Hoàn thiện công tác kế toán quản trị tại công ty cổ phần XNK thủy sản cà ná

 G a ă nă nă h auă hiăgiaiăđo năchu nă ăđưăhoànăthànhă anăl ăd ătoánăngânăsáchăti năhànhăsangăgiaiăđo năso năth o.ăTr căti n,ă anăl ăd ătoánăngânăsáchă h iăt ăh ătoànă ăthôngătinăv ăcá

B GIÁO D CăVĨă ĨOăT O

B GIÁO D CăVĨă ĨOăT O

L IăCAMă OAN



Tôiăxinăcamăđoanălu năv nănàyălàăcôngătrình nghiên c u c aăcáănhânătôi,ăđ c th c

hi n d a trên nghiên c u lý thuy t, kh oăsátăvàăd i s h ng d n khoa h c c a

TS.Hu nhă c L ng

Các s li u trên và nh ng k t qu trong lu năv nălàătrungăth c,ăch aăt ngăđ c công

b trong b t k m t công trình nghiên c u nào

Tác gi lu năv n

M C L C

TRANG PH BÌA

M C L C

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG BI U

DANH M C CÁC HÌNH V ,ă TH

TÓM T T

M U 1

1.1 nhăngh aăv k toán qu n tr 1

1.2 Vai trò c a k toán qu n tr 1

1.3 N i dung c a k toán qu n tr 3

1.3.1 D toán ngân sách 3

1.3.1.1 nhăngh aăv ă ă năng nă h 3

1.3.1.2 Va ă ă aă ă năng nă h 3

1.3.1.3 h nă ă aă ă năng nă h 4

1.3.1.4 ă nhă ă ă năng nă h 6

1.3.1.5 C ă ăh nhă ă ă năng nă h 8

1.3.2 K toán trách nhi m 13

1.3.2.1 nhăngh aăv ă ă nă hănh 13

1.3.2.2 Va ă ă aă ă nă hănh 13

1.3.2.3 C ă ă ngă ă hănh ă 14

1.3.2.4 C ă h ă ă nhăg ă h nhă ă aă ă ngă ă hănh

15

1.3.2.5 h ngă h ă nhăg ă h nhă ă aă ngă ă hănh 16

1.3.3 H th ng k toán chi phí 22

1.3.3.1 Kh ăn ăv ă h ă h 22

1.3.3.2 h nă ăv ă h ă h 22

1.3.3.3 h ngă h ă ăh ă h ă h 25

1.3.3.4 ă ngă nhăg ă h nh 27

1.3.3.5 h ngă h ă nhăg ă h nh 29

1.3.4 Thi t l p thông tin k toán qu n tr cho quá trình ra quy ă nh 32

CH NGă2 ăTH C TR NGăT ăCH CăCỌNGăT CăK TOÁN QU N TR T I CÔNG TY CP XNK TH Y S N CÀ NÁ 35

2.1 Tình hình t ch c qu n lý s n xu t kinh doanh và t ch c công tác k toán t i công ty CANASEAFOOD 35

2.1.1 Tình hình t ch c qu n lý s n xu t kinh doanh t i công ty CANASEAFOOD 35

2.1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n 35

2.1.1.2 Ch ăn ngăv ănh m v c a công ty CANASEAFOOD 36

2.1.1.3 ă ă aă ngă ăCANAS A OO 37

2.1.1.4 T ch c b máy qu n lý 40

2.1.1.5 Quy trình công ngh s n xu t t i công ty CANASEAFOOD 44

2.1.1.6 M t s ch tiêu k t qu ho ă ng 49

2.1.1.7 Thu n l ,ă hóă h năv ă h nă c phát tri n 50

2.1.2 Tình hình t ch ă ngă ă ă nă i công ty CANASEAFOOD 52

2.1.2.1 Chính sách k toán áp d ng t i công ty CANASEAFOOD 52

2.1.2.2 H nhă h ă ă h ăh ă h ngă ă hă toán t i công ty CANASEAFOOD 53

2.1.2.3 T ch c b máy k toán t i công ty CANASEAFOOD 54

2.2 Th c tr ng t ch c công tác k toán qu n tr t i công ty CANASEAFOOD 56

2.2.1 N i dung t ch c công tác k toán qu n tr c a công ty CANASEAFOOD 56

2.2.1.1 L p d toán ngân sách 56

2.2.1.2 K toán trách nhi m 58

2.2.1.3 K toán t p h p chi phí s n xu t và tính giá thành s n ph m 61

2.2.1.4 Thi t l p thông tin k toán qu n tr ph c v cho các quy ă nh ng n h n và dài h n c a công ty 66

2.2.2 M t s nguyên nhân nhăh ngă n vi c t ch c công tác k toán qu n tr t i công ty 67

CH NGă3 ăT CH C CÔNG TÁC K TOÁN QU N TR T I CÔNG TY CP XNK TH Y S N CÀ NÁ 69

3.1 C ă ană m t ch c công tác k toán qu n tr t i công ty CANASEAFOOD 69

3.1.1 Phù h p v i mô hình t ch c qu n lý c a công ty 69

3.1.2 Phù h p v i yêu c ăv ă nhă qu n lý c a công ty 69

3.1.3 Tính phù h p và hài hòa gi a chi phí và l i ích 69

3.2 Hoàn thi n n i dung c a k toán qu n tr nên th c hi n t i công ty 69

3.2.1 T ch c h th ng d toán ngân sách 70

3.2.1.1 Quy trình l p d toán ngân sách 70

3.2.1.2 L p báo cáo d toán ngân sách 71

3.2.2 T ch c công tác k toán trách nhi m t i công ty 79

3.2.2.1 T ch c l i s phân c p qu n lý t i công ty 79

3.2.2.2 H nă h nă ă ngă ă hănh ă ă ngă 80

3.2.2.3 H nă h nă ă ă ă nhăg ă h nhă c a t ng trung tâm trách nhi m 82

3.3 Nh ng gi i pháp khác nh ă m b o th c hi n t t vi c t ch c công tác k toán qu n tr t i công ty 84

3.3.1 Chu n b ngu n nhân l c cho b ph n k toán qu n tr 84

3.3.2 ng d ng công ngh thông tin vào k toán qu n tr 85

K T LU NăCH NGă3 86

K T LU N 87

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG

B ng 2-1 ă ngăs ăli uătàiăs năvàăngu năv năt iăcôngătyăC ă h nă N ăTh yă năCàă

Náă(CANASEAFOOD) 38

B ng 2-2 ă ngăs ăl ngălaoăđ ngă ăcácă h ngă an 38

B ng 2-3 ă ngăs ăli uăv ătr nhăđ ălaoăđ ngăc aăCôngăty 39

B ng 2-4 ăT nhăh nhădoanhăthu,ăl iănhu n,ăn ăngânăsáchănhàăn căc aăcôngătyă CANA A OO ăn mă2011ăvàăn mă2012 49

B ng 2-5: B ng s li uăt nhăh nhăvàăđ nhăh ng ho tăđ ng t n mă2013-2015 52

DANH M CăS ă ăđ 1-1 ă ăđ ă uyătr nhăd ătoánăngânăsách 7

ăđ 1-2 ăMôăh nhă năđ nhăthôngătinăt ătr năxu ng 8

ăđ 1-3 ăMôăh nhăthôngătină h năh i 9

ăđ 1-4 ăMôăh nhăthôngătinăt ăd iăl n 11

ăđ 2-1 ă ăđ t ch c Công ty C Ph n XNK Th y S n Cà Ná 41

ăđ 2-2: Quy trình công ngh s n xu t 48

ăđ 2-3 ă ăđ hình th c s k toán t i công ty CANASEAFOOD 53

ăđ 2-4 ă ăđ t ch c b máy k toán t i công ty CANASEAFOOD 54

ăđ 2-5 ă ăđ ă uyătr nhăl ă ăho chăth oăđ năđ tăhàng 57

ăđ 2-6 ă ăđ ăcácătrungătâmătráchănhi m 58

ăđ 3-1: S phân c p qu n lý t i công ty 79

ăđ 3-2 ă ăđ k t h p công vi c k toán tài chính và k toán qu n tr 84

DANH M C BI Uă Bi uăđ 2-1 ă i uăđ ăv ătr nhăđ ălaoăđ ngăc aăCông ty 39

Bi uăđ 2-2 ă i uăđ ăt nhăh nhădoanhăthu,ăl iănhu n,ăcácă ho năn ăN NN 49

Bi uăđ 2-3 ă i uăđ ăđ nhăh ngăho tăđ ngăc aăCôngătyăt ăn mă2013ă- 2015 52

M ă U

1 Lý do ch nă tài

K toán qu n tr là vi c thu th p, x lý, phân tích và cung c p thông tin cho

nh ngăng i trong n i b doanh nghi p s d ng, giúp cho vi căđ a ra các quy t

đ nh nh m v n hành công vi c kinh doanh và v ch k ho chătrongăt ngălai,ă hùă

h p v i chi năl căvàăsáchăl c kinh doanh

K toán qu n tr v i ch căn ngăcungăc p thông tin cho quá trình l p k ho ch,

quá trình t ch căvàăđi u hành ho tăđ ng c a doanh nghi p, quá trình ki m soát và

cung c p thông tin cho quá trình ra quy tăđ nh, thông tin do k toán qu n tr cung

c p ph n l n nh m ph c v cho ch căn ngăraă uy tăđ nh c a nhà qu n tr Vì v y,

đ cung c p nh ng thông tin linh ho t, k p th i và mang tính h th ng,ătr năc ăs hânătíchăcácă h ngăánănh m l a ch nă h ngăánăt iă uănh t thì công ty ph i có

m t h th ng k toán hoàn ch nh

Công ty CP XNK Th y S n Cà Ná là m t trong nh ngăcôngătyăđá ă ngăđ c

nh ng tiêu chu n g t gao v ch tăl ng c a cácăcôngătyăn c ngoài, có vai trò quan

tr ng trong vi c nâng cao kim ng ch xu t kh u cho ngành th y s n, góp ph n gi i quy t côngă n vi călàmăchoăng iălaoăđ ng s n xu t kinh doanh sau m i k kinh

doanh t iăđ aă h ng

Qua h oăsátăth căt ăth cătr ngăt ăch căcôngătácă ătoánăvàă ătoánă u nătr ăt oăcôngătyăC ă h nă N ăTh yă năCàăNáătácăgi ănh năth yăcôngătyă v năch aăth c

hi n t ch c công tác k toán qu n tr m tăcáchăđ yăđ và có hi u qu

Chính vì nh ng lý do trên, tác gi đưăch năđ tài ăắăT ch c công tác k toán

qu n tr t i Công ty CP XNK Th y S năCàăNá”ălàmălu năv năTh c S , v i hy v ng

đ tàiăgiú ăchoă anălưnhăđ oăcôngătyăcóăcáiănh năđúngăđ n v k toán qu n tr và áp

d ng vào công ty nh m góp ph n h tr nâng cao hi u qu ho tăđ ng kinh doanh,

qu n lý t i công ty này

2 T ng quan nghiên c u

T i Vi t Nam, m t s doanh nghi ăđưă căđ u v n d ng và xây d ng m t b

máy k toán qu n tr riêng bi tăvàăc ngăđưăcóăr t nhi u nghiên c u v v năđ này

i n hình là công trình nghiên c u c a Ph măV nă c (1998) v iăắH ng d n t

ch c công tác k toán qu n tr trong các doanh nghi ”,ătácăgi đưătr nhă àyă h ngă

h ng và gi i pháp xây d ng h th ng k toán qu n tr trong các doanh nghi p Vi t

Nam, tuy nhiên nghiên c u này còn mang tính ch t chung cho t t c các lo i hình doanh nghi p

