Các yếu tố ảnh hưởng đến sự chấp nhận thanh toán qua di động của khách hàng tại TP HCM

Ti p theo, s trình bày nh ng ph ng th c thanh toán khác nhau... Hi n nay, có nhi u cách thanh toán khác nhau... Ng i tiêu dùng có hai nhu c u chung cho ph ng ti n và thói quen thanh toán

L I C Mă N

L i đ u tiên xin chân thành c m n th y Nguy n H u Lam, ng i đư t n tình

h ng d n vƠ giúp đ tôi trong su t th i gian th c hi n Lu n v n t t nghi p này Xin chơn thƠnh cám n quỦ Th y, Cô Khoa Qu n tr Kinh doanh Tr ng H Kinh

t TP.HCM đư t n tình gi ng d y, truy n đ t nhi u ki n th c quí báu cho b n thân

tôi nói riêng và cho khoá Cao H c Qu n tr Kinh doanh nói chung

Xin chơn thƠnh cám n QuỦ khách hƠng, các anh ch trong các công ty vi n thông, ngơn hƠng đư t o đi u ki n, góp ý và h tr tôi r t nhi u trong quá trình làm lu n v n

C m n các thƠnh viên trong gia đình, ng i thân và b n bè đư đ ng viên và giúp

đ tôi r t nhi u trong su t th i gian hoƠn thƠnh ch ng trình h c v a qua

Thành ph H Chí Minh, tháng 09 n m 2013

Ng i th c hi n lu n v n

Nguy n Th Di u Huy n

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan đ tƠi: “ Các y u t nhăh ngăđ n s ch p nh n thanh toán

b n thân tôi Các s li u đi u tra, k t qu nghiên c u đ a ra trong lu n v n lƠ trung

th c vƠ ch a t ng đ c công b trong b t k tài li u nào khác

Ng i th c hi n lu n v n

Nguy n Th Di u Huy n

M C L C

Trang ph bìa

L i c m n i

L i cam đoan ii

M c l c iii

Danh m c ký hi u vi t t t v

Danh m c hình v

Danh m c b ng vi

CH NG 1.GI I THI U T NG QUAN 1

1.1 LỦ do hình thƠnh đ tài 1

1.2 V n đ nghiên c u 3

1.3 M c tiêu nghiên c u 4

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 4

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài 5

1.7 K t c u 6

CH NG 2.C S LÝ THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 7

2.1 Th ng m i đi n t 7

2.2 Th ng m i di đ ng 8

2.3 H th ng thanh toán 10

2.4 Thanh toán di đ ng 12

2.5 S ch p nh n 13

2.6 Mô hình nghiên c u 21

2.7 Gi thuy t nghiên c u 28

Tóm t t ch ng 2 29

CH NG 3.THI T K NGHIÊN C U 30

3.1 M c đích c a nghiên c u 30

3.2 Ph ng pháp ti p c n nghiên c u 30

3.3 Chi n l c nghiên c u 31

3.3.1 Ch n m u 33

3.3.2 Thu th p d li u 34

3.3.3 Tr c khi nghiên c u s b 35

3.3.4 Nghiên c u s b 35

3.3.5 Xây d ng thang đo 36

3.3.6 Nghiên c u chính th c 39

3.4 tin c y và tính h p l 40

3.4.1 Tính h p l trong mô hình nghiên c u 40

3.4.2 ánh giá đ tin c y c a thang đo trong mô hình nghiên c u 47

Tóm t t ch ng 3 49

CH NG 4.PHÂN TÍCH D LI U 50

4.1 Th ng kê mô t 50

4.1.1 c đi m nhân kh u h c 51

4.1.2 c đi m v n hóa 58

4.2 Phân tích h i quy tuy n tính 60

4.2.1 Xem xét t ng quan gi a các bi n trong mô hình nghiên c u 60

4.2.2 L a ch n bi n cho mô hình 61

4.2.3 ánh giá đ phù h p c a mô hình nghiên c u 63

4.2.4 Ki m đ nh đ phù h p c a mô hình 63

4.2.5 Phân tích h i quy b i vƠ đánh giá m c đ quan tr ng c a t ng y u t trong mô hình nghiên c u 65

4.3 Phân tích liên h gi a các bi n 66

4.3.1 Tác đ ng c a đ c đi m nhân kh u h c lên các nhân t ch p nh n TTD 67

4.3.2 Tác đ ng c a đ c đi m V n hóa lên các nhơn t ch p nh n TTD 73 4.3.3 Tác đ ng c a y u t v n hóa v i s ch p nh n TTD 79

Tóm t t ch ng 4 80

CH NG 5. K T QU NGHIÊN C U VÀ K T LU N 81

5.1 K t qu nghiên c u và k t lu n 81

5.2 M t s ý ki n đ su t 84

5.3 H n ch lý thuy t 86

5.4 H n ch nghiên c u 87

5.5 su t nghiên c u 87

TÀI LIÊU THAM KH O 89

PH L C

PH L C 1: B NG CÂU H I TH O LU N NHÓM 93

PH L C 2: B NG CÂU H I KH O SÁT 97

PH L C 3: MÔ T M U KH O SÁT 101

PH L C 4: PHÂN TÍCH NHÂN T KHÁM PHÁ 106

PH L C 5: ỄNH GIỄ TIN C Y C A THANG O 112

PH L C 6: K T QU PHÂN TÍCH H I QUY TUY N TÍNH 117

PH L C 7: KI M NH M I LIÊN H 123

DANH M C KÝ HI U VI T T T B2B doanh nghi p v i doanh nghi p CNTT công ngh thông tin D di đ ng DN doanh nghi p GT gi thuy t Sig (observed significance level) m c Ủ ngh a quan sát SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) ph n m m th ng kê TMD th ng m i di đ ng TM T th ng m i đi n t TP.HCM thành ph H Chí Minh TT thanh toán TTD th ng m i di đ ng DANH M C HÌNH Hình 2-1: Mô hình t ng h p y u t phân tích 23

Hình 2-1: Mô hình lý thuy t c a đ tài 27

Hình 3-1: Quy trình nghiên c u 32

Hình 4-1: Mô hình nghiên c u 66

DANH M C B NG

B ng 2-1: Tóm t t nhân t c a các mô hình ch p nh n 17

B ng 2-2: Tóm t t nh ng nghiên c u g n đơy v ch p nh n CNTT 19

B ng 3-1: Ti n đ th c hi n nghiên c u 32

B ng 3-2: Mư hóa thang đo 36

B ng 3-3: K t qu phân tích nhân t khám phá (EFA) (l n 1) 41

B ng 3-4: K t qu phân tích nhân t khám phá (EFA) (l n 2) 43

B ng 3-5: tin c y c a m i nhân t trong b ng câu h i 48

B ng 4-1: T n s và t l ph n tr m c a gi i tính 51

B ng 4-2: T n s và t l ph n tr m c a đ tu i 52

B ng 4-3: T n s và t l ph n tr m c a công vi c 53

B ng 4-4: T n s và t l ph n tr m c a h c v n 55

B ng 4-5: T n s và t l ph n tr m c a thu nh p 56

B ng 4-6: T n s và t l ph n tr m c a tình tr ng hôn nhân 57

B ng 4-7: T n s và t l ph n tr m c a đ c đi m nhân kh u h c 58

B ng 4-8: T n s và t l ph n tr m c a đ c đi m v n hóa 59

B ng 4-9: Ma tr n h s t ng quan gi a các bi n 60

B ng 4-10: K t qu th t c ch n bi n theo ph ng pháp ch n t ng b c 62

B ng 4-11: ánh giá đ phù h p c a mô hình hình nghiên c u 63

B ng 4-12: Ki m đ nh đ phù h p c a mô hình nghiên c u 64

B ng 4-13: K t qu phân tích h i quy b i c a mô hình nghiên c u 65

B ng 4-14: Independent T-test theo gi i tính 67

B ng 4-15: Ki m đ nh s đ ng nh t c a ph ng sai nhóm tu i 68

B ng 4-16: K t qu ki m đ nh One-way ANOVA cho các nhóm tu i 68

B ng 4-17: Ki m đ nh s đ ng nh t c a ph ng sai nhóm Công vi c 69

B ng 4-18: K t qu ki m đ nh One-way ANOVA cho các nhóm Công vi c 69

B ng 4-19: Ki m đ nh s đ ng nh t c a ph ng sai nhóm H c v n 70

B ng 4-20: K t qu ki m đ nh One-way ANOVA cho các nhóm H c v n 70

B ng 4-21: Ki m đ nh s đ ng nh t c a ph ng sai nhóm Thu nh p 71

B ng 4-22: K t qu ki m đ nh One-way ANOVA cho các nhóm Thu nh p 71

B ng 4-23: Independent T-test theo Tình tr ng hôn nhân 72

B ng 4-34: Independent T-test theo Du l ch n c ngoƠi trong n m 78

B ng 4-35: Ki m đ nh s đ ng nh t c a ph ng sai 79

B ng 4-36: K t qu ki m đ nh One-way ANOVA 79

CH NGă1 GI I THI U T NG QUAN

Trong ch ng đ u tiên s nêu lý do hình thành v n đ nghiên c u v thanh

toán qua di d ng, sau đó lƠ mô t v thanh toán thông qua di đ ng t i Vi t Nam K

đó lƠ gi i thích rõ v m c tiêu và v n đ nghiên c u và c u trúc lu n v n s đ c

trình bày

1.1 LỦădoăhìnhăthƠnhăđ ătƠi

Ngày nay, cu c s ng con ng i ngày càng thu n ti n và nhi u ti n ích h n nh

s phát tri n nhanh chóng c a khoa h c k thu t đ c ng d ng vƠo đ i s ng T vi c

t o ra dòng đi n, bóng đèn, đi n tho i, máy tính, v.v Nh ng phát minh, sáng ch m i luôn đ c con ng i tích c c nghiên c u, tìm tòi đ ngƠy cƠng nơng cao đ c ch t

