Hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần đá núi nhỏ (NNC)

Các ch tiêu này có th thu th p t các thông tin bên trong hay bên ngoài h th ng thông tin k toán... ây c ng là quá trình đánh giá các trung tâm trách nhi m trong doanh nghi p... Thông tin

M C L C

Trang

M U - 1

CH NG 1: T NG QUAN V K TOÁN TRÁCH NHI M - 3

1.1Khái ni m và vai trò c a k toán qu n tr - 3

1.1.1 Khái ni m v k toán và k toán qu n tr - 3

1.1.2 Vai trò c a k toán qu n tr - 4

1.2Khái ni m và vai trò c a k toán trách nhi m - 5

1.2.1 Khái ni m v k toán trách nhi m và trung tâm trách nhi m - 5

1.2.1.1 Khái ni m v k toán trách nhi m - 5

1.2.1.2 Khái ni m các trung tâm trách nhi m - 6

1.2.2 Vai trò c a k toán trách nhi m - 7

1.2.2.1 K toán trách nhi m cung c p thông tin cho vi c th c hi n ch c n ng t ch c và đi u hành c a doanh nghi p -8

1.2.2.2 K toán trách nhi m cung c p thông tin cho vi c th c hi n ch c n ng ki m soát qu n lý và ki m soát tài chính c a doanh nghi p - 8

1.2.2.3 K toán trách nhi m khuy n khích nhà qu n lý h ng đ n m c tiêu chung c a t ch c - 8

1.2.3 N i dung c a k toán trách nhi m - 8

1.2.3.1 Phân c p qu n lý và xác đ nh các trung tâm trách nhi m -8

1.2.3.2 Xác đ nh các ch tiêu đánh giá k t qu và hi u qu c a các trung tâm trách nhi m - 10

a Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí - 11

b Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm doanh thu - 13

c Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm l i nhu n - 14

d Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm đ u t - 15

1.2.3.3 Xác đ nh các báo cáo k t qu , hi u qu c a trung tâm trách nhi m - 15

1.2.3.4 M t s n i dung liên quan đ n k toán trách nhi m - 15

1.3 B ng cân đ i các ch tiêu đo l ng và đánh giá thành qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p (The Balance Scorecard - BSC) - 17

1.3.1 Khái ni m b ng cân đ i các ch tiêu đo l ng và đánh giá thành qu (BSC) - 17

1.3.2 N i dung c n b n c a b ng cân đ i các ch tiêu (BSC) - 18

1.3.2.1 Thông tin v tài chính (Financial perspective) - 19

1.3.2.2 Thông tin v khách hàng (Customer perspective) - 19

1.3.2.3 Thông tin v chu trình kinh doanh n i b (Internal business process perspective) - 19

1.3.2.4 Thông tin v t ng tr ng và bài h c kinh nghi m (Learning and Growth perspective) -21

1.3.3 M i quan h gi a b ng cân đ i các ch tiêu đo l ng và đánh giá ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p (BSC) v i các trung tâm trách nhi m - 21

