Giải pháp hoàn thiện kế toán thuế giá trị gia tăng cho các doanh nghiệp tại thành phố hồ chí minh

+ Ph ng pháp tính thu.

L I CAM OAN

Tôi cam đoan Lu n v n th c s kinh t “Gi i pháp hoàn thi n k toán thu Giá

tr gia t ng cho các doanh nghi p t i thành ph H Chí Minh” là công trình nghiên

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các s đ

PH N M U 1

Ch ng 1 – C s lý lu n v thu Giá tr gia t ng và k toán thu Giá tr gia t ng 1.1 T ng quan v thu GTGT 7

1.1.1 Khái ni m và đ c đi m c a thu GTGT 7

1.1.1.1 Khái ni m thu GTGT 7

1.1.1.2 c đi m và vai trò c a thu GTGT 7

1.1.1.3 Ph ng pháp tính thu GTGT 9

1.1.1.4 u, nh c đi m c a thu GTGT 11

1.1.2 Các qui đ nh chung c a pháp lu t Vi t Nam v thu GTGT 12

1.1.3 Kinh nghi m qu c t khi áp d ng thu GTGT 18

1.2 T ng quan v k toán thu GTGT 23

1.2.1 Khái ni m k toán thu GTGT 23

1.2.2 M t s v n đ lý thuy t liên quan đ n k toán thu GTGT 24

1.2.2.1 Ch ng t k toán 24

1.2.2.2 Tài kho n k toán 24

1.2.2.3 Ph ng pháp h ch toán k toán 26

1.2.2.4 S sách k toán 28

1.2.2.5 Báo cáo 28

1.3 M i quan h gi a thu GTGT và k toán thu GTGT 29

Ch ng 2 - Th c tr ng k toán thu Giá tr Gia T ng 2.1 Th c tr ng c s pháp lý v k toán thu GTGT 31

2.1.1 M t s n i dung c b n c a Lu t thu GTGT 2008 đ c s a đ i, b sung

trong n m 2013 31

2.1.2 Th c tr ng c s pháp lý v k toán thu GTGT 36

2.1.2.1 Ch ng t k toán 36

2.1.2.2 Tài kho n k toán 38

2.1.2.3 Ph ng pháp h ch toán k toán 39

2.1.2.4 S sách k toán 44

2.1.2.5 Báo cáo 45

2.1.3 Tác đ ng c a chính sách thu GTGT đ n k toán thu TNDN 47

2.2 Th c tr ng k toán thu GTGT t i các doanh nghi p trên đ a bàn TP H Chí Minh 48

2.2.1 i t ng kh o sát 48

2.2.2 Ph ng pháp kh o sát 49

2.2.3 N i dung kh o sát 49

2.2.4 K t qu kh o sát 50

2.3 Nh ng h n ch trong k toán thu GTGT t i các doanh nghi p 55

2.3.1 ánh giá th c tr ng k toán thu GTGT trên c s k t qu kh o sát 57

2.3.2 Nh ng h n ch trong công tác k toán thu GTGT 58

Ch ng 3 - Các gi i pháp hoàn thi n k toán thu Giá tr gia t ng cho các doanh nghi p t i Tp H Chí Minh 3.1 M c tiêu c a gi i pháp 62

3.2 Gi i pháp chung 62

3.3 Gi i pháp c th 62

3.3.1 Gi i pháp hoàn thi n k toán thu GTGT t i doanh nghi p 62

3.3.2 Giái pháp v qu n lý đ i v i công tác k toán thu GTGT t i doanh nghi p 67

3.3.3 Ki n ngh xây d ng lu t thu GTGT t i Vi t Nam theo h ng n đ nh lâu dài 68

PH N K T LU N 72

Danh m c tài li u tham kh o

Ph l c

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1: Thu su t thu GTGT và t tr ng thu GTGT trong GDP 17

B ng 1.2: Ng ng doanh thu kê khai thu GTGT m t s n c 19

B ng 2.1: B ng t ng h p k t qu kh o sát theo b ng kh o sát dành cho doanh nghi p 48

S đ 2.4: Bút toán đi u ch nh tài kho n thu GTGT 40

S đ 2.5: K toán thu GTGT t i doanh nghi p n p thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p 41

PH N M U

1 Ý ngh a và tính c p thi t c a đ tài

V i b n ch t là lo i thu tiêu dùng, thu GTGT v i vai trò là lo i thu có s thu đóng góp vào NSNN nhi u nh t, và trong giai đo n hi n nay, thu GTGT ngày càng đóng vai trò quan tr ng do đây là lo i thu ít bi n đ ng ít thay đ i h n so v i thu Thu nh p doanh nghi p hay thu Thu nh p cá nhân Bên c nh đó, thu GTGT đ c

n p vào NSNN k p th i (ngay trong k phát sinh giao d ch mua bán hàng hóa) nên

t o ngu n thu đ u đ n cho NSNN trong b i c nh nhi u Qu c gia ph i đ i m t v i tình tr ng s thu v thu gi m và chi Ngân sách t ng

Tuy là lo i thu ít bi n đ ng h n, nh ng trong đi u ki n hi n nay các chính sách

v thu GTGT c ng th ng xuyên đ c thay th , s a đ i ho c b sung, vi c th ng xuyên thay th , s a đ i các v n b n này đã gây ra không ít khó kh n, v ng m c cho k toán trong vi c l p báo cáo và ghi nh n các nghi p v kinh t phát sinh liên quan đ n thu GTGT Quan tâm c a các doanh nghi p đ n chính sách thu GTGT còn đ c th hi n trong nh ng l n t p hu n v thu , khi mà ph n l n các th c m c nêu lên c a doanh nghi p dành cho các chuyên viên ngành thu đ u xoay quanh các

v n đ có liên quan đ n thu GTGT nh : các đi u ki n nào thì đ c kh u tr thu , khi không đ c kh u tr thì ghi nh n vào đâu (chi phí, giá mua, hay ph i thu khác…), đi u ki n đ đ c s d ng hóa đ n GTGT, l u gi hóa đ n ch ng t trong doanh nghi p nh th nào đ thu n ti n cho vi c ki m tra, quy t toán thu sau này…

Bên c nh đó vi c ki m soát t t các hóa đ n đ u vào – đ u ra và khâu l p Báo cáo thu là ti n đ quan tr ng cho vi c đ nh kho n các nghi p v kinh t phát sinh, l p Báo cáo tài chính và gi i trình v i c quan thu trong tr ng h p doanh nghi p

nh n đ c quy t đ nh gi i trình, ki m tra, thanh tra thu sau này

Trong nh ng n m g n đây, có r t nhi u doanh nghi p b c quan thu ra quy t

đ nh x ph t v v n đ kê khai kh u tr và ghi nh n sai các nghi p v k toán liên quan đ n thu GTGT gây th t thoát cho Ngân sách Nhà n c Có r t nhi u nguyên nhân c a tình tr ng này, nguyên nhân ch y u là do doanh nghi p c ý làm sai

nh m gian l n thu Bên c nh đó, c ng có nhi u doanh nghi p vô ý làm sai do không n m rõ lu t thu và các nguyên t c h ch toán có liên quan đ n thu GTGT

V i nh ng lý do trên tôi quy t đ nh ch n đ tài “Gi i pháp hoàn thi n k toán

thu GTGT cho các doanh nghi p t i Tp H Chí Minh” nh m tìm hi u sâu h n v

thu GTGT; các nghi p v k toán liên quan đ n thu GTGT; nh ng khó kh n,

v ng m c c a doanh nghi p v thu GTGT; đ t đó đ xu t nh ng gi i pháp

nh m h tr doanh nghi p t i Tp H Chí Minh trong v n đ h ch toán thu GTGT

Ph n l n các nghiên c u tr c đây v l nh v c thu và k toán thu th ng xoay quanh các v n đ v thu TNDN, còn các nghiên c u v thu GTGT r t h n h p,

m t s nghiên c u có liên quan đ n l nh v c thu GTGT đ c k đ n nh sau: + Công trình nghiên c u n m 2004 c a PGS.TS Nguy n Ng c Hùng v “Nh ng tác đ ng v kinh t - xã h i c a thu GTGT và h ng hoàn thi n thu GTGT Vi t Nam”

Công trình nghiên c u này nêu lên các v n đ chung v thu GTGT; Nh ng tác

đ ng kinh t - xã h i và t n t i c n hoàn thi n c a thu GTGT t i Vi t Nam; Nh ng

đ nh h ng và gi i pháp hoàn thi n thu GTGT t i Vi t Nam

+ Lu n v n th c s c a Nguy n Hòa Bình (n m 2001) “Gi i pháp hoàn thi n chính sách thu GTGT hi n hành” nêu lên nh ng n i dung chính v thu GTGT t i

Vi t Nam và m t s n c trên th gi i, k t qu c a vi c áp d ng thu GTGT t i

Vi t Nam cùng nh ng t n t i c n gi i quy t, t đó nêu lên các gi i pháp hoàn thi n thu GTGT t i Vi t Nam

+ Lu n v n th c s c a Nguy n Duy Thành (n m 2002) “Gi i pháp nâng cao hi u

qu th c hi n lu t thu GTGT trên đ a bàn Tp HCM” bao g m các lý lu n và th c

ti n v vi c áp d ng thu GTGT t i Tp H Chí Minh, cùng các gi i pháp nh m nâng cao hi u qu th c hi n lu t thu GTGT trên đ a bàn Tp H Chí Minh