l ng cu c s ng c ng nh h tr con ng i trong m i ho t đ ng c a cu c s ng

Trong s đó, có th k đ n s ra đ i và phát tri n nhanh chóng c a chi c đi n

tho i di đ ng Ban đ u ch là nh ng chi c máy nh n tin nh n, sau đó lƠ nh ng chi c

đi n tho i v i ch c n ng đ n gi n là nghe g i và nh n tin thì bây gi đư đ c tích

h p r t nhi u ch c n ng vƠo trong m t chi c đi n tho i nh g n đư lƠm cho cu c

s ng c a con ng i tr nên đ n gi n vƠ phong phú h n ng th i, v i s phát tri n

c a đi n tho i thì công ngh vi n thông và ph n m m ng d ng phát tri n nhanh

góp ph n h tr vƠ thúc đ y s phát tri n nh ng d ch v trên n n đi n tho i, nh ng

d ch v đó đư làm cho cu c s ng c a con ng i tr nên thu n ti n h n Ch c n m t

chi c đi n tho i đ c n i m ng ho c l t qua máy quét thanh toán thì đư có th giúp ng i s d ng có th thanh toán m i chi phí mà không c n đem theo ti n m t bên ng i

N n kinh t Vi t Nam đư có nh ng thay đ i l n trong nh ng n m g n đơy, đ i

s ng ng i dơn c ng đang đ c c i thi n ngày càng t t h n, trình đ và kh n ng

ti p thu khoa h c công ngh ngƠy cƠng đ c nơng cao Do đó, vi c ng d ng khoa

h c công ngh vào cu c s ng nh m ph c v t t h n cho đ i s ng xã h i đư tr nên

r t ph bi n trong xã h i ngày nay

Thanh toán di đ ng

và có nhi u gi thuy t c g ng gi i thích s ch p nh n CNTT trong nh ng l nh v c

khác nhau, tuy v y v n còn m t s y u t quan tr ng liên quan đ n s ch p nh n CNTT ch a đ c đi u tra k l ng u tiên, trong s các nghiên c u t p trung vào

vi c ch p nh n công ngh , ch m t ph n nh dành cho vi c ch p nh n và s d ng

thanh toán di đ ng nh lƠ m t h th ng nh ng h th ng nghiên c u s ch p nh n

qua các t ch c đ c bi t Th hai, có m t nhu c u xác đ nh s t n t i nh ng lý

thuy t hi n có trong nh ng môi tr ng khác nhau Ph n l n các nghiên c u ch p

nh n CNTT t p trung các n c có công ngh phát tri n, ch y u là vì các nghiên

c u và vi n nghiên c u n m các n c phát tri n này

Do đó, m c đích c a nghiên c u này là cung c p h ng d n h u ích cho các

nhà nghiên c u và nhà phát tri n các ng d ng th ng m i đi n t hi u rõ h n t m

quan tr ng c a các y u t thanh toán di đ ng có th nh h ng đ n s ch p nh n thanh toán di đ ng c a khách hàng

Thanh toán di đ ng t i Vi t Nam

N n kinh t Vi t Nam v n đang n m trong giai đo n ph c h i kh ng ho ng,

đ y khó kh n, NhƠ n c khuy n khích ng i dân thanh toán không s d ng ti n

m t thay vƠo đó lƠ thanh toán b ng các lo i chi phi u khác nhau ho c các lo i th ,

nh m gi m l ng ti n m t l u thông trên th tr ng

Xu h ng g n đơy c a các công c thanh toán là chuy n d n t thanh toán ti n

m t qua các lo i ti n đi n t Vi c phát tri n các công c thanh toán hi n đ i Vi t

Nam b t đ u t nh ng n m 2002 khi các ngơn hƠng b t đ u đ a ra d ch v th ghi

n và d ch v ATM, sau đó lƠ các lo i th tín d ng T đó, các ngơn hàng t i Vi t Nam đư cung c p cho khách hàng c a h các d ch v thanh toán qua th , theo th ng

kê thì khách hàng s d ng các th ghi n và d ch v ATM ph n l n đ gi i quy t

v n đ rút ti n m t đ chi tiêu Sau đó, s ra đ i c a th liên ngân hàng (banknet,

…) đ các khách hàng có th rút ti n t i b t k POS ATM nào, các ngân hàng k t

n i v i nhau thông qua ngơn hƠng trung ng vƠ xơy d ng nên m ng l i thanh

toán th th ng nh t, n i t t c các th đư phát hƠnh đ c ch p nh n trong t t c các

thi t b đ u cu i

Thanh toán di đ ng Vi t Nam là m t ph ng th c thanh toán m i c a h

th ng thanh toán, b t đ u đ c nh c đ n nhi u trong m t vƠi n m g n đơy Các

ngân hàng b t đ u đ a ra các d ch v đ gi i thi u v i khách hàng và công ty vi n

thông Viettel c ng gi i thi u d ch v này t i khách hàng Vi t Nam

1.2 V năđ ănghiênăc u

Thanh toán di đ ng là hình th c thanh toán còn khá m i do đó mu n t n t i và

phát tri n c n đ c khách hàng ch p nh n Tuy nhiên, hi n ch a có nghiên c u

tr l i câu h i này, c n có nhìn nh n th u đáo lỦ thuy t v s ch p nh n áp

d ng công ngh m i đơy, s t p trung vào các y u t ch p nh n đ c đ xu t b i

Mallat (2007) và Dahlberg và Öörni (2007) Do đó, s chia câu h i thành 2 câu h i

- Xác đ nh m c đ khác bi t gi a các y u t ch p nh n TTD v i đ c đi m

nhân kh u h c vƠ v n hóa

1.4 iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u đơy h ng t i nh ng ng i có đi n tho i di đ ng, có

nhu c u thanh toán, bi t ho c s d ng d ch v TTD và trên 15 tu i

Ph m vi nghiên c u

Lu n v n ch t p trung nghiên c u v các y u t nh h ng đ n vi c ch p nh n

d ch v thanh toán di đ ng Nh ng y u t làm cho khách hàng quy t đ nh ch p nh n

ho c không ch p nh n s d ng d ch v này Do s h n ch v th i gian và kinh phí nên t p trung nghiên c u t i th tr ng TP.HCM, n i có nhu c u thanh toán cao

1.5 Ph ngăphápănghiênăc u

Nghiên c u s b đ c th c hi n t i TP.HCM b ng cách l y ý ki n chuyên gia,

nghiên c u tài li u nh m khám phá, đi u ch nh các y u t thành ph n c a s ch p

nh n và nghiên c u đ nh tính đ c th c hi n thông qua th o lu n nhóm, ph ng v n

tr c ti p khách hàng thông qua b ng câu h i và thông tin thu th p này nh m sàng

l c l i các bi n quan sát

Nghiên c u chính th c đ c th c hi n b ng ph ng pháp nghiên c u đ nh

l ng b ng cách g i nh ng b ng câu h i nghiên c u đ n khách hàng thông qua

hình th c g i mail ho c ph ng v n tr c ti p đ thu đ c s l ng b ng câu h i tr

l i phù h p kho ng 400 b ng câu h i

1.6 ụăngh aăkhoaăh căvƠăth căti năc aăđ ătƠi

tài nghiên c u nƠy đem l i m t s Ủ ngh a v m t lý thuy t và th c ti n cho

các doanh nghi p đang có h ng đ u t phát tri n m ng th ng m i di đ ng t i

Vi t Nam, các doanh nghi p có nhu c u ch p nh n thanh toán, cho c quan nhƠ

n c vƠ ng i dân C th nh sau:

M t lƠ, đ i v i các doanh nghi p đang có h ng đ u t phát tri n th ng

m i di đ ng thì có cái nhìn t ng quan, s đánh giá phù h p v th tr ng đ có

h ng phát tri n nh ng s n ph m thanh toán đáp ng nhu c u c a khách hàng và

ch tr ng chính sách c a NhƠ n c Có nh ng nh n đ nh v th tr ng th ng m i

di đ ng, nh ng tr ng i, khó kh n vƠ r i ro g p ph i khi tham gia phát tri n s n ph m thanh toán ng th i c ng h tr cho các doanh nghi p m t ph ng th c thanh toán

m i t o đi u ki n thanh toán thu n ti n h n, nơng tính hi u qu trong thanh toán

Hai lƠ, đ i v i NhƠ n c thì th ng m i di đ ng phát tri n góp ph n thúc đ y

vi c thanh toán không s d ng ti n m t, ti t ki m chi phí cho xã h i và góp ph n vào s phát tri n c a n n kinh t , thông qua đó NhƠ n c s qu n lý thông tin các thuê bao di đ ng ch t ch h n

Ba lƠ, đ i v i khách hàng thì d ch v này s góp ph n t o nâng cao tính ti n

l i cho khách hàng, cung c p m t h ng thanh toán m i vƠ n ng đ ng h n cho

khách hàng, t o thêm s ch n l a khi thanh toán vƠ l u gi ti n m t

1.7 K tăc u

Ch ng 1 là gi i thi u t ng quan

Ch ng 2 đ a ra c s lý thuy t và mô hình nghiên c u

Ch ng 3 trình bày thi t k nghiên c u

Ch ng 4 ti n hành phân tích d li u

Ch ng 5 nêu lên k t qu nghiên c u và k t lu n

CH NGă2 C ăS LÝ THUY T

VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U

Ch ng nƠy s b t đ u v i m t s đ nh ngh a liên quan đ n th ng m i đi n

t , th ng m i di đ ng Ti p theo, s trình bày nh ng ph ng th c thanh toán khác

nhau Sau đó, trình bày v thanh toán di đ ng, các lý thuy t ch p nh n, lý thuy t

ch p nh n đ c l a ch n và cu i cùng đ a ra mô hình nghiên c u

2.1 Th ngăm iăđi năt ă

Th ng m i đi n t (e-commerce) n i lên cùng v i s phát tri n vƠ t ng

tr ng c a Internet và nó liên quan đ n CNTT u tiên, đ nh ngh a v TM T nh

là: “mua và bán hàng hóa và d ch v trên Internet” (Autralian Taxation Office ậ

ATO, 1997) M t khác, m t s ng i cho r ng TM T bao hƠm nhi u h n lƠ các

giao d ch tƠi chính đi n t trung gian gi a các t ch c và khách hàng Vì v y, nhi u

ng i đ c p đ n TM T lƠ t t c các giao d ch đi n t qua trung gian ch ng h n

nh lƠ fax, đi n tín (telex), trao đ i d li u đi n t (EDI), Internet, truy n hình k

thu t s qua cáp và v tinh, các ph ng ti n truy n thông k thu t s nh m ng không dơy vƠ đi n tho i gi a t ch c v i b t k bên giao d ch th ba (Chaffey,

2007), còn nh ng giao d ch không có ch c n ng giao d ch nh trên c a khách hàng thông tin thêm đ c coi là m t ph n c a TM T Kalakota vƠ Whinstone (1997) đ a

ra nh ng quan đi m khác nhau c a TM T nh sau:

Theo quan đi m truy n thông: TM T lƠ vi c cung c p các thông tin, s n

ph m ho c d ch v ho c thanh toán b ng ph ng ti n đi n t

Theo quan đi m quá trình kinh doanh: TM T lƠ vi c ng d ng công ngh theo h ng t đ ng hóa các giao d ch kinh doanh và quy trình làm vi c

Theo quan đi m d ch v : TM T cho phép c t gi m chi phí đ ng th i t ng t c

đ và ch t l ng cung c p d ch v

Theo quan đi m tr c tuy n: TM T lƠ mua vƠ bán các s n ph m và thông tin

tr c tuy n

Ho t đ ng TM T có th đ c phân lo i thành 2 lo i: m t là gi a doanh

nghi p và doanh nghi p (business to business ậ B2B), hai là gi a doanh nghi p và

ng i tiêu dùng (business to consumer ậ B2C) Trong TM T gi a doanh nghi p và

doanh nghi p, vi c kinh doanh th ng s d ng Internet đ tích h p trong chu i giá

tr gia t ng mƠ có th đ c m r ng t nhà cung c p nguyên li u đ n ng i tiêu

s l ng l n t t c các giao d ch TM T, nh ng h u h t s chú ý l i đ c h ng

đ n phân khúc doanh nghi p vƠ ng i tiêu dùng đ c p đ n giao d ch th ng m i

gi a các t ch c và khách hàng

T nh ng đ nh ngh a đư cho th y s ch p nh n c a ng i dùng là m t khái

ni m quan tr ng c a TM T Tuy nhiên, s không ch p nh n c a ng i dùng t lâu

đư lƠ m t tr ng i cho vi c áp d ng thành công h th ng thông tin (IS) và công ngh

thông tin (IT)

2.2 Th ngăm iădiăđ ng

V đ nh ngh a c a th ng m i di đ ng (m-commerce), do th c t s phát tri n

c a TMD đang còn giai đo n ban đ u, ch a có m t đ nh ngh a th ng nh t Lee,

(Lee et al, 2003) đ nh ngh a TMD nh trao đ i ho c mua và bán hàng hóa, d ch

v V i TMD , m i ng i có th thanh toán b t c lúc nào thông qua m t thi t b

di đ ng Nó không ch t ng s l ng giao d ch trên th tr ng giao d ch đi n t , mà

còn khuy ch đ i toàn b th tr ng TM T Trong nghiên c u này, TMD liên quan đ n vi c ti n hành giao d ch thông qua thi t b không dây

Mylonopoulos vƠ Doukidis (2003) đ xu t m t đ nh ngh a h th ng, xem TMD

nh lƠ m t h th ng sinh thái t ng tác c a các cá nhân và t ch c h p tác, vƠ h th ng nƠy đ c xây d ng d a trên n n kinh t và s thành công c a công ngh khác nhau

D a trên nh ng đi u đư nói trên, TMD có th đ c đ nh ngh a nh sau:

Thông qua b t k thi t b di đ ng và m ng l i thông tin liên l c không dây,

các ho t đ ng liên quan đ n giao d ch th ng m i, truy nh p d li u, d ch v m ng,

v i ti n trình x lý mà không có b t k ranh gi i nào c a th i gian và không gian,

nh m thúc đ y ho t đ ng kinh doanh và hi u qu c a ti n trình th ng m i trong

Ngày nay, nhi u giao d ch TM T đ c th c hi n thông qua các thi t b di

đ ng (ví d nh đi n tho i di đ ng, máy tính c m tay, máy tính b ng và nh ng giao

di n đ c g n trên xe) b ng cách s d ng m ng vi n thông không dây và công ngh

TM T có dơy khác, chúng đ c g i lƠ TMD Ti m n ng c a các ng d ng TMD đư t ng lên nhanh chóng trong th i gian ng n, nhi u t ch c hƠng đ u đư chi l ng ti n l n vào các công ngh này

Trong khi TM T ch y u là v mua vƠ bán, TMD đ c d đoán s m r ng

truy n t i d li u T t nhiên, s l ng ng i s d ng đi n tho i ngƠy cƠng t ng nh

là nhóm m c tiêu, và xu h ng c t gi m chi phí giao d ch và s liên quan c a

nh ng ng i tham gia th tr ng nh m c i thi n m i quan h v i khách hàng là tiêu

bi u cho ti m n ng to l n c a TMD đ c xem là m t c p đ m i c a TM T NgoƠi ra, đ cho các ng d ng trên n n t ng không dơy đ c s d ng hi u qu trong môi tr ng TMD , c n hi u rõ v nh ng y u t nh h ng đ n vi c ch p

nh n thành công M t ví d v các d ch v h tr di đ ng c n thi t là d ch v thanh toán di đ ng (mobile payment hay còn vi t là m-payment), s cung c p các gi i

pháp thanh toán ph bi n v i các thi t b di đ ng

D đoán r ng TTD s tr thành m t d ch v di đ ng thành công v i lý do nó

đ c c ng thêm các d ch v h tr c n thi t, s t ng tr ng c a TMD c c k l c

quan d a vào các gi i pháp thanh toán hi u qu cung c p b i d ch v TTD vƠ

ng c l i (Constance, 2001) Th c t là hi n nay có m t s không ch c ch n v s

ch p nh n và s d ng công ngh TTD đư không đ c nh mong đ i

2.3 H ăth ngăthanhătoán

Mua vƠ bán hƠng hóa hƠm Ủ lƠ thanh toán, đi u nƠy đúng v i th c t Trong

quá kh , ho t đ ng nƠy đ c th c hi n b ng ti n gi y nh ng v i s phát tri n c a

công ngh , con ng i b t đ u s d ng nh ng công ngh khác nhau đ thanh toán Lúc đ u, m i ng i s d ng Internet nh ng nó l i có m t s h n ch M t trong

nh ng h n ch quan tr ng liên quan đ n th c t là c n thi t có m t k t n i Internet