1.3.3.1 S phân c p qu n lý - 21

1.3.3.2 Quá trình đánh giá k t qu , hi u qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p - 22

1.3.3.3 B ng cân đ i các ch tiêu là m t báo cáo đánh giá các trung tâm trách nhi m - 25

1.3.4 Các đi m l u ý khi xây d ng b ng cân đ i các ch tiêu (BSC) - 27

K t lu n ch ng 1 - 29

CH NG 2: TH C TR NG H TH NG K TOÁN TRÁCH NHI M T I CÔNG TY C PH N Á NÚI NH - 30

2.1 Tình hình t ch c qu n lý s n xu t kinh doanh và t ch c công tác k toán t i công ty c ph n đá Núi Nh - 30

2.1.1 Tình hình t ch c qu n lý s n xu t kinh doanh t i công ty c ph n đá Núi Nh - 30

2.1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n - 30

2.1.1.2 Ch c n ng, nhi m v và ph ng h ng phát tri n - 32

2.1.1.3 Quy mô c a công ty c ph n đá Núi Nh - 32

2.1.1.4 T ch c b máy qu n lý - 33

2.1.1.5 Gi i thi u s n ph m và quy trình s n xu t - 37

2.1.1.6 M t s ch tiêu k t qu ho t đ ng kinh doanh - 38

2.1.1.7 Thu n l i, khó kh n và ph ng h ng phát tri n c a doanh nghi p - 39

2.1.2 Tình hình t ch c công tác k toán t i công ty c ph n đá Núi Nh - 40

2.1.2.1 Chính sách ch đ k toán áp d ng t i công ty c ph n đá Núi Nh - 40

2.1.2.3 T ch c b máy k toán c a công ty - 42

2.2 Th c tr ng h th ng k toán trách nhi m - 44

2.2.1 S phân c p qu n lý t i công ty - 46

2.2.2 Các ch tiêu đánh giá và báo cáo liên quan đ n các trung tâm - 46

2.2.2.1 Trung tâm chi phí - 46

2.2.2.2 Trung tâm doanh thu - 51

2.2.2.3 Trung tâm l i nhu n - 52

2.2.2.4 Báo cáo c a doanh nghi p - 52

2.3 ánh giá th c tr ng t ch c công tác k toán trách nhi m t i công ty - 54

2.3.1 Nh ng u đi m c a h th ng k toán trách nhi m - 54

2.3.2 Nh ng m t h n ch c a h th ng k toán trách nhi m - 54

K t lu n ch ng 2 - 57

CH NG 3: HOÀN THI N H TH NG K TOÁN TRÁCH NHI M T I CÔNG TY C PH N Á NÚI NH - 58

3.1 Các quan đi m hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m - 58

3.1.1 Phù h p mô hình t ch c qu n lý c a công ty - 58

3.1.2 Phù h p v i yêu c u và trình đ qu n lý c a công ty - 58

3.1.3 Tính phù h p và hài hòa gi a chi phí và l i ích - 59

3.1.4 m b o phù h p c ch qu n lý c a n n kinh t Vi t Nam - 59

3.1.5 m b o phù h p v i quá trình toàn c u hóa - 59

3.2 Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i công ty c ph n đá Núi Nh - 60

3.2.1 T ch c l i s phân c p qu n lý t i công ty c ph n đá Núi Nh - 60

3.2.2 T ch c l i các trung tâm trách nhi m t i công ty c ph n đá Núi Nh - 62

3.2.3 Hoàn thi n các ch tiêu đánh giá k t qu ho t đ ng kinh doanh c a t ng b ph n t i công ty c ph n đá Núi Nh - 64

3.2.4 Hoàn thi n các báo cáo trách nhi m - 65

3.2.4.1 Thi t k các báo cáo d toán t ng trung tâm - 65

3.2.4.2 Báo cáo th c hi n các trung tâm trách nhi m - 69

3.2.5 ng d ng ph ng pháp đánh giá b ng cân đ i các ch tiêu - 75

3.2.5.1 Thông tin v tài chính (Financial perspective) - 78

3.2.5.2 Thông tin v khách hàng (Customer perspective) - 81

3.2.5.3 Thông tin v quá trình kinh doanh n i b (Internal business process perspective) - 81

3.2.5.4 Thông tin v kinh nghi m và t ng tr ng (Learning and Growth perspective)82 3.2.6 Hoàn thi n ph ng pháp h ch toán k toán - 83

3.2.7 Hoàn thi n ch đ k toán cho ngành khai thác và ch bi n đá - 83

3.2.8 Nh ng gi i pháp khác - 85

K t lu n ch ng 3 - 86

K t lu n chung - 87

Tài li u tham kh o

Ph l c

Danh m c vi t t t

BC: Báo cáo

BCTC: Báo cáo tài chính

BSC: Balance Scorecard: B ng cân đ i các ch tiêu CN: Chi nhánh

Danh m c các hình v :

Trang

Hình 1.1 – S đ liên k t các thông tin - 18

Hình 1.2 – Mô hình chu i giá tr kinh doanh n i b - 20

Hình 1.3 – S phân ph i b ng cân đ i các ch tiêu d a trên các m c tiêu chi n l c 22 Hình 1.4 – H th ng qu n tr chi n l c c a b ng cân đ i các ch tiêu - BSC - 24

Hình 1.5 – S đ chi n l c và báo cáo c a b ng cân đ i các ch tiêu - 26

Hình 2.6 – Toàn c nh công ty - 32

Hình 2.7 – S n ph m công ty - 37

Hình 2.8– B ng tính - 49

Hình 3.9 – B ng tính - 64

Danh m c s đ :