Trong th i gian g năđây,ăvi c nghiên c u v k toán qu n tr trong các doanh

nghi ăđã đ c nhi u tác gi quan tâm nghiên c u.ă i n hình là các công trình

nghiên c u: ắT ch c công tác k toán qu n tr t iăcôngătyăTNHHăChíăHùng”ăc a

tác gi Nguy năV năH i (2012),ăắT ch c công tác k toán qu n tr t i công ty C

Ph n Nam Vi t”ăc a tác gi Tr n Kim Tuy n (2009),ăắT ch c công tác k toán

qu n tr t i công ty c ph năđ uăt ăvàăxu t nh p kh u FOODINCO”ăc a tác gi Lê

Th Ng c Hà (2008), ắăHoànăthi n k toán qu n tr chi phí t i công ty C Ph n Th y

S nă nhă nh”ăc a tác gi Nguy n Th L Chi (2012) ầăT t c các nghiên c u nàyăđưă háiă uátăđ c các v năđ lý lu n chung v k toán qu n tr , th yăđ c t m

quan tr ng c a k toán qu n tr trong ho tăđ ng s n xu t kinh doanh c a doanh

nghi p Các công trình nghiên c u v k toán qu n tr đưăcôngă đ u nghiên c u

chuyên sâu v k toán qu n tr áp d ng cho t ng công ty c th trong t ng ngành, phù h p v iăđ căđi m kinh doanh c a t ng Công ty Tuy nhiên, t t c các công trình

nghiên c u v k toán qu n tr đã công b đ uăch aănghi năc u chuyên sâu v k

toán qu n tr áp d ng cho các doanh nghi p trongăl nhăv c ch bi n và s n xu t th y

s n Vì v y, lu năv nămà tác gi đangăt p trung nghiên c uălà ăắHoànăthi n công tác

k toán qu n tr t i công ty C Ph n Xu t Nh p Kh u Th y S năCàăNá”ă

3 M c tiêu nghiên c u

Lu năv năcóănh ng m c tiêu chính sau:

- H th ng hóa các v năđ lý lu n v k toán qu n tr

- Phân tích th c tr ng t ch c công tác k toán qu n tr t i Công ty CP XNK

+ tài h th ng hóaănh ng v năđ ăv ă ătoánăvàăk toán qu n tr áp d ng c

th t i Công ty CP XNK Th y S năCàăNáănh : l p d toán, k toán trách nhi m và

k toán chi phí và phân tích bi năđ ng chi phí, các thông tin ph c v cho quy tăđ nh

qu n lý

- Ph m vi nghiên c u:

+ tài nghiên c u s li u c a Công ty trong th i gian t thángă1ăn mă2012ăđ n thángă12ăn mă2012ăvàănh ng thông tin c a các k tr c

5 h ngă h ăngh nă u

- Tác gi áp d ngă h ngă há ăđ nh tính đ ng th i k t h p các h ngă há ă

c uăđi uătra,ăầđ trình bày các v năđ t ch c công tác k toán qu n tr t i công ty

C Ph n Xu t Nh p Kh u Th y S n Cà Ná T đóăt măraăcácăt n t i c a Công ty,

t ng h ăđ aăraă t lu n t th c ti năvàăđ xu t các gi i pháp hoàn thi n công tác t

ch c k toán qu n tr t i Công ty

6 Nh ngă óngăgó ă i c aă tài

- Phân tích th c tr ng h th ng k toán và k toán qu n tr t i Công ty CP XNK Th y S n Cà Ná

- T ch c công tác k toán qu n tr t i Công ty CP XNK Th y S n Cà Ná

7 K t c ă tài

Ngoài ph n l i c mă n,ăl i m đ u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o, n i

dung chính c aăđ tài g mă3ăch ng

Ch ngă1 ăT ng quan v k toán qu n tr

Ch ngă2 ăTh c tr ng t ch c công tác k toán qu n tr t i Công ty CP XNK

Th y S n Cà Ná

Ch ngă3 ăT ch c công tác k toán qu n tr t i Công ty CP XNK Th y S n Cà

Ná

CH NGă1 ăT NG QUAN V K TOÁN QU N TR

1.1 nhăngh aăv k toán qu n tr

- Theo lu t k toán Vi t Nam (2003), k toán qu n tr đ căđ nhăngh aănh ăsau ăắ

toán qu n tr là vi c thu th p, x lý, phân tích, cung c p thông tin kinh t , tài chính theo yêu c u qu n tr và quy tăđ nh kinh t , tài chính trong n i b k toán”ă(Ngu n:

Lu t k toán, 2003, kho n 3, đi u 4)

-ăTh oătácăgi ă H ar ră(1992) cóăđ nhăngh aăv ă ătoánă u nătr ănh ăsau ăắ ătoánă u nătr ălàăm tă ă h năc aă ătoánăli nă uanăch ăy uăđ nă áoăcáoăn iă ăchoănhàă u nătr ăc aăm tădoanhănghi ăNóănh năm nhăđ năs ă i măsoátăvàăraă uy tă

đ nhăh nălàă híaăc nhăv ătríă u nălỦăc aă ătoán.ăNóă hôngăràngă u cănhi uă iăcácă uyăđ nhă há ălỦăvàăcácăchu năm că ătoán.ăNóăcóăth ă hácăv iă ătoánătàiăchính”ă

(N n i i n n in , 1992,trang 182])

Quaăcácăđ nhăngh aătr năcóăth đ aăraă háiăni m t ng quát v k toán qu n tr nh ă

sau:

“K toán qu n tr là m t khoa h c thu nh n, x lý, phân tích và cung c p thông

tin kinh t , tài chính v ho đ ng kinh doanh c a doanh nghi p m t cách c th ,

ph c v cho các nhà qu n tr doanh nghi p trong vi c l p k ho ch, t ch c th c

t đóăt p h p các d li u c n thi tăđ d ki nă h ngăh ng phát tri nătrongăt ngă

lai c a doanh nghi p Ngoài ra k toán qu n tr còn bi t theo dõi th tr ngăđ n

đ nh m tăch ngătr nhăs n xu t và tiêu th h p lý, m t m tăđá ă ng các nhu c u do

th tr ngă đ iă h i, m t khác tìm các bi n pháp c nhă tranhă đ tiêu th hàng hóa,

nghiên c u các chính sách, giá c ,ă tínhă toánă đ că cácă c phát tri n, m r ng

doanh nghi p trong t ng th i k , t ngăgiaiăđo n theo chi uăh ng có l i

Nh ăv y, k toán qu n tr là m tă h ngă há ăx lý các d ki năđ đ tăđ c các

m c tiêu sau:

- Cung c p thông tin cho quá trình ho hă nh – xây d ng k ho ch

Quá trình l p ho chăđ nh - k ho ch chi năl c là m t quá trình chi ti t, lâu dài,

là m t ch căn ngă uanătr ng c a nhà qu n lý Giúp nhà qu n lý bi tăđ c các thành

ph n chi phí, tính toán và t ng h p chi phí s n xu t, giá thành cho t ng lo i s n

ph m,ăầănh măđ aăraănh ng chi năl căđúngăđ n và có hi u qu

- Cung c p thông tin cho quá trình t ch ăv ă u hành:

t ch căvàăđi u hành doanh nghi p, nhà qu n lý c n có nh ng thông tin v

t t c các ho tăđ ng c a các b ph n trong doanh nghi p Các thông tin cho các tình

hu ngă hácănhauăđ nhà qu n tr làmăc ăs xây d ng các các kho n d toán ngân

sách cho các m c tiêu ho tăđ ngăc ngănh ăx măxét,ăđ ra các quy tăđ nhăđúngăđ n

trong quá trình t ch căvàăđi u hành ho tăđ ng s n xu t kinh doanh phù h p v i các

m căti uăđưăv ch ra

- Cung c p thông tin cho quá trình ra ki m tra, ki m soát:

Báo cáo k toán qu n tr cung c p thông tin ph n h iăđ nhà qu n tr bi tăđ c

k ho chăđ raăđangăth c hi năđ năđâu,ăđ ng th i nh n di n các v năđ t n t i c n

có s đi u ch nh k p th i nh măh ng ho tăđ ng c a doanh nghi p theo m căti uăđưă

đ ra Quaăđó,ănhàă u n tr có th ki m soát th c hi n và gi i trình các nguyên nhân

chênh l ch gi a chi phí theo d toán và th c t

- Cung c p thông tin cho quá trình ra quy ă nh

T t c các quy tăđ nhăđ u có n n t ng t thông tin Hi u r ngăh năth ăch tăl ng

c a quy tăđ nh trong qu n lý chính là s ph n ánh ch tăl ng c a quá trình x lý

thông tin k toán và các thông tin khác Thông tin sai s d năđ n quy tăđ nh sai Vai

trò c a K toán qu n tr là cung c p thông tin sao cho qu n lý có th đ tăđ c thông tinăcóăỦăngh a.ăV ăv y, k toán qu n tr cung c p nh ng thông tin linh ho t, k p th i

và mang tính h th ng, nh ng thông tin c n thi tăđ có các quy tăđ nh kinh doanh

h p lý

1.3 N i dung c a k toán qu n tr

1.3.1 D toán ngân sách

1.3.1.1 nhăngh aăv ă ă năng nă hă

- D toán ngân sách: Là nh ng tính toán, d ki n m t cách toàn di n m c tiêu kinh t , tài chính bi u hi năd i hình th căđ nhăl ng, s l ng và giá tr cho m t

k ho tăđ ngătrongăt ngălaiă mà doanh nghi p c năđ tăđ c trong k ho tăđ ng,

đ ng th i ch rõ cách th căhuyăđ ng, s d ng v n và các ngu n l că hácăđ th c

hi n m c tiêu c a doanh nghi p Thông tin trên d toánăngânăsáchălàăc ăs đánhăgiáă

k t qu ho tăđ ng c a t ng b ph n và t ng cá nhân trong b ph năđó.ăTr năc ăs đó,ăxácăđ nh rõ quy n h n, trách nhi m c a t ng b ph n nh m ph c v t t cho quá

trình t ch c và ho chăđ nh trong doanh nghi p

1.3.1.2 ăVa ă ă aă ă năng nă h

D toánăcóăỦăngh aă uanătr ng trong b t k m t t ch c ho tăđ ng nào, các ý ngh aăđóăth ng c th nh ăsau

+ Cung c p thông tin t ng th và chi ti t cho nhà qu n lý m t cách khái quát

v toàn b ho tăđ ng s n xu t kinh doanh s p di n ra c a doanh nghi p trong k t i

T đóă cácă nhàă u n tr ch đ ng trong các quy tă đ nhă đi u hành, ph i h p nh p

nhàng gi a các b ph năđ đ m b o khai thác tri tăđ các y u t s n xu t, không có

s lãng phí, góp ph n nâng cao l i nhu n

+ D toánălàăc ăs quan tr ngăđ phân tích, so sánh v i k t qu th c hi n T đóă hátăhi năđ c nh ng nhân t nhăh ngăđ n s khác bi t gi a d toán và th c

t đ đ aăraăcácă i n pháp phù h p M tă hác,ăxácăđ nh rõ các m c tiêu c th đ làmăc năc đánhăgiáăvi c th c hi năsauănày.ă ng th i thông qua quá trình phân tích