đ th c hi n các giao d ch V n đ này bây gi có th đ c gi i quy t b ng k t n i

không dây, theo cách gi i thi u TMD (Jonker, 2003) Hi n nay, có nhi u cách

thanh toán khác nhau

- Thanh toán tr c ti p ti n m t

- S d ng th tín d ng tr c tuy n

- S d ng th ghi n

- S d ng đi n tho i di đ ng (TTD ậ thanh toán di đ ng)

Thanh toán di đ ng là s d ng đi n tho i di đ ng đ tr ti n cho hàng hóa và

d ch v i v i ng i tiêu dùng, thanh toán di đ ng có ngh a lƠ đ ng mua b ng th

tín d ng và ti n m t n a, và v i d ch v tr tr c không ph i lo l ng v hóa đ n hƠng tháng TTD có th th c hi n m i n i vƠ m i lúc Do s gia t ng nhanh c a

cu c s ng hi n đ i, xu h ng gi m chi phí giao d ch và m i quan tâm c a ng i tham

gia th tr ng nh m c i thi n m i quan h v i khách hàng

TTD đ c nhóm lên Nh t B n và Hàn Qu c, nh ng đư không t o đ c s

quan tâm nhi u M và khu v c Châu Âu Trong n m 2003, 94,4% s ng i s

d ng TTD toƠn c u lƠ ng i Nh t B n t n c này b t đ u phát tri n thông tin

di đ ng khi ph n còn l i c a th gi i t p trung vào Internet Tuy nhiên, t i Nh t B n

vì Internet không ph bi n r ng rưi, thông tin D tr thành cách giao ti p Vi n

s khó kh n h n cho n c này khi đi cùng con đ ng khi M vƠ các n c Châu

Ểu n i mƠ th thanh toán đư ng m sâu vào thói quen c a ng i tiêu dùng, chi m

70% giao d ch bán l nh ng n i nƠy, b t k nhu c u vi n thông thi t l p m t h

th ng TTD đang ph i đ ng đ u v i nhóm ng i mà không mong mu n di

chuy n kh i h th ng thanh toán quen thu c c a mình và h không bao gi ngh

đi n tho i di đ ng nh các thi t b thanh toán (Jonker, 2003)

B c quan tr ng nh t trong vi c xây d ng h th ng TTD thƠnh công lƠ thi t

l p các u đưi cho t t c các bên liên quan N u không có đi u này, s không có ti n

b V i m i ng i tham gia, nên ch p nh n các nguyên t c c b n nh t đ nh vƠ đ y

m nh nhu c u hàng hóa vì l i ích c a toàn h th ng (Friedrich, R et al, 2005)

+ Các ngân hàng và các công ty th tín d ng (vƠ các bên liên quan nh nhƠ

thu mua, đ a các trung gian m i vào m ng l i và quá trình giao d ch, và các nhà

khai thác m ng l i, cung c p cho các đ n v trung gian công ngh POS) thúc đ y

s t n t i chu i giá tr , h n lƠ xơy d ng gi i pháp c nh tranh m i H c ng nên đ a

ra cách th c đ cho vi n thông di đ ng tham gia t o ra giá tr h p tác

+ Các nhà khai thác di đ ng nên xem xét các h th ng thanh toán di đ ng

m i trong b i c nh có nhi u cách th c m i đ t ng doanh thu, đ c bi t tính phí d ch

v TTD hƠng tháng ho c cho t ng giao d ch Các nhà khai thác m ng c ng nên

t n d ng nh ng l i th tích c c nh h ng c a vi c đ a đi n tho i đi sâu vào cu c

s ng c a ch thuê bao (đơy lƠ m t đ ng l c quan tr ng trong mô hình Nh t B n)

+ Các nhà cung ng thi t b c m tay nên n m b t ph ng pháp ti p c n m i

và b t đ u xem xét tích c c nh ng tính n ng tích h p ho t đ ng TTD vào s n

theo đ thay đ i thi t b c m tay, làm theo tiêu chu n vƠ t ng thích gi a các nhà

khai thác m ng và n n t ng ch ch t đ duy trì đ c s c h p d n v i ng i s d ng

và quy mô l i nhu n

+ n v trung gian nên s d ng kinh nghi m c a h v i nh ng kho n thanh

toán không s d ng ti n m t đ làm gi m chi phí qua tích l y t vi c gi m s d ng

ti n m t, vƠ bù đ p chi phí nâng c p công ngh POS

+ Ng i dùng đi n tho i di đ ng b h p d n b i TTD h n nh ng cách thanh

toán quen thu c khác Do đó, nh ng khía c nh ti n l i (an toàn, b o m t, s n có,

nhanh chóng, minh b ch, v.v) c n đ c t p h p và bán cho nhóm m c tiêu cá nhân Tuy nhiên, vì không đ ng i dùng ch p nh n nên đư t lâu s ch p nh n là

m t tr ng i cho s thành công c a b t k h th ng thanh toán m i nào (Wu và

Wang, 2005), đơy lƠ y u t b t bu c vì v y c n xem xét nh ng y u t khi n cho

ng i dùng ch p nh n h th ng TTD m i ho c ng n c n h lƠm nh v y Có 3

nhóm chính đ c xác đ nh thu hút ng i dùng là Thói quen (Saji, 2007), Chi phí

m c tiêu (Wu và Wang, 2005), và S ti n l i (Saji, 2007)

2.4 Thanhătoánădiăđ ng

Thanh toán di đ ng đ c đ nh ngh a lƠ vi c s d ng các thi t b di đ ng đ th c

hi n giao d ch thanh toán, trong đó ti n s đ c chuy n t ng i tr đ n ng i nh n

thông qua m t trung gian, ho c tr c ti p mà không c n đ n trung gian tài này t p

trung vào vi c ki m tra ng i tiêu dùng s n sƠng đ s d ng đi n tho i di đ ng nh

m t công c thanh toán trong các giao d ch mua bán, n i ti n đ c chuy n t ng i tiêu dùng đ n ng i cung c p đ đ i l y s n ph m ho c d ch v Công c thanh toán

đ c xem nh m t công c giúp ng i tr ti n th c hi n thanh toán qua ph ng ti n

thanh toán, d a vào l i xác nh n ch p nh n ti n b i ng i th h ng

Cách ph bi n nh t đ th c hi n thanh toán di đ ng Châu Âu là g i đi n

ho c g i tin nh n SMS đ n s d ch v cung c p Thanh toán cho hàng hóa và d ch

v sau đó đ c tính vƠo hóa đ n đi n tho i di đ ng c a khách hàng ho c đ c kh u

tr t tài kho n thuê bao tr tr c i n tho i thông minh cho phép thanh toán di

đ ng thông qua đi n tho i k t n i Internet di đ ng thay vì g i m t tin nh n SMS

i n tho i di đ ng c ng có th đ c s d ng nh m t kênh truy c p ho c là n n

t ng cho các ph ng ti n thanh toán hi n có, ch ng h n nh tài kho n ngân hàng,

th ghi n , và th tín d ng Tuy nhiên, thay th khác là m m t tài kho n riêng mà

ti n đ c chuy n vƠ thanh toán di đ ng đ c ghi n M t th h m i c a các gi i

pháp thanh toán di đ ng đ c đ a ra lƠ thanh toán kho ng cách g n (NFC ậ near

field communication), nh lƠ i-mode FeliCa t i Nh t B n, s d ng lo i chip không

ti p xúc RFID (Radio Frequency Identification) đ c cƠi trong sim đi n tho i di

đ ng mà nó s th c hi n ph ng th c thanh toán khác so v i thanh toán b ng SMS

s n có Các ng d ng thanh toán di đ ng hi n t i và ti m n ng bao g m nh bán

hàng t đ ng, bán vé, mua d ch v n i dung di đ ng, chuy n ti n qua l i, thanh toán

trên Internet, và thanh toán hàng hóa và d ch v trong c a hàng, nhà hàng và c a hàng t p hóa

2.5 S ăch pănh nă

S ch p nh n CNTT là r t quan tr ng cho s phát tri n kinh t Theo các bài báo và bài vi t, Davis (Davis, 1989) đư đ c p đ n lý thuy t đ u tiên và ph bi n là

