo cáo g i là

báo cáo trách nhi m Trong đó, báo cáo th ng th hi n các s li u v d toán,

th c hi n và s chêch l ch gi a th c hi n v i k ho ch D a vào m c chêch l ch

gi a th c hi n v i d toán s giúp nhà qu n lý đánh giá đ c thành qu ho t đ ng

c a các c p qu n lý

C n c vào trách nhi m báo cáo thì h th ng báo cáo trách nhi m đ c chia thành b n lo i báo cáo t ng ng v i b n lo i trung tâm trách nhi m là: báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí, báo cáo trách nhi m c a trung tâm doanh thu, báo cáo trách nhi m c a trung tâm l i nhu n, báo cáo trách nhi m c a trung tâm

đ u t

1.5.1 BáoăcáoăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trung tâm chi phí

Báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí là b ng so sánh chi phí th c hi n

và chi phí d toán, đ ng th i có th phân tích nh h ng theo t ng nhân t c u thành chi phí Báo cáo trung tâm chi phí đ c tách bi t thành báo cáo trách nhi m

c a trung tâm chi phí tiêu chu n và báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí d toán

Báo cáo chi phí trách nhi m c a trung tâm chi phí tiêu chu n g n v i kh i s n

xu t, kh i thu mua nguyên v t li u Còn báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí

d toán g n v i kh i qu n lý, kh i kinh doanh

Các báo cáo c a trung tâm chi phí đ c trình bày theo các c p qu n lý t ng

ng v i các b ph n c a trung tâm Báo cáo đ c th c hi n theo lu ng thông tin t

d i lên trên và trách nhi m chi ti t đ n t ng b ph n tùy theo t ch c b máy

qu n lý c a t ng doanh nghi p c th

1.5.2 BáoăcáoăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trung tâm doanh thu

Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm doanh thu đ c dùng đ báo cáo tình hình th c hi n k ho ch bán hàng ho c cung c p d ch v t ng trung tâm c ng nh

t ng h p doanh thu c a toàn doanh nghi p Thành qu qu n lý c a các trung tâm doanh thu th ng đ c đánh giá b ng vi c so sánh doanh thu có th ki m soát gi a

th c t so v i d toán và phân tích các chênh l ch phát sinh N u trung tâm doanh

thu đ c quy n đ nh giá bán, s l ng s n ph m tiêu th thì trách nhi m s đ c đánh giá trên doanh thu t o ra

Tùy thu c vào đ c đi m tình hình c a t ng đ n v , báo cáo này có th chi ti t theo ngành, nhóm ho c s n ph m Ngoài ra, tùy theo t ch c b máy qu n lý c a doanh nghi p mà nhà qu n tr ch u trách nhi m v trung tâm doanh thu có th là: Phó t ng G kinh doanh, G kinh doanh, tr ng phòng kinh doanh, m c đ chi

ti t ph thu c vào c c u t ch c và yêu c u thông tin c a doanh nghi p

1.5.3 BáoăcáoăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trung tâm l i nhu n

Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm l i nhu n là công c đ đánh giá s

th c hi n c a các trung tâm l i nhu n và trách nhi m c a nh ng ng i đ ng đ u trung tâm B ph n đây đ c hi u là b t c m t đ n v hay m t m t ho t đ ng nào đó trong doanh nghi p mà đó ta có th xác đ nh đ c doanh thu, chi phí và l i nhu n Trách nhi m c a trung tâm l i nhu n là t ch c ho t đ ng kinh doanh sao cho l i nhu n đ t cao nh t

Thành qu qu n lý c a các nhà qu n lý trung tâm l i nhu n đ c đánh giá thông qua vi c so sánh l i nhu n th c hi n v i d toán, ho c so sánh t l l i nhu n trên doanh thu v i t l chung c a toàn doanh nghi p ho c ngành Báo cáo trách nhi m c a các trung tâm l i nhu n đ c l p theo m c đ ho t đ ng, ngh a là chia chi phí thành bi n phí và đ nh phí đ tính l i nhu n g p và l i nhu n b ph n

