SKKN về việc sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái Sinh học lớp 9

- Hiện nay, nếu không sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học sẽ không phù hợp với việc thay đổi sách giáo khoa, phương pháp lấy học sinh làm trung tâm.. - Theo tình hình thực tế hiện na

A - PHẦN MỞ ĐẦU

I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

- Trong tình hình hiện nay, nền kinh tế đang phát triển cùng với sự phát triển của xã hội thì Khoa học Công nghệ cũng phát triển mạnh mẽ, khi công nghệ thông tin (CNTT) phát triển thì việc ứng dụng CNTT vào tất cả các lĩnh vực là một điều tất yếu và cần thiết

- Trước tình hình đó, ngày 10/ 12/ 2007, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có công văn số 12966/BGD&ĐT-CNTT về việc đẩy mạnh triển khai một số hoạt động về CNTT Trên cơ sở các ý kiến trong Hội thảo chuyên đề ”Định hướng ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học” được tổ chức ngày 19/ 01/ 2008, sở Giáo dục và Đào tạo đã thống nhất kế hoạch triển khai nhằm đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong dạy học ở bậc trung học

- Ngày nay khối lượng tri thức được khám phá rất lớn, nếu GV chỉ truyền thụ cho HS những kiến thức trong sách giáo khoa (SGK) thì chưa đủ mà GV phải cập nhật kiến thức mới hằng ngày để lòng ghép trong các tiết dạy nhằm gây hứng thú cho HS Do đó khi dạy bằng bài giảng điện tử và sử dụng các hình ảnh, phim minh hoạ cho tiết dạy để giúp cho HS thấy sự phát triển to lớn của khoa học hiện nay

- Dựa vào phương hướng đổi mới phương pháp dạy học (phát huy tính tích cực của HS) thì nhiệm vụ của GV dạy môn SH nói riêng là phải gây hứng thú cho

HS trong mỗi tiết học, nhằm để nâng cao hiệu quả trong dạy học

- Trách nhiệm của GV dạy môn SH lớp 9 là:

+ Nâng cao chất lượng môn SH

+ Giáo dục kỹ thuật tổng hợp, lao động sản xuất và giáo dục hướng nghiệp thông qua phần DT & BD – SV & MT

+ Trong các tiết dạy, GV cần lưu ý: HS lớp 9 đã có tư duy cao hơn, khả năng tập trung vào các vấn đề được lâu dài hơn, do đó GV cần truyền thụ cho các

em những kiến thức mới nhất về DT & BD – SV & MT

- Qua đó, tôi lấy một ví dụ minh họa như trường tôi, tin học đã được đưa vào giáo dục gần hai năm Trong gần hai năm giảng dạy tôi thấy so với nhu cầu thực tiễn hiện nay, việc dạy học bằng bài giảng điện tử vào trường học còn rất hạn chế Chúng ta không thể phủ nhận những kết quả to lớn mà các tiết dạy bằng bài giảng điện tử đã mang lại, nó giúp cho việc giảng dạy của GV đạt kết quả cao hơn

- Nếu không sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học thì quá trình giảng dạy rất khó khăn, học sinh khó tiếp thu bài

- Sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn SH lớp 9 sẽ mang lại sự hứng thú cho HS, HS sẽ tích cực chủ động hơn trong học tập… mà bài giảng bình thường không thể đáp ứng được những vấn đề trên

- Hiện nay, nếu không sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học sẽ không phù hợp với việc thay đổi sách giáo khoa, phương pháp lấy học sinh làm trung tâm

- Theo tình hình thực tế hiện nay, nếu GV không sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn SH lớp 9, thì nguy cơ lực học của HS sẽ đi xuống, vì kiến thức sách cải cách rất rộng với nhiều hình ảnh minh họa sống động, phong phú…Chỉ có

sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học thì mới đáp ứng được yêu cầu này