Thuy t ch p nh n vƠo n m 1983 LỦ thuy t c a ông lƠ “mô hình ch p nh n công

ngh (TAM ậ Technology Acceptance Model) Trong lý thuy t c a ông, ông đ xu t

r ng Nh n th c d s d ng và Nh n th c h u d ng nh h ng đ n vi c ch p nh n và

s d ng h th ng CNTT, lý thuy t nƠy đư đ c s a đ i nhi u l n Ahmad Al Sukkar

vƠ Helen Hasan đư có s a đ i vƠo n m 2005 H làm rõ y u t V n hóa, Tin c y và

Ch t l ng k thu t là nh ng y u t bên ngoài nh h ng đ n y u t Nh n th c d s

d ng và Nh n th c h u d ng trong mô hình TAM (Sukkar và Hansan, 2005)

M t lý thuy t ch p nh n quan tr ng khác là Thuy t khuy ch tán đ i m i

(Innovation Diffusion Theory ậ IDT), đ c đ nh ngh a b i Rogers Theo Rogers

(1995), ti m n ng c a ng i ch p nh n đánh giá m t s đ i m i d a trên các thu c tính đ i m i nh lƠ L i th t ng đ i, T ng thích, S ph c t p, Kh n ng quan sát

và Tr i nghi m th Ọng lƠm rõ đ c đi m L i th t ng đ i có th coi là S h u

d ng và S ph c t p đ i l p v i D dàng s d ng (Rogers, 1995) Nghiên c u s

khuy ch tán đư b ch trích vì xác đ nh đ c đi m và ph ng pháp ti p c n t sau s

khuy ch tán (De Marez vƠ Verleye, 2004) kh c ph c nh ng h n ch c a nghiên

c u s khuy ch tán, De Marez vƠ Verleye (2004) lƠm rõ đi u n ch a bên trong nhu

c u khách hàng và ti m n ng ch p nh n là quan tr ng (De Marez và Verleye, 2004)

Trong khi De Marez và Verleye (2004) ch ng l i Rogers rút ra đ c s phân bi t rõ

ràng gi a ki n th c c a s đ i m i H n n a, ông cho bi t ch p nh n s đ i m i

đ nh đi m, t c lƠ đi m mà t i đó đ t đ c kh i l ng t i h n và đ a lên quá trình

khuy ch tán, ti p c n không ch nh ng nhƠ đ i m i vƠ ng i s m ch p nh n nh ng

đa s càng s m càng t t Theo Rogers (2003), thái đ đ i v i s đ i m i c th x y

ra gi a ki n th c đ i m i và quy t đ nh ch p nh n Có m t s khái ni m liên quan, nh tìm ki m cái m i h n vƠ c n thi t s đ i m i và nhi u s n ph m c th

h n ti m n ng ch p nh n c th (De Marez và Verleye, 2004) Trong phân tích c a

h , Tornatzky vƠ Klein đư xác đ nh đ c 10 đ c đi m, bao g m 5 đ c tính đ c xác

đ nh b i Rogers c ng v i Chi phí, Tính lan truy n, Tính chia s , Tính l i nhu n và

Xã h i ch p nh n Trong cu c nghiên c u c a h , h l u Ủ r ng Tính lan truy n liên

quan ch t ch đ n Kh n ng quan sát vƠ Tính chia s liên quan đ n Tr i nghiêm th

(Tornatzky và Klein, 1982)

Sau Rogers, nh ng s a đ i khác nhau đ c th c hi n trên lý thuy t khuy ch tán

đ i m i c a Rogers, m t trong nh ng s a đ i ph bi n và chung nh t đư đ c th c

hi n b i Moore và Benbast vƠo n m 1991 (Moore vƠ Benbast, 1991) H đ xu t lý

thuy t đ c đi m nh n th c đ i m i (Perceived Charateristics of Innovating - PCI) và

thêm vào thành ph n khác lý thuy t Rogers Nh ng thành ph n đó lƠ (1) Hình nh

(m c đ s d ng đ i m i đ c nh n th c đ nâng cao hình nh ho c đ a v trong h

th ng xã h i), (2) T nguy n s d ng (m c đ mà s d ng đ i m i đ c nh n th c

nh lƠ t nguy n ho c t ý th c), (3) T m nhìn (quy mô c a s đ i m i trong nh n

th c m r ng khuy ch tán), (4) K t qu ch ng minh (m c đ mƠ các đ c tính riêng

bi t và l i ích c a đ i m i đ c d dàng nh n th c b i ti m n ng ch p nh n)

Trong khi đó, hƠnh vi c a ng i s d ng nh h ng đ n s ch p nh n c a h

đ i v i công ngh m i, Ajzen vƠ Fishbein đ xu t lý thuy t hƠnh đ ng h p lý

(Theory of Reasoned Action ậ TRA) và lý thuy t hành vi k ho ch (Theory of

Planned Behavior ậ TPB) Trong nh ng lý thuy t đó, h làm rõ là Thái đ d n đ n

hành vi Tiêu chu n ch quan và i u khi n nh n th c hành vi nh h ng đ n Ý

đ nh s d ng và Hành vi s d ng (Ajzen vƠ Fishbein, 1991) H n n a, ng i ta c n

th n v i ngo i suy c a hành vi ch p nh n d a trên ki n th c h n ch c a hành vi

ng i dùng M r ng nghiên c u ki n th c vƠ thái đ d n đ n đ i m i là quan tr ng

đ hi u đ c hƠnh vi t ng lai Nhi u bi n t ng quan v i ki n th c c a s đ i m i

(ki n th c v các d ng khác nhau c a thi t b và d ch v di đ ng) Giáo d c và Tình

hình kinh t - xã h i, c ng nh các bi n cá nhân và Hành vi thông tin, gi i thích s

khác bi t trong ki n th c v đ i m i

Lockett và Littler ki m tra đ c đi m hành vi c a s ch p nh n H l u Ủ r ng,

m c dù có nhi u đ c đi m hành vi, có th đ c xem xét, nh ng “ Các t ng tác xư

h i” đ c đ c p đ n b i vì chúng có ti m n ng cao trong đi u ki n k t qu th c t

trên các d ng ng i ch p nh n Theo Lockett vƠ Littler (1997), c đi m xã h i và Quan đi m lưnh đ o có th đo l ng T ng tác xã h i và Truy n thông Ngoài ra,

y u t dùng đo l ng “Thái đ vƠ tính cách” bao g m Thái đ d n đ n s thay đ i

và m o hi m (Lockett và Littler ,1997)

Ngoài nh ng y u t trên, có nh ng y u t khác nh h ng đ n s ch p nh n

thu nh p, và h c v n liên quan tr c ti p đ n ch p nh n công ngh (Lee và Lee,

2000) Gi i tính không tìm th y nh h ng tr c ti p đ n s ch p nh n công ngh nói chung (Taylor vƠ Todd, 1995; Gefen vƠ Straub, 1997), nh ng nam gi i có nhi u

kh n ng ch p nh n riêng công ngh máy tính (Gefen và Straub, 1997) Kolodinsky (2004) đ c p đ n tình tr ng hôn nhân c a cá nhơn vƠ l u Ủ, tình tr ng hôn nhân s

nh h ng đ n vi c ch p nh n công ngh m i, đ c bi t lƠ ngơn hƠng đi n t

(e-banking) H l u Ủ r ng, khi các c p v ch ng vào tài kho n ngân hàng, h có th

cùng nhau n m gi tài kho n; do đó m c đ gia đình, s ch p nh n có th liên quan đ n tình tr ng hôn nhân (Kolodinsky, 2004)

Mallat (2007) kh o sát ng i tiêu dùng ch p nh n d ch v thanh toán đi n t

m i, thanh toán di đ ng N n t ng lý thuy t nghiên c u c a ông đ c rút ra t lý

thuy t khuy ch tán s đ i m i c a Rogers (1995), đư đ c thi t l p r ng rãi nh lƠ

m t công c m nh m đ gi i thích s ch p nh n công ngh di đ ng và tài chính

khác nhau bao g m thanh toán điên t , th ng m i di đ ng vƠ ngơn hƠng di đ ng Ọng đư thêm nh ng y u t M ng l i bên ngoài, Chi phí, B o m t h th ng thanh

toán và Tin c y đ n L i th t ng đ i, Tính ph c t p vƠ T ng thích c a lý thuy t

khuy ch tán đ i m i, mà Tornatzky và Klein (1982) đư đ ngh nh là c u trúc phù

h p nh t cho nghiên c u ch p nh n

Dahlberg và Öörni (2007) kh o sát nh ng thay đ i trong thói quen thanh toán

c a ng i tiêu dùng đ c bi t trong tr ng h p thanh toán di đ ng Trong nghiên

c u c a h , h kh o sát L i ích th i gian, Thói quen thanh toán, Tin c y, B o m t,