1.5.4 BáoăcáoăđánhăgiáăthƠnhăqu c a trungătơmăđ uăt

đánh giá trách nhi m c a trung tâm đ u t , nhà qu n tr th ng s d ng báo cáo thông qua các ch tiêu ROI, RI Thông qua đ l n c a các ch tiêu th c t

đ t đ c so v i k ho ch, xét trong m i liên h v i s nh h ng c a các y u t c u thành, giúp nhà qu n tr đánh giá đ c trách nhi m qu n tr c a trung tâm Bên c nh

đó, nó còn giúp nhà qu n tr có c s đ đ a ra các gi i pháp c i thi n giá tr c a các ch tiêu nh m t i đa hóa l i ích c a c đông trong doanh nghi p

1.6 M t s n iădungăliênăquanăđ n k toán trách nhi m

1.6.1 Phân lo i chi phí

Trong quá trình l p đ nh m c chi phí (nguyên v t li u, nhân công, s n xu t chung) c n phân lo i chi phí ki m soát đ c và không ki m soát đ c, phân lo i chi phí thành bi n phí và đ nh phí đ cung c p thông tin cho nhà qu n tr ra quy t đ nh kinh doanh

 Phân lo i chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát đ c:

Chi phí ki m soát đ c là nh ng chi phí phát sinh n m trong ph m vi và

quy n h n c a các nhà qu n tr do v y có th ki m soát đ c Ví d nh nh ng chi phí s n xu t: CP NVLTT, NCTT, CPSXC phát sinh t i b ph n s n xu t thu c chi phí tiêu chu n nên nhà qu n tr t i trung tâm đó có th ki m soát đ c

Chi phí không ki m soát đ c là nh ng kho n chi phí n m ngoài ph m vi,

quy n h n c a nhà qu n tr nên không ki m soát đ c

M t kho n chi phí phát sinh xác đ nh là ki m soát đ c hay không là tùy thu c vào quy n quy t đ nh c a nhà qu n tr v ph m vi phát sinh c a chi phí Chi phí ki m soát đ c hay không ki m soát đ c th hi n s phân c p qu n lý trong

vi c ki m soát chi phí các c p qu n tr , ph n ánh ph m vi phát sinh chi phí, trách nhi m v chi phí c a các c p qu n tr Nh v y, đ phân bi t chi phí ki m soát đ c hay không ki m soát đ c c n c n c vào ph m vi phát sinh chi phí và s phân c p

qu n lý trong c c u t ch c c a công ty

Phân bi t đ c chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát đ c có ý ngh a vô cùng quan tr ng không nh ng trong vi c xây d ng trung tâm chi phí mà c

vi c đánh giá trung tâm l i nhu n đánh giá trung tâm l i nhu n chúng ta s

d ng ch tiêu l i nhu n góp b ph n có th ki m soát đ c, đây là ch tiêu đ c xem là tiêu chu n đánh giá t t nh t v kh n ng sinh l i c a trung tâm l i nhu n và

c ng là th c đo đ đánh giá trách nhi m c a các nhà qu n tr

 Phân lo i chi phí thành bi n phí và đ nh phí

KTTN là m t b ph n c a KTQT, do v y nó cung c p thông tin cho các nhà

qu n tr trong doanh nghi p ra các quy t đ nh kinh doanh đ đ t đ c m c tiêu chung c a doanh nghi p D i góc đ KTQT, nhà qu n tr luôn ph i ki m soát chi phí và d đoán chi phí, nh m tìm ra các bi n pháp có hi u qu cao nh t đ t i thi u

hóa chi phí Do v y, chi phí c n ph i đ c phân lo i theo m c đ ho t đ ng, ngh a

là chi phí đ c chia thành bi n phí và đ nh phí T đó, c n c vào đ c đi m t ng

lo i chi phí đ có th ki m soát chi phí nh xây d ng h th ng đ nh m c chi phí đ n

v nh nh t và t n d ng t i đa công su t máy móc v i đ nh phí đ n v t i thi u làm chi phí đ n v s là nh nh t Ngoài ra, phân lo i chi phí thành bi n phí và đ nh phí giúp doanh nghi p l p báo cáo theo m c đ ho t đ ng đ xác đ nh ph n l i nhu n góp đ n v , t l l i nhu n góp, l i nhu n b ph n và t l l i nhu n b ph n nh m cung c p các thông tin cho nhà qu n tr l a ch n các ph ng án c ng nh ra quy t

