Giải pháp hoàn thiện kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp nghiên cứu tại các doanh nghiệp trên địa bàn TPHCM

Tác gi Phan Th Sen... Ch tiêu này ph n ánh chi phí thu TNDN phát sinh trong n m báo cáo.

TR NG I H C KINH T TP.HCM

-

PHAN TH SEN

GI I PHÁP HOÀN THI N K TOÁN

NGHIÊN C U T I CÁC DOANH NGHI P

THÀNH PH H CHÍ MINH

TP.H CHÍ MINH ậ N M 2013

TR NG I H C KINH T TP.HCM

-

PHAN TH SEN

GI I PHÁP HOÀN THI N K TOÁN

NGHIÊN C U T I CÁC DOANH NGHI P

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t

qu nêu trong lu n v n là trung th c và không sao chép t b t k công trình khác

Tác gi

Phan Th Sen

PH L C

M C L C

Trang Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c ch vi t t t

Danh m c b ng

Danh m c các s đ

Ph n m đ u 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 T ng quan nghiên c u 2

3 M c tiêu nghiên c u 3

4 Ph m vi và đ i t ng nghiên c u 3

5 Ph ng pháp nghiên c u 4

6 óng góp c a lu n v n 4

7 K t c u lu n v n 4

Ch ng 1: Nh ng v n đ c b n v thu thu nh p doanh nghi p và k toán thu thu nh p doanh nghi p 5

1.1 M t s v n đ c b n v thu thu nh p doanh nghi p 5

1.1.1 M t s khái ni m thu thu nh p doanh nghi p 5

1.1.2 Ph ng pháp vƠ c n c tính thu thu nh p doanh nghi p 5

1.1.2.1 Ph ng pháp tính thu 5

1.1.2.2 C n c tính thu thu nh p doanh nghi p 6

1.2 M t s khái ni m v thu thu TNDN theo chính sách k toán 7

1.2.1 Thu thu nh p hi n hành 7

1.2.2 Thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i ph i tr và tài s n thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i 7

1.2.2.1 Thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i ph i tr 8

1.2.2.2 Tài s n thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i 8

1.2.3 Chi phí (thu nh p) thu thu nh p doanh nghi p 8

1.3 K toán thu thu nh p doanh nghi p 9

1.3.1 K toán thu thu nh p doanh nghi p khi l p báo cáo tài chính riêng 9

1.3.1.1 K toán thu thu nh p doanh nghi p hi n hành 9

1.3.1.2 K toán thu thu nh p hoãn l i ph i tr 10

1.3.1.3 Tài s n thu thu nh p hoãn l i 11

1.3.2 K toán thu thu nh p doanh nghi p khi l p BCTC h p nh t 14

1.3.2.1 K toán thu thu nh p hoãn l i ph i tr 14

1.3.2.2 Tài s n thu thu nh p hoãn l i 16

1.3.3 Trình bày thu thu nh p doanh nghi p trên báo cáo tài chính 19

1.3.3.1 Trình bày thu TNDN trên b ng cân đ i k toán 19

1.3.3.2 Trình bày thu TNDN trên báo cáo k t qu kinh doanh 19

1.4 M t s khác bi t gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán 20

1.4.1 Thu nh p ch u thu 20

1.4.2 L i nhu n k toán 20

1.4.3 S khác bi t gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán 20

1.5 So sánh k toán thu TNDN theo chu n m c k toán Qu c t (IAS 12) và k toán thu TNDN theo chu n m c k toán Vi t nam (VAS 17) 23

1.5.1 Gi ng nhau 23

1.5.2 Khác nhau 24

1.6 K toán thu thu nh p doanh nghi p m t s n c trên th gi i 26

1.6.1 K toán thu TNDN t i Trung Qu c 26

1.6.2 K toán thu TNDN c a Hoa K (US GAAP) 28

1.6.2.1 M t s m c phát tri n c a h th ng k toán M 28

1.6.2.2 Các giai đo n phát tri n k toán thu TNDN t i M 29

1.6.2.3 N i dung k toán thu thu nh p doanh nghi p t i M trong giai đo n hi n hi n nay 30

1.6.3 Bài h c kinh nghi m qu c t trong xây d ng và hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p Vi t Nam 30

K t lu n ch ng 1 33

Ch ng 2: Th c tr ng k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các doanh

nghi p trên đ a bàn TP.HCM 34

2.1 Tình hình th c hi n thu TNDN t i Vi t Nam hi n nay 34

2.2 Các quy đ nh pháp lý v k toán thu TNDN 35

2.2.1 K toán thu TNDN khi có lu t thu TNDN 35

2.2.2 K toán thu TNDN t khi có VAS 17 vƠ thông t h ng d n 37

2.3 Kh o sát tình hình th c hi n k toán thu TNDN t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM 38

2.3.1 Tình hình k toán thu TNDN t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM 38

2.3.1.1Thông tin v doanh nghi p đi u tra 38

2.3.1.2 V phân bi t chênh l ch t m th i và chênh l ch v nh vi n 39

2.3.1.3 Xác đ nh thu TNDN hoãn l i trên báo cáo tài chính 40

2.3.2 Th c tr ng k toán thu thu nh p doanh nghi p khi l p BCTC riêng t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM 40

2.3.2.1 T ch c k toán 41

2.3.2.2 Th c tr ng v xác đ nh, ghi nh n và trình bày thu TNDN hi n hành 41

2.3.2.3 Th c tr ng v xác đ nh và ghi nh n thu TNDN hoãn l i 44

2.3.3 Th c tr ng k toán thu TNDN khi l p BCTC h p nh t t i Vinamilk 47 2.3.3.1 T ch c k toán t i Vinamilk 47

2.3.3.2 Th c tr ng v xác đ nh và ghi nh n thu thu nh p doanh nghi p hi n hành khi l p BCTC h p nh t t i Vinamilk 48

2.3.3.3 Th c tr ng v xác đ nh và ghi nh n thu TNDN hoãn l i khi l p BCTC h p nh t t i Vinamilk 49

2.4 ánh giá tình hình th c hi n k toán thu TNDN t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM 50

2.4.1 Nh ng k t qu đ t đ c và nguyên nhân c a nh ng k t qu 50

2.4.1.1 Nh ng k t qu đ t đ c 50

2.4.1.2 Nguyên nhân c a nh ng k t qu 51

2.4.2 Nh ng h n ch c n kh c ph c và nguyên nhân c a nh ng h n ch 51

2.4.2.1 Nh ng h n ch c n kh c ph c 51

2.4.2.2 Nguyên nhân c a nh ng h n ch 53

K t lu n ch ng 2 55

Ch ng 3: Gi i pháp hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM 56

3.1 Quan đi m hoàn thi n 56

3.1.1 Phù h p v i môi tr ng pháp lý Vi t Nam 56

3.1.2 T ng b c h i nh p v i Qu c t 57

3.2 Gi i pháp hoàn thi n 58

3.2.1 Gi i pháp v mô nh m hoàn thi n k toán thu TNDN 58

3.2.1.1 Hoàn thi n chính sách thu thu nh p doanh nghi p 59

3.2.1.2 Hoàn thi n chính sách k toán thu thu nh p doanh nghi p 61

3.2.2 Hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP.HCM 69

3.2.2.1 Hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p hi n hành 69

3.2.2.2 Hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i 70

3.2.2.3 Hoàn thi n xác đ nh thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i trong h p nh t kinh doanh 72

3.3 Ki n ngh 77

3.3.1 i v i NhƠ n c 77

3.3.2 i v i các doanh nghi p 79

K t lu n ch ng 3 80

L i k t 81 Tài li u tham kh o

A Ti ng Vi t

B Ti ng anh

Ph l c

DANH M C CH VI T T T

DANH M C B NG

B ng 2.1 Thu thu TNDN Vi t Nam giai đo n 2009 – 2012 35

B ng 2.2 B ng s li u phân tích lo i hình doanh nghi p 38

B ng 2.3 B ng xác đ nh chênh l ch t m th i đ c kh u tr 46

B ng 2.4 B ng xác đ nh tài s n thu TNDN hoãn l i 46

B ng 3.1 B ng phân b chênh l ch gi chi phí mua v i giá tr s sách 75

B ng 3.3 B ng phân tích s d tài kho n đ u t 76

DANH M C CÁC S

PH N M U

1 Tính c p thi t c a đ tƠi

Trong giai đo n n n kinh t th gi i phát tri n theo h ng m r ng và h i nh p kinh t qu c t , t n d ng l i th c nh tranh gi a các qu c gia đ phát tri n kinh t thì các n c phát tri n đã chuy n h ng đ u t ra các n c nghèo v i l i th v nhân công r N m b t xu h ng này, v i m c tiêu thu hút v n đ u t n c ngoài