- Do đó, tôi xin trình bày sáng kiến kinh nghiệm “về việc sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái Sinh học lớp 9” để các bạn đồng nghiệp tham khảo Mặc dù tôi rất cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót, mong có sự đóng góp quý báu của các đồng nghiệp, để bản thân tôi nói riêng

và các giáo viên đang dạy môn Sinh học lớp 9 nói chung có được cách trình bày một bài giảng điện tử tốt nhất và áp dụng nó vào thực tế dạy học có hiệu quả, nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục

II/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Qua nghiên cứu việc sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn Sinh học lớp

9 ở trường THCS nhằm:

- Thực nghiệm để tiến hành việc dạy học bằng bài giảng điện tử trong dạy học môn SH lớp 9 nói chung và chương II – Hệ sinh thái nói riêng sau này đạt kết quả tốt hơn

- Tìm ra các phương pháp, giải pháp thích hợp để gây hứng thú cho HS khi học môn SH lớp 9 Qua đó, giáo dục cho các em lòng yêu thích bộ môn, biết sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên động vật - thực vật ở địa phương, bảo vệ môi trường, rèn luyện các em trở thành những người hữu dụng Bên cạnh đó, giáo dục cho các em , tin tưởng vào khoa học qua những thông tin hiện đại nhất

III/ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

- Khảo sát thực trạng sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái SH lớp 9

- Tìm hiểu thái độ học tập của HS khi học bằng bài giảng điện tử chương II –

IV/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1 Phương pháp điều tra giáo dục:

a Mục đích:

- Qua các câu hỏi điều tra để có thể tìm được nguyên nhân nào làm cho HS hứng thú khi học chương II – Hệ sinh thái môn SH lớp 9 khi GV dạy bằng bài giảng điện tử, kết quả của tiết học đó

- Thu thập tài liệu có liên quan đến sáng kiến kinh nghiệm

b Đối tượng điều tra: HS lớp 9A, 9B, 9C.

c Cách tiến hành:

- Chuẩn bị các câu hỏi trưng cầu ý kiến

- Đều tra thái độ học tập của HS

- In ấn và sữa chữa các biểu mẫu, xác định số lượng điều tra

- Đảm bảo số lượng điều tra gồm HS: Giỏi, khá, trung bình, yếu

2 Phương pháp trò chuyện phỏng vấn:

a Mục đích:

- Qua trò chuỵên phỏng vấn, nắm được những thuận lợi, khó khăn khi dạy học bằng bài giảng điện tử và sự hứng thú của HS khi học các tiết này

- Qua trò chuỵên phỏng vấn, nắm được:

+ Phương pháp và sự chuẩn bị của GV khi sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái SH lớp 9

+ Tinh thần và thái độ của HS khi học bằng bài giảng điện tử

+ Sự quan tâm của Ban Giám Hiệu trường đối với việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trường THCS

b Đối tượng:

- GV dạy môn SH lớp 9

- GV quản lí phòng vi tính của trường

- Thầy Hiệu trưởng

c Tiến hành:

- Chuẩn bị các câu hỏi phỏng vấn (dễ hiểu, dễ trả lời)

- Chuẩn bị tâm lí tiếp xúc với đối tượng

- Tạo không khí thoải mái khi phỏng vấn

 Dựa vào đặc điểm tâm lí của đối tượng trong sinh hoạt cuộc sống để hướng trò chuyện phỏng vấn vào mục đích chính của vấn đề để thu thập những thông tin cần thiết, chính xác.

3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động sư phạm:

a Mục đích:

- Nắm được chất lượng dạy và học khi sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái môn Sinh học lớp 9

- Tìm hiểu sự chuẩn bị của GV trong các tiết dạy học bằng bài giảng điện tử

- Quá trình học tập, cũng như sự hứng thú và khả năng, mức độ tiếp thu kiến thức của HS khi học bằng bài giảng điện tử

b Sản phẩm nghiên cứu:

- Giáo án nền và bài giảng điện tử của GV

- Sự chuẩn bị các thiết bị cần thiết khi sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái SH lớp 9

- Dự giờ - Rút kinh nghiệm các tiết GV sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II – Hệ sinh thái môn SH lớp 9

- Các thiết bị của trường để phục vụ việc dạy học bằng bài giảng điện tử

c Tiến hành:

- Xác định mục đích – yêu cầu

- Liệt kê sản phẩm của đối tượng cần nghiên cứu

- Tiến hành nghiện cứu các sản phẩm đã liệt kê, dự giờ - rút kinh nghiệm

- Tiến hành thu thập thông tin cần thiết cho đề tài

V/ GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU:

- Nghiên cứu việc sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II hệ sinh thái môn SH lớp 9 ở trường THCS

- Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 01 tháng 09 năm 2009 đến ngày 21 tháng 02 năm 2010

- Đối tượng nghiên cứu:

I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

1 Một số khái niệm của đề tài sáng kiến kinh nghiệm:

b Dạy học : là một qúa trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của GV,

người học tự giác tích cực, chủ động, biết tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học (Hoạt

động dạy học ở trường THCS – Nhà xuất bàn Giáo dục, trang 7)

c Giáo án điện tử : Giáo án điện tử là bài soạn trên máy vi tính (giáo án

« nền ») có kèm theo một bài giảng điện tử

c 1 Giáo án nền : là giáo án soạn trên máy tính bao gồm toàn bộ các thành tố

của qúa trình dạy - học (mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, tổ chức dạy - học, kiểm tra đánh giá)

c 2 Bài giảng điện tử : là bài giảng có dùng máy tính hổ trộ, được thực hiện

nhờ các phần mềm chuyên dụng và có thể trình chiếu để thay thế cho bài giảng viết tay

2 Cơ sở khoa học :

- Một trong những đặc điểm cơ bản của thời đại hiện nay là cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đang phát triển như vũ bão đã dẫn đến sự bùng nổ thông tin Trước tình hình đó, đòi hỏi phải không ngừng đổi mới nội dung và phương pháp dạy học để phản ánh những thành tựu hiện đại về khoa học tự nhiên,

khoa học xã hội và nhân văn nhằm cung cấp cho HS những kiến thức mới nhất để các em có thể thích nghi với cuộc sống và tiếp tục học tập để thực hiện những ước

mơ, hoài bảo của mình

- Trong HỒ CHÍ MINH toàn tập có ghi : « Các thầy cô giáo tìm cách dạy, dạy

cái gì, dạy thế nào để cho học trò hiểu chóng, nhớ lâu, tiến bộ nhanh Dạy và học phải theo nhu cầu của Dân tộc, của Nhà nước Thầy dạy tốt, trò học tốt, cung cấp cán bộ cho nông nghiệp, cho các ngành kinh tế, văn hoá Đó là nhiệm vụ vẻ vang của thầy giáo, cô giáo ».

- Thật vậy, khi GV sử dụng giáo án điện tử (bài giảng điện tử) trong dạy học thì mới thực hiện tốt các yêu cầu trên

3 Cơ sở pháp lí :

- SH là khoa học thực nghiệm, lấy phương pháp và thí nghiệm làm phương pháp nghiên cứu chủ yếu, do đó trong giảng dạy bộ môn này GV không nên quá lạm dụng vào CNTT mà phải cần chú ý:

+ Góp phần hình thành, củng cố, phát triển các khái niệm về DT & BD – SV

& MT Khi các em tự làm thí nghiệm thì các em sẽ hứng thú hơn với kết quả đã thực hiện được

+ Rèn luyện kỹ năng, kü xảo bộ môn như: quan sát sinh vật, làm bộ sưu tập thực vật Theo dõi ghi chép các hiện tượng SH như: mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể và giữa các cá thể với môi trường Tạo điều kiện cho HS tập nghiên cứu để vận dụng những kiến thức thực tiển vào cuộc sống vào bảo vệ các giống vật nuôi, cây trồng

+ Bồi dưỡng năng lực tư duy, rèn luyện trí thông minh, sáng tạo

+ Khi tiến hành bài giảng điện tử, GV cần phải lựa chọn các hình ảnh, các thành tựu mới nhất của khoa học nhằm gây hứng thú cho HS, giúp HS thích thú hơn trong nghiên cứu khoa học và các phẩm chất tốt đẹp khác

- Để nâng cao chất lượng khi sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học chương II