+ Cùng m t s bài báo có liên quan đ n ch đ thu GTGT, đ c bi t là trong th i gian g n đây khi mà thu GTGT đang có nh ng thay đ i l n nh h ng c b n đ n

ho t đ ng c a doanh nghi p và nh ng đ i t ng có liên quan, m t s bài báo đ c

đ c p nh : “Nh ng l u ý thu cho doanh nghi p n m 2014” c a Lu t s Th Thu Hà – Công ty Lu t Ân Vi t; “Doanh nghi p m i thành l p g p khó vì thu GTGT” c a Minh Tâm đ ng trên th i báo Kinh t Sài Gòn Online ngày 27/3/2014…

Các nghiên c u v thu GTGT tr c đây ch y u đ c p đ n khia c nh các chính sách thu GTGT và nh ng thay đ i trong chính sách thu GTGT nói chung ch

ch a nêu lên đ c m i quan h c a thu GTGT và k toán thu GTGT cùng các tác

đ ng l n nhau gi a chúng khi có b t k s thay đ i nào trong các nhân t có liên quan, nên ch a có s đ nh h ng ho c nh ng h ng d n c th cho k toán v k toán thu GTGT khi có s thay đ i liên quan đ n các qui đ nh c a pháp lu t v thu GTGT

Lu n v n “Gi i pháp hoàn thi n k toán thu GTGT cho các doanh nghi p t i Tp

H Chí Minh” m t m t k th a các v n đ lý lu n có liên quan đ n thu GTGT t

các nghiên c u trên, m t khác lu n v n có b sung thêm các v n đ m i v thu GTGT đang có hi u l c thi hành, nêu lý lu n v k toán thu GTGT, rút ra m i quan h gi a thu GTGT và k toán thu GTGT Bên c nh nghiên c u lý lu n, lu n

v n đi sâu nghiên c u thu GTGT, k toán thu GTGT và m i quan h gi a chúng trong th c t , t đó k t lu n v nh ng h n ch c a k toán thu GTGT trong th c t

và các gi i pháp nh m hoàn thi n k toán thu GTGT cho các doanh nghi p t i Tp

H Chí Minh

3 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu chính c a lu n v n nh m đ xu t các gi i pháp hoàn thi n k toán thu GTGT t i các doanh nghi p t i Tp H Chí Minh trong đi u ki n bi n đ ng c a các chính sách v thu GTGT Vì v y, m c tiêu và nhi m v c th đ c đ t ra là: + Nghiên c u nh ng v n đ lý lu n v thu GTGT nh m làm rõ b n ch t c a thu GTGT, các quy đ nh c a pháp lu t Vi t Nam v thu GTGT, kinh nghi m áp d ng thu GTGT c a m t s qu c gia trên th gi i; Nghiên c u các c s pháp lý v k toán thu GTGT theo thông l và chu n m c k toán Qua đó nêu lên m i quan h

gi a chính sách thu GTGT và k toán thu GTGT

+ Lu n v n nghiên c u th c tr ng c a các c s pháp lý v k toán thu GTGT do

s thay đ i c a các chính sách v thu GTGT theo l n thay đ i g n đây nh t (l n

s a đ i, b sung Lu t thu GTGT n m 2013); Nêu lên th c tr ng k toán thu GTGT t i m t s doanh nghi p t i Tp H Chí Minh (thông qua b ng kh o sát th c

hi n t i 22 doanh nghi p đang ho t đ ng trên đ a bàn Tp H Chí Minh và 5 chuyên gia trong l nh v c lu t, k toán và thu ) T đó rút ra k t lu n v kho ng cách gi a

lý thuy t và th c ti n trong k toán thu GTGT đang t n t i trong các doanh nghi p này

+ T các t n t i trên, lu n v n đ xu t các gi i pháp nh m hoàn thi n k toán thu GTGT t i các doanh nghi p t i Tp H Chí Minh, cùng các gi i pháp nh m h tr doanh nghi p qu n lý t t k toán thu GTGT t i doanh nghi p mình

+ Lý lu n v thu GTGT và k toán thu GTGT theo quy đ nh t i các v n b n pháp lu t có liên quan, m i quan h gi a chính sách thu GTGT và k toán;

+ Th c tr ng c s pháp lý v k toán thu GTGT trong đi u ki n thay đ i c a

Lu t thu GTGT và các v n b n pháp lu t có liên quan v thu GTGT;

+ Th c tr ng v k toán thu GTGT t i m t s doanh nghi p đ c kh o sát

v thu GTGT, các báo cáo c a Qu c h i, T ng c c th ng kê D li u s c p thu

đ c thông qua kh o sát h n 20 doanh nghi p cùng m t s chuyên gia t i Tp H Chí Minh trong n m 2014

5 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh tính ph c v cho nghiên c u các

v n đ v thu GTGT và k toán thu GTGT, bao g m các b c th c hi n nh sau: + Nghiên c u các s li u th ng kê thông qua thu th p các d li u có s n, ti n hành

t ng h p, so sánh và đánh giá n i dung liên quan đ n các v n đ đ c đ c p trong

lu n v n

+ S d ng ph ng pháp suy di n và qui n p đ l p lu n và gi i thích cho các lu n

đi m v thu GTGT và k toán thu GTGT đ c nêu ra trong lu n v n

+ Lu n v n s d ng ph ng pháp đi u tra, ph ng v n sâu đ nghiên c u và trình bày các v n đ v th c tr ng k toán thu GTGT t i các doanh nghi p trên đ a bàn

Tp H Chí Minh

6 óng góp m i c a lu n v n

Lu n v n nêu lên c s pháp lý toàn di n c a k toán thu GTGT, bao g m:

ch ng t k toán, các tài kho n s d ng, ph ng pháp h ch toán, s sách k toán và các báo cáo s d ng

Bên c nh đó là các gi i pháp hoàn thi n k toán thu GTGT trên c s kh o sát t i các doanh nghi p t i Tp H Chí Minh

7 K t c u c a lu n v n

Lu n v n g m 3 ch ng v i n i dung chính nh sau:

+ Ch ng 1: C s lý lu n v thu GTGT và k toán thu GTGT

Ch ng 1 nghiên c u các c s lý lu n v thu GTGT và k toán thu GTGT đang đ c áp d ng t i Vi t Nam, trên c s đó nêu lên m i quan h gi a chính sách thu GTGT và k toán thu GTGT

+ Ch ng 2: Th c tr ng k toán thu GTGT

Ch ng 2 nêu lên th c tr ng c a c s pháp lý v k toán thu GTGT do tác

đ ng t s thay đ i c a các chính sách v thu GTGT trong n m 2013 – 2014; Thông qua kh o sát, đánh giá th c tr ng k toán thu GTGT t i các doanh nghi p

hi n nay, t đó đánh giá và nêu lên t n t i v kho ng cách gi a lý thuy t và th c

ti n trong k toán thu GTGT

+ Ch ng 3: Các gi i pháp hoàn thi n k toán thu GTGT

Ch ng 3 đ xu t các gi i pháp nh m gi i quy t các v n đ còn t n t i v kho ng cách gi a lý thuy t và th c ti n trong k toán thu GTGT đ c nêu trong

ch ng 2 Qua đó góp ph n hoàn thi n k toán thu GTGT t i doanh nghi p

CH NG 1 – C S LÝ LU N V THU GIÁ TR GIA T NG VÀ K TOÁN THU GIÁ TR GIA T NG

1.1 T ng quan v thu Giá tr gia t ng

1.1.1 Khái ni m và đ c đi m c a thu Giá tr gia t ng

1.1.1.1 Khái ni m thu Giá tr gia t ng

Thu GTGT có ngu n g c t thu doanh thu và Pháp là n c đ u tiên trên th

gi i ban hành lu t thu GTGT – vào n m 1954 Thu GTGT theo ti ng Pháp là Taxe Sur La Valeur Ajou tée (vi t t t là TVA), ti ng anh là Value Added Tax (vi t

t t là VAT) khai sinh t n c Pháp, thu GTGT đã đ c áp d ng r ng rãi nhi u

n c trên th gi i Ngày nay, các qu c gia thu c kh i Liên Minh Châu Âu, châu Phi, châu M la tinh và m t s qu c gia châu Á trong đó có Vi t Nam đã chính th c

áp d ng thu GTGT Các qu c gia khác c ng đang trong th i k nghiên c u lo i thu này Tính đ n nay đã có kho ng 130 qu c gia áp d ng thu GTGT

n c ta, lu t thu GTGT s 57/1997/L – CTN đã đ c thông qua t i k h p th

11, Qu c H i khóa IX ngày 10/5/1997 và có hi u l c thi hành t ngày 01/01/1999 Theo quy đ nh t i lu t Thu GTGT thì thu GTGT là thu tính trên giá tr t ng thêm c a hàng hóa, d ch v phát sinh trong quá trình t s n xu t, l u thông đ n tiêu dùng