Lu t th thu nh p doanh nghi p c a n c ta đã nhi u l n s a đ i, b sung cho phù

h p v i th c ti n, t o môi tr ng đ u t kinh doanh h p d n, đ m b o bình đ ng

v i m i thành ph n kinh t , ph c v tích c c và tr c ti p cho quá trình h i nh p chung c a đ t n c và t o đi u ki n thu hút v n đ u t n c ngoài

Bên c nh đó, ch đ k toán Vi t Nam c ng đã nhi u l n ch nh s a và ban hành các chu n m c đ h ng d n trong vi c h ch toán k toán trong đó có chu n m c k

toán s 17 “Thu thu nh p doanh nghi p” Chu n m c s 17 đ c ban hành trong

đ t 4 theo Quy t đ nh s 12/2005/Q -BTC ngày 15/02/2005 và đ c h ng d n

thi hành theo Thông t s 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006/TT-BTC

Hi n nay, các nhà đ u t luôn th n tr ng xem xét tình hình ho t đ ng c a doanh nghi p khi ra quy t đ nh đ u t i u đó cho th y báo cáo tài chính minh b ch, rõ ràng s thu hút đ c nhà đ u t Chu n m c s 17 ra đ i, giúp cho k toán thu thu

nh p doanh nghi p d dàng h ch toán h n trong vi c chênh l ch gi a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu Các kho n chênh l ch này s t o ra thu thu nh p hoãn

l i đ c trình bày trên b ng cân đ i k toán và chi phí thu thu nh p hoãn l i đ c trình bày trên b ng báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh làm cho báo cáo tài chính

c a doanh nghi p trung th c và h p lý h n

Vì v y, nghiên c u và đánh giá vi c v n d ng k toán thu thu nh p doanh nghi p,

đ t đó đ a ra ph ng h ng và gi i pháp nh m hoàn thi n là h t s c c n thi t, vì

nh th s nâng cao đ c vai trò c a thông tin k toán, báo cáo tài chính c a doanh nghi p s trung th c và h p lý t đó giúp các đ i t ng bên trong và bên ngoài doanh nghi p có nh ng quy t đ nh đúng đ n, k p th i ây là lý do tôi ch n đ tài:

“Gi i pháp hoƠn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p ậ nghiên c u t i

các doanh nghi p trên đ a bàn Thành Ph H Chí Minh” làm đ tài nghiên c u

đ i v i doanh nghi p Nhà N c, k toán thu TNDN đ i v i các doanh nghi p có

v n đ u t n c ngoài, k toán thu TNDN đ i v i công ty c ph n, k toán thu TNDN đ i v i doanh nghi p t nhân T đó Nguy n Lê Di m Thuý đ xu t m t s

gi i pháp đ hoàn thi n k toán thu TNDN trong các doanh nghi p Vi t Nam

- Tác gi V n Th Quý trong lu n v n th c s n m 2007 “Hoàn thi n k toán thu TNDN trong các doanh nghi p Vi t Nam” đã phân tích th c tr ng k toán thu TNDN trong ba l nh v c ho t đ ng c a doanh nghi p nh : “K toán thu TNDN trong doanh nghi p s n xu t, k toán thu TNDN trong doanh nghi p xây d ng, k toán thu TNDN trong doanh nghi p th ng m i” T đó V n Th Quý đ xu t các

gi i pháp hoàn thi n k toán thu TNDN trong các doanh nghi p Vi t Nam

- Tác gi V Th Ph ng Th o trong lu n v n th c s n m 2011 “Hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i Vi t Nam” đã khái quát và phân tích th c tr ng

k toán thu thu nh p doanh nghi p Vi t Nam C c th :

Th nh t: V Th Ph ng Th o đã khái quát thu TNDN đ i v i m t s lo i hình doanh nghi p Vi t Nam nh : K toán thu TNDN đ i v i công ty có v n đ u t

n c ngoài, k toán thu TNDN đ i v i công ty c ph n, k toán thu TNDN đ i

v i công ty TNHH và DNTN Trên c s đó V Th Ph ng Th o đ a ra nh ng

t n t i còn v ng m c c a các doanh nghi p trong h ch toán k toán thu TNDN

Th hai: V Th Ph ng Th o đã kh o sát th c tr ng tình hình th c hi n VAS 17 vào công tác k toán thu TNDN T đó, V Th Ph ng Th o đ a ra nh ng m t thu n l i và h n ch c a VAS 17

- Tác gi Phan Th Anh ào trong lu n án ti n s n m 2012 “Hoàn thi n k toán thu thu nh p doanh nghi p t i các doanh nghi p Hàng H i Vi t Nam” đã nghiên

c u và phân tích k toán thu TNDN trong các doanh nghi p Hàng H i Vi t Nam Trên c s phân tích th c tr ng k toán thu TNDN trong các doanh nghi p Hàng

H i, Phan Th Anh ào đã đ xu t m t cách c th các gi i pháp hoàn thi n khung pháp lý k toán thu TNDN và gi i pháp hoàn thi n k toán thu TNDN trong các các doanh nghi p Hàng H i Vi t Nam

Trên c s v n d ng nh ng k t qu c a nh ng nghiên c u đó, tác gi ti p t c

nghiên c u trên nh ng khía c nh m i và ph m v nghiên c u khác Nh v y,

nghiên c u nh m hoàn thi n k toán thu TNDN t i các doanh nghi p trên đ a bàn

TP.HCM là m t đ tài nghiên c u có nhi u n i dung m i so v i các nghiên c u t i đây

Ph m vi nghiên c u ch gi i h n đ i v i các doanh nghi p đang ho t đ ng trên đ a

bàn TP.HCM, n i có th đ i di n cho doanh nghi p c n c

i t ng nghiên c u là chu n m c k toán thu thu nh p doanh nghi p Nghiên

c u n i dung chu n m c k toán s 17 hi n hành và vi c áp d ng vào th c t trong

th i gian qua đ ch ra nh ng nh c đi m, h n ch , đ c bi t là nh ng đi m không phù h p v i doanh nghi p là T p đoàn Qua đó, ch ra s c n thi t ph i s a đ i b sung chu n m c s 17