T ng thích, S s n có c a các giao d ch thanh toán, Thông tin, D s d ng, Thu n

ti n, Chu n m c xã h i, tu i, H c v n và K n ng s d ng di đ ng H phát

hi n ra r ng ng i tiêu dùng coi n m ni m tin c th quan tr ng v i công c thanh

thích ( ng d ng r ng rãi) và D s d ng H kh ng đ nh r ng so sánh v i nghiên

c u v khuy ch tán và s ch p nh n tr c đơy (đ c bi t là TAM) vai trò c a tính

t ng thích vƠ tin t ng v t lên m nh m Trong phân tích v Ủ đ nh s d ng, h

phát hi n ra nh ng nhân t nh h ng đ n Ủ đ nh s d ng trong thói quen thanh toán r i vƠo nhân t thu n l i (ví d tin c y) và nh ng nhân t khác bi t (ví d d s

d ng) H c ng phát hi n s d ng công ngh hi n nay, tu i tác, và ngh nghi p là

nh ng nhân t khác bi t Ngoài các y u t đư nêu, các đ c đi m nhân kh u h c c

b n c a ng i tr l i đ c s d ng đánh giá k n ng s d ng đi n tho i c a h

C 2 b ng đ c trình bƠy d i đơy, tóm t t nh ng mô hình ch p nh n hi n

nay B ng 2-1 là tóm t t nh ng nhân t ch p nh n, b i nh ng nhà phát tri n mô hình B ng 2-2 là tóm t t c a nh ng nghiên c u g n đơy v vi c ch p nh n CNTT

đ c lƠm sau n m 2000

B ng 2-1: Tóm t t nhân t các mô hình ch p nh n (ti p theo)

minh , Hình nh, và

T nguy n s d ng

D li u đ c thu th p thông qua th kh o sát

th d n đ n các chi n l c marketing mix nh m c i thi n

kh n ng ch p nh n đ i m i công ngh gi a các phơn đo n vƠ nhóm m c tiêu

s ti n l i vƠ l i ích tƠi chính, r i ro, s d ng

đi n tho i tr c đơy cho m c đích t ng t ,

là, nntp.msu.edu)

V i 50 nhóm tin

đ c ch n ng u nhiên t 127 dơn

c m c tiêu và

g i mail cho h

K t qu cho th y sáu thu c tính chung t mô hình khuy ch tán (ví d , nh n th c s thu n ti n

vƠ l i ích tƠi chính, r i ro, s

d ng đi n tho i cho m c đích

t ng t tr c đơy, tính hi u

qu , vƠ dùng Internet) t t c đ u đóng m t vai trò quan tr ng trong quá trình ch p nh n K t

qu ch ra r ng khi ng i dùng quy t đ nh ch p nh n m t trong các ho t đ ng nƠy thì h có xu

D s d ng, T m nhìn,

K t qu ch ng minh, Hình nh, Thông tin vƠ Nhơn th c h u d ng

ch p nh n th thông minh NgoƠi

ra, sinh viên đ a ph ng có th

d ng, Ý đ nh hƠnh vi

đ n s d ng, Nh n

th c d s d ng, V n hóa, Tin c y vƠ Ch t

l ng k thu t

Phi c u trúc, các

cu c ph ng v n

th m dò c a các ngơn hƠng l n

t i Jordan vƠ khách hƠng c a

h

Các mô hình ch p nh n công ngh có th h u ích h n n u nó

đ c m r ng bao g m nh ng

v n đ c th c a v n hóa vƠ tin

c y v phía khách hƠng vƠ các

y u t c b n c a ch t l ng trong kh n ng s d ng công ngh vƠ d ch v phía ngơn

hàng

B ng 2-2: Tóm t t nh ng nghiên c u g n đơy v ch p nh n CNTT (ti p theo)

v thanh toán đi n

t vƠ thanh toán

S d ng ph ng

v n nhóm t p trung: thi u niên,

si nh viên, ng i

tr ng thƠnh I,

ng i tr ng thƠnh II, cha m

vƠ ng i trung

niên

K t qu cho th y nh ng l i th

t ng đ i c a thanh toán di đ ng bao g m đ c l p v th i gian vƠ

đ a đi m, s s n có, kh n ng mua hƠng t xa, tránh ch đ i,

Ng i đ c ph ng v n th y thanh toán di đ ng ch y u thích

h p v i n i dung s vƠ mua bán

d ch v vƠ b sung thanh toán

ti n giá tr nh Thú v lƠ k t qu cho th y thu n l i t ng đ i c a TTD ph thu c vƠo tr ng h p

c th nh lƠ thi u ph ng th c thanh toán ho c c p thi t

c y, B o m t, Thông tin giao d ch thanh toán

s n có, D s d ng, Thu n ti n, Chu n m c

65 tu i

H khám phá ra r ng ng i tiêu dùng coi n m ni m tin c th quan tr ng cho công c thanh toán m i: Chu n m c xư h i,

T ng thích d a trên k n ng, Tin c y, T ng thích vƠ d s

d ng So sánh nhi u nghiên c u

v ch p khuy ch tán vƠ ch p

nh n tr c đơy, vai trò c a t ng thích vƠ tin c y v t lên m nh

d ng, M c đích hƠnh

vi đ n s d ng, i

m i cá nhân c a CNTT, Công vi c liên quan, S thay th , n

t ng đƠo t o, T ng thích, i u ki n thu n

l tr l i 90%

Th hai, b ng cơu h i đ c

phát ra 121 sinh

viên nh ng

ng i đư tham gia vòng đ u tiên

2.6 Môăhìnhănghiênăc u

M c đích c a n i dung nƠy lƠ đ cung c p m t mô hình lý thuy t tham chi u

thích h p đ kh o sát s ch p nh n d ch v TTD c a khách hàng

Theo n i dung tr c, nhi u lý thuy t vƠ mô hình khác nhau đư đ c đ su t áp

d ng cho vi c ch p nh n công ngh m i Tuy nhiên, ch vài nghiên c u đi u tra tính

t ng đ i, T ng thích, S ph c t p, M ng l i bên ngoài, Chi phí, B o m t h

th ng thanh toán, và Tin c y Nh ng y u t này t vi c s a đ i các mô hình IDT

(Rogers, 2003) Các nhóm m c tiêu đư đ c ph ng v n là nhóm thi u niên (14-15

tu i), sinh viên, ng i tr ng thƠnh lƠ ng i đư đi lƠm, cha m c a tr nh và ng i

trung niên Các cu c th o lu n theo h ng bán c u trúc, đư đ c th nghi m v i

m t nhóm thí đi m thanh thi u niên C nhóm khác nhau gi a 6 vƠ 9 đ i t ng

Helsinki (th đô Ph n Lan) và t ng s đ i t ng là 46 Thêm tiêu chí l a ch n cho

nh ng ng i tham gia là có kinh nghi m tr c đơy trong vi c s d ng TD Kinh

th tr ng TTD bao g m gi i pháp ph c t p, đ nh giá cao, t l ch p nh n th p,

nh n th c r i ro vƠ không t ng thích v i mua bán giá tr l n Nh ng phát hi n này

cho th y r ng đ t o ra kh i l ng, h th ng TTD c n ph i tích h p t t h n v i c

s h t ng tài chính và vi n thông H th ng đ c quy n v i vi c cung c p d ch v và

c s h t ng riêng không có kh n ng thƠnh công trong dƠi h n Thay vƠo đó, kh

n ng t ng thích v i ng i dùng d ch v hi n nay và tiêu chu n chung gi a các nhà

cung c p d ch v khác nhau có th là đi u ki n thu n l i cho vi c ch p nh n và thúc

đ y th tr ng m i (Mallat, 2007)

Dahlberg and Öörni trong bài báo c a h đư tìm ki m đ khám phá ra n u mô

hình ch p nh n công ngh chung lƠ đ đ gi i thích các y u t ng i tiêu dùng xem

xét khi h quy t đ nh có hay không đ ch p nh n d ch v thanh toán m i c bi t,

h phát tri n hai mô hình trong n i dung thanh toán M t trong s đó lƠ mô hình các

y u t quy t đ nh ch p nh n d ch v TTD trong khi các mô hình khác lƠ các y u

t quy t đ nh ch p nh n chuy n hàng đi n t H k t h p m t s y u t c a các mô

hình ch p nh n khác nhau và phát tri n mô hình nghiên c u c a h Trong mô hình nghiên c u c a h , h xem xét các y u t ch p nh n nh : L i ích th i gian, Thói

quen thanh toán, Tin c y, B o m t, T ng thích, Thông tin giao d ch thanh toán s n

có, D s d ng, Kênh thông tin, Tu i, H c v n và K n ng s d ng di đ ng Ph n

nghiên c u th c nghi m c a h g m ba giai đo n H th c hi n mô hình nghiên c u

v i cá nhân và ph ng v n nhóm m c tiêu Sau đó, h phát tri n b ng câu h i đi u

tra cu i cùng v i h i đ ng chuyên gia và ki m tra nó v i m t cu c nghiên c u th

tr c Cu i cùng, h thu th p d li u v i cu c đi u tra t qu n lỦ qua th g i đ n

2000 ng i tiêu dùng đ c l a ch n ng u nhiên đ tu i t 18 đ n 65 M c đích

c a cu c đi u tra mail lƠ đ thu th p m t t p h p đ l n các d li u đ phân tích

th ng kê H phát hi n ra r ng ng i tiêu dùng đánh giá n m ni m tin đ c tr ng

quan tr ng cho công c thanh toán m i: Kênh thông tin, ph c t p d a trên nh ng k

n ng, s tin c y, t ng thích vƠ d s d ng NgoƠi ra, trong phơn tích Ủ đ nh s

d ng, h khám phá ra y u t nh h ng đ n Ủ đ nh s d ng là thói quen thanh toán

đ c t o đi u ki n thu n l i (ví d : tin c y) và nh ng y u t khác bi t (ví d : d s

d ng) H ch phát hi n r ng s d ng nh ng công ngh hi n nay, tu i tác và ngh nghi p là y u t khác bi t (Dahlberg và Öörni, 2007)