đ th yăđ căcácăđ nh m c, d toánăđưă hùăh p v i th c t ch a,ăt đóăcóăc ăs xây

d ng

+ D toán chính là m t b c tranh kinh t t ng th c a doanh nghi p trong

t ngălai;ănóăli nă t h p toàn b ho tăđ ng c a doanh nghi p b ng cách h p nh t

các k ho ch và m c tiêu c a các b ph n khác nhau

+ăL ngătr c nh ngă hóă h năti m năđ cóă h ngăánăx lý k p th i và đúngăđ n

1.3.1.3 ă h nă ă aă ă năng nă hă

D toán ngân sách c a doanh nghi ă hongă húăvàăđaăd ng tùy theo m căđíchăvàăđ căđi m c a ho tăđ ng c a doanh nghi p mà chia thành nhi u lo i khác nhau:

+ Phân lo i theo th i gian:

o D toán ngân sách ng n h n: D toán ngân sách ng n h n là d toánăđ c

l p cho k k ho ch là m tăn măvàăđ c chia ra t ng k ng năh nălàăhàngă uỦăvàă

hàng tháng D toán ngân sách ng n h năth ngăli nă uanăđ n các ho tăđ ng kinh doanhăth ng xuyên c a t ch cănh ămuaăhàng,ă ánăhàng,ăthuăti n, chi ti n, s n

xu t D toán ngân sách ng n h năđ c l ăhàngăn mătr că hiăni năđ k toán k t thúcăvàăđ căx mănh ălàăđ nhăh ng ch đ o cho m i ho tăđ ng c a t ch c trong

n mă ho ch

o D toán ngân sách dài h n: D toán ngân sách dài h năc năđ c g i là d

toán ngân sách v n,ăđâyălàăd toánăđ c l ăli nă uanăđ n tài s n dài h n, th i gian

s d ng tài s n vào các ho tăđ ngă inhădoanhăth ngăh năm tăn m.ă toán dài h n

th ng bao g m vi c d toán cho các tài s n l n ph c v cho ho tăđ ng s n xu t và

h th ng phân ph iănh ănhàăx ng, máy móc thi t b ăđ đá ă ng yêu c u chi n

l că inhădoanh.ă căđi măc ă n c a d toán ngân sách v n là l i nhu n d ki n

l n, m căđ r i ro cao, th i gian thu h i v n dài

+ Phân lo i theo ch c n ng:

o D toán ho ă ng: D toán ho tăđ ng bao g m các d toánăli nă uanăđ n

ho tăđ ng c th c a doanh nghi ăNh ăd toán tiêu th nh mă hánăđóanăt nhăh nhă

tiêu th c a công ty trong k d toán, d toán s n xu tăđ c áp d ng cho các doanh

nghi p s n xu t nh m d toán s năl ng s n xu tăđ cho tiêu th t đóătínhăd toán

chi phí s n xu t, d toánămuaăhàngăđ c dùng cho các doanh nghi ăth ngăm i

nh m d toán kh iăl ng hàng c n thi t ph iămuaăđ cho tiêu th và t nă ho,ăsauăđóă

l p d toán chi phí bán hàng và qu n lý, d toán k t qu kinh doanh

o D toán tài chính: D toán ho tăđ ng là các d toánăli nă uanăđ n ti n t ,

v năđ uăt ,ă ngăcânăđ i k toán, d toán báo cáo k t qu ho tăđ ng kinh doanh, trongăđó ăd toán ti n t là k ho ch chi ti t cho vi c thu và chi ti n, d toán v n

đ uăt ătr nhă àyăd toán các tài s n dài h n và v n c n thi t cho ho tăđ ng kinh

doanh nh ngăn măti p theo, d toán b ngăcânăđ i k toán, d toán báo cáo k t qu

ho tăđ ng kinh doanh là các d toán t ng h p s li u kinh doanh c a doanh nghi p

+ Phân lo i theo ph ng pháp l p toán:

o D toán ngân sách linh ho t: D toán ngân sách linh ho t là d toán cung

c p cho công ty kh n ngă c tính chi phí và doanh thu t i nhi u m căđ ho tăđ ng

khác nhau D toán linh ho tăđ c l p theo m i quan h v i quá trình ho tăđ ng, giú ăxácăđ nh ngân sách d ki năt ngă ng t ng m căđ và ph m vi ho tăđ ng hácănhau.ăThôngăth ng d toán linh ho tăđ c l p ba m căđ ho tăđ ngăc ă n

là: m căđ ho tăđ ngă nhăth ng, trung bình; m căđ ho tăđ ng kh quan nh t;

m căđ b t l i nh t

o D toán ngân sách c nh:

D toán ngân sách c đ nh là d toán t i các s li uăt ngă ng v i m t m căđ

ho tăđ ng năđ nhătr c D toán ngân sách c đ nh phù h p v i doanh nghi p có

ho tăđ ng kinh t năđ nh D toán c đ nh ch d a vào m t m căđ ho tăđ ng mà

không xét t i m căđ này có th b bi năđ ng trong k d toán N u dùng d toán nàyăđ đánhăgiáăthànhă u kinh doanh c a m t doanh nghi p mà các nghi p v luôn

bi năđ ngăth ă hóăđánhăgiáăđ c tình hình th c hi n d toán c a doanh nghi p

+ Phân lo i theo m c đ phân tích:

o D toán t g c: D toán t g c là khi l p d toán ph i g t b h t nh ng d

toán s li uăđưăt n t i trong quá kh và xem các nghi p v inhădoanhănh ăm i b t

đ u Ti n hành xem xét kh n ngăthuănh p, nh ng kho n chi phí phát sinh và kh

n ngăth c hi n l i nhu n c a doanh nghi ăđ l p các báo cáo d toán Các báo cáo

d toán m i s không l thu c vào s li u c a báo cáo d toánăc ă toán t g c

không ch u h n ch các m căchiăti uăđưă ua,ă hôngăcóă huôn m u vì th nóăđ iăh i

nhà qu n lý các c p ph iă hátăhuyătínhăn ngăđ ng ch quan, tính sáng t oăvàăc năc

vào tình hình c th đ l p d toán ngân sách

o D toán cu n chi u: D toán cu n chi u còn g i là d toán n i m ch D

toánăth oă h ngă há ănàyălàăcác b ph n l p d toán s d a vào các báo cáo d toánăc ăc a doanh nghi ăvàăđi u ch nh v i nh ngăthayăđ i trong th c t đ l p các

báo cáo d toán m i

1.3.1.4 ă nhă ă ă năng nă h

ătoánăngânăsáchălàăcôngăvi căr tă uanătr ng.ăVi căl ăd ătoánăcóăth ăđ că

hi uănh ăvi căho chăđ nhăt ngălaiăn năvi căl ăd ătoánăm tăcáchăchínhăxácăngayă

l năđ uăti năr tă hó.ăNgoàiăra,ătrongă inhădoanhăc năcóănhi uăt nhăhu ngă hôngăth ă

l ngătr căđ c.ăV ăv y,ătr că hiăl ăd ătoánăngânăsáchăc nă h iăho chăđ nhăm tă uyătr nhăd ătoánăngânăsáchăđ ăchu nă ăcácăcôngăvi cămàă ă h năl ăd ătoánăngânăsáchăc nă h iălàm

Tùyăth oăđ căđi m,ă hongăcáchă u nălỦăc aăt ngăcôngătyămàă uyătr nhăcôngăvi că

l ăd ătoánăngânăsáchăs ă hácănhau.ă auăđây,ătácăgi ăđ aăraă uyătr nhă u nălỦăngânăsáchă c ă nă đ că tr nhă àyă trongă sáchă Managingă udg tsă c aă tác gi Stephen

Brookson (2003, p.12), nhàă xu tă nă orlingă ind rsl yă Limit dă nh ă s ă đ 1-2

d iăđây:

S ă 1-1: S ă ă ă nhă ă năng nă h

(Ngu n: Managing Budgets, trang 12)

Th oă uyătr nătácăgi ăchiaă uyătr nhăd ătoánăngânăsáchăthànhă3ăgiaiăđ an ă

 G a ă nă h nă

iaiăđo nănàyălàă că h iăđ uăvàăc ngălàă hâuă uanătr ngănh tătrongătoànă

ă uyătr nhăl ăd ătoánăngânăsách.ăTrongăgiaiăđo nănàyăc nălàmăr ăm căti uăc aădoanhănghi ăvàă h iăl yăchi năl căvàăm căti uă inhădoanhăc aăcôngătyălàmăn nă

t ng.ă au hiăxácăđ nhăr ăm căti u,ădoanhănghi ăs ăxâyăd ngă m uăd ătoánăngânăsáchăchu n.ă i uănàyăgiú ăchoănhàă u nălỦăc ăcaoăd ă h iăh ăv iăcácăd ătoánăngânăsáchăc aăcácă ă h nătrongădoanhănghi ,ăchoă hé ăsoăsánh,ă tăn iăgi aăcácă

n iădungăm tăcáchăd ădàng.ă hiăm iăv năđ ăđưăđ căchu nă ăđ yăđ ăchoăvi căl ă

d ătoánăngânăsáchăth ătr că hiăso năth oăc năx măxétăl iăh ăth ngăđ ăđ mă oăr ngăngânăsáchăs ăcungăc ăthôngătinăchínhăxácăvàă hùăh