Thu GTGT đánh vào m i gia đo n s n xu t, l u thông s n ph m hàng hóa, t khi còn là nguyên li u thô s cho đ n s n ph m hoàn thành, và cu i cùng là giai đo n tiêu dùng Thu GTGT đ c c ng vào giá bán hàng hóa, d ch v và do ng i tiêu dùng ch u khi mua hàng hóa, s d ng d ch v

1.1.1.2 c đi m và vai trò c a thu Giá tr gia t ng

+ c đi m thu Giá tr gia t ng:

- Thu GTGT là m t lo i thu gián thu đánh vào đ i t ng tiêu dùng hàng hóa,

d ch v ch u thu GTGT, là m t y u t c u thành trong giá c hàng hóa và d ch v , hay nói m t cách khác giá c hàng hóa, d ch v mà ng i tiêu dùng mua bao g m

c thu GTGT

- Thu GTGT tính trên giá tr t ng thêm c a hàng hóa, d ch v phát sinh trong quá trình t s n xu t, l u thông đ n tiêu dùng T ng s thu GTGT thu đ c t t

c các giai đo n s b ng s thu GTGT tính trên giá bán cho ng i tiêu dùng cu i cùng

Nh v y, v nguyên t c ch c n thu thu khâu bán hàng cu i cùng Tuy nhiên, trên th c t r t khó đ xác đ nh đâu là khâu bán hàng cu i cùng Do v y c có hành

vi bán hàng là ph i tính thu Theo đó, s thu GTGT khâu tr c s đ c chuy n vào giá bán c a khâu sau, và ng i tiêu dùng cu i cùng là ng i ph i tr toàn b s thu GTGT đánh trên hàng hóa đó V y, t ng s thu ng i tiêu dùng cu i cùng

ph i tr b ng t ng s thu phát sinh qua t ng giai đo n c a quá trình s n xu t, kinh doanh hàng hóa, d ch v

- Ph m vi đánh thu GTGT là ho t đ ng tiêu dùng hàng hóa, d ch v di n ra trong ph m vi lãnh th , không đánh vào hành vi tiêu dùng ngoài lãnh th

+ Vai trò c a thu Giá tr gia t ng:

Lu t thu doanh thu quy đ nh: doanh thu phát sinh là c s đ th c hi n vi c thu thu Do đó, Nhà n c đánh thu trên toàn b doanh thu phát sinh c a s n ph m qua m i khâu t s n xu t, l u thông đ n tiêu dùng N u s n ph m, hàng hóa ch u thu càng qua nhi u khâu thì s thu Nhà n c thu đ c c ng t ng thêm qua các khâu nên vi c áp d ng thu doanh thu d n đ n tình tr ng trùng l p đ i v i doanh thu đã ch u thu công đo n tr c i u này s tác đ ng tiêu c c đ n s n xu t và

l u thông hàng hóa V i u đi m c a thu GTGT là Nhà n c ch thu thu đ i v i

ph n giá tr t ng thêm c a s n ph m t ng khâu s n xu t, l u thông nên s tránh

đ c tình tr ng thu ch ng lên thu

Theo nghiên c u và th ng kê c a Ngân hàng th gi i (WB) và Qu ti n t qu c

t (IMF) thì ph n l n các n c trong đó có c Vi t Nam sau khi áp d ng thu GTGT, giá c các lo i hàng hóa, d ch v đ u không thay đ i hay ch thay đ i v i

m t t l không đáng k và m c s n xu t c a doanh nghi p, m c tiêu dùng c a dân chúng không gi m hay ch gi m m t t l nh trong th i gian đ u Nh v y chúng

ta có th nh n th y r ng thu GTGT không ph i là nhân t gây l m phát, gây tr

ng i cho vi c phát tri n s n xu t và l u thông hàng hóa mà trái l i vi c áp d ng thu GTGT đã góp ph n n đ nh giá c , m r ng l u thông hàng hóa, góp ph n thúc đ y

s n xu t phát tri n và đ y m nh xu t kh u

i v i qu n lý nhà n c v kinh t

Thu nói chung và thu GTGT nói riêng là công c quan tr ng đ Nhà n c th c

hi n ch c n ng qu n lý v mô đ i v i n n kinh t N n kinh t n c ta là n n kinh t

v n hành theo c ch th tr ng có s qu n lý c a Nhà n c, do đó thu GTGT đóng vai trò r t quan tr ng và đ c th hi n nh sau:

- Thu GTGT là lo i thu gián thu có đ i t ng áp d ng r ng rãi nên t o đ c ngu n thu l n và t ng đ i n đ nh cho ngân sách Nhà n c

- Thu GTGT tính trên giá bán hàng hóa và d ch v nên không ph i đi sâu xem xét, phân tích tính h p lý, h p l c a các kho n chi phí nên vi c t ch c qu n lý thu thu t ng đ i d dàng h n các lo i thu tr c thu

- Thu GTGT đ i v i các m t hàng xu t kh u là 0%, đ ng th i doanh nghi p

đ c hoàn thu GTGT đ u vào t ng ng do đó làm gi m chi phí, t o đi u ki n cho hàng xu t kh u c nh tranh trên th tr ng th gi i

- Bên c nh đó, vi c đánh thu GTGT cùng v i thu nh p kh u đ i v i hàng nh p

kh u làm t ng giá v n c a hàng nh p kh u, có tác d ng b o h tích c c đ i v i s n

xu t kinh doanh trong n c

1.1.1.3 Ph ng pháp tính thu Giá tr gia t ng

T i Vi t Nam, ph ng pháp tính thu GTGT đ c quy đ nh t i Lu t thu GTGT

Trong đó:

- S thu GTGT đ u ra = T ng s thu GTGT c a hàng hóa, d ch v bán ra ghi

trên hóa đ n GTGT = Giá tính thu c a hàng hóa, d ch v ch u thu bán ra x thu

su t thu GTGT c a hàng hóa, d ch v đó

Tr ng h p ch ng t ghi giá thanh toán đã bao g m thu GTGT thì s thu GTGT đ u ra b ng giá thanh toán tr giá tính thu GTGT, khi đó giá tính thu GTGT đ c xác đ nh nh sau:

Giá thanh toán

Giá tính thu GTGT = -

(1 + thu su t c a hàng hóa, d ch v )

- S thu GTGT đ u vào đ c kh u tr = T ng s thu GTGT ghi trên hóa đ n GTGT mua hàng hóa đ ch v , ch ng t n p thu GTGT c a hàng hóa nh p kh u và đáp đi u ki n kh u tr thu GTGT đ u vào (Có hóa đ n GTGT mua hàng hóa, d ch

v ho c ch ng t n p thu GTGT khâu nh p kh u; Có ch ng t thanh toán không dùng ti n m t đ i v i hàng hóa d ch v mua vào, tr hàng hóa, d ch v mua t ng

l n có giá tr d i hai m i tri u đ ng,…)

+ Ph ng pháp tính tr c ti p trên giá tr gia t ng:

cá nhân n c ngoài kinh doanh t i Vi t Nam không theo lu t đ u t ; Các t ch c kinh t khác:

S thu GTGT ph i n p = T l % x Doanh thu

T l % đ tính thu GTGT trên doanh thu đ c quy đ nh theo t ng ho t đ ng

nh sau: Phân ph i, cung c p hàng hóa: 1%; D ch v , xây d ng không bao th u nguyên v t li u: 5%; S n xu t, v n t i, d ch v có g n v i hàng hóa, xây d ng có bao th u nguyên v t li u: 3%; Ho t đ ng kinh doanh khác: 2%

Doanh thu đ tính thu GTGT là t ng s ti n bán hàng hóa, d ch v ghi trên hóa

đ n bán hàng, bao g m c thu GTGT và các kho n ph thu, phí thu thêm mà c s kinh doanh đ c h ng

Tr ng h p ho t đ ng kinh doanh, h kinh doanh không th c hi n ho c th c hi n không đ y đ ch đ k toán, hóa đ n, ch ng t theo quy đ nh c a pháp lu t thì n p thu GTGT theo ph ng pháp khoán thu quy đ nh t i Lu t qu n lý thu

1.1.1.4 u, nh c đi m c a thu Giá tr gia t ng

+ u i m c a thu Giá tr gia t ng:

- Tránh đ c hi n t ng đánh ch ng thu

- Thu GTGT là lo i thu đánh vào tiêu dùng, có đ i t ng áp d ng r ng rãi nên

t o đ c ngu n thu l n cho Ngân sách Nhà n c

- V c t ch c qu n lý thu thu GTGT t ng đ i d dàng h n các lo i thu tr c thu

- Thu GTGT đ i v i các m t hàng xu t kh u là 0%, đ ng th i doanh nghi p

đ c hoàn thu GTGT đ u vào t ng ng do đó làm gi m chi phí, t o đi u ki n cho hàng xu t kh u c nh tranh trên th tr ng th gi i

- Bên c nh đó, vi c đánh thu GTGT đ i v i hàng nh p kh u có tác d ng b o v

s n xu t, kinh doanh trong n c

- Vi c kh u tr thu GTGT đ u vào đã thúc đ y ng i mua l y hóa đ n, t o đi u

ki n cho vi c ch ng th t thu thu

- Ng i n p thu t kê khai, n p thu GTGT nên đã nâng cao đ c tính t giác trong vi c th c hi n quy n và ngh a v c a ng i n p thu ; Thu n l i cho c quan thu ki m tra vì ng i n p thu ph i l p và l u tr ch ng t , hóa đ n đ y đ