C hai đ c đi m k thu t vƠ đ c đi m hành vi thì quan tr ng trong vi c ch p

nh n công ngh m i, vi c l a ch n hai nghiên c u này b i vì Mallat t p trung nhi u

h n vƠo đ c đi m k thu t mà nó nh h ng đ n vi c ch p nh n công ngh m i,

nh ng ng c l i Dahlberg and Öörni t p trung nhi u h n vƠo đ c đi m hành vi

(m c dù h s d ng vài y u t k thu t nh l i ích th i gian và s thu n ti n)

K t qu là, trong nghiên c u này, các y u t c a Mallat (2007) và nh ng y u

t c a Dahlberg and Öörni (2007) s đ c s d ng đ xác đ nh y u t nh h ng

Trong nghiên c u h th ng công ngh truy n th ng, s ch p nh n đ c nghiên

c u trong b i c nh t ch c, y u t H u d ng (L i th t ng đ i) bao g m đo l ng

T ng thích Chi phí

M ng l i bên ngoài

B o m t

Nh ng y u t Dahlberg T & A Öörni

Kênh thông tin Thói quen thanh toán Thông tin giao d ch thanh toán

S n có k n ng dùng di đ ng

S thu n ti n Nhân kh u h c

V n hóa

nghiên c u n c ngoài cho th y nh ng y u t quan tr ng nh h ng đ n tính h u

d ng c a công ngh và d ch v di đ ng là s đ c l p v th i gian vƠ đ a đi m (Constantiou et al., 2006) Thanh toán di đ ng mang l i cho ng i tiêu dùng kh

n ng thanh toán ph bi n, ti p c n nhanh chóng v i ngu n v n tài chính và thay th

cho nh ng kho n thanh toán b ng ti n m t Ng i tiêu dùng có th , ví d nh tr

ti n vé giao thông ho c ti n bưi đ u xe t xa mà không c n ph i đ n m t máy ATM,

máy bán vé ho c tr m thu phí đ xe (Mallat et al., 2004) L i th t ng đ i c a thanh toán di đ ng so v i nh ng công c thanh toán truy n th ng là có kh n ng đ ng th i

bao g m s đ c l p v th i gian và không gian

T ng thích

T ng thích lƠ gi s nh t quán gi a s đ i m i và nh ng giá tr , nh ng kinh

nghi m và nhu c u c a ng i ch p nh n ti m n ng (Rogers, 1995) Trong nghiên

đ n công vi c và nhi m v c a ng i ch p nh n ti m n ng (Moore and Benbasat,

1991; Taylor and Todd, 1995) Liên quan đ n thanh toán di đ ng, kh n ng ng i tiêu dùng đ a chúng vƠo cu c s ng h ng ngày là khía c nh quan tr ng c a t ng thích T ng thích đ c tìm th y nh lƠ m t y u t quy t đ nh quan tr ng c a vi c

ch p nh n công ngh và d ch v di đ ng (Teo và Pok, 2003; Wu và Wang, 2005) Tính t ng thích c a thanh toán di đ ng v i giao d ch mua bán và thói quen c a

s ti n l i cho ng i tiêu dùng b ng cách gi m đi nhu c u s d ng ti n m t trong

nh ng thanh toán nh vƠ t ng tính s n có c a kh n ng thanh toán H n ch trong

ch c n ng c a thi t b di đ ng s làm gi m kh n ng s d ng công ngh di đ ng

(Siau et al., 2004) Nh ng h n ch đi n hình bao g m có bàn phím nh , t c đ

truy n và b nh h n ch , tu i th pin ng n

Chi phí

Trong nghiên c u s ch p nh n truy n th ng, chi phí đ c tích h p trong vi c

xây d ng l i th t ng đ i (Rogers, 1995) Trong nghiên c u nƠy, chi phí đ c coi

là m t y u t riêng bi t đ phân bi t rõ ràng nó t l i th t ng đ i c a s đ c l p

th i gian và không gian Kim (2007) tìm th y chi phí nh n th c có nh h ng đáng

k đ n giá tr nh n th c c a Internet di đ ng Chi phí nh n th c d ch v c ng đã

đ c tìm th y nh lƠ y u t quy t đ nh quan tr ng đ i v i Ủ đ nh s d ng d ch v tƠi chính không dơy (Kleijnen et al., 2004), ngơn hƠng di đ ng (Luarn và Lin, 2005),

và các giao d ch th ng m i di đ ng (Wu và Wang, 2005) Trong n i dung thanh toán di đ ng, chi phí giao d ch thanh toán di đ ng th ng bao g m trong giá c a các

m t hƠng đư mua Ví d , n c gi i khát t i m t máy bán hàng t đ ng có giá cao

h n n u nó đ c tr b i thanh toán di đ ng lƠ đ c tr b ng ti n m t Chi phí có th

có m t tác đ ng đáng k lên vi c ch p nh n thanh toán di đ ng

M ng l i bên ngoài và s l ng s d ng cao

M ng l i bên ngoƠi đ c coi là m t y u t có liên quan đ n vi c ch p nh n thanh toán di đ ng b i vì công ngh thanh toán đ a ra m ng l i bên ngoài gián

ti p S th t b i trong vi c t o ra s l ng s d ng l n đư tác đ ng đ n s t n t i

c a vài h th ng thanh toán (Szmigin và Bourne, 1999) Thanh toán di đ ng đ i

di n cho m ng l i thanh toán m i trên th tr ng Quy t đ nh c a ng i tiêu dùng

theo m ng l i b nh h ng l n b i s l ng trung gian s d ng m ng l i, vì s

l ng đó xác đ nh nh ng c h i cho ng i tiêu dùng s d ng d ch v thanh toán

m i Ng i tiêu dùng m i ch p nh n m ng l i gián ti p giúp t ng giá tr c a m ng

l i cho t t c ng i tiêu dùng vì nó thu hút các trung gian m i tham gia vào m ng

l i Do đó, vi c ch p nh n c a ng i tiêu dùng v i thanh toán di đ ng là ph thu c

vào s nh n th c c a s l ng trung gian ch p nh n và nh ng ng i tiêu dùng khác

B o m t và tin c y h th ng thanh toán

T m quan tr ng c a s tin c y là n i b t nh t trong th ng m i đi n t và di

đ ng b i vì s tách bi t v th i gian và không gian gi a ng i mua vƠ ng i bán khi ng i mua đ c yêu c u ph i cung c p thông tin cá nhân nh y c m nh s đi n

tho i ho c s th tín d ng cho ng i bán Nh ng nghiên c u tr c đơy đư tìm th y

s tin c y là m t y u t quy t đ nh quan tr ng nh h ng đ n s s n sàng c a ng i

tiêu dùng khi th c hi n giao dch th ng m i đi n t (Gefen et al., 2003) T ng t ,

nh ng nghiên c u tr c đơy đ su t r ng nh n th c b o m t và tin c y ng i bán và

h th ng thanh toán là m t y u t quan tr ng quy t đ nh s thành công c a th ng

m i di đ ng (Siau et al., 2004; Xu và Gutiérrez, 2006), và s tin c y có m t tác

đ ng tích c c đ n lòng trung thành và hài lòng c a khách hƠng đ i v i th ng m i

di đ ng (Lin và Wang, 2006) S lo ng i c a ng i tiêu dùng v quy n riêng t v

b o m t c a thanh toán di đ ng th ng liên quan đ n v n đ xác th c và b o m t

c ng nh m i quan tâm th hai là s d ng và truy c p trái phép đ n d li u ng i

dùng và thanh toán Nh n th c đ c b o m t và tin c y lƠ tác đ ng rõ đ n s ch p

nh n thanh toán di đ ng

Thanh toán, thói quen thanh toán, và thay đ i thói quen thanh toán

Thanh toán đ c đ nh ngh a lƠ các giao d ch và quy trình liên quan trong su t

quá trình ti n đ c chuy n t ng i tr ti n (ng i mua, ng i chuy n ti n) đ n

ng i đ c tr ti n (ng i bán, ng i nh n ti n) tr c ti p thông qua m t trung gian

Giao dch thanh toán đ c th c hi n v i các công c thanh toán Giao d ch thanh toán th ng là bù tr cho (1) mua ho c thuê d ng s n ph m v t lý, k thu t s ho c

trí tu , ho c (2) m t giao d ch tài chính gi a các bên

Thói quen thanh toán đ c đ nh ngh a lƠ vi c s d ng m t ph ng ti n thanh toán đ th c hi n vi c thanh toán Ví du, thói quen thanh toán là vi c s d ng th

ghi n tr c tuy n c a ngân hƠng đ tr cho vi c mua hàng, ho c vi c s d ng hóa

đ n đi n t đ tr hóa đ n Ng i tiêu dùng có hai nhu c u chung cho ph ng ti n

và thói quen thanh toán, thanh toán cho vi c mua bán hàng ngày và thanh toán cho

hóa đ n (thanh toán tín d ng)