ácăđ nhăr ăm căti uă

chungăc aăcôngăty

li u,ăchu nă ăd ăth oăngânăsáchăđ uăti n th căt ăvàăd ătoán nhauăgi aă tă u ă

Chu nă ăhóaăngânăsách i mătraăcácăăconăs ăd ă

toánă ngăcáchăch tăv năvàă hânătích i tăvàă hânătíchăcácăTh oăd iăcácă hácă

saiăs ,ă i mătraănh ngă

đi uă hôngăng ăđ nánhăgiáăh ăth ng

L ăd ătoánăti năm tăđ ă

th oăd iăd ngăti năt ă ngăC Tăvàă

C QH

ă áoăl iăvàăđi uă

ch nh,ăx măxétăs ăd ngă

nh ngăd ngăngânăsáchă hác,ărútă inhănghi m

măl iă uyătr nhăho chă

đ nhăngânăsáchăvàăchu nă ăngânăsáchăt ngăth

 G a ă nă nă h

auă hiăgiaiăđo năchu nă ăđưăhoànăthànhă anăl ăd ătoánăngânăsáchăti năhànhăsangăgiaiăđo năso năth o.ăTr căti n,ă anăl ăd ătoánăngânăsáchă h iăt ăh ătoànă ăthôngătinăv ăcácăngu năl căs năcóătrongădoanhănghi ăvàăcácăy uăt ă nătrong,ă

bên ngoàiădoanhănghi ătácăđ ngăđ năcôngătácăd ătoánăngânăsáchăđ ngăth iă cătínhăthu,ăchi,ăầătr năc ăs ăđóăso năth oăcácă áoăcáoăd ătoánăti uăth ,ăd ătoánăs năxu t,ă

d ătoánănguy năv tăli u,ăd ătoánăti năm t,ăd ătoánă ngăcânăđ iă ătoán,ăd ătoánă tă

u ăho tăđ ngă inhădoanh,ăầ

 G a ă nă h ă

Vi căl ăd ătoánăngânăsáchăt iădoanhănghi ă h iăđ căl ăli năt căt ăn mănàyăsangăn nă hác,ăt ăthángănàyăsangăthángă hác.ăV ăv y,ăsauăm iă ăd ătoánăngânăsáchă

c nă h iăth ngăxuy năth oăd i,ăđánhăgiáăt nhăh nhăd ătoán,ăt ăđóăx măxétăl iăcácăs ă

li u,ăc ăs ăl ăd ătoánăngânăsáchăvàăđi uăch nhă hiăc năthi tăđ ărútă inhănghi măchoă

l năl ăd ătoánăngânăsáchă ăti

1.3.1.5 C ă ăh nhă ă ă năng nă h

M iămôăh nhăđ uăcóănh ngă uăvàănh căđi mănh tăđ nhă.ăV ăv y,ătùyăth oăđ că

đi măc aăt ngădoanhănghi ămàăl aăch nămôăh nhăl ăd ătoánăthíchăh ăt iăđ năv ă

D aăvàoăđ căđi m,ăc ăch ho tăđ ng c a m i doanh nghi p mà d toán ngân sách

có th đ c l p theo m t trong 3 mô hình sau: mô hinh năđ nh thông tin t trên

xu ng,ămôăh nhăthôngătină h năh i,ămôăh nhăthôngătinăt ăd iăl n

 M ăh nhă nă nhă h ngă nă ă nă ng

S ă 1-2 ăMôăh nhă năđ nhăthôngătinăt ătr năxu ng

Qu nătr ăc ăcao

Qu nătr ăc ătrungăgian

Qu nătr ăc ătrungăgian

Th oămôăh nhănàyăth ăcácăch ăti uăd ătoánăđ căđ nhăraăt ă ană u nălỦăc ăcaoă

c aăt ăch c,ăsauăđóătruy năxu ngăc ă u nălỦătrungăgian.ă au ăhiăti ănh năc ă u nălỦătrungăgianăs ătruy năxu ngăc ă u nălỦăc ăs ăđ ălàmăm căti u,ă ăho chătrongă

vi căt ăch căho tăđ ngăt iăt ngă ă h nătrongădoanhănghi ă

Nh nă ăL ăd ătoánăth oămôăh nhănàyămangătínhăá ăđ tăt ă u nălỦăc ăcaoă

xu ngăn năr tăd ăt oăraăs ă tă nhăchoăcácă ă h nătrongădoanhănghi ăCácăch ă

ti uăd ătoánădoă ană u nălỦăc ăcaoăch ă uanăt ă năđ nhăxu ngăn năđôiă hiăs ă uáăcaoăho că uáăth ăsoăv iăm căho tăđ ngăvàăn ngăl căth căt ăc aăt ngă ă h n.ă i uănàyă hôngă huy nă híchăvi căchungăs căh ătácăđ ăt ngăn ngăsu tăc aăcácă ă h nătrongădoanhănghi ăH năn a,ătâmălỦă hôngăthíchă ăá ăđ tăt ă năngoàiăs ălàmăchoă

d ătoánăngânăsáchă hóăcóăth ăthànhăcông

hiăl ăd ătoánăngânăsáchăth oămôăh nhănàyăđ iăh iănhàă u nălỦăc ăcaoăcóă

t mănh năt ngă uan,ătoànădi năv ăm iăm tăc aădoanhănghi ,ăđ ngăth iă h iăn mă

v ngăchiăti tăho tăđ ngăc aăcácă ă h năc ăv ăm tăđ nhătínhăvàăđ nhăl ng.ăV ăv y,ă

l ăd ătoánăngânăsáchăth oămôăh nhănàyăch ăthíchăh ăđ iăv iăcácădoanhănghi ăcóă uyămôănh ,ăítăcóăs ă hânăc ătrongă u nălỦăho căs ăd ngătrongănh ngătr ngăh ă

đ că i tă u cădoanhănghi ă h iătuânăth ăth oăs ăch ăđ oăc aă u nălỦăc ăcao

 M ăh nhă h ngă nă h năh

S ă 1-3 ăM ăh nhă h ngă nă h năh

Th oămôăh nhănàyăth ăcácăch ăti uăd ătoánămangătínhăd ăth oăđ uăti năđ că cătínhăt ă ană u nălỦăc ăcaoănh tătrongădoanhănghi ăvàăđ cătruy năxu ngăchoăcácă

c ă u nălỦătrungăgian,ătr năc ăs ăđóăc ă u nălỦătrungăgianăs ă hână ăxu ngăcácă

Qu nătr ăc ăcao

Qu nătr ăc ătrungăgian

Qu nătr ăc ătrungăgian

đ năv ăc ăc ăs ăT ăđó,ăc năc ăvàoăcácăch ăti uăd ăth o,ăc năc ăvàoă h ăn ngăvàă

đi uă i năc aăm nhămàăc ă u nălỦăc ăs ăxácăđ nhăcácăch ăti uăd ătoánăcóăth ăth că

hi năđ căvàănh ngăch ăti uăd ătoánăc năgi mă tăho căt ngăl n.ă auăđó,ă ă h nă

u nălỦăc ăc ăs ă oăv ăcácăch ăti uăd ătoánăc aăm nhătr că ă h nă u nălỦăc ătrungăgian.ăTr năc ăs ăt ngăh ăcácăch ăti uăd ătoánăc aă ă h nă u nălỦăc ăc ăs ,ă tăh ăv iă inhănghi măvàăt mănh năt ngă uátătoànădi năh năv ăho tăđ ngăt iăcácă

ă h năc ăc ăs ;ăc ă u nălỦătrungăgianăxácăđ nhăcácăch ăti uăd ătoánăcóăth ăth că

hi năđ căc aă ă h năm nhăvàăti năhànhătr nhă àyăvàă oăv ătr că ă h nă u nălỦă

c ăcaoăh n

ă h nă u nălỦăc ăcaoăh nătr năc ăs ăt ngăh ăs ăli uăd ătoánăt ă u nălỦăc ă

trung gian, tăh ăv iă inhănghi măvàăt mănh năt ngă uátătoànădi năv ăho tăđ ngă

c aădoanhănghi ăT ăđó,ăs ăh ngăcácă ă h nă hácănhauăđ năm căti uăchungăc aădoanhănghi ă

ă h nă u nălỦăc ăcaoăxétăduy tăd ătoánăthôngă uaăcácăch ăti uăd ătoánăc aă

ă h nă u nălỦăc ătrungăgian,ă ă h nă u nălỦăc ătrungăgianăxétăduy tăthôngă uaă

ă h nă u nălỦăc ăc ăs ăVàă hiăd ătoánăđưăđ căxétăduy tăs ătr ăthànhăd ătoánăchínhăth căđ căs ăd ngănh ăđ nhăh ngăho tăđ ngăc aă ă ăho ch

 ă ă+ăL ăd ătoánăth oămôăh nhănàyăs ăhuyăđ ngăđ cătríătu ăvàă inhă

nghi măc aăcáăc ă u nălỦă hácănhauăvàoă uáătr nhăl ăd ătoán.ă

ăăăăăă+ăMôăh nhănàyăth ăđ căs ăchungăs c,ăm iăli nă tătrongăvi căxâyăd ngăd ătoánăngânăsáchătrongădoanhănghi ăc aăcácăc ă u nălỦăn năd ătoánăcóăđ ătinăc y,ătínhăchínhăxácăcaoăvàăcóătínhă h ăthiăcao.ă

 Nh ă nă c nhă nh ngă uă đi mă th ă môă h nhă nàyă cóă nh ngă nh că

đi mănh ă

+ăT nănhi uăth iăgianăvàăchiă híăchoăc ă uáătr nhăd ăth o,ă h năh i,ă h ăduy tăvàă

ch ăthu n.ă

+ăNgoàiăra,ăvi căl ăd ătoánăth oămôăh nhănàyăđ iăh iăcóăs ăli nă t ch căch ă

gi aăcácă ă h năc ngănh ăs ă tăh ăgi aăcácăthànhăvi nătrongă ă h năđ ăđ aăraă

nh ngăs ăli uăd ătoánă hùăh ăv iă ă h năc aăm nh.ă

+ăN ngăl c,ătr nhăđ ăc aăcácăthànhăvi năc ngăcóă nhăh ngăđángă ăđ năs ă hùă

h ăc aăcácăs ăli uăd ătoán.ă năc nhăđó,ătr năth căt ăs ă h iăh ănh ănhàngăgi aăcácăthànhăvi năgi aăcácăc ăc ngănh ătrongăt ngă ă h nălàăđi uă hóăx yăraănh tălàă

đ iăv iăcácădoanhănghi ăcóăs ă hânăc ăcaoătrongă u nălỦ,ăcóăs ăl ngăcácăthànhă

vi năđôngătrongăt ngă ă h n

 M ăh nhă h ngă nă ă ă n

Th oămôăh nhănày,ăd ătoánăđ căl ăt ăc ă u nălỦăc ăs ăđ năc ă u nălỦăc ăcaoăc ăth ănh ăsau

hiăti năhànhăl ăd ătoán,ăcácă u nălỦăc ăc ăs ăc năc ăvàoă h ăn ngăvàăđi nă

i năc aă ă h năm nhăđ ăl ăd ătoán,ăsauăđóătr nhăl nă u nălỦăc ătrungăgian.ăQu nălỦăc ătrungăgianăt ăh ăs ăli uăc aă u nălỦăc ăc ăs ăvàătr nhăl nă u nălỦăc ăcao.ă

Qu nălỦăc ăcaoăs ăt ăh ăs ăli uăc aă u nălỦăc ătrungăgianăvàă tăh ăv iăt mă

nh năt ngă uátătoànădi năv ăho tăđ ngăc aădoanhănghi ,ăcùngăv iăvi căx măxétăcácă

m căti uăng năh n,ăchi năl cădàiăh năđ ăxétăduy tăvàăthôngă uaăd ătoán.ă ătoánăsauă hiăxétăduy tăs ăđ căs ăd ngăchínhăth c

 ă +ăVi căl ăd ătoánăth oămôăh nhănàyăr tăthôngăthoáng,ăh uăh tăm iă

ch ăti uăđ uăđ căđ aăraă iănh ngă ă h năch uătráchănhi măth căhi năd ătoán.ă

Ng iătr căti ăth căhi năcácăho tăđ ngăhàngăngàyăt iădoanhănghi ăthamăgiaăvàoă

vi căl ăd ătoánăn năs ăli uăth ngă hùăh ăvàăth căt ă

Qu nătr ăc ăcao

Qu nătr ăc ătrungăgian

Qu nătr ăc ătrungăgian

+ăNh ngăm căti u,ă ăho chădoăchínhă năthânăđ ăraăn nătinhăth nălàmăvi căr tătho iămái,ălàmăchoăd ătoánăcóătínhă h ăthiăcaoăvàăd ăh ngăm iăng iăth oăm căti uăchungăc aădoanhănghi ăă