đ nh kinh doanh

1.6.2 L p d toán ngân sách

D toán ngân sách còn đ c g i là d toán ngu n tài chính D toán ngân sách

đ c l p d i các hình th c d toán ngân sách dài h n và d toán ngân sách ng n

h n Trong đó, d toán ngân sách dài h n còn đ c g i là d toán ngân sách v n dài

h n, đây là d toán đ c l p liên quan đ n ngu n v n tài chính cho đ u t , mua s m tài s n dài h n Còn d toán ngân sách sách ng n h n còn đ c g i là d toán ngân sách ho t đ ng, đây là d toán ngân sách đ c l p cho k k ho ch là m t n m và

đ c chia ra t ng k ng n h n là t ng quý, t ng tháng

L p d toán ngân sách ho t đ ng hàng n m c a công ty bao g m các d toán

nh : d toán v tiêu th s n ph m; d toán s n xu t; d toán chi phí nguyên v t

li u, nhân công và chi phí s n xu t chung (l p đ nh m c chi phí nguyên v t li u, nhân công, chi phí s n xu t chung); d toán chi phí bán hàng, chi phí qu n lý doanh nghi p; d toán ti n; d toán k t qu ho t đ ng kinh doanh và b ng cân đ i k toán

d toán

Công tác l p d toán ngân sách ho t đ ng hàng n m là m t ph n c a h th ng

k toán trách nhi m Nó đóng vai trò quan tr ng đ th c hi n ch c n ng ho ch đ nh

và ki m soát ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p B i vì, nó giúp các nhà qu n lý đ c bi t là nhà qu n lý c p cao truy n đ t đ c k ho ch ho t đ ng đ n các b ph n nh m phân b ngu n l c cho quá trình ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p ng th i, thông qua vi c so sánh s li u th c hi n v i d toán ban đ u s

giúp các nhà qu n tr c p cao có c s đánh giá trách nhi m và thành qu ho t đ ng

c a các b ph n Bên c nh đó, n u s li u th c hi n v i d toán ban đ u có chêch

l ch quá l n, nhà qu n lý s tìm hi u nguyên nhân c a s bi n đ ng và đ a ra bi n pháp kh c ph c

1.6.3 Phân b chi phí ph c v cho các báo cáo b ph n

Phân b chi phí ph c v là vi c phân b chi phí phát sinh các b ph n ph c

v cho các đ i t ng đ c ph c v theo tiêu th c phù h p Trong đó, b ph n ph c

v là nh ng b ph n không g n m t cách tr c ti p v i ho t đ ng ch c n ng, nh ng

ho t đ ng c a chúng c n thi t cho các b ph n tr c ti p, cung c p d ch v ph c v

t o đi u ki n thu n l i cho nh ng b ph n này ho t đ ng Ví d nh : phòng k toán, phòng thu mua, phòng t ch c nhân s , c n tin, b o v …

Vi c phân b chi phí ph c v vào các b ph n ch c n ng s làm thay đ i chi phí và l i nhu n c a các b ph n ch c n ng Trong tr ng h p n u phân b chi phí không h p lý s d n đ n vi c đánh giá trách nhi m c a các b ph n s không chính xác Do đó, đ đánh giá thành qu c a các trung tâm trách nhi m m t cách h p lý đòi h i vi c phân b chi phí ph c v cho các b ph n ch c n ng ph i đ m b o tính chính xác, công b ng và h p lý

Có hai cách phân b chi phí ph c v cho các b ph n đó là ph ng pháp phân

b tr c ti p và ph ng pháp phân b b c thang Trong đó, ph ng pháp phân b

tr c ti p thì b qua t t c các chi phí v các d ch v gi a các b ph n ph c v l n nhau và phân b t t c các chi phí c a b ph n ph c v cho các b ph n ho t đ ng trong doanh nghi p Còn đ i v i ph ng pháp phân b b c thang thì đ c ti n hành theo trình t b t đ u t b ph n ph c v có chi phí phát sinh l n nh t đ n các b

ph n ph c v có chi phí phát sinh nh h n và không đ c phân b theo trình t

ng c l i

1.6.4 Phân tích bi n đ ng chi phí

Phân tích bi n đ ng chi phí là s so sánh chi phí th c t v i chi phí đ nh m c (ho c d toán) nh m tìm ra các nguyên nhân tác đ ng đ có th ki m soát đ c chi phí