S đ 2.1 – T ch c b máy ho t đ ng - 34

S đ 2.2 – Quy trình s n xu t - 37

S đ 2.3 – Hình th c s nh t ký chung t i công ty - 41

S đ 2.4 – S đ nh p li u trong ph n m m k toán - 42

S đ 2.5 – S đ t ch c b máy k toán - 42

S đ 2.6 – S đ các trung tâm trách nhi m t i công ty - 45

S đ 2.7 – S đ các trung tâm chí phí giá thành t i công ty - 48

S đ 2.8 – S đ các trung tâm chi phí kinh doanh t i công ty - 50

S đ 2.9 – S đ các quy trình s n xu t t i công ty - 52

S đ 3.10 – T ch c phân quy n t i công ty - 61

S đ 3.11 – T ch c các trung tâm trách nhi m t i công ty - 63

S đ 3.12 – Phát th o b ng cân đ i các ch tiêu - 77

S đ 3.13 – Chi phí s n xu t kinh doanh nh h ng đ n EVA - 79

v n Nó giúp doanh nghi p đ m b o m i s vi c, nghi p v phát sinh c n ph i có

ng i gánh vác trách nhi m, có đ c ch đ th ng ph t phân minh đ doanh nghi p phát tri n h n

M c dù, k toán trách nhi m đ c nghiên c u và gi ng d y t i các tr ng i

h c Vi t Nam vào gi a nh ng n m 90 c a th k 20, tuy nhiên m c đ v n d ng k toán trách nhi m vào th c ti n t ch c và đi u hành các doanh nghi p còn h n ch ,

ch a đ c h th ng hóa

Công ty c ph n đá Núi Nh , là m t công ty thành viên c a T ng công ty s n

xu t và kinh doanh v t li u xây d ng Bình D ng, ký hi u vi t t t M&C đã nh n th y

t m quan tr ng c a h th ng k toán trách nhi m Vì th n m 2008 công ty đã b t đ u xây d ng cho đ n v m t h th ng k toán trách nhi m Tuy nhiên qua kh o sát th c t

t i công ty, tôi nh n th y r ng h th ng này v n còn m t s nh c đi m c n đi u

ch nh Nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a công ty c ph n đá Núi

Nh , tôi nghiên c u đ tài “Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i Công ty C

ph n đá Núi Nh ”

2 M c tiêu nghiên c u c a đ tài

H th ng hoá các lý lu n liên quan đ n k toán trách nhi m và b ng cân đ i các

ch tiêu (BSC)

ánh giá th c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i công ty c ph n đá Núi

Nh

Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i công ty c ph n đá Núi Nh

Xây d ng b ng cân đ i các ch tiêu t i công ty c ph n đá Núi Nh

3 i t ng và ph m vi nghiên c u – đi m m i c a đ tài

Ch ng I: T ng quan v k toán trách nhi m

Ch ng II: Th c tr ng h th ng k toán trách nhi m t i công ty c ph n đá Núi Nh

Ch ng III: Hoàn thi n h th ng k toán trách nhi m t i công ty c ph n đá Núi Nh

N m 1941, Vi n k toán công ch ng Hoa K (AICPA) đã đ nh ngh a: “K toán

là m t ngh thu t dùng đ ghi chép, phân lo i và t ng h p theo ph ng pháp riêng

d i hình th c ti n t v các nghi p v , các s ki n liên quan đ n tài chính và gi i trình k t qu c a vi c ghi chép này” (Ngu n: K toán qu n tr áp d ng cho các doanh nghi p Vi t Nam)

n n m 1996, H i k toán Hoa K (AAA) l i có các khái ni m nh sau: “K toán là m t quá trình nh n di n, t ng h p, đo l ng và truy n đ t thông tin kinh t đ giúp ng i s d ng thông tin đó đánh giá và ra quy t đ nh” (Ngu n: H ng d n t

ch c k toán qu n tr trong các doanh nghi p Vi t Nam, n m 1998)[1]

T i Vi t Nam, n m 2003 Nhà n c ban hành Lu t k toán s 03/2003/QH11 kho n 1 đi u 4 ghi: “K toán là vi c thu th p, x lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính d i hình th c giá tr , hi n v t và th i gian lao đ ng”

Phân tích v đ nh ngh a k toán tr c kia và hi n nay có ba đi m khác bi t sau

Th nh t, công vi c c a k toán đ c hi u r ng h n là không ch ghi chép, phân lo i

mà còn x lý và phân tích Th hai là hình th c bi u hi n không ch là giá tr ti n t

mà còn là thông tin kinh t c th là b ng hi n v t, th i gian lao đ ng, giá tr Cu i cùng là công vi c k toán không ch gi i trình k t qu ghi chép mà còn cung c p thông tin cho ng i s d ng ra quy t đ nh