+ăVi căđ ăchoăcácă ă h năt ăđ ăraăcácăch ăti uăd ătoánăc aă ă h năm nhăs ă hátă huyă tíchă c că tínhă t ă giácă c aă cácă thànhă vi nă trongă t ngă ă h n,ă u că m iă

ng iă trongă ă h nă tíchă c că h nă đ uă đ tă đ că ă ho chă doă chínhă m nhă đ ă ra.ăNgoàiăra,ăc nă u căh ă h iăt ăx măxétăvàă hôngăđ ăl iăchoănhauătongătr ngăh ă hôngăđ tăđ căcácăch ăti uăd ătoánănh ătrongă ăho chădoăchínhăh ăđ ăraă

+ăVi căl ăd ătoánăth oămôăh nhănàyă hátăhuyătíchăc căvaiătr ă i mătraăc aăd ătoán,ă hôngăm tănhi uăth iăgianăvàăchiă híănh ngăv năhi uă u ăMôăh nhăl ăd ătoánănàyă hùăh ăv iăcácăcôngătyăl n,ăho căcácăt ăđoànăv ăcóăs ă hânăc ă u nălỦăcao

 Nh ă Tuyănhi nănh căđi măl nănh tăc aămôăh nhănàyăchínhălàăvi că

đ ăchoăcácă u nălỦăc ăs ăt ăđ nhăd ătoánăc aăm nhăn năd ăx yăraăt nhătr ngăl ăd ătoánăth ăh năn ngăl căth căs ămàăcóăth ăth căhi năđ căđ ăd ădàngăđ tăđ căcácă

ch ăti uăd ătoán.ăLúcănàyăd ătoánă hôngănh ngă hôngă hátăhuyăđ cătínhătíchăc cămàăc nălàmătr ătr ăcácăho tăđ ngăs năxu tă inhădoanh,ălàmălưngă híătàiănguy n,ăn ngă

l căvàătri tăti uăn ngăl căti mătàngăc aădoanhănghi ăăV ăv y,ăđ ă hátăhuyătínhătíchă

c căc aăvi căl ăd ătoánăngânăsách,ăcácănhàă u nălỦăc nă i mătra,ăcânănh că ătr că hiăch ănh năcácăch ăti uăd ătoánădoăc ăd iăt ăđ aăraăvàăc năth oălu n,ălàmăr ă

v iăcácă u nătr ăc ăd iătr că hiăthôngă uaăd ătoán.ă

Nh nă ă h ng

Hi nă nay,ă th oă xuă th ă chungă th ă u nă lỦă hi nă đ iă đangă đ că hátă tri n,ă nh nă

m nhăc ăch ă huy nă hích,ăc ăv ănhânăvi nă ngăs ăt ăgiácăthamăgiaănhi uăh nălàă

é ă u c,ănhi uăt ăđoànăthayăchoă i uă u nălỦătruy năth ng,ăt ă uy nătr căđây.ă

N n,ăd ătoánăth oă môăh nhă t ăd iăl năđ căcácădoanhă nghi ă aăchu ngăvàăá ă

d ng

Trongă uáătr nhăl ăd ătoánăngânăsáchăt tăc ăcácăc ă u nălỦătrongăt ăch căc nă

tă h ă v iă nhau,ă cùngă làmă vi că chungă đ ă l ă raă d ă toánă ngână sáchă hoànă ch nh,ă

cùngă tătayăthamăgiaăvàoăvi căl ăngânăsáchăcàăcùngăth căhi năd ătoánăngânăsáchă

đ ăd ătoánăngânăsáchătr ăn năth căt ăvàă h ăthiăh n.ă

1.3.2 K toán trách nhi m

1.3.2.1 nhăngh aăv ă ă nă hănh :

- K toán trách nhi m là m t h th ng cung c p các thông tin v k t qu và

hi u qu ho tăđ ng c a các b ph n bên trong m t doanh nghi p; là công c đoă

l ng;ă đánhă giáă ho tă đ ng c a các b ph nă cóă li nă uană đ n ho tă đ ngă đ uă t ,ă

doanh thu, chi phí và l i nhu n mà m i b ph n có quy n ki m soát và ch u trách nhi măt ngă ng.ăTh oăđóăcácăc p qu n lý ph i ch u trách nhi m v l nhăv c ho t

đ ng c a mình, c a thu c c p và t t c các ho tăđ ng khác thu c trách nhi m c a

h

- K toán trách nhi m bao g m ba thành t chínhălàăconăng i, s phân c p

qu n lý và các quy trình g n li n v i ho tăđ ng s n xu t kinh doanh c a m t doanh

nghi p S v n hành c a ba thành t này t o ra k t qu c a k toán trách nhi m

1.3.2.2 Va ă ă aă ă nă hănh

ătoánătráchănhi mălàăm tă ă h nă ătoánă u nătr ,ănóăcungăc ăthôngătinăli nă uanăđ năcácăch căn ngă u nălỦ.ă ătoánătráchănhi măth ăhi năcácăvaiătr ăsau

 K án á h nhi m n p á h n in h vi h hi n h n n

h và đi hành nh n hi p ătoánătráchănhi măxácăđ nhăcácătrungătâmă

tráchănhi m,ă uaăđóănhàă u nălỦăcóăth ăh ăth ngăhóaăcácăcôngăvi căc aăt ngătrungătâmămàăthi tăl ăcácăch ăti uăđánhăgiá.ă ătoánătráchănhi măgiú ănhàă u nătr ăđánhăgiáăvàăđi uăch nhăcácă ă h năchoăthíchăh

 K án á h nhi m n p h n in h vi h hi n h n n i m

á ài h nh và i m á n Thông qua k ătoánătráchănhi mănhàă u nălỦăcóă

th ă hânătích,ăđánhăgiáăcácăchiă híăđưăchi,ădoanhăthuăvàăl iănhu năth căhi năc aă ă

h n.ă áoăcáoătráchănhi mă h năh iăchoănhàă u nălỦă i tă ăho chăth căhi năraăsao,ă

nh nădi năcácăv năđ ăh năch ăđ ăcóăs ăđi uăch nhăcácăchi năl căm căti uăsaoăchoă

tă u ă inhădoanhălàăt tănh t.ă âyălàăngu năthôngătinăđ ănhàă u nălỦănângăcaoăhi uă

su tă s ă d ngă v n,ă t ngă doanhă thu,ă gi mă chiă híă m tă cáchă h ă lỦ,ă t iă đaă hóaă l iănhu n

 K án á h nhi m h n h h nhà n h n đ n m i h n

h M căti uăchi năl căc aădoanhănghi ăđ căg năv iătrungătâmătráchă

nhi m.ă hiă ătoánătráchănhi măcóăth ă i măsoátăđ cătàiăchínhăvàă u nălỦăth ănhàă

u nălỦăs ăđi uăch nhăho tăđ ngăh ngăđ năcácăm căti uăchung.ă ngăth i,ă năthânăcácăgiámăđ cătrungătâmătráchănhi măđ că híchăl ăho tăđ ngăsaoăchoă hùăh ăv iăcácăm căti uăc ă năc aătoàn công ty

1.3.2.3 C ă ă ngă ă hănh ă

G n v i k toán trách nhi m là các trung tâm trách nhi m ắTrung tâm trách

nhi m là m t b ph n hay m t phòng ban ch căn ngămàă t qu c aănóăđ c g n

trách nhi m tr c ti p c a m t nhà qu n lý c th ”ă( n K án n ,

[3]) V yăm iătrungătâmătráchănhi măs ăđ căgiaoăchoăm tăng iă u nălỦăc ăth ă

th căhi năcácănhi măv ăđ căgiao.ă Có b n lo i trung tâm trách nhi m, bao g m:

trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm l i nhu năvàătrungătâmăđ uăt ă

+ Trung tâm chi phí: Th ngăđâyălàătrungătâmăch u trách nhi măđ u vào c a t

ch c,ătr căti ăt oăraăs nă h m,ăd chăv ăho căgiánăti ă h căv ă inhădoanh Trách

nhi m tài chính c a trung tâm này ki m soát và báo cáo ch riêng v chi phí M t trung tâm chi phí có th có nhi uăđ năv chi phí tùy thu c vào vi c cân nh c v l i

ích và chi phí c a vi c v n hành, ki m soát Vi că hân tích chênh l ch d a trên chi híăđ nh m c và các k ho chăngânăsáchăđ căth oăd iăvàăđi u ch nh liên t căđ ngă

th iăxétăchúngăth oăth iăgianăth căhi năvàăch tăl ngăs nă h m,ăd chăv chính là

h ngăth căđi n hình c a vi căđoăl ng hi u qu ho tăđ ng c a trung tâm chi phí

+ Trung tâm doanh thu: Ng i qu n lý c a trung tâm doanh thu ch ch u trách

nhi m v iădoanh thu t oăra,ă hôngăch uătráchănhi măv iăchiă hí,ăl iănhu năvàăv nă

đ uăt ăLàătrungătâmăcóă uy nă uy tăđ nhăcôngăvi că ánăhàngătrongă hungăgiáăc ăchoă hé ăđ ăt oăraăngu năthuănh ăchoăcôngăty.ăTrungătâmănàyă h iăcóăchínhăsáchăgiáăc ă ánăhàng,ă hôngăch ăd aătr năt nhăh nhăth ătr ngămàăd aătr năgiáăthành,ăchiă híăvàăcácăm căti uălâuădàiăc aăcôngăty.ăNgoàiăra,ătrungătâmădoanhăthuăs ă h năh iă

ăth iăs ă i năđ iăv ăgiá,ă huy nămưi,ăcácăđ iăth ăc nhătranhătr năth ătr ngăđ ăsoăsánhăđánhăgiáăcácăm tăhàngăhayăho tăđ ngă inhădoanh

+ Trung tâm l i nhu n: M t trung tâm trách nhi mă đ c coi là trung tâm l i

nhu nă hiăng i qu n lý ch u trách nhi m cho c chiă híă(đ uăra)ăvàădoanhăthuă(đ u

vào) và chênh l ch gi aăđ uăraăvàăđ u vào chính là l i nhu n.ăTùyăth oăc ăc uăt ă

ch c,ătrungătâmăl iănhu nălàăm tăđ năv ăđ căl ări ngă i tăhayănóăđi uăhànhăc ătrungătâmăchiă híăvàătrungătâmădoanhăthu.ă

+ăT ngă ă ă Trungătâmăđ uăt ăc ngăt ngăt ătrungătâmăl i nhu n,

ch u trách nhiêm trong vi c t o ra doanh thu, l p k ho ch và ki m soát chi phí

Ngoàiăra,ăng i qu n lý c aătrungătâmăđ uăt ăcóăth m quy năđi u ph i, s d ng,

đ uăt ătàiăs năđ tìm ki m l i nhu n cao nh t S thành công c aănóăđ căđoăl ng

không ch b i s l i nhu n t o ra mà là l i nhu n trong m iăt ngă uanăv i t ng

v năđ uăt ,ăt c kh n ngăsinhăl i c aăđ ng v n b ng vi c s d ngăcácăth căđo

 T l hoàn v năđ uăt ă( OI)

 L i nhu n còn l i (RI)