Hệ sinh thái môn Sinh học 9 thì đòi hỏi GV phải chuẩn bị thật kĩ, phải chạy thử và điều chỉnh, hoàn thiện trước khi dạy HS

+ Phụ đạo HS yếu, bồi dưỡng HS giỏi

+ Dạy tăng tiết đối với HS lớp 9 (các tiết tự chọn)

+ GV chủ nhiệm rất quan tâm đến tình hình học tập của HS

+ 100% GV đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn

+ Bên cạnh dạy văn hoá, GV trường còn tăng cường giáo dục đạo đức cho HS

- Hiện trường có 1 máy chiếu phục vụ cho giảng dạy bằng bài giảng điện tử

2 Khó khăn:

- Đa số HS thuộc gia đình làm nông nghiệp, làm thuê nên việc quan tâm đến việc học của các em còn hạn chế

- Trường có nhiều HS cá biệt, còn HS chưa quan tâm đến việc học, chưa tích cực trong các tiết học, còn đùa giỡn

- Ở học kì I, các tiết dạy bằng bài giảng điện tử thì GV phải mang CPU lên lớp

và mang xuống khi hết tiết như vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn tới thời gian cho mỗi tiết học Do đó, GV còn gặp nhiều khó khăn khi tiến hành lắp đặt máy chiếu cũng như khi sử dụng bài giảng điện tử trong giảng dạy

- Các phòng học có máy chiếu chưa có rèm nên màn chiếu bị mờ

III - NỘI DUNG CỤ THỂ VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU :

1.Néi dung :

a,

Yêu cầu chung :

- Khi thiết kế bài giảng cần phải chú ý là gây hứng thú cho HS trong tiết học, chú ý rèn luyện cho HS các thao tác tư duy : phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, qui lạ về quen

- Tuỳ vào tình hình ở địa phương mà trong bài giảng, GV có thể đưa vào những hình ảnh minh hoạ cho phù hợp

- GV nên đột phá bằng các tư duy sáng tạo, có thể vượt qua SGK, tạo các hiệu ứng từng phần có hiệu quả

- Thường xuyên cập nhật thông tin về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học

- Chú ý các phương pháp dạy học tương tác, thảo luận nhóm để phát huy tích tích cực, chủ động sáng tạo của HS

- Những câu hỏi hoặc bài tập khó nên phân chia mỗi nhóm 2 bàn (khoảng 6

đến 8 HS) vì nếu mỗi nhóm 3 dãy bàn thì mất thời gian khi HS di chuyển

- Những câu hỏi hoặc bài tập đơn giản nên phân chia mỗi nhóm có 2 hoặc 4

HS (1 dãy bàn)

- Khi yêu cầu HS thảo luận nhóm, GV cần hướng dẫn các vấn đề mà các em cần giải quyết trong khoảng thời gian nhất định, có sự phân công cụ thể làm sao cho tất cả HS trong nhóm đều tham gia thảo luận

b Khi thiết kế bài giảng điện tử môn SH lớp 9, GV cần chú ý :

- Phải nắm được khái quát liên quan toàn bài, toàn chương  tư duy cao và nắm bắt kiến thức logic

- GV phải chuẩn bị tốt các bài giảng điện tử, không nên lạm dụng ứng dụng CNTT vào bài giảng điện tử và cần lưu ý là bài giảng điện tử không phải là tối ưu,

do đó phải kết hợp nhiều phương tiện dạy học : mẫu vật, bảng phụ, phiếu học tập + Mẫu vật phản ánh những kiến thức chính xác

+ Bảng phụ ghi các câu hỏi thảo luận hoặc bài tập để cho HS ghi trực tiếp sau khi thảo luận nhóm giúp các em tích cực tư duy và khắc sâu kiến thức

+ Phiếu học tập là những tờ giấy rời, in sẵn những công việc làm độc lập hoặc làm theo nhóm, được phát cho HS để hoàn thành trong thời gian ngắn của tiết học Mội phiếu học tập có thể giao cho HS một vài câu hỏi, bài tập cụ thể nhằm dẫn dắt tới kiến thức, tập một kỹ năng, rèn luyện một thao tác tư duy hoặc tham dò