Tóm l i, k toán là m t môn khoa h c, là quá trình thu th p, x lý và cung c p các thông tin kinh t h u ích cho ng i s d ng nó Tu theo đ i t ng s d ng và các yêu c u thông tin kinh t , k toán s th c hi n đáp ng cho các m c đích t ng ng

1.1.1.2 Khái ni m k toán qu n tr :

4

Theo Lu t k toán Vi t Nam “K toán qu n tr là vi c thu th p, x lý, t ng h p

và cung c p thông tin kinh t , tài chính theo yêu c u qu n tr và quy t đ nh tài chính trong n i b đ n v k toán”

Theo đ nh ngh a c a Hi p h i k toán vi n qu n tr Hoa K : “K toán qu n tr là quá trình nh n di n, đo l ng, t ng h p, phân tích, so n th o, di n gi i và truy n đ t thông tin đ c nhà qu n tr s d ng đ thi t l p k ho ch, đánh giá và ki m tra trong

ho t đ ng đã và đang đ c th c hi n đ giúp nhà qu n tr có th k p th i đi u ch nh và

t ch c l i ho t đ ng c a doanh nghi p

Vai trò c a k toán qu n tr ph c v ch c n ng ki m soát là cung c p thông tin v tình hình th c t , thông tin chênh l ch gi a th c t v i d toán c a t ng b ph n trong doanh nghi p, giúp cho nhà qu n tr ki m soát đ c vi c th c hi n các ch tiêu d toán

và đ a ra các bi n pháp nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng trong t ng lai

Vai trò c a k toán qu n tr ph c v ch c n ng ra quy t đ nh là thu th p, x lý và cung c p thông tin liên quan đ n các ph ng án kinh doanh nh m giúp cho nhà qu n

tr l a ch n đ c các ph ng án t i u i v i các quy t đ nh có tính chi n l c, thông tin do k toán qu n tr cung c p ph i h tr cho nhà qu n tr xác đ nh các m c tiêu đó có th th c hi n đ c trên th c t hay không i v i các quy t đ nh tác

nghi p, k toán qu n tr cung c p nh ng thông tin đ giúp ích nhà qu n tr ra quy t

đ nh v s d ng các ngu n l c c a các t ch c và giám sát các ngu n l c đó đã và đang đ c s d ng nh th nào

Vai trò c a k toán qu n tr đ c th hi n khác nhau m i c p đ qu n tr trong t ch c:

c p đ qu n tr c p c s , k toán qu n tr cung c p thông tin ph c v cho nhà

qu n tr c p c s ki m soát và c i ti n ho t đ ng t i b ph n do h qu n lý

c p đ qu n lý c p trung gian, k toán qu n tr cung c p thông tin cho nhà

qu n tr c p trung gian giám sát và đ a ra quy t đ nh v các ngu n l c nguyên v t li u,

v n đ u t , s n ph m, d ch v và khách hàng

c p đ qu n tr c p cao, k toán qu n tr cung c p thông tin đã đ c t ng h p

t các nghi p v , s ki n đã x y ra theo t ng ng i đi u hành, t ng khách hàng và

t ng b ph n ph c v cho nhà qu n tr c p cao đ h tr cho h đ a ra các quy t đ nh trong ng n h n và dài h n

1.2 Khái ni m và vai trò c a k toán trách nhi m:

1.2.1 Khái ni m k toán trách nhi m và các trung tâm k toán trách nhi m:

1.2.1.1 Khái ni m v k toán trách nhi m:

Theo James R Martin, “K toán trách nhi m là m t h th ng cung c p các thông tin v k t qu và hi u qu ho t đ ng c a các b ph n bên trong m t doanh nghi p; là công c đo l ng; đánh giá ho t đ ng c a các b ph n có liên quan đ n ho t đ ng đ u

t , doanh thu, chi phí và l i nhu n mà m i b ph n có quy n ki m soát và ch u trách nhi m t ng ng.”…

K toán trách nhi m bao g m ba thành t chính là con ng i, trách nhi m (hay

s phân quy n) và các quy trình hay h th ng g n li n v i các ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a m t doanh nghi p S v n hành c a ba thành t này t o ra k t qu c a k toán trách nhi m: thông qua qu n tr Nh v y, k toán trách nhi m có th đ c di n

gi i trên ba m t sau:

- K toán trách nhi m là m t b ph n c u thành k toán qu n tr thông qua s phân quy n theo c c u t ch c c a doanh nghi p S phân quy n này g n ch t v i trách nhi m c a t ng cá nhân, t ng b ph n trong t ch c theo nh ng quy trình nghi p v c th

6

- K toán trách nhi m là m t h th ng cung c p thông tin đánh giá k t qu ho t

đ ng c a t ng cá nhân, t ng b ph n trong doanh nghi p và c a toàn th doanh nghi p nh m t i đa hóa k t qu ho t đ ng kinh doanh ho c t i u hóa các quy trình nghi p v và ho t đ ng s n xu t kinh doanh

- K toán trách nhi m là m t h th ng trách nhi m đ c thi t k phù h p theo

t ng c c u t ch c ng v i đ c đi m kinh doanh c a doanh nghi p, môi tr ng

t ch c ho t đ ng, m c tiêu, s m nh và các thang giá tr c a t ch c

1.2.1.2 Khái ni m các trung tâm trách nhi m:

- Trung tâm chi phí

Trung tâm chi phí là m t b ph n mà các nhà qu n tr c a nó ch có quy n ra quy t đ nh đ i v i chi phí phát sinh trong b ph n đó

Thành qu c a các trung tâm chi phí th ng đ c đánh giá b ng vi c so sánh chi phí th c t v i chi phí d toán và phân tích các chênh l ch phát sinh

- Trung tâm doanh thu

Trung tâm doanh thu là m t b ph n mà các nhà qu n tr c a nó ch đ c quy n

ra quy t đ nh đ i v i doanh thu phát sinh trong b ph n đó

Thành qu c a các trung tâm doanh thu th ng đ c đánh giá b ng vi c so sánh doanh thu th c t v i doanh thu d toán và phân tích các chênh l ch phát sinh

- Trung tâm l i nhu n

Trung tâm l i nhu n là m t b ph n mà các nhà qu n tr c a nó ch đ c quy n

ra quy t đ nh đ i v i l i nhu n đ t đ c trong b ph n đó

Do l i nhu n b ng doanh thu tr chi phí, nên các nhà qu n tr c a các trung tâm

l i nhu n có trách nhi m c doanh thu và chi phí phát sinh b ph n đó

Thành qu c a các trung tâm l i nhu n th ng đ c đánh giá b ng vi c so sánh các d li u trên báo cáo k t qu kinh doanh d toán t ng th và d toán linh ho t

- Trung tâm đ u t

Trung tâm đ u t là m t b ph n mà các nhà qu n tr c a nó đ c quy n ra quy t

đ nh đ i v i l i nhu n và v n đ u t c a đ n v đó

Thành qu c a các trung tâm đ u t th ng đ c đánh giá b ng vi c s d ng các

th c đo:

- T l hoàn v n đ u t (ROI)

- L i nhu n còn l i (RI)

C c u t ch c và đánh giá thành qu :

C c u t ch c c a m t công ty cho th y quy n h n c a các nhà qu n tr công

ty đó, nó ph n ánh sinh đ ng c p b c trách nhi m đ i v i m c đích ki m soát thành

qu qu n lý c a m t t ch c

Trong h th ng k toán trách nhi m, m t m ng l i thông tin đ c thi t l p trong

m t t ch c thu th p và báo cáo các thông tin v ho t đ ng c a t ng trung tâm trách nhi m H th ng k toán trách nhi m đ c s d ng đ l p các d toán theo t ng trung tâm trách nhi m và các báo cáo v k t qu th c hi n theo t ng trung tâm trách nhi m Các báo cáo này đ c thi t k đ đáp ng nhu c u thông tin riêng bi t c a t ng nhà

qu n tr

1.2.2 Vai trò c a k toán trách nhi m:

1.2.2.1 K toán trách nhi m cung c p thông tin cho vi c th c hi n ch c n ng t

ch c và đi u hành doanh nghi p:

K toán trách nhi m xác đ nh các trung tâm trách nhi m, qua đó nhà qu n lý có

th h th ng hóa các công vi c c a t ng trung tâm mà thi t l p các ch tiêu đánh giá