Nhìn chung, thu GTGT đ c đánh giá cao do đ t đ c các m c tiêu nh : t o ngu n thu l n cho Ngân sách Nhà n c, đ n gi n, trung l p…

+ Nh c đi m c a thu Giá tr gia t ng:

Bên c nh các u đi m trên thì thu GTGT còn có các nh c đi m nh sau:

- th c hi n t t vi c qu n lý thu GTGT đòi h i vi c ghi chép hóa đ n, s sách k toán ph i minh b ch nên chi phí qu n lý t i doanh nghi p r t t n kém Thêm vào đó, n u c quan thu không qu n lý thu ch t ch r t d s y ra tình tr ng

ph i hoàn thu nhi u h n thu thu

- Thu GTGT không đ m b o tính công b ng trong chính sách đ ng viên n p thu gi a ng i giàu và ng i nghèo, do ph i n p m c thu su t gi ng nhau khi tiêu dùng hàng hóa, d ch v

- Vi c kê khai thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p đ i v i doanh nghi p trong m t s tr ng h p (doanh nghi p m i thành l p, doanh nghi p đang ho t

đ ng có doanh thu trong n m d i 1 t đ ng…) đã làm t ng chi phí đ u vào, gi m

kh n ng c nh tranh c a doanh nghi p nh Bên c nh đó không khuy n khích h

nh n hóa đ n khi mua hàng hóa d ch v , gây th t thu thu và tình tr ng chi m d ng thu

- Lu t thu GTGT và các v n b n h ng d n thi u tính linh ho t, m m d o nên gây khó kh n cho ng i n p thu khi th c hi n

1.1.2 Các qui đ nh chung c a pháp lu t Vi t Nam v thu Giá tr gia t ng

Ngày 05/7/1993, B Tài chính ban hành quy t đ nh s 486TC/Q /BTC v vi c

th c hi n thí đi m thu GTGT m t s doanh nghi p qu c doanh thu c các ngành

có quá trình chuy n t s n xu t đ n tiêu dùng th ng xuyên tr i qua nhi u công

đo n (nh s n xu t xi m ng, s n xu t s i, d t, s n xu t đ ng), t i th i đi m này có

11 doanh nghi p qu c doanh đ ng ký th c hi n thí đi m thu GTGT Trong th i k này, thu GTGT đã đ c áp d ng song hành v i thu doanh thu đang có hi u l c

n ngày 10/5/1997, Qu c h i khóa IX, k h p th 11 đã quy t đ nh thông qua

Lu t thu GTGT trên c s c i cách mang tính k th a Lu t thu doang thu T khi

ra đ i đ n nay, Lu t thu GTGT đã tr i qua nhi u l n đi u ch nh, s a đ i và b sung

vào các n m 2000, 2003, 2005, 2013 Lu t thu GTGT hi n đang có hi u l c là

Lu t thu GTGT đ c ban hành n m 2008 (hi u l c t 01/01/2009) và đ c s a

đ i, b sung vào n m 2013 Lu t thu GTGT n m 2008 ra đ i trên c s th ng nh t các v n b n lu t v thu GTGT nh : Lu t thu GTGT n m 1997, Lu t s a đ i, b sung m t s đi u c a Lu t thu GTGT n m 2003 và đi u 2 Lu t s a đ i, b sung

m t s đi u c a Lu t thu TT B và Lu t thu GTGT n m 2005

Lu t thu GTGT n m 2008 g m 16 đi u, quy đ nh nh ng v n đ chung v thu GTGT nh : ph m vi đi u ch nh, đ i t ng ch u thu , đ i t ng không ch u thu , các c n c và ph ng pháp tính thu , vi c kh u tr , hoàn thu và các đi u kho n thi hành Lu t thu GTGT n m 2008 đ c s a đ i, b sung m t s đi u vào n m 2013

Nh ng quy đ nh chi ti t v vi c thi hành Lu t thu GTGT đ c th hi n thông qua ngh đ nh 209/2013/N -CP ngày 18/12/2013 c a Chính ph , thông t 219/2013/TT-BTC ngày 31/12/2013 c a B Tài chính và các v n b n h ng d n khác kèm theo

Sau đây là tóm t t m t s n i dung ch y u v các quy đ nh liên quan đ n thu GTGT đang có hi u l c thi hành nh sau:

+ i t ng ch u thu Giá tr gia t ng:

i t ng ch u thu GTGT là hàng hoá, d ch v dùng cho s n xu t, kinh doanh

và tiêu dùng Vi t Nam (bao g m c hàng hóa, d ch v mua c a t ch c, cá nhân

n c ngoài), tr các đ i t ng không ch u thu GTGT

L u ý: C s kinh doanh nh n ti n c a t ch c, cá nhân đ th c hi n d ch v cho

t ch c, cá nhân nh s a ch a, b o hành, khuy n m i, qu ng cáo thì ph i kê khai

n p thu theo quy đ nh

+ Ng i n p thu :

Ng i n p thu GTGT là t ch c, cá nhân s n xu t, kinh doanh hàng hoá, d ch

v ch u thu GTGT Vi t Nam, không phân bi t ngành ngh , hình th c, t ch c kinh doanh (sau đây g i là c s kinh doanh) và t ch c, cá nhân nh p kh u hàng hoá, mua d ch v t n c ngoài ch u thu GTGT

Liên quan đ n các đ i t ng không ch u thu GTGT bao g m 26 nhóm hàng hóa, d ch v và các đi u ki n áp d ng đ c quy đ nh c th t i i u 4 Thông t 219/2013/TT-BTC

Nhìn chung, các hàng hóa, d ch v không ch u thu GTGT ch y u liên quan đ n các nhóm hàng hóa mà Nhà n c khuy n khích tiêu dùng ho c Nhà n c c n có chính sách h tr ( nh y t c b n, giáo d c, s n xu t nông nghi p …) và nh ng

d ch v mà vi c đánh thu GTGT trên th c t không th c hi n đ c (ví d nh m t

s lo i hình d ch v tài chính, ngân hàng…)

+ C n c tính thu

C n c tính thu GTGT là giá tính thu và thu su t

+ Giá tính thu

- i v i hàng hoá, d ch v do c s s n xu t, kinh doanh bán ra là giá bán ch a

có thu giá tr gia t ng i v i hàng hóa, d ch v ch u thu tiêu th đ c bi t là giá bán đã có thu tiêu th đ c bi t nh ng ch a có thu giá tr gia t ng; i v i hàng hóa ch u thu b o v môi tr ng là giá bán đã có thu B o v môi tr ng nh ng

ch a có thu GTGT; i v i hàng hóa ch u thu TT B và thu B o v môi tr ng

là giá bán đã có thu TT B và thu B o v môi tr ng nh ng ch a có thu GTGT;

- i v i hàng hóa nh p kh u là giá nh p t i c a kh u c ng v i thu nh p kh u (n u có), c ng v i thu tiêu th đ c bi t (n u có) Giá nh p t i c a kh u đ c xác

đ nh theo quy đ nh v giá tính thu hàng nh p kh u;

- i v i hàng hóa, d ch v dùng đ trao đ i, tiêu dùng n i b , bi u, t ng cho là giá tính thu giá tr gia t ng c a hàng hóa, d ch v cùng lo i ho c t ng đ ng t i

th i đi m phát sinh các ho t đ ng này;

- i v i ho t đ ng cho thuê tài s n là s ti n cho thuê ch a có thu giá tr gia

t ng;

Tr ng h p thuê máy móc, thi t b , ph ng ti n v n t i c a n c ngoài lo i trong n c ch a s n xu t đ c đ cho thuê l i, giá tính thu đ c tr giá thuê ph i

tr cho n c ngoài;

- i v i hàng hóa bán theo ph ng th c tr góp, tr ch m là giá tính theo giá bán tr m t l n ch a có thu giá tr gia t ng c a hàng hoá đó, không bao g m kho n lãi tr góp, lãi tr ch m;

- i v i gia công hàng hoá là giá gia công ch a có thu giá tr gia t ng;

- i v i ho t đ ng xây d ng, l p đ t là giá tr công trình, h ng m c công trình hay ph n công vi c th c hi n bàn giao ch a có thu giá tr gia t ng

Tr ng h p xây d ng, l p đ t không bao th u nguyên v t li u, máy móc, thi t

b thì giá tính thu là giá tr xây d ng, l p đ t không bao g m giá tr nguyên v t li u

và máy móc, thi t b ;

- i v i ho t đ ng kinh doanh b t đ ng s n là giá bán b t đ ng s n ch a có thu giá tr gia t ng, tr giá chuy n quy n s d ng đ t ho c ti n thuê đ t ph i n p ngân sách nhà n c;

- i v i ho t đ ng đ i lý, môi gi i mua bán hàng hoá và d ch v h ng hoa

h ng là ti n hoa h ng thu đ c t các ho t đ ng này ch a có thu giá tr gia

t ng;

- i v i hàng hoá, d ch v đ c s d ng ch ng t thanh toán ghi giá thanh toán

là giá đã có thu giá tr gia t ng thì giá tính thu đ c xác đ nh theo công th c sau: Giá thanh toán