5 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n này s d ng ph ng pháp nghiên c u đính tính, đi u tra, ch n m u,

ph ng pháp so sánh T đó đ a ra nh ng k t lu n, đánh giá, nh n đ nh k toán thu thu nh p doanh nghi p khi áp d ng Lu t thu và chu n m c k toán thu thu

nh p doanh nghi p

6 óng góp c a lu n v n

- Lu n v n đã h th ng hoá và phân tích làm sáng t nh ng c s lý lu n khoa h c

v thu TNDN t i các doanh nghi p nh làm rõ các khái ni m, ph ng pháp tính

thu TNDN theo chính sách k toán và s khác bi t gi a chính sách thu v i chính

sách k toán

- Phân tích k toán thu TNDN qua các giai đo n theo chu n m c qu c t , k toán

M và k toán Trung Qu c t đó rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam trong

vi c hoàn thi n k toán thu TNDN

- Lu n v n đã làm rõ th c tr ng k toán thu TNDN t i các doanh nghi p trên đ a

bàn TP.HCM thông qua vi c phân tích, đánh giá theo t ng n i dung v i các s li u

CH NG 1: NH NG V N C B N V THU THU NH P DOANH NGHI P VĨ K TOÁN THU THU NH P DOANH NGHI P

1.1 M t s v n đ c b n v thu thu nh p doanh nghi p

1.1.1 M t s khái ni m thu thu nh p doanh nghi p

Theo Lu t thu TNDN s 14/2008/QH12 ngày 03 tháng 06 n m 2008: “Thu TNDN là m t lo i thu tr c thu đánh vào thu nh p ch u thu c a c s s n xu t kinh doanh trong k ”[16]

Theo giáo trình Thu c a ch biên PGS.TS Phan Th Cúc – TS.Phan Hi n Minh, nhà xu t b n tài chính n m 2009: “Thu TNDN là lo i thu tr c thu đánh trên ph n thu nh p sau khi tr đi các kho n chi phí đ c tr liên quan đ n thu nh p c a c s

s n xu t kinh doanh, d ch v ”[13]

T các khái ni m trên, tác gi cho r ng: Thu thu nh p doanh nghi p là lo i thu

tr c thu đánh trên ph n thu nh p sau khi tr đi các kho n chi phí đ c tr c a c s kinh doanh s n xu t, d ch v

1.1.2 Ph ng pháp và c n c tính thu thu nh p doanh nghi p

Ph n trích l p qu khoa h c và phát tri n)

x Thu su t thu

TNDN

1.1.2.2 C n c tính thu thu nh p doanh nghi p

Thu nh p tính thu trong k tính thu đ c xác đ nh b ng TNCT tr thu nh p mi n thu và các kho n l đ c k t chuy n t các n m tr c theo quy đ nh

Thu nh p tính thu đ c xác đ nh theo công th c sau:

Thu nh p ch u thu trong k tính thu xác đ nh nh sau:

Doanh thu , thu nh p theo chính sách thu thu nh p doanh nghi p

Theo i u 8 – Lu t thu TNDN s 14/2008/QH12 ngày 03 tháng 06 n m 2008:

“Doanh thu là toàn b ti n bán hàng, ti n gia công, ti n cung c p d ch v , tr giá,

ph thu, ph tr i mà doanh nghi p đ c h ng Doanh thu đ c tính b ng đ ng

Vi t Nam, tr ng h p có doanh thu b ng ngo i t thì ph i quy đ i ngo i t ra đ ng

Vi t Nam theo t giá giao d ch bình quân trên th tr ng ngo i t liên ngân hàng do ngân hàng Nhà n c Vi t Nam công b t i th i đi m phát sinh doanh thu b ng ngo i t ”[16]

Theo giáo trình Thu c a ch biên PGS.TS Phan Th Cúc – TS.Phan Hi n Minh, nhà xu t b n tài chính n m 2009: “Doanh thu đ tính thu nh p ch u thu là toàn b

ti n bán hàng hóa, ti n gia công, ti n cung c p d ch v bao g m c kho n tr giá,

ph thu, ph tr i mà doanh nghi p đ c h ng không phân bi t đã thu đ c ti n hay ch a thu đ c ti n”[13]

C hi phí h p lỦ đ c tr đ tính thu nh p ch u thu theo chính sách thu TNDN

Lu t thu TNDN s 14/2008/QH12 ngày 03 tháng 06 n m 2008: “Doanh nghi p

đ c tr m i kho n chi n u đáp ng đ các đi u ki n: Kho n chi th c t phát sinh

liên quan đ n ho t đ ng s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p và có đ hóa đ n,

Khái ni m này đ c p đ n thu TNDN hi n hành là kho n n ph i tr ho c kho n

ph i thu tính trên TNCT và thu su t thu TNDN mà ch a đ c p đ n kho n l thu c a k hi n hành

Nh v y, theo tác gi : “Thu thu nh p doanh nghi p hi n hành là s thu TNDN

ph i n p (ho c thu h i đ c) tính trên thu nh p ch u thu (ho c l tính thu ) và thu

su t thu TNDN c a k hi n hành”

1.2.2 Thu thu nh p doanh nghi p hoƣn l i ph i tr vƠ tƠi s n thu thu nh p doanh nghi p hoƣn l i

Xu t phát t nh ng quy đ nh khác nhau gi a chính sách thu và chính sách k toán

đã hình thành m t s kho n chênh l ch gi a TNCT và l i nhu n k toán Kho n chênh l ch đó g m chênh l ch v nh vi n và chênh l ch t m th i Trong đó:

Chênh l ch v nh vi n: Là chênh l ch gi a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu

phát sinh t các kho n doanh thu, thu nh p và chi phí đ c k toán ghi nh n nh ng không đ c chính sách thu ch p nh n m i th i đi m

Chênh l ch t m th i: Là kho n chênh l ch gi a giá tr ghi s c a các kho n m c

tài s n hay n ph i tr trong b ng C KT và c s tính thu thu nh p c a các kho n

m c này Chênh l ch t m th i ch a đ c c quan thu ch p nh n ngay trong k tính thu nh ng s đ c ch p nh n trong các k t ng lai do v y s t o ra trong k

hi n t i m t kho n thu TNDN hoãn l i Nh v y, c s hình thành thu TNDN hoãn l i xu t phát t các kho n chênh l ch t m th i

1.2.2.1 Thu thu nh p doanh nghi p hoƣn l i ph i tr

Theo IAS 12 (2008): “Thu TNDN hoãn l i ph i tr là thu TNDN s ph i n p trong t ng lai tính trên các kho n chênh l ch t m th i ch u thu TNDN trong n m

hi n hành”[22]

Trong đó chênh l ch t m th i ch u thu là chênh l ch t m th i làm phát sinh thu

nh p ch u thu khi xác đ nh thu nh p ch u thu TNDN trong t ng lai khi giá tr ghi

s c a các kho n m c tài s n ho c n ph i tr liên quan đ c thu h i hay đ c thanh toán Nh v y trong k hi n t i kho n chênh l ch này s phát sinh n u: Giá

tr ghi s c a tài s n l n h n c s tính thu c a tài s n đó ho c giá tr ghi s c a n

ph i tr nh h n c s tính thu c a nó

1.2.2.2 TƠi s n thu thu nh p doanh nghi p hoƣn l i

Theo IAS 12 (2008): “Tài s n thu TNDN hoãn l i là thu TNDN s đ c hoàn l i

trong t ng lai tính trên các kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr ; giá tr đ c

kh u tr chuy n sang các n m sau c a các kho n l tính thu ch a s d ng và giá

tr đ c kh u tr chuy n sang các n m sau c a các kho n u đãi thu ch a s

Trong đó chênh l ch t m th i đ c kh u tr là chênh l ch t m th i làm phát sinh các kho n đ c kh u tr khi xác đ nh thu nh p ch u thu TNDN trong t ng lai khi giá tr ghi s c a các kho n m c tài s n và n ph i tr liên quan đ c thu h i hay

đ c thanh toán Kho n chênh l ch đ c kh u tr phát sinh khi giá tr ghi s c a tài

s n nh h n c s tính thu c a tài s n đó ho c giá tr ghi s c a n ph i tr l n

1.2.3 Chi phí (thu nh p) thu thu nh p doanh nghi p

Theo VAS 17: “Chi phí (thu nh p) thu thu nh p doanh nghi p là t ng chi phí (thu

nh p) thu hi n hành và chi phí (thu nh p) thu thu nh p hoãn l i khi xác đ nh l i nhu n ho c l c a m t k ”[1]