Thông th ng, nguyên nhân d n đ n bi n đ ng chi phí xu t phát t bi n đ ng nhân t giá và nhân t l ng Theo đó, s bi n đ ng c a nhân t l ng và nhân t giá s đ c th hi n d i b ng sau:

B ng 1.6: Công th c tính và di n gi i bi năđ ng do kh iăl ng và bi năđ ng

PoQo Chi phí các y u t đ u vào k ho ch

i v i các nhà qu n lý, chi phí là m t trong nh ng m i quan tâm hàng đ u vì chi phí đ c xem là m t trong nh ng ch tiêu đ đánh giá hi u qu qu n lý ho t

đ ng s n xu t kinh doanh Phân tích bi n đ ng chi phí phát sinh là v n đ tr ng tâm

đ có th ki m soát chi phí Vì v y, phân tích bi n đ ng chi phí c ng chính là n i dung quan tr ng trong h th ng k toán trách nhi m nói chung và c a trung tâm chi phí, trung tâm l i nhu n và c trung tâm đ u t nói riêng

1.6.5 nh giá s n ph m chuy n giao

nh giá s n ph m chuy n giao là xác đ nh giá chuy n giao cho các s n ph m chuy n giao Trong đó s n ph m chuy n giao là s n ph m đ c chuy n t b ph n này sang b ph n khác trong cùng m t công ty

Khi đ nh giá s n ph m đ c chuy n t b ph n này sang b ph n khác trong cùng m t doanh nghi p thì k t qu kinh doanh c a b ph n c ng ch u s nh h ng

b i giá s n ph m chuy n giao Do đó, đ đánh giá thành qu c a các b ph n có s n

ph m chuy n giao l n nhau c n ph i ph i k t h p hài hòa l i ích c a các bên tham gia chuy n giao và l i ích t ng th c a doanh nghi p, vì m c tiêu c a vi c đ nh giá chuy n giao là khuy n khích các nhà qu n tr b ph n có liên quan đ n vi c chuy n giao h ng đ n m c tiêu chung

Có ba ph ng pháp đ nh giá s n ph m chuy n giao ch y u là: đ nh giá s n

ph m chuy n giao theo chi phí, theo giá th tr ng và theo s th ng l ng

K T LU NăCH NGă1

K toán trách nhi m là m t trong nh ng n i dung c b n c a k toán qu n tr

Nó là m t quá trình t p h p, báo cáo các thông tin, đ c dùng đ ki m tra các quá trình ho t đ ng và đánh giá trách nhi m, thành qu qu n lý c a các c p trong m t

t ch c Qua đó giúp doanh nghi p ki m soát chi phí, doanh thu, l i nhu n và v n

đánh giá đ c trách nhi m qu n lý t i m i trung tâm trách nhi m c n thi t ph i xây d ng đ c công c nh : các ch tiêu đánh giá thành qu ho t đ ng

c a các b ph nvà h th ng báo cáo trách nhi m h u hi u Bên c nh đó, công tác

l p d toán ngân sách, phân b chi phí b ph n ph c v , phân tích bi n đ ng chi phí

và đ nh giá s n ph m chuy n giao các trung tâm là m t trong nh ng công c quan

tr ng nh m h tr cho h th ng k toán trách nhi m hoàn thành nhi m v ki m soát chi phí, doanh thu, l i nhu n và v n đ u t m t cách hi u qu , qua đó giúp nhà

qu n lý đánh giá trách nhi m c a các b ph n m t cách chính xác và h p lý nh t

Nh v y, nghiên c u nh ng v n đ v h th ng k toán trách nhi m s giúp cho các nhà qu n lý có m t công c h u ích đ hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i doanh nghi p D a vào c s nghiên c u lý lu n v h th ng k toán trách nhi m,tác gi t p trung đánh giá th c tr ng và hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty CP Constrexim