Giá ch a có thu GTGT = -

1 + thu su t c a hàng hóa và d ch v (%)

Giá tính thu đ i v i hàng hoá, d ch v quy đ nh trên đây bao g m c kho n

ph thu và phí thu thêm mà c s kinh doanh đ c h ng

Giá tính thu đ c xác đ nh b ng đ ng Vi t Nam Tr ng h p ng i n p thu

có doanh thu b ng ngo i t thì ph i quy đ i ra đ ng Vi t Nam theo t giá giao d ch

bình quân trên th tr ng ngo i t liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà n c Vi t

Nam công b t i th i đi m phát sinh doanh thu đ xác đ nh giá tính thu

+ Thu su t

G m có 03 m c thu su t là: 0%, 5% và 10% Áp d ng tùy theo hàng hóa, d ch v

+ Ph ng pháp tính thu

Ph ng pháp tính thu giá tr gia t ng g m ph ng pháp kh u tr thu giá tr gia

t ng và ph ng pháp tính tr c ti p trên giá tr gia t ng ( c trình bày c th t i

m c 1.1.1.3 c a lu n v n này)

+ Kh u tr thu Giá tr gia t ng đ u vào

V nguyên t c, thu GTGT đ u vào c a hàng hóa, d ch v dùng cho s n xu t kinh doanh hàng hóa, d ch v ch u thu GTGT đ c kh u tr toàn b n u có hóa đ n GTGT mua hàng hóa, d ch v ho c ch ng t n p thu GTGT khâu nh p kh u, k c thu

GTGT đ u vào không đ c b i th ng c a hàng hóa d ch v ch u thu GTGT b t n

th t Tuy nhiên, có m t s tr ng h p c n l u ý nh sau:

- đ c xem là thanh toán không dùng ti n m t, tài kho n c a bên mua và bên bán trên ch ng t thanh toán qua ngân hàng ch ng minh vi c chuy n ti n ph i là tài kho n đã đ ng ký ho c thông báo v i c quan thu

- Thu GTGT đ u vào c a hàng hóa (k c hàng hóa mua ngoài ho c hàng hóa do doanh nghi p t s n xu t) mà doanh nghi p s d ng đ cho, bi u, t ng, khuy n m i,

qu ng cáo d i các hình th c, ph c v cho s n xu t kinh doanh hàng hóa, d ch v ch u thu GTGT thì đ c kh u tr

- S thu GTGT ph i n p theo quy t đ nh n đ nh thu c a c quan H i quan s

đ c kh u tr toàn b , tr tr ng h p b c quan H i quan x ph t v hành vi gian l n,

tr n thu

+ Các tr ng h p hoàn thu

- C s kinh doanh n p thu giá tr gia t ng theo ph ng pháp kh u tr thu

đ c hoàn thu giá tr gia t ng n u trong ít nh t m i hai tháng tính t tháng đ u tiên ho c ít nh t sau b n quý tính t quý đ u tiên phát sinh s thu GTGT ch a

đ c kh u tr mà v n còn s thu GTGT đ u vào ch a đ c kh u tr

Tr ng h p c s kinh doanh đã đ ng ký n p thu GTGT thep ph ng pháp

kh u tr có d án đ u t m i, đang trong giai đo n đ u t có s thu GTGT c a hàng hóa, d ch v mua vào s d ng cho đ u t mà ch a đ c kh u tr và có s thu còn l i t ba tr m tri u đ ng tr lên thì đ c hoàn thu GTGT

- C s kinh doanh trong tháng, quý có hàng hoá, d ch v xu t kh u n u có s

thu giá tr gia t ng đ u vào ch a đ c kh u tr t ba tr m tri u đ ng tr lên thì

đ c hoàn thu giá tr gia t ng theo tháng, quý

- C s kinh doanh n p thu giá tr gia t ng theo ph ng pháp kh u tr thu

đ c hoàn thu giá tr gia t ng khi chuy n đ i s h u, chuy n đ i doanh nghi p, sáp

nh p, h p nh t, chia, tách, gi i th , phá s n, ch m d t ho t đ ng có s thu giá tr gia t ng n p th a ho c s thu giá tr gia t ng đ u vào ch a đ c kh u tr h t

- Ng i n c ngoài, ng i Vi t Nam đ nh c n c ngoài mang h chi u ho c

gi y t nh p c nh do c quan có th m quy n n c ngoài c p đ c hoàn thu đ i

v i hàng hoá mua t i Vi t Nam mang theo ng i khi xu t c nh

- Vi c hoàn thu giá tr gia t ng đ i v i các ch ng trình, d án s d ng ngu n

v n h tr phát tri n chính th c (ODA) không hoàn l i ho c vi n tr không hoàn

l i, vi n tr nhân đ o đ c quy đ nh nh sau:

Ch ch ng trình, d án ho c nhà th u chính, t ch c do phía nhà tài tr n c ngoài ch đ nh vi c qu n lý ch ng trình, d án s d ng ngu n v n h tr phát tri n chính th c (ODA) không hoàn l i đ c hoàn s thu giá tr gia t ng đã tr cho hàng hoá, d ch v mua t i Vi t Nam đ ph c v cho ch ng trình, d án;

T ch c Vi t Nam s d ng ti n vi n tr không hoàn l i, ti n vi n tr nhân

đ o c a t ch c, cá nhân n c ngoài đ mua hàng hoá, d ch v ph c v cho ch ng trình, d án vi n tr không hoàn l i, vi n tr nhân đ o t i Vi t Nam thì đ c hoàn

s thu giá tr gia t ng đã tr cho hàng hóa, d ch v đó

- i t ng đ c h ng quy n u đãi mi n tr ngo i giao theo quy đ nh c a pháp lu t v u đãi mi n tr ngo i giao mua hàng hóa, d ch v t i Vi t Nam đ s

d ng đ c hoàn s thu giá tr gia t ng đã tr ghi trên hoá đ n giá tr gia t ng ho c trên ch ng t thanh toán ghi giá thanh toán đã có thu giá tr gia t ng

- C s kinh doanh có quy t đ nh hoàn thu giá tr gia t ng c a c quan có th m quy n theo quy đ nh c a pháp lu t và tr ng h p hoàn thu giá tr gia t ng theo đi u

c qu c t mà C ng hòa xã h i ch ngh a Vi t Nam là thành viên

+ Hi u l c thi hành

Hi u l c thi hành c a các v n b n pháp lu t liên quan đ n thu GTGT nh sau:

Lu t s 13/2008/QH12 có hi u l c thi hành t ngày 1/1/2009;

Lu t s 31/2013/QH13 có hi u l c thi hành t ngày 1/1/2014;

Ngh đ nh 209/2013/N -CP có hi u l c thi hành t ngày 1/1/2014 và thay th các Ngh đ nh s 123/2008/N -CP ngày 8/12/2008 và s 121/2011/N -CP ngày 27/12/2011 c a Chính ph quy đ nh chi ti t và h ng d n thi hành m t s đi u c a

Lu t thu GTGT;

Thông t 219/2013/TT-BTC có hi u l c thi hành t ngày 1/1/2014 thay th Thông t s 06/2012/TT-BTC ngày 11/01/2012 và Thông t s 65/2013/TT-BTC ngày 17/5/2013 c a

B Tài chính

1.1.3 Kinh nghi m qu c t khi áp d ng thu Giá tr gia t ng

T i k h p th 5 Qu c h i khóa XIII (t 20/5/2013 đ n 21/6/2013), song song v i

vi c báo cáo Qu c h i v d án Lu t s a đ i, b sung m t s đi u c a Lu t thu GTGT, Chính ph c ng thông tin v nh ng kinh nghi m áp d ng chính sách thu GTGT nhi u qu c gia trên th gi i (bao g m các n c phát tri n và các n c trong khu v c có áp d ng thu GTGT) đ t đó so sánh, áp d ng trong vi c c i cách chính sách thu GTGT t i Vi t Nam nh sau:

+ M c đ ng viên vào Ngân sách t thu Giá tr gia t ng:

M t trong nh ng đ c đi m đáng chú ý c a quá trình c i cách h th ng chính sách thu c a các n c trên th gi i trong th i gian qua là vai trò c a thu tiêu dùng ngày càng gia t ng c bi t, thu GTGT không ng ng đ c m r ng và áp d ng nhi u

(%)

T tr ng thu GTGT (% GDP)

Ngu n: IMF (8/2011) “Revenue Mobilization in Developing Countries”

Trong đó Vi t Nam n m trong nhóm các n c thu nh p trung bình th p v i m c thu su t ph thông là 10% và t tr ng thu GTGT chi m 7,6% GDP (n m 2011) Ngu n thu t thu GTGT ngày càng đóng vai trò qua tr ng trong thu ngân sách

c a nhi u n c, bao g m nh ng n c phát tri n và đang phát tri n T l đ ng viên

t thu GTGT các n c trong khu v c EU đ c bi t cao, ví d : an M ch là 9,9% GDP, Ph n Lan là 8,5% GDP

+ Thu su t thu Giá tr gia t ng:

Theo th ng kê c a Ngân hàng th gi i (2012), trong 122 n c hi n đang áp d ng thu GTGT thì có 88 n c có m c thu su t t 12% đ n 25% (trong 88 n c này thì có 56 n c có m c thu su t t 17% đ n 25%), còn l i 24 n c có m c thu

su t ph bi n là 10% M c thu su t thu GTGT có s khác bi t l n gi a các qu c gia M c thu su t thu GTGT đ c bi t cao các n c phát tri n thu c EU và ông

Âu nh : Áo có m c thu su t ph thông là 20%, Pháp là 19,6%, Italy là 20%

C ng có các qu c gia có m c thu su t th p h n 10% nh : Nh t B n là 5%, Singapore và Thái Lan là 7% i v i Nh t B n, t ngày 1/4/2014 m c thu su t thu GTGT là 8% và d ki n t ng lên 10% vào tháng 10/2015; Thái Lan c ng đang xem xét k ho ch đi u ch nh t ng m c thu su t thu GTGT lên 10% vào ngày 1/10/2014

Xu h ng chung c a các n c hi n nay là t ng c ng vai trò c a thu GTGT,

đ ng th i t ng b c gi m d n thu thu nh p đ t ng tính h p d n c a môi tr ng

đ u t

V c c u bi u thu su t thu GTGT, ngo i tr Trung Qu c, Hàn Qu c và Inđônêxia, h u h t các n c đ u quy đ nh m t m c thu su t thu GTGT ngoài m c thu su t 0% Vi c áp d ng m t m c thu su t có th gi m chi phí tuân th thu

nh gi m đ c các yêu c u l u gi s sách, hóa đ n ch ng t và đ n gi n hóa các

bi u m u kê khai Tuy vi c s d ng nhi u m c thu su t khác nhau có th t o nên

m t s công b ng nh t đ nh, nh ng nó l i làm sai l ch ho c t o c h i cho vi c

phân lo i sai các nhóm hàng hóa, d ch v , t đó làm t ng thêm chi phí qu n lý và

gi m b t n ng su t thu GTGT

Ph n l n các qu c gia có quy đ nh ng ng doanh thu kê khai thu GTGT (trên

100 qu c gia), v i m c tiêu là gi m thi u các quy trình th t c cho các đ i t ng kinh doanh nh và cho c quan thu , các đ i t ng này th ng chi m s l ng r t

l n trong khi s thu thu đ c t các đ i t ng này ch chi m m t ph n nh trong

t ng thu t thu GTGT Bên c nh đó c ng có m t s qu c gia không quy đ nh

ng ng nh : Chi Lê, Nga, Tây Ban Nha…

B ng 1.2: Ng ng doanh thu kê khai thu GTGT m t s n c

ST

Ng ng doanh thu

Th i gian Theo đ ng b n t (s

li u n m 2012)

Quy ra USD

(theo t giá tháng 10/2012

c a IMF)

1 Trung Qu c

5.000 - 20.000 NDT (m c c th do c quan

thu t ng đ a ph ng quy

đ nh)

790 - 3.162 USD

Bình quân tháng

khóa

khóa

khóa

9 Nh t B n 10.000.000 Yên 126.100 USD N m tài

khóa Ngu n: Báo cáo “The 2011 Worldwide VAT, GST and Sales Tax Guide” c a Công ty Ernst and Young

Chính sách thu đ i v i đ i t ng kinh doanh có doanh thu d i m c ng ng kê khai thu GTGT c a các n c c ng có s khác bi t: m t s qu c gia không quy

đ nh thêm b t k kho n thu nào đ thay th cho thu GTGT, nh EU, Thái Lan…Tuy nhiên, c ng có qu c gia quy đ nh nh ng đ i t ng này ph i ch u thu tính trên doanh thu nh ng v i m t m c thu su t th p h n phân theo ngành ngh kinh doanh, đ ng th i không đ c kh u tr thu đ u vào, nh In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin…

Bên c nh đó, c ng có m t s qu c gia cho phép các đ i t ng này đ c quy n

l a ch n n p thu theo ph ng pháp t l % tính trên doanh thu và không đ c

kh u tr thu GTGT đ u vào, nh Anh, Canada…

+ Th i h n kê khai kh u tr thu Giá tr gia t ng:

V nguyên t c, thu GTGT đ u vào s đ c kh u tr toàn b n u đáp ng đ c

đi u ki n kh u tr thu Theo đó ng i n p thu kê khai càng mu n thì càng b thi t, v ph n c quan thu , càng đ lâu thì càng khó th c hi n vi c xác minh, đ i chi u do các ch th liên quan có th không còn t n t i do gi i th , phá s n…Vì

v y, vi c quy đ nh th i h n kh u tr là c n thi t

Trên th c t quy đ nh v th i h n kh u tr thu GTGT c a các n c r t khác nhau, có qu c gia ch 3 tháng (Trung Qu c, Hung-ga-ry…) Có n c kéo dài đ n 4

n m (Anh), và xu h ng c a các n c là nâng d n th i h n kê khai kh u tr

+ Hoàn thu Giá tr gia t ng:

Hoàn thu GTGT là m t n i dung quan tr ng trong h th ng chính sách thu GTGT c a các n c, s thu GTGT đ c hoàn các n c phát tri n là khá l n (chi m kho ng 40% s thu t thu GTGT), trong khi m c hoàn thu GTGT các

n c châu Á, châu M La Tinh th ng th p h n (ch kho ng 20%) qu n lý và

h n ch gian l n trong hoàn thu GTGT, các n c trên th gi i đã áp d ng nhi u

ph ng th c khác nhau, ch y u là: chuy n s thu GTGT ch a kh u tr h t sang

k ti p theo; k kê khai là theo tháng, song vi c hoàn thu ch th c hi n vào cu i

n m (In-đô-nê-xi-a); không cho phép hoàn b ng ti n (tr tr ng h p xu t kh u); yêu c u ki m toán tr c khi hoàn (In-đô-nê-xi-a, Kê-ny-a…); quy đ nh ng ng thu GTGT đ đ c hoàn…

T nh ng kinh nghi m nh trên, Chính ph đã so n th o n i dung s a đ i Lu t thu GTGT cho phù h p v i xu h ng phát tri n c a th gi i và đi u ki n th c t

t i Vi t Nam Theo đó, các kinh nghi m qu c t đ c Vi t Nam v n d ng trong công cu c s a đ i Lu t thu GTGT bao g m:

+ V thu su t thu GTGT: Qua t ng h p kinh nghi m nh ng n c áp d ng thu GTGT, vi c áp d ng thu su t 0% c n c theo nguyên t c v “đ a đi m tiêu dùng”

đ xác đ nh n i đánh thu đ i v i ho t đ ng cung c p hàng hoá, d ch v Theo nguyên t c này, hàng hoá, d ch v đ c tiêu dùng t i n c nào thì thu GTGT đ c thu t i n c đó Hàng hoá, d ch v đ c tiêu dùng ngoài lãnh th c a m t n c -

di n ra n c ngoài - thì s đ c coi là xu t kh u (không ph i n p thu GTGT t i

n c xu t kh u và ng i cung c p hàng hoá, d ch v đ c kh u tr thu đ u vào phát sinh t i n c xu t kh u)

Lu t thu GTGT quy đ nh áp d ng thu su t 0% áp d ng đ i v i hàng hóa, d ch

v xu t kh u nh ng ch a quy đ nh c th nguyên t c xác đ nh hàng hoá, d ch v

xu t kh u nên phát sinh v ng m c trong th c hi n, nh t là đ i v i d ch v xu t

kh u trong b i c nh các ho t đ ng kinh doanh ngày càng m r ng cùng v i quá trình h i nh p kinh t qu c t ngày càng sâu r ng

+ V ng ng đ ng ký n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr : Tính đ n ngày 01/01/2012, s l ng doanh nghi p t ng lên kho ng 162.000 doanh nghi p so v i

th i đi m n m 2008 khi ban hành Lu t S l ng l n doanh nghi p t ng thêm này

đ u ph i kê khai n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr khi n chi phí, th i gian kê khai, n p thu GTGT đ i v i ng i n p thu và chi phí qu n lý c a c quan thu đ u t ng m nh t ng ng M t s ít doanh nghi p l i d ng c ch thông thoáng trong vi c thành l p doanh nghi p đ thành l p doanh nghi p ch nh m mua

bán hoá đ n, l i d ng hoá đ n kh ng đ kh u tr , hoàn thu làm nh h ng x u

đ n môi tr ng kinh doanh, gây th t thu cho NSNN

Th c t này đòi h i ph i có c ch ng ng đ ng ký n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr đ kh c ph c nh ng v ng m c hi n hành, nh kinh nghi m các

n c đã th c hi n và đ t k t qu t t

+ V kh u tr , hoàn thu : Lu t s a đ i, b sung m t s đi u c a Lu t qu n lý thu cho phép doanh nghi p đ c l a ch n kê khai theo quý (thay cho theo tháng) nên các quy đ nh v kh u tr , hoàn thu t i Lu t thu GTGT ch a bao quát đ c nh ng

tr ng h p kê khai theo quý m i đ c s a đ i, b sung

Quá trình th c hi n các quy đ nh v kh u tr thu đã phát sinh v ng m c trong

vi c kh u tr thu đ i v i hàng hoá, d ch v b t n th t, th i h n t đi u ch nh trong

tr ng h p có sai sót v kê khai kh u tr Lu t thu GTGT c ng ch a quy đ nh c

th v hàng hoá xu t kh u mang theo ng i khi xu t c nh đ khuy n khích du l ch mua s m Quy đ nh v m c ti n t i thi u 200 tri u đ ng đ đ c hoàn thu đ i v i