1.3.2.4 C ă h ă ă nhăg ă h nhă ă aă ă ngă ă hănh

ăđoăl ng,ăđánhăgiáăcácătrungătâmătráchănhi m,ăcóăhaiălo iăch ăti uăc ă nălàă

ch ăti uă tă u ăvàăch ăti uăhi uă u

+ăCh ăti uă tă u ălàăm căđ ăcácătrungătâmătráchănhi măth căhi năcácănhi mă

v ăđ ăraănh ănhàă u nălỦăđ tăraădoanhăthuăc năđ tăchoătrungătâmădoanhăthu,ăm căt ă

l ăhoànăv năc aătrungătâmăl iănhu n,ăm căth căhi năth căt ăsoăv iă ăho chăc aăm iă

ă h n ( n án i m, 2003, trang 14)

+ă iăv iăch ăti uăhi uă u ălàăt ăl ăsoăsánhăgi aăt ngăđ uăraăvàăt ngăđ uăvàoă

c aăm tătrungătâmătráchănhi m.ăNóăchoăth yă tă u ăth căt ăđ tăđ căsoăv iăcácăngu năl căđ căs ăd ngăđ ăt oăraă tă u ămangăl iătr năm iăđ năv ăđ uăvào.ăNg că

l i,ăt ăl ăsoăsánhăgi aăđ uăvàoăvàăđ uăraăchoătaătrungă nhăs ăl ngăđ uăvàoăti uăhaoă

tr năm iăđ năv ăđ uăraănh ăt ăl ăchiă híătr năm iăs nă h mălàmăđ c,ăchiă híăv n

( n án i m, 2003, trang 14)

1.3.2.5 h ngă h ă nhăg ă h nhă ă aă ngă ă hănh

 nhăg ă hănh m qu n tr v ă ă ng k t qu ho ă ng c a các

trung tâm trách nhi m:

ánhăgiáătráchănhi m qu n tr c a các c p qu nălỦăc ngănh ăvi căđoăl ng thành

qu ho tăđ ng c a các trung tâm trách nhi m, b ng cách l y k t qu th c hi n c a

các trung tâm trách nhi m,ăsoăsánhăđ i chi u v i s li u d toánă anăđ u trên c hai

m t k t qu và hi u qu ă oăđ u ra vàăđ u vào c a m i trung tâm trách nhi m khác

nhau, vì v y các ch ti uăđoăl ng cho t ng lo iătrungătâmăc ngă hácănhau

 ánh giá trách nhi m qu n tr và đo l ng k t qu ho t đ ng c a trung

tâm chi phí:

i v i trung tâm chi phí c năđ c phân bi t làm hai d ngăđóălàătrungătâmăchiă híă

tiêu chu n và trung tâm chi phí d toán

 T ngă ă ă h n ăLàăchiă híămàăđ uăraăcóăth ăxácăđ nhăvàăl ngăhóaă

ngăti nătr năc ăs ăđưă i tă híăt năc năthi tăđ ăt oăraăm tăđ năv ăđ uăra.ă iăv iătrungătâmăchiă híăth

V ă ă ă Khiăđánhăgiáătráchănhi m qu n tr c ngănh ăđoăl ng k t qu ho t

đ ng c a lo i trung tâm này, chúng ta c năđánhăgiáăhaiăch ti uăc ă n sau: ( n

án i m, 2003, trang 14-15)

+ Có hoàn thành nhi m v đ c giao v s năl ng s n xu t kinh doanh hay không?

+ Chi phí th c t hátăsinhăcóăv tă uáăđ nh m c tiêu chu n (ho c d toán) hay

không?

V ă ăh ă ă căđoăl ngăthôngă uaăvi căsoăsánhăgi aăchiă híăth căt ăv iăchiă híăđ nhăm c,ă hânătíchă i năđ ngăvàăxácăđ nhănguy nănhână háchă uan,ăch ă uanătácăđ ngăđ năt nhăh nhăth căhi năđ nhăm căchiă hí

 T ngă ă ă n ăLàătrungătâmăchiă híămàăđ uăraă hôngăth ăl ngăhóaă

đ că ngăti năm tăcáchăchínhăxácăvàăm iă uanăh ăgi aăđ uăraăv iăđ uăvàoă ătrungătâmănàyă hôngăch căch ă i năh nhăv ătrungătâmăchiă híănàyălàăcácă h ngă anăthu că

ă h nă giánă ti ă nh ă h ngă nhână s ,ă t ngă h ,ă ă toán,ă ầă Cácă ho nă chiă híă

th ngăđ căđ tăraăc ăđ nhăchoăm iă h ngă an,ăs ăthayăđ iăn uăcóăc aăcácă ho nă

chi híc ng không làm nh h ng đ n n ng su t các phân x ng s n xu t Các tru

ng tâm chi phí này đ c đánh giá nh sau:

V m t k t qu : đ c đánh giá thông qua vi c so sánh gi a đ u ra và m c tiêu ph i

đ t đ c c a trung tâm

V m t hi u qu : đ c đánh giá ch y u d a vào vi c đ i chi u gi a chi phí th c

t phát sinh và d toán ngân sách đưăđ c duy t Thành qu c a các nhà qu n lý b

ph n này s đ căđánhăgiáăd a vào kh n ngă i m soát chi phí c a h trong b ph n

 ánh giá trách nhi m qu n tr và đo l ng k t qu ho t đ ng c a trung

tâm doanh thu:

Trách nhi m c a nhà qu n tr trung tâm doanh thu là t ch c tiêu th s n ph m,

d ch v saoăchoăđ tăđ c doanh thu trong k nhi u nh t c a b ph n do mình ki m soát.ăTh oăđó,ăvi căđánhăgiáăs ăth căhi nănh ăsau ă

V m qu : s đ i chi u gi a doanh thu th c t đ t đ c v i doanh thu d

toán c a b ph n Xem xét tình hình th c hi n d toán tiêu th , qua đó phân tích sai

bi t doanh thu do nhăh ng c a các nhân t cóăli nă uanănh ăđ năgiáă án,ă h i

l ng s n ph m tiêu th vàăc ăc u s n ph m tiêu th

V m t hi u : oă đ u ra c a trungă tâmă doanhă thuă đ că l ng hóa b n ti n

nh ngăđ u vào thì không vì trung tâm doanh thu không ch u trách nhi m v giá

thành s n ph m hay giá v năhàngăhóa.ăTrongă hiăđóăchiă híă hátăsinhăt i trung tâm

doanh thu không th soăsánhăđ c v i doanh thu c a trung tâm Vì v y c n so sánh

gi a chi phí th c t và chi phí d toán c aătrungătâmă hiăđoăl ng hi u qu c a

trung tâm doanh thu

 ánh giá trách nhi m qu n tr và đo l ng k t qu ho t đ ng c a trung

tâm l i nhu n:

Trách nhi m c a nhà qu n tr trung tâm l i nhu n là t ch c ho tăđ ng kinh doanh

sao cho l i nhu năđ tăđ c là cao nh t Nhà qu n tr trung tâm l i nhu năđ c giao

v n và quy n quy tăđ nh trong vi c s d ng s v năđóăđ t o ra l i nhu n Do v y,

vi căđánhăgiáăs ăth căhi nănh ăsau ă

V m t qu : So sánh l i nhu nă đ tă đ c gi a th c t v iă ă c tính theo d

toán hânătíchăsaiă i tăl iănhu nădoă nhăh ngăc aăcácănhânăt ăcóăliênă uanănh ădoanhăthu,ăgiáăv n,ăchiă hí,ăchiă híă u nălỦ.ăQuaăđóăxácăđ nhăcácănguy nănhânăch ă uan,ă háchă uanălàmă i năđ ngăl iănhu năsoăv iăd ătoán

V m t hi u : c đo l ng b ng các ch tiêu nh s d đ m phí b ph n,

s d b ph n ki m soát đ c, s d b ph n, l i nhu n tr c thu Ngoài ra, còn c

ó th s d ngăcácăs ăt ngăđ iănh ăt ăl ăl iănhu nătr nădoanhăthu,ăt ăsu tădoanhăthuă

tr năchiă hí,ăầăđ ăđánhăgiáăhi uă u ăho tăđ ngăc aătrungătâmăl iănhu n.ă

 ánh giá trách nhi m qu n tr và đo l ng k t qu ho t đ ng c a trung tâm đ u t :

V b n ch t có th xem trungătâmăđ uăt ălàăm t d ng m r ng c a trung tâm l i

nhu n,ătrongăđóănhàă u n tr có nhi u quy n h n và trách nhi măh n,ăv ăngoàiăvi c

đ aăraăcácă uy tăđ nh ng n h nănh ăxácăđ nhăc ăc u s n ph m, giá bán, chi phí s n

ph m, h còn có quy n ki m soát vàă đ aă raăcácă uy tăđ nh v v năđ uăt ăc a

doanh nghi p Vì v y:

V m t qu ho ă ng c aă ngă ă ă : Có th đ căđoăl ng gi ng

nh ătrungătâmăl i nhu n,

V hi ă ăh ă ng: thì c n có s so sánh l i nhu năđ tăđ c v i tài s n hay

giá tr đư đ uăt ăvàoătrungătâm.ăCácăch ti uăc ă n có th s d ngăđ đánhăgiáăhi u

n ngăho tăđ ng c aătrungătâmăđ uăt ănh ăT su t hoàn v năđ uăt ă( OI),ălưiăth ng

d ă( I),ăgiáăth tr ng c a tài s n c a doanh nghi p

T su t hoàn v nă ă ă(ROI)

ROI là t s gi a l i nhu n thu n trên v năđ uăt ăđưă ra hay theo DuPont thì OIăc năđ c phân tích là t l l i nhu n trên doanh thu nhân v i vòng quay v n

đ uăt

M c tiêu đ u tiên c a vi c s d ng ROI là vi căđánhăgiáăhi u qu đ uăt ăc a các

trungătâmăđ uăt ăvàăcácădoanhănghi p v i quy mô v nă hácănhau,ăđ phân tích xem

n iănàoăđ t hi u qu cao nh t, t đóălàmăc ăs đánhăgiáăthànhă u qu n lý;

M c tiêu th hai khi s d ngă OIăđ tìm ra nhân t tácăđ ngăđ n hi u qu qu n lý,

nh m tìm ra các gi iă há ăđ làm cho k t qu ho tăđ ngăđ c t tăh n.ă óălàăcácă

bi n pháp c i thi n doanh thu, ki m soát chi phí hay tính l iăc ăc u v năđ u t

Hay:

ROI = T su t l i nhu n trên doanh thu x S vòng quay c a v nă u t

L i nhu n s d ng trong công th c là l i nhu n thu n tr c thu thu nh p Lý do s

d ng l i nhu n thu n làăđ phù h p v i doanh thu và v n ho tăđ ngăđưăt o ra nó, và

đ xácăđ nh vòng quay v n V n ho tăđ ngăđ c s d ng trong ROI đi u ki n

bình th ng là v n bình quân gi aăđ uăn măvàăcu iăn m.ăN u v nătrongăn mă i n

đ ng liên t c thì ph i tính bình quân t ng tháng

Lãi th ng d (RI):