1.3 K toán thu thu nh p doanh nghi p

1.3.1 K toán thu thu nh p doanh nghi p khi l p báo cáo tƠi chính riêng 1.3.1.1 K toán thu thu nh p doanh nghi p hi n hƠnh

Cách xác đ nh thu thu nh p doanh nghi p hi n hƠnh

Vi c xác đ nh thu nh p ch u thu th ng d a vào l i nhu n k toán v i các đi u

ch nh c n thi t Theo quy đ nh hi n hành, thu nh p ch u thu đ c xác đ nh d a trên t khai quy t toán thu TNDN Thu nh p ch u thu đ c tính b ng l i nhu n

k toán và th c hi n đi u ch nh các kho n t ng, gi m thu nh p, chi phí trên báo cáo

k t qu ho t đ ng kinh doanh theo quy đ nh c a lu t thu TNDN

TƠi kho n s d ng

- Tài kho n 3334 – Thu thu nh p doanh nghi p

- Tài kho n 8211 – Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hi n hành

Ghi nh n thu thu nh p doanh nghi p hi n hƠnh

(5) K t chuy n thu nh p thu TNDN hi n hành

(6) K t chuy n chi phí thu TNDN hi n hành

1.3.1.2 K toán thu thu nh p hoƣn l i ph i tr

Cách xác đ nh thu thu nh p hoƣn l i ph i tr

Công th c xác đ nh thu thu nh p hoãn l i ph i tr :

hi n hành Thu thu nh p doanh nghi p hoãn lãi ph i tr đ c ghi nh n cho t t c các kho n chênh l ch t m th i ch u thu tr khi thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh t ghi

nh n ban đ u c a m t tài s n hay n ph i tr c a m t giao d ch mà giao d ch này

không nh h ng đ n l i nhu n k toán ho c l i nhu n tính thu TNDN (ho c l tính thu ) t i th i đi m phát sinh giao d ch

Xác đ nh các kho n chênh l ch t m th i ch u thu trong n m: Cu i n m tài chính, khi l p BCTC, k toán ph i xác đ nh c s tính thu c a tài s n và các kho n n

ph i tr làm c n c xác đ nh kho n chênh l ch t m th i ch u thu Các kho n chênh

l ch t m th i ch u thu đ c ph n ánh vào “B ng xác đ nh chênh l ch t m th i ch u thu ”

TƠi kho n s d ng

- Tài kho n 347 – Thu thu nh p hoãn l i ph i tr

- Tài kho n 8212 – Chi phí thu thu nh p hoãn l i

Ghi nh n thu thu nh p hoƣn l i ph i tr

(5) K t chuy n chi phí thu TNDN hoãn l i đ xác đ nh k t qu kinh doanh

(6) K t chuy n thu nh p thu TNDN hoãn l i đ xác đ nh k t qu kinh doanh

1.3.1.3 TƠi s n thu thu nh p hoƣn l i

Cách xác đ nh tƠi s n thu thu nh p hoƣn l i

Công th c xác đ nh tài s n thu thu nh p hoãn l i:

(1)

(4)

(2)

(6) (3)

c a các kho n l tính thu và u đãi thu

ch a s d ng)

x

Thu su t thu TNDN

theo quy

đ nh hi n

hành

Doanh nghi p ch đ c ghi nh n tài s n thu thu nh p hoãn l i tính trên các kho n

chênh l ch t m th i đ c kh u tr khi và ch khi ch c ch n có đ l i nhu n tính thu trong t ng lai đ s d ng các kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr , các kho n l tính thu và u đãi v thu ch a s d ng

Xác đ nh các kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr trong n m: Cu i n m tài chính, k toán ph i xác đ nh c s tính thu c a tài s n và các kho n n ph i tr làm c n c xác đ nh các kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr Các kho n

chênh l ch t m th i đ c kh u tr đ c ph n ánh vào “B ng xác đ nh chênh l ch

Tà i kho n s d ng

- Tài kho n 243 – Tài s n thu thu nh p hoãn l i

- Tài kho n 8212 – Chi phí thu thu nh p hoãn l i

Ghi nh n tƠi s n thu thu nh p hoƣn l i

S đ 1.3: S đ h ch toán tƠi s n thu TNDN hoƣn l i Ghi nh n:

(1) Ghi nh n b sung giá tr tài s n thu TNDN hoãn l i là s chênh l ch gi a s tài

s n thu TNDN hoãn l i phát sinh l n h n s đ c hoàn nh p n u ch c ch n trong

t ng lai doanh nghi p đó có đ l i nhu n tính thu

(2) Ghi gi m tài s n thu TNDN hoãn l i là s chênh l ch gi a s tài s n thu TNDN hoãn l i phát sinh nh h n s đ c hoàn nh p trong n m hi n t i

(3) i u ch nh gi m tài s n thu TNDN hoãn l i phát sinh t vi c áp d ng h i t chính sách k toán ho c đi u ch nh h i t các sai sót trong y u c a các n m tr c

(4) i u ch nh t ng tài s n thu TNDN hoãn l i phát sinh t vi c áp d ng h i t chính sách k toán ho c đi u ch nh h i t các sai sót tr ng y u c a các n m tr c

(5) K t chuy n thu nh p thu TNDN hoãn l i đ xác đ nh k t qu kinh doanh (6) K t chuy n chi phí thu TNDN hoãn l i đ xác đ nh k t qu kinh doanh

(5)

1.3.2 K toán thu thu nh p doanh nghi p khi l p báo cáo tƠi chính h p nh t 1.3.2.1 K toán thu thu nh p hoƣn l i ph i tr

Cách x ác đ nh thu thu nh p hoƣn l i ph i tr

Trên báo cáo tài chính h p nh t thì cu i n m tài chính khi l p báo cáo tài chính

h p nh t:

- K toán ph i xác đ nh các kho n chênh l ch t m th i ch u thu phát sinh t các kho n “ u t vào công ty con – TK 221”, “K toán các kho n đ u t vào công ty liên k t – TK 223”, “V n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát – TK 222” Chênh l ch t m th i ch u thu phát sinh do:

 C quan thu ch đánh thu đ i v i kho n thu nh p mà doanh nghi p đ c quy n nh n trong n m đã đ c ghi nh n trên Báo cáo tài chính riêng

 Doanh nghi p ghi nh n ph n s h u trong l i nhu n ho c l trong Công ty con, Công ty liên k t, V n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát theo

ph ng pháp v n ch s h u khi l p báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

h p nh t

- i u ch nh nh h ng thu thu nh p hoãn l i ph i tr do lo i tr l ch a th c hi n trong giao d ch n i b

Ghi nh n thu thu nh p hoƣn l i ph i tr

- Ghi nh n thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh

+ N u ghi t ng thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh t các kho n chênh l ch

t m th i ch u thu g n li n v i các kho n đ u t vào công ty con, công ty liên k t,

v n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát, k toán ghi:

T ng kho n m c “Chi phí thu TNDN hoãn l i”

T ng kho n m c “Thu thu nh p hoãn l i ph i tr ”

+ N u ghi gi m thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát sinh t các kho n chênh l ch

t m th i ch u thu g n li n v i các kho n đ u t vào công ty con, công ty liên k t,

v n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát, k toán ghi:

Gi m kho n m c “Thu thu nh p hoãn l i ph i tr ”

Gi m kho n m c “Chi phí thu TNDN hoãn l i”

- Ghi nh n nh h ng c a giao d ch bán hàng trong n i b T p đoàn

+ nh h ng c a thu TNDN do lo i tr l ch a th c hi n trong hàng t n kho

cu i k làm phát sinh chênh l ch t m th i ph i ch u thu , k toán ghi:

N Chi phí thu TNDN hoãn l i

Có Thu thu nh p hoãn l i ph i tr

+ nh h ng c a thu TNDN do lo i tr l ch a th c hi n trong hàng t n kho

đ u k k toán ph i tính thu thu thu nh p hoãn l i ph i tr đ c hoàn nh p trong

k , k toán ghi:

N L i nhu n sau thu ch a phân ph i

Có Chi phí thu TNDN hoãn l i

- Ghi nh n nh h ng c a giao d ch bán TSC trong n i b T p đoàn

Ghi nh n nh h ng c a thu TNDN do nh h ng c a giao d ch bán TSC trong

n i b T p đoàn khi bán tài s n v n đang s d ng K toán ph i xác đ nh thu TNDN hoãn l i phát sinh t giao d ch bán TSC gi a các đ n v trong n i b T p đoàn và ph n ánh nh h ng c a thu TNDN hoãn l i đ n BCTC

+ nh h ng c a thu TNDN do lo i tr l ch a th c hi n trong giao d ch bán TSC gi a các đ n v n i b trong T p đoàn, k toán ghi:

N chi phí thu TNDN hoãn l i

Có thu thu nh p hoãn l i ph i tr Các k sau k toán đi u ch nh nh h ng c a thu phát sinh t vi c lo i tr l ch a

th c hi n trong giao d ch bán tài s n c đ nh k tr c ghi:

N l i nhu n sau thu ch a phân ph i

Có thu thu nh p hoãn l i ph i tr

+ Ghi nh n nh h ng c a thu TNDN do nh h ng c a vi c đi u ch nh chi phí

kh u hao khi TSC v n đang s d ng

Vi c lo i tr l t giao d ch bán TSC trong n i b d n đ n vi c đi u ch nh t ng

chi phí kh u hao và hao mòn lu k , k toán đi u ch nh nh h ng c a thu nh

sau:

N thu thu nh p hoãn l i ph i tr ( nh h ng c a thu thu nh p lu k đ n cu i

k )

Có l i nhu n sau thu ( nh h ng c a thu thu nh p t vi c lo i tr chi phí

kh u hao lu k đ n đ u k )

Có chi phí thu TNDN hoãn l i ( nh h ng c a thu thu nh p t vi c lo i

tr chi phí kh u hao trong k )

- Ghi nh n nh h ng c a giao d ch chuy n hàng t n kho thành tài s n c đ nh trong n i b t p đoàn

Tr ng h p hàng t n kho đ c bán l th ng th hi n l i ích kinh t mang l i trong t ng lai c a tài s n nh h n giá g c c a nó Tr ng h p này k toán s không lo i tr l t giao d ch bán hàng trong n i b T p đoàn tr khi ch c ch n

r ng kho n l này có th đ c thu h i

1.3.2.2 TƠi s n thu thu nh p hoƣn l i

Cách xác đ nh tƠi s n thu thu nh p hoƣn l i

Trên BCTC h p nh t thì cu i n m tài chính khi l p BCTC h p nh t:

+ K toán ph i xác đ nh các kho n chênh l ch t m th i đ c kh u tr phát sinh

t các kho n “ u t vào công ty con – TK 221”, “K toán các kho n đ u t vào công ty liên k t – TK 223”, “V n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát – TK 222” Chênh l ch t m th i đ c kh u tr phát sinh do:

 C quan thu không cho phép kh u tr kho n l t công ty con, công ty liên

k t, v n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát vào thu nh p ch u thu trong n m c a doanh nghi p

 Doanh nghi p đ c ghi nh n kho n l là toàn b ph n s h u trong l i nhu n (ho c l ) trong công ty con, công ty liên k t, v n góp liên doanh trên báo cáo tài chính h p nh t

+ i u ch nh nh h ng thu thu nh p hoãn l i ph i tr do lo i tr lãi ch a th c

hi n trong giao d ch n i b

Ghi nh n tƠi s n thu thu nh p hoƣn l i

- Ghi nh n tài s n thu thu nhâp hoãn l i:

+ N u ghi t ng tài s n thu thu nh p hoãn l i phát sinh t các kho n chênh l ch

t m th i g n li n v i các kho n đ u t vào công ty con, công ty liên k t, v n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát, k toán ghi:

T ng kho n m c “Tài s n thu thu nh p hoãn l i”

Gi m kho n m c “Chi phí thu thu nh p hoãn l i”

+ N u ghi gi m tài s n thu thu nh p hoãn l i phát sinh t các kho n chênh l ch

t m th i g n li n v i các kho n đ u t vào công ty con, công ty liên k t, v n góp vào c s kinh doanh đ ng ki m soát, k toán ghi:

T ng kho n m c “Chi phí thu thu nh p hoãn l i”

Gi m kho n m c “Tài s n thu thu nh p hoãn l i”

- Ghi nh n nh h ng c a giao d ch bán hàng trong n i b T p đoàn

+ nh h ng c a thu TNDN do l ai tr lãi ch a th c hi n trong hàng t n kho

cu i k làm phát sinh chênh l ch t m th i đ c kh u tr , k toán ghi:

N Tài s n thu thu nh p hoãn l i

Có Chi phí thu TNDN hoãn l i

+ nh h ng c a thu TNDN do lo i tr lãi ch a th c hi n trong hàng t n kho

đ u k , k toán ph i tính toán tàn s n thu thu nh p hoãn l i đ c hoàn nh p trong

k , k toán ghi:

N Chi phí thu TNDN hoãn l i

Có l i nhu n sau thu ch a phân ph i

- Ghi nh n nh h ng c a giao d ch bán TSC trong n i b T p đoàn

+ Ghi nh n nh h ng c a thu TNDN do nh h ng c a giao d ch bán TSC trong n i b T p đoàn khi bán tài s n v n đang s d ng

Vi c lo i tr lãi ch a th c hi n trong giao d ch bán TSC gi a các đ n v n i b trong T p đoàn, k toán ghi:

N tài s n thu thu nh p hoãn l i

Có chi phí thu TNDN hoãn l i Các k sau k toán đi u ch nh nh h ng c a thu phát sinh t vi c lo i tr lãi ch a

th c hi n trong giao d ch bán tài s n c đ nh k tr c ghi:

N tài s n thu thu nh p hoãn l i

Có l i nhu n sau thu ch a phân ph i

+ Ghi nh n nh h ng c a thu thu nh p doanh nghi p do nh h ng c a vi c

đi u ch nh chi phí kh u hao khi TSC v n đang s d ng

Vi c lo i tr lãi t giao d ch bán TSC trong n i b d n đ n vi c đi u ch nh gi m chi phí kh u hao và hao mòn l y k , k toán đi u ch nh nh h ng c a thu nh

sau:

N l i nhu n sau thu ch a phân ph i ( nh h ng c a thu thu nh p t vi c

lo i tr chi phí kh u hao l y k đ n đ u k )

N chi phí thu TNDN hoãn l i ( nh h ng c a thu thu nh p t vi c lo i

tr chi phí kh u hao trong k )

Có tài s n thu thu nh p hoãn l i ( nh h ng c a thu thu nh p l y k

đ n cu i k )

+ Ghi nh n nh h ng c a giao d ch TSC mua t m t đ n v trong n i b T p đoàn đ c bán khi ch a kh u hao h t

Khi TSC mua t m t đ n v trong n i b T p đoàn đ c bán khi ch a kh u hao

h t thì k toán ph i ph n ánh vi c hoàn nh p giá tr còn l i c a tài s n thu TNDN hoãn l i phát sinh t vi c lo i tr lãi ch a th c hi n còn n m trong giá tr còn l i

c a TSC , k toán ghi:

N chi phí thu TNDN hoãn l i

Có tài s n thu thu nh p hoãn l i

- Ghi nh n nh h ng c a giao d ch chuy n hàng t n kho thành tài s n c đ nh trong n i b t p đoàn

+ nh h ng c a thu TNDN do nh h ng c a vi c lo i tr lãi t giao d ch bán hàng hoá khi TSC t i bên mua v n đang s d ng và đang còn kh u hao