đ u t và xu t kh u đ n nay không còn phù h p v i s c mua th c t Chính sách cho phép c s kinh doanh n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr thu đ c hoàn thu GTGT n u trong 03 (ba) tháng liên t c tr lên có s thu GTGT đ u vào

ch a đ c kh u tr h t đã phát sinh v ng m c: Do quy đ nh 03 tháng là ng n nên

s chi t qu hoàn thu t ng nhanh trong nh ng n m g n đây, d n đ n khó kh n cho

qu hoàn thu ; đ ng th i m t s đ i t ng l i d ng thành l p doanh nghi p mua bán hoá đ n và gi n l n hoàn thu

1.2 T ng quan v k toán thu Giá tr gia t ng

1 2.1 Khái ni m k toán thu Giá tr gia t ng

Khái ni m k toán thu là m t khái ni m quen thu c trong t t c các doanh nghi p

b i m c đ quan tr ng c a nó Nhi u doanh nghi p m c dù đã có k toán nh ng

v n thuê k toán các doanh nghi p khác đ làm v thu và báo cáo tài chính riêng

V y k toán thu là gì? S có m t c a k toán thu giúp ích gì cho các doanh nghi p?

K toán thu là k toán ph trách v các v n đ khai báo thu trong doanh nghi p theo các quy đ nh c a pháp lu t

K toán thu GTGT là k toán ph trách các v n đ v khai báo và ghi nh n thu GTGT t i doanh nghi p theo các quy đ nh t i lu t thu GTGT và các v n b n pháp

lu t h ng d n kèm theo

1.2.2 M t s v n đ lý thuy t liên quan đ n k toán thu Giá tr gia t ng

T i Vi t Nam, các v n đ liên quan đ n k toán thu GTGT đ c quy đ nh t i:

Lu t k toán, ch đ k toán doanh nghi p, chu n m c k toán Vi t Nam, Lu t thu GTGT và các v n b n h ng d n kèm theo

Ph ng pháp k toán thu GTGT t i Vi t Nam đ c quy đ nh c th nh sau:

1.2.2.1 Ch ng t k toán

Ch ng t k toán là nh ng gi y t và v t mang tin ph n ánh nghi p v kinh t , tài chính phát sinh đã hoàn thành, làm c n c ghi s k toán

i v i thu GTGT, thông qua các ch ng t là hóa đ n (đ u vào, đ u ra); h p

đ ng kinh t ; t khai h i quan xu t kh u, nh p kh u; biên lai n p thu GTGT và các

ch ng t khác theo Lu t đ nh đ xác đ nh đ c tính h p lý và có th t c a các nghi p v mua bán hàng hóa, d ch v Ch ng t k toán là c n c pháp lý quan

tr ng đ xác đ nh tính đúng đ n c a kho n thu GTGT đ c kh u tr ho c kho n thu GTGT ph i n p

M i nghi p v kinh t phát sinh liên quan đ n k toán thu GTGT đ u ph i l p

ch ng t k toán, và ch ng t k toán này ph i đ c l u tr t i doanh nghi p theo

Lu t đ nh

1.2.2.2 Tài kho n k toán

Liên quan đ n vi c ph n nh thu GTGT, có 2 tài kho n nh sau:

Tài kho n này dùng đ ph n ánh s thu GTGT đ u vào đ c kh u tr , đã kh u

tr và còn đ c kh u tr c a doanh nghi p

Tài kho n 133 ch áp d ng đ i v i doanh nghi p thu c đ i t ng n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr thu , không áp d ng đ i v i hàng hóa, d ch v

thu c đ i t ng ch u thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p và hàng hóa d ch v không thu c đ i t ng ch u thu GTGT

i v i hàng hoá, d ch v mua vào dùng đ ng th i cho s n xu t, kinh doanh hàng hoá, d ch v thu c đ i t ng ch u thu GTGT và không thu c đ i t ng ch u thu GTGT thì doanh nghi p ph i h ch toán riêng thu GTGT đ u vào đ c kh u

tr và thu GTGT đ u vào không đ c kh u tr

Tr ng h p không th h ch toán riêng đ c thì s thu GTGT đ u vào đ c

h ch toán vào Tài kho n 133 Cu i k , k toán ph i xác đ nh s thu GTGT đ c

kh u tr theo t l (%) gi a doanh thu bán hàng, cung c p d ch v thu c đ i t ng

ch u thu GTGT so v i t ng doanh thu bán hàng, cung c p d ch v phát sinh trong

k S thu GTGT đ u vào không đ c kh u tr đ c tính vào giá v n c a hàng bán ra ho c chi phí s n xu t, kinh doanh tu theo t ng tr ng h p c th

Tr ng h p s thu GTGT không đ c kh u tr có giá tr l n thì tính vào giá

v n hàng bán ra trong k t ng ng v i doanh thu trong k , s còn l i đ c tính vào giá v n hàng bán ra c a k k toán sau

Thu GTGT đ u vào phát sinh trong k tính thu nào thì đ c kê khai kh u tr khi xác đ nh thu GTGT ph i n p c a k tính thu đó N u s thu GTGT đ u vào

đ c kh u tr l n h n s thu GTGT đ u ra thì ch kh u tr thu GTGT đ u vào

b ng (=) s thu GTGT đ u ra c a k tính thu đó, s thu GTGT đ u vào còn l i

đ c kh u tr ti p vào k tính thu sau ho c đ c xét hoàn thu theo quy đ nh c a

Lu t thu GTGT

Tr ng h p Hoá đ n GTGT ho c ch ng t n p thu GTGT đ u vào c a hàng hoá, d ch v mua và phát sinh trong k tính thu nh ng ch a kê khai k p trong k tính thu thì đ c kê khai kh u tr vào các k tính thu ti p sau theo quy đ nh c a

Lu t thu GTGT

i v i doanh nghi p kinh doanh n p thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p trên GTGT đ c chuy n sang n p thu theo phu ng pháp kh u tr thu , đ c kh u

tr thu GTGT c a hàng hoá, d ch v mua vào phát sinh k t k tính thu đ c áp

d ng n p thu theo ph ng pháp kh u tr thu ; đ i v i hàng hoá, d ch v mua và

tr c k tính thu đ c áp d ng n p thu theo ph ng pháp kh u tr thu thì không

đ c tính kh u tr thu GTGT đ u vào

i v i doanh nghi p n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr thu chuy n sang n p thu theo ph ng pháp tr c ti p trên GTGT thì s thu GTGT còn đ c

kh u tr c a k tính thu tr c đ c hoàn ho c ghi nh n vào chi phí

Tài kho n 3331 có 2 tài kho n c p 3:

Tài kho n 33311: Thu GTGT đ u ra: Dùng đ ph n ánh s thu GTGT đ u ra,

s thu GTGT đ u vào đã kh u tr , s thu GTGT c a hàng bán b tr l i, b gi m giá, s thu GTGT ph i n p, đã n p, còn ph i n p c a s n ph m, hàng hóa, d ch v tiêu th trong k

Tài kho n 33312: Thu GTGT hàng nh p kh u: Dùng đ ph n ánh s thu GTGT c a hàng nh p kh u ph i n p, đã n p, còn ph i n p vào Ngân sách Nhà n c

1.2.2.3 Ph ng pháp h ch toán k toán

Ph ng pháp h ch toán các nghi p v kinh t ch y u liên quan đ n thu GTGT

nh sau:

+ K toán thu GTGT t i đ n v n p thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr :

S đ 1.1: K toán thu GTGT đ u vào t i doanh nghi p n p thu GTGT theo

133

152,153,156,211,217,241,6 11,627,641,642…

111,112,331…

33311

142,242,627,632, 641,642

111,112

S đ 1.2: K toán thu GTGT đ u ra t i doanh nghi p n p thu GTGT theo

ph ng pháp kh u tr

Thu GTGT đã đ c kh u tr Thu GTGT hàng nh p kh u

N p thu GTGT vào Ngân sách Nhà n c

111,112,131

133

Khi bán s n ph m, hàng hóa cung c p d ch v

Tr ng h p gi m giá hàng bán, hàng bán b tr l i

3331 511,512,3387 511,512,3387

111,112,131

133

111,112

+ K toán thu GTGT t i đ n v n p thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p:

i v i nh ng đ i t ng n p thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p thì thu GTGT đ u vào (n u có) đ c tính vào giá tr v t t , hàng hóa, tài s n c đ nh, d ch

v mua vào…

S đ 1.3: K toán thu GTGT t i doanh nghi p n p thu GTGT theo ph ng pháp tr c ti p

vào Ngân sách Nhà n c theo ph ng pháp tr c ti p

( cu i k ) 3331

1.2.2.4 S sách k toán

S sách k toán dùng đ ghi chép, h th ng và l u tr toàn b các nghi p v kinh

t , tài chính đã phát sinh có liên quan đ n đ n v k toán S sách k toán g m có s

t ng h p và s chi ti t, đ c m và ghi chép d a trên h th ng tài kho n theo th t

th i gian phát sinh c a các nghi p v kinh t liên quan ho t đ ng c a đ n v làm c

s cho vi c l p báo cáo tài chính vào cu i n m và các báo cáo khác có liên quan Các s k toán t ng ng v i tài kho n ph n ánh thu GTGT phát sinh t i đ n v trong k tính thu yêu c u ph i cung c p đ c thông tin cho vi c l p và ki m tra báo cáo thu , c th nh sau:

+ S thu đ u k , phát sinh trong k , s thu đã n p, s thu đ c mi n gi m, s thu ph i n p thêm (do truy thu…), s thu còn ph i n p vào Ngân sách Nhà n c

c n c vào s t ng h p và chi ti t các tài kho n 133, 3331,…

+ Thông tin v vi c thanh toán qua ngân hàng c a hàng hóa xu t kh u ho c các

tr ng h p b t bu c ph i thanh toán qua ngân hàng theo lu t đ nh, c n c vào s

ti n m t, s ti n g i ngân hàng, s công n ph i tr ng i bán…

+ Và các thông tin khác c n thi t cho vi c ghi nh n và l p báo cáo thu GTGT

1.2.2.5 Báo cáo

nh k sau m i k tính thu , đ n v ph i l p báo cáo thu GTGT theo quy đ nh

c a Lu t thu GTGT Trên c s báo cáo này, c quan thu c p nh t thông tin v s thu phát sinh, doanh thu bán hàng, tình hình s d ng hóa đ n… c a đ n v vào h

s qu n lý thu nh m ph c v cho công tác ki m tra, thanh tra thu sau này

Tr ng h p sau th i h n n p h s khai thu theo Lu t đ nh, đ n v phát hi n h

s khai thu đã n p cho c quan thu có sai sót thì đ c kê khai b sung h s khai thu đã n p tr c đó H s khai thu b sung đ c n p cho c quan thu vào b t

c ngày làm vi c nào, không ph thu c vào th i h n n p h s khai thu c a l n

ti p theo, nh ng ph i tr c khi c quan thu , c quan có th m quy n công b quy t

đ nh ki m tra, thanh tra thu t i tr s đ n v Các tr ng h p kê khai b sung h s khai thu GTGT đ c quy đ nh c th t i Thông t 156/2013/TT-BTC ban hành ngày 6/11/2013 h ng d n thi hành m t s đi u c a Lu t Qu n lý thu 2006; Lu t

s a đ i, b sung m t s đi u c a Lu t Qu n lý thu 2012 và Ngh đ nh s 83/2013/N -CP ngày 22/7/2013 c a Chính Ph

1.3 M i quan h gi a thu Giá tr gia t ng và k toán thu Giá tr gia t ng

Gi a thu GTGT và k toán thu GTGT t n t i m i quan h t ng tác hai chi u, ngh a là:

+ Nh ng thay đ i v chính sách thu GTGT s d n đ n thay đ i trong k toán thu GTGT t i doanh nghi p, nh thay đ i c a thu GTGT v hóa đ n, ch ng t s

d ng; v theo dõi các kho n thanh toán ph i th c hi n thanh toán không dùng ti n

m t theo quy đ nh; n i dung kê khai h ch toán khác có liên quan… Các n i dung c

th v tác đ ng nh ng thay đ i c a chính sách thu GTGT tác đ ng đ n k toán

thu GTGT đ c trình bày chi ti t t i m c 2.1 Th c tr ng c s pháp lý v k toán

thu GTGT

+ Quy đ nh trong k toán thu GTGT c ng d n đ n thay đ i v chính sách thu GTGT: các thay đ i g n đây liên quan đ n các chính sách thu nói chung và chính sách thu GTGT nói riêng là d a trên nh ng quy đ nh c a chu n m c và ch đ k toán, nh quy đ nh h ch toán thu GTGT đ u vào còn đ c kh u tr trong tr ng

h p doanh nghi p chuy n t kê khai thu GTGT theo ph ng pháp kh u tr sang

kê khai theo ph ng pháp tr c ti p, quy đ nh áp d ng th i h n truy thu thu là 10

n m (tr c đây là 5 n m) đ phù h p quy đ nh l u tr ch ng t trong k toán…

M i quan h t ng tác này nh m h ng đ n s th ng nh t gi a chính sách thu GTGT và k toán thu GTGT, các thông tin k toán khi này s đ c s d ng tr c

ti p cho m c đích thu mà không c n th c hi n đi u ch nh nên gi m thi u đ c s

ph c t p trong vi c s d ng thông tin k toán cho m c đích kê khai, quy t toán thu

Bên c nh s th ng nh t trên thì gi a chính sách thu GTGT và quy đ nh v k toán thu GTGT c ng có s đ c l p t ng đ i Có nh ng quy đ nh trong chính sách thu GTGT không liên quan đ n k toán thu GTGT và ng c l i thông tin k toán thu GTGT đ c cung c p cho các đ i t ng s d ng khác nhau, t i th i di m khác

nhau nên đôi khi c ng có s khác bi t v i các báo cáo v thu GTGT và c n th c

hi n đi u ch nh cho m c đích tính ngh a v thu

Trong th c t luôn t n t i s khác bi t gi a chính sách thu GTGT và k toán thu GTGT do r t nhi u nguyên nhân khác nhau, m t trong s nguyên nhân quan tr ng

ph i k đ n là do doanh nghi p l p hai h th ng s sách, đi u này làm t ng tính

ph c t p cho công tác k toán t i đ n v , c ng nh t ng s ph c t p trong vi c s

d ng thông tin đ kê khai thu V ph ng di n qu n lý Nhà n c s khác bi t gi a chính sách thu GTGT và k toán thu GTGT c ng gây ra nh ng khó kh n, ph c

t p nh t đ nh đ i v i công tác qu n lý, ki m tra vi c ch p hành ngh a v thu c a

đ n v

K t lu n ch ng 1

Ch ng 1 h th ng hóa các chính sách v thu GTGT d a trên vi c t ng h p các quy đ nh v thu GTGT t i các Lu t, Ngh đ nh, thông t v thu nói chung và thu GTGT nói riêng đang có hi u l c thi hành t i th i đi m tháng 5 n m 2014, bên

c nh đó là ch đ k toán đ i v i thu GTGT trên c s t ng h p các quy đ nh v

k toán thu GTGT t i chu n m c k toán Vi t Nam, ch đ k toán Vi t Nam và

Lu t K toán… đ ng th i nêu đ c m i quan h gi a thu GTGT và k toán thu GTGT làm c s cho vi c kh o sát th c tr ng ch ng 2 và đ xu t các gi i pháp hoàn thi n trong ch ng 3

CH NG 2 – TH C TR NG K TOÁN THU GIÁ TR GIA T NG

2.1 Th c tr ng c s pháp lý v k toán thu Giá tr gia t ng

C s pháp lý liên quan đ n k toán thu GTGT bao g m các v n b n pháp lu t liên quan đ n chính sách thu GTGT và các quy đ nh v k toán thu GTGT t i chu n m c và ch đ k toán Vi t Nam

Nh ng thay đ i g n đây trong chính sách thu GTGT có tác đ ng đ n k toán thu GTGT t i các doanh nghi p Do đó, đ xem xét th c tr ng c a nh ng c c pháp lý v k toán thu GTGT tr c h t lu n v n đ c p đ n nh ng n i dung c b n

c a lu t thu GTGT 2008 đã đ c s a đ i, b sung trong n m 2013; ti p đó xét đ n công tác k toán thu GTGT trong th c t khi ch u tác đ ng c a s thay đ i c a

Lu t thu , bên c nh đó lu n v n c ng đ c p đ n tác đ ng t nh ng thay đ i này

đ n k toán thu GTGT và k toán thu TNDN nh m cho th y m i quan h m t thi t c a các đ i t ng k toán trong doanh nghi p

đ i, b sung trong n m 2013

T khi Lu t thu GTGT đ u tiên t i Vi t Nam có hi u l c thi hành (ngày 1/1/1999) cho đ n nay, Lu t thu GTGT đã trãi qua nhi u l n đi u ch nh, s a đ i và

b sung c th nh sau:

+ N m 2000: s a đ i, b sung danh m c hàng hóa, d ch v thu c đ i t ng không

ch u thu GTGT và thu su t thu GTGT đ i v i m t s hàng hóa, d ch v đ c quy đ nh t i Lu t thu GTGT n m 1997

+ N m 2003: Qu c h i ban hành Lu t s a đ i, b sung m t s đi u c a Lu t thu GTGT (s 07/2003/QH11 ngày 17/6/2003) v i n i dung: s a đ i, b sung danh m c hàng hóa, d ch v thu c đ i t ng không ch u thu GTGT và thu su t thu GTGT

đ i v i m t s hàng hóa, d ch v đ c quy đ nh t i Lu t thu GTGT n m 1997; b sung giá tính thu GTGT đ i v i hàng hóa, d ch v ch u thu TT B; s a đ i, b sung m t s v n đ liên quan đ n vi c kê khai thu , n p thu , hoàn thu GTGT + N m 2005: Qu c h i ban hành Lu t s a đ i, b sung m t s đi u c a Lu t thu

TT B và Lu t thu GTGT (s 57/2005/QH11 ngày 29/11/2005) v i n i dung: s a