Lãi th ng d (hay l i t c còn l i) là kho n thu nh p c a b ph n hay toàn doanh nghi ,ăđ c tr điăchiă híăs d ng v nămongăđ iăđưăđ u t vào b ph năđó.ăCh s

này nh n m nh thêm kh n ngăsinhăl i v t trên chi phí v năđưăđ u t vào m t b

ph n hay toàn doanh nghi p

M c tiêu th nh t c a vi c s d ng ch s RI là cho bi t l i nhu n th c t đưămangă

l i là bao nhiêu, sau khi tr điăcácă ho n chi phí s d ng v năđ cóăđ c l i nhu n

trên

M c tiêu th hai c a vi c s d ng ch s RI là cho bi tăcóăn năđ u t giaăt ngăhayă

không, mà khi s d ng ch s OIă hôngăđ c ăs đ quy tăđ nh

Trongăđó ă I ăLưiăth ngăd

P: L i t c c aătrungătâmăđ u t

R: Chi phí s d ng v n bình quân

t lên cùng m t m t b ng so sánh Ngoài ra, lãi th ng d còn khuy n khích các nhà

qu n tr b ph n ch p nh n b t k c ăh iă inhădoanhănào,ăđ c d ki n s mang l i OIăcaoăh nă OIă nhă uân.ă

Tuyănhi n,ă Iăc ngăcóănh căđi m là do RI là m t ch ti uăđ c th hi n b ng

s tuy tăđ i, nên không th s d ngă Iăđ so sánh thành qu qu n lý c a các nhà

qu n tr cácătrungătâmăđ u t có tài s năđ căđ u t khác nhau Vì trong th c t ,

n iăcóă uyămôăv n l n

Nh v y,ăđ đánhăgiáă t qu trungătâmăđ u t , nhà qu n tr c n s d ng k t h p

các ch ti uăc ă n nh ROI, RI, v i vi c xem xét m c chênh l ch trong vi c th c

hi n các ch tiêu gi a th c t so v i k ho ch

 ă ă nhăg ă h nhă ă aă ă ngă ă hănh

tă u ăvàăhi uă u ăho tăđ ngăc aăm iătrungătâmătráchănhi măđ căt ngăh ă

tr năcácă áoăcáoă tă u ă áoăcáoătr nhă àyăm tăcáchăh ăth ngăcácăch ăti uăd ătoánăvàăth căt ăc aăm iătrungătâm.ăNh ătrungătâmăchiă híăt ătrungăcácăchiă híăth căt ă hátăsinhă(g năv iă h iăs năxu t,ă h iăthuămuaănguy năv tăli u)ăvàăchiă híăd ătoánă(g năv iă h iă u nălỦ,ă h iă inhădoanh),ătrungătâmădoanhăthuă h năánhăt nhăh nhă inhădoanhăsoăv iăch ăti uădoanhăs ăđ ăra, trungătâmăl iănhu nă h năánhă i nă hí,ă

đ nhă híăđ ătínhăl iănhu năg ăvàăl iănhu nă ă h nănh măđánhăgiáăs ăth căhi năvàătráchănhi măc aăng iăđ ngăđ uătrungătâm,ăầ

áoăcáoăđánhăgiáăthànhă u ,ă tă u ăc aătrungătâmătráchănhi măchúătr ngăvàoă

vi căth căhi năcácăd ătoánăvàă hânătíchăcácăch nhăl ch.ăV ăth ,ăđ ăsoăsánhăđánhăgiáăcácă ho năch nhăl chăm tăcáchă hùăh ,ăđúngăđ n,ă ătoánătráchănhi măc năs ăd ngă

d ătoánălinhăho tănh măcungăc ăm căchu năchoăvi căsoăsánh,ăđánhăgiáăt nhăh nhă

th căhi năd ătoánădoanhăthu,ăchiă híăvàăl iănhu n.ă

C năc ă vàoătráchă nhi mă áoăcáoăth ăh ăth ngă áoăcáoătráchănhi măđ căchiaăthànhă nălo iă áoăcáoăt ngă ngăv iă nălo iătrungătâmătráchănhi mănh ăsau

 ă ă hănh ă aă ngă ă h ă h

Các báo cáo c aăcácătrungătâmăchiă híăđ c trình bày theo các c p qu nălỦăt ngă

ng v i các b ph n thu c trung tâm Báo cáo s đ c th c hi n theo lu ng thông

tin t d i lên trên và trách nhi m chi ti tăđ n t ng b ph n s tu thu căvàoăc ăc u

b máy t ch c qu n lý c a t ng công ty

 ă ă hănh ă aă ngă ă anhă h

Báo cáo trách nhi m c a trung tâm doanh thu là báo cáo nh măđánhăgiáătráchă

nhi m và thành qu ho tăđ ng, d a trên báo cáo th c hi n doanh thu th c t so v i

doanh thu d toánă anăđ u,ăđ ng th i kèm theo phân tích nhăh ng c a các nhân

t nh ăgiáă án,ăs năl ngăti uăth ,ăc ăc u s n ph m tiêu th ,ăđ n s bi năđ ng c a

doanh thu c a trungătâm.ăVàăc ngăt ngăt nh ătrungătâmăchiă hí,ăm căđ chi ti t

theo các c ăđ qu n lý s tu thu căvàoăc ăc u t ch c c a công ty

 ă ă hănh ă aă ngă ă ănh n

Nguyên t c có th ki măsoátăđ c áp d ng cho quá trình báo cáo trách nhi m

c a các trung tâm l i nhu n Báo cáo trách nhi m c a trung tâm l i nhu n là các báo cáo nh măđánhăgiáătráchănhi m c a trung tâm này d a trên Báo cáo k t qu inhădoanh,ăvàăth ngăđ c trình bày theo d ng s d ăđ m phí, nh măxácăđ nh s

d ăc a t ng b ph n trong ph măviăđ c phân c p và ki m soát v chi phí, doanh

thu c a h ,ăđ ng th iă uaăđóăc ngăđánhăgiáăđ c ph năđóngăgó ăc a t ng b ph n

vào l i nhu n chung c a công ty

 ă ă hănh ă aă ngă ă ă

đánhăgiáătráchănhi m c a trung tâmăđ u t , nhà qu n tr th ng s d ng báo

cáo thông qua các ch ti uăc ă nănh ăT su t hoàn v năđ uăt ă( OI),ălưiăth ngăd ă

(RI).ăThôngă uaăđ ăl năc aăcácăch ăti uăth căt ăđ tăđ căsoăv iă ăho ch,ăxétătrongă

m iăli năh ăv iăs ă nhăh ngăc aăcácăy uăt ăc uăthành,ăgiú ănhàă u nătr ăđánhăgiáă

đ cătráchănhi mă u nătr ăc aătrungătâm.ă năc nhăđó,ănóăgiú ăchoănhàă u nătr cóă

c ăs ăđ ăđ aăraăcácăgi iă há ăc iăthi năgiáătr ăc aăcácăch ăti uănh măt iăđaăhóaăl iăíchăc aăc ăđôngătrongădoanhănghi

1.3.3 H th ng k toán chi phí

1.3.3.1 Kh ăn ăv ă h ă h

Chi phí có th hi u là giá tr c a các ngu n l c chi ra tiêu dùng trong ho tăđ ng

s n xu t kinh doanh c a t ch căđ đ tăđ c m t m căđíchănàoăđó.ă n ch t c a chi

phí là ph i m tăđiăđ đ i l y m t k t qu , k t qu có th d i d ng v t ch tănh ăs n

ph m, ti n,ănhàăx ng ho c không có d ng v t ch tănh ă i n th c, d ch v đ c

ph c v Tuy nhiên, m căđíchăc a k toán qu n tr trongăl nhăv c chi phí là nh m

cung c p thông tin thích h p, h u ích và k p th i cho vi c ra quy tăđ nh kinh doanh

c a nhà qu n tr Vì th ,ăđ i v i k toán qu n tr , chi phí có th là nh ng phí t n

th c t phát sinh g n li n v i ho tăđ ng s n xu t kinh doanh hàng ngày c a doanh

nghi p, chiă híăc ngăcóăth là nh ng phí t nă cătínhăđ th c hi n m t d án, ho c

là nh ng l i nhu n b m tăđiădoăl a ch nă h ngăán,ăhiăsinhăc ăh i kinh doanh

1.3.3.2 h nă ăv ă h ă h

Vi c phân lo i chi phí theo nhi u tiêu th c khác nhau nh măđá ă ng m c tiêu

qu n lý khác nhau là m t yêu c u c n thi t c a k toán chi phí M t s chi phí ph c

v cho vi c ho chăđ nh, ki m soát và ra quy tăđ nh:

 Ch ă h ă h ă h ăn ngăh ă ng

- Chi ph mu hàng h : Làăcácăchiă híăli nă uanăt iă uáătr nhăchuy năgiaoă

uy năs ăh uăhàngăhóaăt ănhàăcungăc ăđ nă háchăhàng.ăChiă híănàyă aoăg măhaiă

h n ăgiáămuaăhàngăhóaăvàăcácăchiă híăli nă uanăđ nă uáătr nhăthuămuaăhàngăhóa

iá m hàn h ăLàă i uăhi nă ngăti năc aăgiáătr ăhàngăhóaătr năth ătr ngă

hayăgiáăg căc aăhàngăhóaăđ cămuaăvàoăghiătr năhóaăđ n

hi ph h m hàn h : Làăcácăchiă híăli nă uanăt iă uáătr nhămuaăhàngă

hóaănh ăchiă híăgiaăcông,ăs ăch ,ătânătrang,ă hânălo i,ăchiă híă căx ăv năchuy n,ăchiă híăthu ă hoă ưi,ăcácă ho năhaoăh tăt ănhi n,ăcácălo iă híăvàăthu ănh ă h u,ăầ

- hi ph án hàng: aoăg mătoànă ăcácăchiă híăc năthi tăđ ăđ mă oăvi că

th căhi năđ aăhàngăhóaăt iătayă háchăhàngănh ăchiă híăchàoăhàng,ăti ă hách,ăti ă

th ,ă u ngăcáo,ă huy nămưi,ăl ngăc aănhânăvi nă ánăhàng,ăchiă híă h uăhaoătàiăs nă

c ăđ nhăc aă ă h nă ánăhàng,ăầ

- hi ph u n l o nh nghi p: Làătoànă ăcácăchiă híăli nă uanăđ năvi căt ă

ch căhànhăchánh,ă ătoánăvàăcácăho tăđ ngăv nă h ngăc aădoanhănghi ănh ăchiă híănhânăvi nă u nălỦădoanhănghi ,ăchiă híăv nă h ngă h m,ăchiă híăthu ănhà,ăti năthu ăđ t,ăthu ămônă ài,ăchiă híă h uăhaoătàiăs năc ăđ nhăc aă ă h năv nă h ng,ăầ

 Theo m i quan h v i báo cáo tài chính:

Th oăcáchă hânălo iăv ăm iă uanăh ăv iăth iă ăxácăđ nhăl iănhu n,ăchiă híăg mă

2ălo iăsau:

- Chi phí s n ph m: Là nh ng chi phí liên quan tr c ti ăđ n nh ngăđ năv

s n ph măđ c s n xu t trong doanh nghi p s n xu t nh ăchiă híănguy năv tăli uă

tr căti ,ăchiă híănhânăcôngătr căti ,ăchiă híăs năxu tăchungăho căđ năv hàng hóa

đ c mua vào doanh nghi ăth ngăm iănh ăchiă híă hátăsinhătrongă uáătr nh thu muaăhàngăhóa