Mô hình k t h p hai mô hình trên có u đi m là s bao quát đ c h u h t

đ c c hai khía c nh là k thu t và hành vi c a khách hàng v i vi c ch p nh n thanh toán di đ ng Tuy nhiên, mô hình có nh c đi m là ph c t p trong vi c đo

l ng Do v y, đ có th đ a ra mô hình phù h p v i th tr ng TP.HCM thông qua

nghiên c u tài li u, tham kh o nh ng chuyên gia, th o lu n nhóm đ đ a ra nh ng y u

t mà khách hàng quan tâm nhi u khi ch p nh n d ch v TTD

M t s y u t đ c gi n b t đi đ mô hình đ n gi n h n vƠ phù h p v i th

tr ng TP.HCM là s n có k n ng dùng TD vƠ thu n ti n vì khi phân tích m i

ng i đ u đánh giá vi c s d ng d ch v khá đ n gi n do đó ch nghe ho c đ c

h ng d n là có th s d ng đ c, đi u ki n ti p c n công ngh t i Tp.HCM khá

t t, đ ng th i các trung gian c ng h tr khách hàng trong vi c s d ng Bên c nh

đó thì y u t thu n ti n trong nghiên c u c a Dahlberg và Öörni (2007) c ng đ c đánh giá ít quan tr ng h n do đ c p đ n s đ c l p v th i gian và không gian

nh ng trong phơn tích tính h u d ng có đ c p đ n đi u này nên các y u t này

Thói quen thanh toán

Thông tin giao d ch thanh toán

Ch p nh n

TTD

Nhân kh u h c

V n hóa

2.7 Gi ăthuy t nghiênăc u

Theo các m c tr c, câu h i đ u tiên c n đ c tr l i cu i cu c nghiên c u là:

“ Y u t quan tr ng nào nh h ng đ n vi c ch p nh n d ch v TTD c a khách

hàng t i TP.HCM?” Rõ rƠng, đơy lƠ m t câu h i bao hƠm mƠ đ c chia thành

nh ng câu h i t ng ph n Nh ng câu h i t ng ph n phát sinh t nh ng y u t đ c

s d ng b i Mallat (2007) và Dahlberg và Öörni (2007) Vì v y, câu h i nghiên c u chính có th đ c đ a ra nh ng gi thuy t, nh ng gi thuy t đó lƠ:

GT 10: c tính Thông tin giao d ch thanh toán tác đ ng đ n vi c ch p nh n

d ch v TTD c a khách hàng t i TP.HCM

 Tóm t tăch ngă2

toán, TTD , s ch p nh n đ c gi i thích trong ch ng nƠy vƠ nh ng nghiên c u

v ch p nh n CNTT g n đơy đ c đ a ra Ti p theo, đ a ra khung mô hình lý

thuy t v ch p nh n s d ng d ch v TTD c a khách hàng T đó, th y đ c

h ng đi ban đ u trong vi c đ a ra các y u t c b n có th tác đ ng đ n s ch p

nh n s d ng d ch v TTD c a khách hàng nh m ph c v cho vi c nghiên c u Trong ch ng ti p theo s trình bày v thi t k nghiên c u

CH NGă3 THI T K NGHIÊN C U

Trong ch ng nƠy, th o lu n v m c đích nghiên c u, ph ng pháp nghiên

c u, chi n l c nghiên c u, l a ch n m u và thu th p d li u Cu i cùng, đ c p

đ n tính h p l vƠ đ tin c y c a mô hình nghiên c u

3.1 M căđíchăc aănghiênăc u

M c đích nghiên c u lƠ đi u quan tr ng c n đ c xem xét N i b t cách th c

đ h i nh ng câu h i nghiên c u s cho k t qu mô t , gi i thích vƠ th m dò Trong

nghiên c u mô t , nghiên c u s đ c th c hi n cho các m c đích t o ra s miêu t

chính xác v cá nhân, các s ki n ho c tình hu ng (Robson, 2002) Gi i thích nghiên c u t p trung vào tình hu ng nghiên c u ho c m t v n đ nghiên c u đ

v thanh toán di đ ng”, k t lu n r ng m c đích nghiên c u phù h p cho nghiên c u

này là nghiên c u mô t

3.2 Ph ngăphápăti păc nănghiênăc u

Các thi t k c a b t k nghiên c u nào b t đ u v i vi c l a ch n v n đ và

ph ng pháp nghiên c u Hai cách ti p c n đ c s d ng r ng rãi: nghiên c u đ nh

l ng và nghiên c u đ nh tính Nghiên c u đ nh l ng là m t cu c đi u tra vào m t

v n đ xác đ nh d a trên th nghi m m t lý thuy t, đo l ng v i nh ng con s và

phân tích b ng cách dùng k thu t th ng kê M c tiêu c a ph ng pháp đ nh l ng

đ xác đ nh các d báo khái quát c a m t lý thuy t có th c s đúng Ng c l i, m t

nghiên c u d a trên quá trình đi u tra đ nh tính có m c tiêu s hi u bi t v m t v n

đ xã h i vƠ con ng i t nhi u quan đi m Nghiên c u đ nh tính đ c ti n hành

trong s s p đ t t nhiên và bao g m m t quá trình xây d ng m t b c tranh ph c

t p và toàn di n v hi n t ng đ c quan tâm (Saunders et al, 2007) Vì vây, trong

cu c nghiên c u này, c g ng s d ng các mô hình hi n có và th nghi m nó trong

b i c nh t i TP.HCM b ng cách s d ng k thu t th ng kê, nghiên c u đ nh tính s

đ c xem xét

Ph ng pháp ti p c n nghiên c u thì quan tr ng cho vi c thi t k nghiên c u

vì d án nghiên c u liên quan đ n vi c s d ng các lý thuy t Ph ng pháp ti p c n

nghiên c u có th là suy di n ho c quy n p Trong ph ng pháp suy di n phát tri n

t lý thuy t và gi thuy t và thi t k m t chi n l c nghiên c u đ ki m tra gi

thuy t Tuy nhiên, trong ph ng pháp quy n p s thu th p d li u và phát tri n lý

thuy t nh lƠ k t qu c a phân tích d li u (Saunders et al, 2007) Nh trong nghiên

c u này, s d ng tài li u phát tri n m t khung gi thuy t và ki m tra nh ng nhân t

trong tr ng h p nghiên c u b ng l a ch n m t s m u t toàn b dân s , ph ng

pháp ti p c n nghiên c u là suy di n

3.3 Chi năl cănghiênăc u

Kh o sát, tình hu ng nghiên c u, th nghi m, nghiên c u ch đ ng, lý thuy t

n n và nghiên c u l u tr là nh ng d ng c a chi n l c nghiên c u (Saunders et al,

2007) Theo Yin, có nhi u cách ti p c n cho nhà nghiên c u ti n hành vi c thu th p

s li u th c nghi m Tùy theo tính ch t c a câu h i nghiên c u, các nhà nghiên c u

có th l a ch n gi a m t th nghi m, m t cu c kh o sát, phơn tích l u tr , l ch s

và tình hu ng nghiên c u Kh o sát là m t k thu t trong đó thông tin đ c thu th p

t m u c a m i ng i thông qua b ng câu h i Theo Yin (1994) m t cu c kh o sát

là chi n l c nghiên c u trong đó bao g m “ai”, “cái gì”, “ đơu”, “bao nhiêu” d ng

c a câu h i nghiên c u M c tiêu c a nghiên c u này tìm hi u các y u t nh h ng

đ n vi c s d ng d ch v TTD c a khách hàng, chi n l c phù h p v i nghiên

c u này s đ c kh o sát S l a ch n nƠy đ c quy t đ nh m t ph n b i nh ng

ph ng pháp nghiên c u Ngoài ra, chi n l c kh o sát th ng đ c k t h p v i