ý kiến trước một vấn đề nào đó Và cần chú ý : Phiếu học tập không thể thiếu trong việc đổi mới phương pháp dạy học

- Khi thiết kế bài giảng điện tử phải bám sát giáo án nền

- Cần đảm bảo phong phú nhưng vừa đủ các dạng thông tin, phần nội dung

HS ghi không trình chiếu

- Bài giảng phải thiết kế khung nền thống nhất giữa các slide, trang nhã, hài hoà, màu nền và màu chữ phải có độ tương phản cao (nền màu trắng hoặc xanh nhạt, chữ màu đen hoặc xanh đậm), size chữ từ 20 trở lên

- Nền và chữ trên các slide hạn chế nhiều màu vì dễ gây nhiễu

- Nội dung phải có sự thống nhất giữa các slide, các tiêu đề phải rõ ràng

- Nội dung trình bày trên một slide phải đảm bảo tính chính xác, ngắn gọn, xúc tích thể hiện được kiến thức trọng tâm cơ bản nhất, không nên chứa quá nhiều hình, nhiều chữ

- Hình ảnh liên quan đến quá trình thảo luận phải trình chiếu suốt thời gian thảo luận.

- Chọn các hiệu ứng đơn giản và đặt chế độ trình diễn phù hợp thể hiện được mục đích sư phạm

- Nên chọn hiệu ứng khi chuyển slide

- Cấu tạo slide phải đảm bảo tính hệ thống của kết cấu bài giảng, phải thuận lợi cho GV, kết hợp các phương pháp dạy, tổ chức hoạt động tương tác trong học tập

- Chú ý xây dựng các câu hỏi, bài tập phong phú đa dạng xoay quanh kiến thức trọng tâm Lưu ý nội dung giáo dục tư tưởng tình cảm cho HS

- Một số slide quan trọng có thể kèm theo hiệu ứng âm thanh đơn giản, êm dịu

- Sử dụng tốt các chức năng liên kết để tạo bài giảng mở, linh hoạt

- Sử dụng thước hoặc bút angten để chỉ màn hình

- GV tự nâng cao về tin học để phát huy các công năng của các phần mềm giáo dục

c Quy trình xây dựng bài giảng điện tử :

- Xác định rõ mục đích – yêu cầu của tiết học

- Xác định những kiến thức cơ bản trọng tâm

- Sưu tầm, chọn lọc các tư liệu có liên quan đến bài học

- Xử lí các tư liệu sưu tầm được : các tư liệu âm thanh, phim ảnh nên được gói trong một tập tin và đặt tên phù hợp

- Xây dựng kế hoạch thiết kế các slide một cách cụ thể (kịch bản)

- Tiến hành thiết kế, chạy thử từng slide và toàn bộ bài, sau đó điều chỉnh và hoàn thiện

- Ghi tệp tin vừa soạn lên CD hoặc USB sử dụng và lưu an toàn

2, Vận dụng trong bài giảng cụ thể :

Tiết 52 : Bài 50 : Hệ sinh thái

Kiểm tra bài cũ :

-GV : Trình chiếu câu hỏi gọi học sinh trả lời , H/S khác nhận xét bổ sung

GV đưa đáp án đúng

Sau khi kiểm tra bài cũ song vào bài mới GV trình chiếu hình vẽ yêu cầu H/S quan sát để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài trong thời gian nhất định H/S khác bổ sung Sau

đó GV đưa đáp án đúng về thành phần hệ sinh thái và khắc sâu mở rộng kiến thức bằng các ví dụ cụ thể

Slide2

-Tiếp tục cho H/S tìm hiểu mối liên hệ giữa các thành phần trong hệ sinh thái thông qua sơ đồ

Tìm hiểu về thành phần của hệ sinh thái hoàn chỉnh :

- Cho học sinh quan sát các hệ sinh thái điển hình trong tự nhiên GVnêu các thành phần và phân tích mối quan hệ giữa các thành phần trong hệ sinh thái thông qua việc trình chiếu từng Slide