- Chi phí th i k : Là nh ngăchiă híăđ căxácăđ nh ngay khi nó phát sinhătrongă

ă ătoánădùădoanhănghi ăcóă hátăsinhădoanhăthuăhayă hông.ăChiă híănàyă hôngă

h iălàăy uăt ăc uăthànhăgiáăv năc aăhàngăhóaămuaăv ămàăđ căx ăvàoăchiă híă ánăhàngăvàăchiă híă u nălỦădoanhănghi

 Theo cách ng x c a ho ă ngă( ă ngă ngăh hă nh):

- Bi n phí: Là lo iăchiă híăthayăđ i v t ng s khi qui mô ho tăđ ngăthayăđ i

trong ph m vi phù h ă căđi m c a lo i chi phí này là khi ho tăđ ng s n xu t

kinh doanh không di n ra thì chi phí b ng không, quy mô ho tăđ ng càng l n thì

t ng bi n phí càng l n.ă i nă híăth ngăg măcácă ho năchiă híănguy năv tăli uătr că

ti ,chiă híănhânăcôngătr căti ,ăchiă híă aoă ,ăchiă híăđóngăgóiăs nă h m,ăầ

- nh phí: Là lo iăchiă híă hôngăthayăđ i v m t t ng s quy mô ho tăđ ng thayăđ i trong ph m vi phù h p Ph m vi phù h p c aăđ nh phí là ph m vi v quy

mô ho tăđ ng mà t iăđóăt ngăđ nhă híă hôngăthayăđ i Tuy nhiên, khi quy mô ho t

đ ngăthayăđ i m tăng ngănàoăđóănóăcóăth làmăđ nhă híăthayăđ i

nh phí trong doanh nghi ăc ngăđaăd ng và phong phú có th chia thành

hai d ngăc ă năđóălàăđ nh phí b ph năvàăđ nh phí chung

+ nh phí b ph n ăth ng g n v i s t n t i và phát minh c a các b ph n

trong m t t ch c ho tăđ ng Khi b ph n trong t ch c ho tăđ ng không t n t i thì

đ nhă híăđóăc ngă hôngăt n t i,ănh ăchiă híă h u hao tài s n c đ nhăth oă h ngă

pháp bình quân, ti n thuê m t b ngănhàăx ngăhàngătháng,ăầ

+ nh phí chung: hay còn g iălàăđ nh phí b t bu c c a ho tăđ ngăđó,ălàăm t

đ nhă híăth ngăli nă uanăđ năc ăs h t ng c a m t doanh nghi p, khi m t b ph n

trong t ch c ho tăđ ng không t n t iăth ăđ nh phí chung v nă hátăsinh,ănh ăti n thu ăv nă h ngăc a công ty, chi phí qu ngăcáoăth ngăhi u c aăcôngăty,ăầă

- Chi phí h n h p: Là bao g m h n h p c bi nă híăvàăđ nh phí m t m c

đ ho tăđ ngănàoăđó,ăchiă híăh n h ălàăđ nh phí, th hi năđ c đi m c aăđ nh phí,

m t m căđ khác nó có th bao g m c bi nă híăvàăđ nhă hí,ămangăđ căđi m c a

bi nă híăvàăđ nh phí

 Theo m i quan h ă ng chi phí:

C năc ăvàoăm iă uanăh ăc aăchiă híăv iăđ iăt ngăchiă híăđ ăđ aăraăcácă uy tă

đ nhă inhădoanh,ăchiă híăchiaăthànhăhaiăd ngăsau

- Chi phí tr c ti p: Là chi phí có m i quan h tr c ti p v iăđ iăt ng ch u chi phí mà k toán có th xácăđ nhăđ c ngay t ă hiănóă hátăsinh.ăChiă híănàyăth ngălàăchiă híănguy năv tăli uătr căti ,ăchiă híănhânăcôngătr căti ăC năc vào ch ng t anăđ u k toán có th t p h ăđ c chi phí cho t ngăđ iăt ng

- Chi phí gián ti p ăLàăchiă híăli nă uanăđ n nhi uăđ iăt ng,ă hôngăd ădàngă

nh năd ng.ă hiătínhăvàoăm tăđ iăt ngănàoăđóă toán ph i phân b theo m t tiêu

th cănàoăđó.Chiă híănàyăth ngăg năli năv iăho tăđ ngă h căv ,ăh ătr ăchoăs ă hátăsinh,ăt năt iăvàă hátătri năc aănhi uăđ iăt ngăt oă hí.ăCácăchiă híănàyăcóăth ălà ălaoă

đ ngăgiánăti ,ăl ngă u nălỦ,ăchiă híăthu ,ă oăhi m,ă h uăhao,ăầ

 Các nh n di n khác v chi phíă( ă ngă ngă ă aăv ă aă ă nh)

- Chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát đ c: chi phí ki m soát

đ căđ i v i m t c p qu n lý là nh ng chi phí do c ăđóăraă uy tăđ nh Nh ng chi

phí n m ngoài quy n quy tăđ nh c a m t c p qu n lý g i là chi phí không ki m soát

đ c

- Chi phí chênh l ch: là nh ngăchiă híăcóătrongă h ngăánănàyănh ngăl i không

ho c ch có m t ph nătrongă h ngăánă ia,ădoăđóăt o ra chênh l ch chi phí Chi phí

chênh l ch là nh ngăthôngătinăđ ng i qu n lý l a ch nă h ngăán.ă

- hi ph c h i: là nh ng thu nh p ti m tàng b m tăđiă hiăch nă h ngăánănàyă

thayăchoă h ngăánă hác.ă

- Chi phí chìm: là nh ngăchiă híăđưă ra trong quá kh và không th tránhăđ c

dù l a ch n b t k h ngăánănào

1.3.3.3 h ngă h ă ăh p chi phí

-ă ăxácăđ nhăđ iăt ngăt ăh ăchiă híăs năxu tăth ngăc năc ăvào

+ă căđi mă hátăsinhăchiă híăs năxu tăvàăcôngăd ngăc aăchiă hí

+ă căđi mă hátăsinhăchiă híăvàăcôngăd ngăc aăchiă hí

+ă căđi măc aă uyătr nhăcôngăngh ă( i năđ năhayă h căt )

+ă căđi măc aăt ăch căho tăđ ngă inhădoanhăc aădoanhănghi ă

-ăChiă híăs năxu tăli nă uanăđ nănhi uăđ iăt ngăt ăh ăchiă híăs năxu tă hácănhau.ăV ăv y,ăvi că hână ăcácăđ iăt ngăchiă híăc năđ căl aăch năti uăth că hână ăh ălỦăt că h iăđ mă oăđ căm iă uanăh ăt ăl ăthu năgi aăt ngăchiă híăc nă hână ăv iăti uăth că hână ăc aăcácăđ iăt ng.ăHaiă h ngă há ăt ăh ăchiă híă

s năxu tănh ăsau ă

 h ngă h ă ăh ă h ă h ă ă

h ngă há ăt p h p chi phí tr c ti ăđ c s d ngăđ i v i các chi phí có liên uanăđ năcácăđ iăt ng t p h ăchiă híăđưăxácăđ nh Theo cách này khi phát sinh

kho năchiă híăcóăli nă uanăđ năđ iăt ng nào thì k ătoánăs t p h p và k t chuy n

tr c ti ăchoăđ iăt ngăđó.ă

h ngă há ănàyăy uăc u k toán ph i t ch c công tác h ch toán th c t m t

cách t m c th t khâu l p ch ng t anăđ u, t ch c h th ng tài kho n, h th ng

s k toánầth oăđúngăcácăđ iăt ng t p h ăchiă híăđưăxácăđ nh, ch cóănh ăv y

m iăđ m b o các chi phí phát sinh t p h ăđúngăth oăcácăđ iăt ng m t cách chính

xác, k p th i,ăđ yăđ

 h ngă h ă ăh ă h ă h ăg nă

h ngă há ănàyăđ căs ăd ngăv iăcácăchiă híăcóăli nă uanăt iănhi uăđ iă

t ngăt ăh ăchiă hí

Trình t t p h p và phân b chiă híănh ăsau ă

- T p h p các chi phí c n phân b choăcácăđ iăt ng

- L a ch n tiêu th c phân b phù h p v i t ng lo i chi phí

Trongăđó ă H ăH ăs ă hână ăchiă hí

C ăT ngăchiă híăc nă hână

T ăT ngăđ iăl ngăc aăti uăth că hână ăc aăcácăđ iăt ng +ăM că hână ăchiă híăchoăt ngăđ iăt ngăi

Ci = H x Ti

Trongăđó ă Ci ăChiă híă hână ăchoăt ngăđ iăt ngăi

Ti ăă iăl ngăc aăti uăth că hână ăc aăđ iăt ngăi

Vi căxácăđinhăti uăchu n phân b chi phí có th đ căxácăđ nh riêng r tu thu c

vào n i dung chi phí c n phân b ,ă hiăđóăc ngăph iăxácăđ nh h s phân b theo

t ng n i dung chi phí này ho căc ngăcóăth xácăđ nh chung cho t t c các chi phí

c n phân b Vi că xácă đ nh tiêu chu n phân b tu thu că vàoă đ c thù c a t ng

doanh nghi p

1.3.3.4 ă ngă nhăg ă h nh

-ă ăđá ă ngăyêu c u tính giá thành s n ph m theo kho n m c chi phí, k toán

c n ph i t p h p chi phí s n xu t theo 3 kho n m c chi phí:

 Chi phí nguyên li u, v t li u tr c ti p: bao g m chi phí nguyên v t li u

chính và ph ,ănhi năli uătham gia tr c ti p vào quá trình s n xu t s n ph m Thông

th ng nguyên v t li u chính c u thành nên th c th c a s n ph m, còn nguyên v t

li u ph đ c s d ng k t h p v i nguyên v t li uăchínhăđ nâng cao ch tăl ng

ho c t o hình th c cho s n ph m

- i v i các chi phí nguyên v t li u tr c ti p có liên quan tr c ti p d n t ng

đ iăt ng t p h p chi phí s n xu tăvàătínhăgiáăthànhăth ădùngă h ngă há ătr c ti p

- i v i chi phí NVLTT có liên quan t i nhi uăđ iăt ng ch u chi phí thì

đ c t p h p và phân b th oă h ngă há ăgiánăti p Tiêu chu n phân b th ng

là: chi phí NVLTT trong k ho ch,ăchiă híăNVLTTăđ nh m c, kh iăl ng s n ph m

đ uă

+

iáătr ăNVLTTă

đ aăvàoătrongă

-

iáătr ăNVLTTă

t năcu iă

-

iáătr ă h ă

li uăthuăh iă(n uăcó)

 Chi phí nhân công tr c ti p: làănh ngă ho năti nă h iătr ăchoăcôngănhână

tr căti ăs năxu tăs nă h măho cătr căti ăth căhi năcácălaoăv ,ăd chăv ăg m ăti n

l ngă chính, ph c p và các kho n b o hi m xã h i (BHXH), b o hi m y t ( HYT),ă inhă híăcôngăđoànă( C )ătríchăth oăl ngăc a công nhân tr c ti p s n

xu t tính vào chi phí

Chiă híăv ăti năl ngăđ căxácăđ nhăc ăth ătùyăthu căh nhăth căti năl ngă

th oă th iă giană hayă th oă s nă h m.ă Cácă ho nă tríchă th oă l ngă ( H H,ă HYT,ă

C )ătínhăvàoăchiă híănhânăcôngătr căti ,ăc năc ăvàoăt ngăs ăti năl ngănhână