Vi c lo i tr lãi ch a th c hi n trong giao d ch bán tài s n c đ nh gi a các đ n v

n i b trong T p đoàn, k toán ghi:

N tài s n thu thu nh p hoãn l i

Có chi phí thu TNDN hoãn l i

Các k sau k toán đi u ch nh nh h ng c a thu phát sinh t vi c lo i tr lãi ch a

th c hi n trong giao d ch bán TSC k tr c, k toán ghi:

N tài s n thu thu nh p hoãn l i

Có l i nhu n sau thu ch a phân ph i

+ nh h ng c a thu TNDN khi TSC đang s d ng nh ng đã kh u hao h t

theo nguyên giá

Khi TSC v n còn đang đ c s d ng nh ng đã kh u hao h t theo nguyên giá thì

toàn b lãi ch a th c hi n phát sinh t giao d ch bán TSC trong n i b T p đoàn

đã chuy n thành lãi th c hi n c a T p đoàn thông qua vi c gi m tr chi phí kh u hao hàng k T th i đi m này không còn phát sinh thu thu nh p hoãn l i

1.3.3 Trình bƠy thu thu nh p doanh nghi p trên báo cáo tƠi chính

1.3.3.1 Trình bƠy thu TNDN trên b ng cơn đ i k toán

B ng C KT là BCTC ph n ánh m t cách t ng quát và có h th ng v tình hình tài

s n, n ph i tr , v n ch s h u c a doanh nghi p t i m t th i đi m nh t đ nh

B ng C KT đ c l p trên c s tuân th ch t ch các nguyên t c k toán chung

đ c th a nh n B ng C KT trình bày v thu TNDN nh sau:

Th nh t: Thu TNDN hi n hành là s thu ph i n p ho c thu h i đ c tính trên

TNCT và thu su t thu TNDN c a n m hi n hành Thu TNDN hi n hành n u đã

n p thì đ c ghi gi m ch tiêu thu và các kho n ph i n p Nhà n c, s ch a n p

đ c trình bày là m t kho n n ph i tr thu c ch tiêu “Thu và các kho n ph i n p Nhà n c”

Th hai: Thu TNDN hoãn l i đ c trình bày trên b ng C KT g m tài s n thu

TNDN hoãn l i và thu TNDN hoãn l i ph i tr Các ch tiêu này đ c trình bày tách bi t v i các tài s n và n ph i tr khác trong b ng C KT Tài s n thu TNDN hoãn l i đ c trình bày trong ch tiêu “Tài s n thu TNDN hoãn l i” trên b ng

C KT Thu TNDN hoãn l i ph i tr đ c trình bày trong ch tiêu “Thu TNDN hoãn l i ph i tr ” trên b ng C KT

1.3.3.2 Trình bƠy thu TNDN trên báo cáo k t qu kinh doanh

BCKD là BCTC ph n ánh các kho n doanh thu, chi phí và k t qu kinh doanh c a

doanh nghi p trong m t th i k nh t đ nh Vi c l p và trình bày BCKQKD c ng

c n tuân th ch t ch các nguyên t c k toán chung đ c th a nh n Chi phí ho c thu nh p thu TNDN liên quan đ n lãi ho c l t các ho t đ ng kinh doanh đ c trình bày trên BCKQKD nh sau:

Th nh t: Chi phí thu TNDN hi n hành đ c trình bày trong ch tiêu “Chi phí thu

TNDN hi n hành” trong BCKQKD Ch tiêu này ph n ánh chi phí thu TNDN phát sinh trong n m báo cáo S li u đ ghi vào ch tiêu này đ c c n c vào t ng s

phát sinh bên Có TK8211 – Chi phí thu TNDN hi n hành đ i ng v i bên N TK

911 – Xác đ nh k t qu kinh doanh

Th hai: Chi phí thu TNDN hoãn l i đ c trình bày trong ch tiêu “Chi phí thu

TNDN hoãn l i” trong BCKQKD, ph n ánh chi phí thu TNDN hoãn l i ho c thu

nh p thu TNDN hoãn l i phát sinh trong n m báo cáo S li u đ ghi vào ch tiêu này đ c c n c vào t ng s phát sinh bên Có TK 8212 – Chi phí thu TNDN hoãn

l i đ i ng v i bên N TK911 – Xác đ nh k t qu kinh doanh

1.4 M t s khác bi t gi a thu nh p ch u thu vƠ l i nhu n k toán

1.4 1 Thu nh p ch u thu

Theo VAS 17: “Thu nh p ch u thu là thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p

c a m t k , đ c xác đ nh theo quy đ nh c a lu t thu thu nh p doanh nghi p hi n hành và là c s đ tính thu thu nh p doanh nghi p ph i n p ho c thu h i

1.4 3 S khác bi t gi a thu nh p ch u thu vƠ l i nhu n k toán

Trong công tác ki m tra quy t toán thu TNDN c a c quan thu đ i v i doanh nghi p th ng có s sai l ch v thu nh p ch u thu trong k do c quan thu xác

đ nh và l i nhu n k toán c a doanh nghi p S chênh l ch này ph i ch ng do s thi u nh t quán v cách xác đ nh thu nh p ch u thu gi a c quan thu và doanh nghi p, hay là có s khác nhau gi a chu n m c k toán và Lu t thu TNDN v cách xác đ nh ch u thu

+ Theo Thông t s 123/2012/TT-BTC ngày 27 tháng 12 n m 2012 h ng d n thi hành m t s đi u c a Lu t thu thu nh p doanh nghi p thì thu nh p ch u thu

đ c xác đ nh theo công th c sau:

Theo các quy đ nh trên, đ i v i thu nh p khác không có s khác nhau v n i dung,

do đó s không nh h ng l n đ n s khác nhau gi a thu nh p ch u thu và l i nhu n k toán Trên th c t cho th y s khác bi t ch y u th ng các ch tiêu

doanh thu và chi phí, do các nguyên nhân sau:

- V doanh thu

+ Theo thông t s 123/TT-BTC: “Th i đi m xác đ nh doanh thu đ tính thu nh p

ch u thu là toàn b s ti n bán hàng hóa, ti n gia công, ti n cung c p d ch v bao

g m c kho n tr giá, ph thu, ph tr i mà doanh nghi p đ c h ng không phân

bi t đã thu đ c ti n hay ch a thu đ c ti n i v i ho t đ ng bán hàng là th i

đi m chuy n giao quy n s h u, quy n s d ng hàng hóa cho ng i mua i v i

ho t đ ng cung c p d ch v là th i đi m hoàn thành vi c cung ng d ch v cho

ng i mua ho c th i đi m l p hóa đ n cung ng d ch v ”[3]

+ Theo VAS 14: “Doanh thu là t ng giá tr các l i ích kinh t doanh nghi p thu

đ c trong k k toán, phát sinh t các ho t đ ng s n xu t, kinh doanh thông

th ng c a doanh nghi p, góp ph n làm t ng v n ch s h u”[1] ng th i th a mãn 5 đi u ki n, đó là: “Doanh nghi p đã chuy n giao ph n l n r i ro và l i ích

g n v i quy n s h u s n ph m ho c hàng hóa cho ng i mua; doanh nghi p không còn n m gi quy n qu n lý hàng hóa nh ng i s h u hàng hóa ho c ki m

soát hàng hóa; doanh thu đ c xác đ nh t ng đ i ch c ch n; doanh nghi p đã thu

đ c ho c s thu đ c l i ích kinh t t giao d ch bán hàng và xác đ nh chi phí liên quan đ n giao d ch bán hàng”[1]

Do v y các tr ng h p đi n hình d n đ n doanh thu tính thu nh p ch u thu bao

g m:

+ Các tr ng h p đ c xác đ nh là doanh thu tính thu TNDN trong n m, nh ng

ch a đ đi u ki n đ ghi nh n doanh thu theo ch đ k toán Ví d , nh các tr ng

h p đã vi t hóa đ n bán hàng nh ng ch a đ đi u ki n đ ghi nh n doanh thu theo chu n m c k toán

+ Tr ng h p cho thuê tài s n có nh n tr c ti n cho thuê c a nhi u n m; doanh thu trong n m ghi nh n theo k toán là t ng s ti n cho thuê chia cho t ng s n m

tr ti n tr c, còn doanh thu đ tính thu TNDN doanh nghi p có th l a ch n m t trong hai cách tính doanh thu phân b cho s n m tr li n tr c, ho c xác đ nh theo doanh thu tr ti n m t l n

+ Các kho n hàng hóa d ch v đ c trao đ i không đ c xác đ nh là doanh thu theo ch đ k toán nh ng là doanh thu đ tính thu nh p ch u thu theo quy đ nh

c a lu t thu TNDN

+ Các kho n đ c gi m tr doanh thu bán hàng hóa và cung c p d ch v ho c doanh thu ho t đ ng tài chính theo chu n m c k toán, nh ng không đ c lo i tr

kh i doanh thu đ tính thu nh p ch u thu Ví d nh các kho n chi t kh u đ c

gi m tr doanh thu theo chu n m c k toán, nh ng không đ ch ng t h p pháp đ

gi m tr doanh thu tính thu theo quy đ nh c a lu t thu TNDN trong tr ng h p

h ch toán b ng ti n m t

- V chi phí:

Th c t cho th y s khác nhau gi a chi phí h p lý và chi phí k toán ch y u m t

s kho n là chi phí th c t c a doanh nghi p theo ch đ k toán đ c h ch toán vào chi phí nh ng không đ c đ a vào chi phí h p lý đ tính thu nh p ch u thu

hao h t giá tr , nh ng v n ti p t c s d ng cho s n xu t kinh doanh và s kh u hao không tham gia vào ho t đ ng kinh doanh

+ Chi phí lãi vay v t m c kh ng ch c th doanh nghi p vay v n c a các đ i

t ng không ph i là các t ch c tín d ng ho c t ch c kinh t v t quá 150% m c lãi su t c b n do ngân hàng nhà n c công b t i th i đi m vay

+ Chi phí không có hóa đ n, ch ng t theo ch đ quy đ nh

+ Các kho n thu b truy thu và ti n ph t vi ph m hành chính và các chi phí không liên quan đ n doanh thu và thu nh p ch u thu đã tính vào chi phí

+ Chi phí ti n l ng, ti n công c a ch doanh nghi p t nhân, thành viên h p

danh, ti n thù lao tr cho sáng l p viên, thành viên h i đ ng qu n tr c a công ty c

ph n, công ty TNHH không tr c ti p tham gia đi u hành s n xu t kinh doanh và

ti n l ng, ti n công không đ c tính vào chi phí h p lý do vi ph m ch đ h p

+ Vi c thu h i ho c thanh toán trong t ng lai giá tr ghi s c a các kho n m c tài s n ho c công n đã đ c ghi nh n trong b ng cân đ i k toán c a doanh nghi p; và

+ Các giao d ch và s ki n khác trong n m hi n t i đã đ c ghi nh n trong báo

cáo tài chính

- Ghi nh n thu thu nh p hi n hành ph i n p và tài s n thu thu nh p hi n hành: Thu thu nh p hi n hành c a k hi n t i và các k tr c, n u ch a n p, ph i đ c ghi nh n là n ph i tr N u s ti n đã n p liên quan đ n k hi n t i và các k tr c

v t quá s ph i n p cho các k đó, thì ph n giá tr n p th a s đ c ghi nh n là tài

s n

- L tính thu ch a s d ng các kho n u đãi thu ch a s d ng: Tài s n thu thu

nh p hoãn l i ch đ c ghi nh n cho l tính thu ch a s d ng mang sang và các

kho n u đãi thu ch a s d ng khi ch c ch n có đ l i nhu n tính thu trong

t ng lai đ bù tr v i l tính thu ch a s d ng ho c u đãi thu ch a s d ng

- Xác đ nh giá tr : Thu thu nh p hi n hành ph i n p (ho c tài s n thu thu nh p

hi n hành) cho n m hi n hành và các n m tr c đ c xác đ nh b ng giá tr d ki n

ph i n p cho (ho c thu h i t ) c quan thu , s d ng các m c thu su t (và các lu t

thu ) có hi u l c t i ngày k t thúc niên đ k toán

1.5.2 Khác nhau

B ng 1.1 S khác nhau gi a IAS 12 vƠ VAS 17

ho c đ c kh u tr , tr tr ng h p:

- Thu thu nh p hoãn l i ph i tr phát

sinh t ghi nh n ban đ u c a l i th

th ng m i

- Ghi nh n ban đ u c a m t tài s n hay

n ph i tr c a m t giao d ch mà giao

d ch này không ph i trong quá trình h p

nh t kinh doanh và không có nh h ng

Không đ c p đ n v n

đ này do l tính thu không đ c chuy n sang các k tính thu

tr c đó

Chu n m c ch nêu m t

tr ng h p ngo i l đ i

v i vi c không ghi nh n các kho n chênh l ch

ch u thu ho c đ c

kh u tr thu t m th i khi tài s n thu thu

nh p hoãn l i phát sinh

t vi c ghi nh n ban

đ u c a m t tài s n hay

đ n l i nhu n k toán ho c l i nhu n tính thu thu nh p t i th i đi m phát sinh giao d ch

- Các kho n chênh l ch liên quan t i các kho n đ u t vào công ty con, chi

nhánh, công ty liên k t, công ty liên k t hay các kho n góp v n liên doanh (ví

d : phát sinh t l i nhu n ch a phân

ph i), do công ty có th ki m soát đ c

th i gian hoàn nh p c a các kho n chênh l ch đó, vi c hoàn nh p có th không x y ra trong t ng lai g n và l i nhu n ch u thu s bù đ p cho các chênh l ch này

n ph i tr trong m t giao d ch, mà t i th i

đi m giao d ch, không

nh h ng đ n l i nhu n k toán và l i nhu n tính thu (l tính thu )

l i đ c xác đ nh s d ng thu su t trung bình d tính áp d ng đ i v i l i nhu n tính thu (l tính thu ) c a các k

t i đó các kho n chênh l ch t m th i d tính đ c hoàn nh p

Thu thu nh p hi n hành và thu thu

nh p hoãn l i ph i tr đ c ghi nh n là

m t kho n thu nh p ho c chi phí trên báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh, ngo i tr : khi kho n thu đó phát sinh

t i và thu thu nhâp hoãn l i khi có kho n thu phát sinh t vi c

h p nh t kinh doanh

và n ph i tr khác và ph i phân bi t v i tài s n và n ng n h n

Tài s n (n ph i tr ) thu TNDN hoãn

l i không đ c phân lo i thành tài s n (n ph i tr ) ng n h n

Không đ c p v n đ

này Tuy nhiên theo

thông l là trình bày tài

s n ho c n ph i tr

thu hoãn l i là các kho n tài s n ho c n

ph i tr dài h n

1.6 K toán thu thu nh p doanh nghi p m t s n c trên th gi i

1.6.1 K toán thu TNDN t i Trung Qu c

Ngày 15/02/2006, B Tài Chính Trung Qu c chính th c công b b chu n m c k toán cho doanh nghi p (ASBEs) trong đó có chu n m c s 18 – Thu thu nh p (ASBE 18) ASBE 18 đ c yêu c u áp d ng cho t t c các công ty niêm y t vào 01/01/2007 và khuy n khích cho t t c các doanh nghi p Trung Qu c B t đ u 01/01/2008 chu n m c này b t bu c đ c áp d ng cho t t c các doanh nghi p thu c s h u nhà n c đ c ki m soát b i Chính ph trung ng Trung Qu c và

t ng b c áp d ng cho các doanh nghi p khác

N i dung c a ASBE 18 g n nh bao quát t t c các v n đ đ c đ c p trong IAS

12 t khái ni m chênh l ch t m th i, giá tr ghi s c a tài s n và n ph i tr ,

ph ng pháp xác đ nh thu thu nh p hoãn l i, thu hoãn l i phát sinh trong các kho n đ u t vào công ty con, công ty liên doanh liên k t, h p nh t kinh doanh

S ra đ i c a chu n m c này đánh d u s thay đ i v ph ng pháp k toán thu thu

nh p doanh nghi p c v lý lu n và th c ti n áp d ng trong doanh nghi p

- Ph ng pháp ti p c n trong k toán thu thu nh p

Tr c h t, ASBE 18 yêu c u t b ph ng pháp thu hoãn l i (deferral method) và

ph ng pháp thu ph i tr (payable tax method) nh trong ch đ tr c khi ban hành ASBE 18 Thay vào đó ph ng pháp k toán đ c yêu c u s d ng là ph ng pháp n ph i tr (liability method) ti p c n b ng cân đ i k toán ây là m t đi m khác c b n trong ph ng pháp k toán thu thu nh p vì trong ch đ kê toán 2001, cách ti p c n d a trên báo cáo thu nh p T cách ti p c n khác nhau d n đ n n i dung c ng có đi m khác bi t, c th khi ti p c n báo cáo thu nh p, kho n chênh

l ch t o nên thu thu nh p hoãn l i đ c ch đ k toán đ c p là chênh l ch th i gian thì theo cách ti p c n b ng cân đ i k toán chu n m c ASBE 18 đ c p đ n khái ni m chênh l ch t m th i

Chênh l ch t m th i là chênh l ch gi a c s thu c a tài s n và n ph i tr v i giá

tr ghi s c a nó trên b ng cân đ i k toán Trong đó c s thu c a tài s n và n

ph i tr là giá tr xác đ nh cho m c đích thu c a tài s n và n ph i tr đó

Chênh l ch t m th i bao g m chênh l ch th i gian và các kho n chênh l ch t m

th i khác Các kho n chênh l ch t m th i khác (không ph i chênh l ch th i gian)

nh :

+ Tài s n ho c n ph i tr phi ti n t đ c đo l ng b ng ti n t chính th c

nh ng theo c s thu l i đ c đo l ng b ng m t lo i ti n t khác

+ Tài s n ho c n ph i tr phi ti n t đ c xây d ng l i, báo cáo tài chính trong

n n kinh t siêu l m phát

+ Giá tr tài s n ho c n ph i tr trong ghi nh n ban đ u khác v i c s thu

- Cách tính chi phí thu thu nh p doanh nghi p

So sánh s d cu i k và s d đ u k c a tài kho n thu hoãn l i ph i tr và tài s n thu hoãn l i đ xác đ nh thu hoãn l i trong m t th i k c n ghi nh n thêm

l i ph i tr

-

S d đ u

k c a thu hoãn l i ph i

+

S d đ u

k c a tài

s n thu hoãn l i

Sau đó d a vào thu nh p ch u thu trong k hi n hành và thu su t đ xác đ nh, ghi

nh n thu thu nh p hi n hành ph i tr , cu i cùng là xác đ nh chi phí thu thu nh p trên báo cáo thu nh p b ng thu thu nh p hi n hành c ng thu thu nh p hoãn l i

- Thay đ i v thu su t thu thu nh p doanh nghi p

Trong tr ng h p thu su t thay đ i các doanh nghi p đ c s d ng m t trong hai cách sau đ xác đ nh thu thu nh p hoãn l i:

+ Cách th nh t: Ghi nh n l i tài s n và thu thu nh p hoãn l i ph i tr c a các k

k toán tr c đó theo thu su t m i đ c đi u ch nh, sau đó áp d ng thu su t m i

đ ghi nh n thu hoãn l i cho k hi n hành Cách này d n đ n vi c x lý k toán r t

ph c t p và d gây sai sót nên trong th c t các doanh nghi p không áp d ng

+ Cách th hai: Chênh l ch t m th i ch u thu và chênh l ch t m th i đ c kh u

tr trong k hi n hành s d ng tr c ti p m c thu su t m i đ xác đ nh tài s n thu hoãn l i và thu hoãn l i ph i tr trong k hi n hành Sau đó c ng ho c tr ph n

t ng lên ho c gi m xu ng c a tài s n thu hoãn l i (thu hoãn l i ph i tr ) do thay

N m 1939, Vi n k toán M (AIA) đ c thành l p l y tên g i là y ban v th t c

k toán (CAP) Thu t ng các nguyên t c k toán đ c ch p nh n r ng rãi GAAP

l n đ u tiên đ c s d ng y ban ch ng khoán (SEC) y quy n phát hành đ thành l p các tiêu chu n k toán và CAP b t đ u nghiên c u k toán d i d ng b n

in

N m 1953, CAP ban hành đ c 51 b n tin nghiên c u k toán Các khái ni m k

toán c b n d a trên khái ni m giá g c đã đ c phát tri n b i CAP và nhi u th t c

c b n c a k toán tài chính d a trên nh ng tuyên b c a CAP và nhi u th t c c

b n c a k toán tài chính d a trên nh ng tuyên b c a CAP

N m 1959, H i đ ng nguyên t c k toán (Accounting Princible Board – APB)

đ c thành l p thay th CAP Các APB thay th c ng có nhi u h n ch nh CAP

nh ng đã ban hành đ c m t s ý ki n quan tr ng

N m 1973, H i đ ng chu n m c k toán tài chính (Financial accounting Standard

Board – FASB) đ c thành l p FASB là m t t ch c t nhân đ c hình thành đ thi t l p các chu n m c v k toán tài chính và l p báo cáo tài chính M c dù SEC

có quy n l c và trách nhi m pháp lý đ đ m b o Lu t ch ng khoán và các chu n

m c k toán có hi u l c trong th c t nh ng vi c so n th o và công b các chu n

m c k toán đ c FASB ti n hành, SEC ch t v n và tham gia so n th o chu n

m c k toán khi th c s c n thi t Cho đ n nay, FASB ban hành đ c 168 chu n

m c báo cáo tài chính (FAS)

K toán thu TNDN t i M có quá trình ra đ i và phát tri n t r t s m Cùng v i s phát tri n c a n n kinh t M thì k toán thu TNDN c ng có nh ng s a đ i đ đ t

đ c m c tiêu cung c p thông tin v thu TNDN trên BCTC c a doanh nghi p m t cách hi u qu nh t

1.6.2.2 Các giai đo n phát tri n k toán thu TNDN t i M

Tháng 12/1967 APB ban hành ý ki n s 11 (APB 11) – K toán thu thu nh p APB

11 t p trung ch y u vào báo cáo thu nh p trong vi c xác đ nh thu TNDN Ph ng pháp hoãn l i trong APB 11 đ c áp d ng đ xác đ nh thu TNDN hoãn l i S khác bi t gi a s thu xác đ nh đ c và s thu th c t ph i n p trong n m hi n hành t o nên thu TNDN hoãn l i đ c APB 11 đ c p đ n là chênh l ch th i gian Tháng 12/1987 FASB ban hành báo cáo s 96 (FAS 96) – K toán thu thu nh p đ

thay th APB 11 v i nh ng thay đ i đáng k trong ph ng pháp xác đ nh chi phí thu TNDN FAS 96 đã đ c p đ n c chênh l ch v nh vi n và chênh l ch t m th i

và thông qua ph ng pháp ti p c n b ng C KT Tuy nhiên FAS 96 c ng gây