K toán trách nhi m giúp nhà qu n tr đánh giá và đi u ch nh các b ph n cho thích

h p

1.2.2.2 K toán trách nhi m cung c p thông tin cho vi c th c hi n ch c n ng

ki m soát tài chính và ki m soát qu n lý:

K toán trách nhi m giúp nhà qu n lý l p báo cáo trách nhi m c a t ng b ph n, thông qua báo cáo k toán trách nhi m, mà nhà qu n lý có th phân tích đánh giá chi phí đã chi, doanh thu và l i nhu n th c hi n c a b ph n ánh giá trách nhi m c a

m i b ph n trong t ch c, trên c s đó đ a ra các quy t đ nh ph c v quá trình t

ch c và đi u hành Báo cáo k toán trách nhi m ph n h i cho ng i qu n lý bi t k

ho ch th c hi n c a b ph n Báo cáo k toán trách nhi m ph n h i cho ng i qu n lý

bi t k ho ch th c hi n ra sao, nh n di n các v n đ h n ch đ có s đi u ch nh các

8

chi n l c m c tiêu sao cho k t qu kinh doanh là t t nh t ây là ngu n thông tin đ nhà qu n lý nâng cao hi u su t s d ng v n, t ng doanh thu, gi m chi phí m t cách

h p lý, t i đa hóa l i nhu n

1.2.2.3 K toán trách nhi m khuy n khích nhà qu n lý h ng đ n m c tiêu chung

b n c a toàn công ty

1.2.3 N i dung c a k toán trách nhi m:

1.2.3.1 Phân c p qu n lý và xác đ nh các trung tâm trách nhi m:

K toán trách nhi m là công vi c không th tách r i các trung tâm trách nhi m Các trung tâm này đ c hình thành thông qua vi c phân c p qu n lý

a Phân c p qu n lý (Decentralizing):

Phân c p qu n lý là vi c ng i qu n lý giao quy n ra quy t đ nh cho c p qu n lý

th p h n trong quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p Và c p d i đó ch ra quy t đ nh trong ph m vi trách nhi m c a mình Tùy theo t ng doanh nghi p, m c đ phân chia

có th khác nhau, g m nhi u c p đ hay ch m t c p và vi c giao quy n quy t đ nh có

th nhi u hay ít

M i c p đ s có ng i qu n lý riêng và có th thu c m t trong các trung tâm t

th p lên cao nh : trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm l i nhu n và trung tâm đ u t Ng i qu n lý s đi u ph i các ngu n l c và ho t đ ng trong trung tâm mình đ th c hi n các ch tiêu do c p trên giao

Khi ti n hành phân c p qu n lý, n u doanh nghi p chia ra quá nhi u c p thì s có

th d n đ n b máy t ch c c ng k nh, ho c n u t p trung quá nhi u quy n quy t đ nh

Ngu n thông tin đ c cung c p đ y đ và k p th i h n

Khuy n khích nhân viên n l c v i trách nhi m đ c giao h n

Nhà qu n lý có th đánh giá nhân viên t t và đào t o l p qu n lý m i

Phân c p qu n lý cho vi c ra quy t đ nh đ c t t h n

c Khuy t đi m phân c p qu n lý:

Bên c nh nh ng u đi m c a vi c phân c p qu n lý c ng t n t i nh ng khó kh n

nh sau:

- Vi c phân c p càng nhi u thì càng khó có th ki m soát đ c Th m chí n u

ki m soát không t t, phân c p trách nhi m có th d n đ n tuân th sai l ch các m c tiêu chung c a toàn doanh nghi p Do các giám đ c trung tâm trách nhi m ch t p trung vào l i ích c a đ n v , không xem xét quy t đ nh đó có

nh h ng đ n doanh nghi p nh th nào, làm l ch m c tiêu chung c a doanh nghi p

- Doanh nghi p ph i xác đ nh khi nào c n phân chia các c p b c, và m c đ phân quy n nh th nào là h p lý, thích h p Vi c đó còn tùy thu c vào chi n

l c chung c a doanh nghi p Ví d : doanh nghi p có chi n l c thành l p các đ n v kinh doanh chi n l c thì ph i xem xét b trí các ngu n l c thích

h p, phân chia các khu v c đ a lý, đ a ra các ch tiêu đ nh m c đ doanh nghi p có th qu n lý

d Xác đ nh các trung tâm trách nhi m:

Trong k toán qu n tr , trung tâm trách nhi m đ c phân lo i theo ch c n ng tài chính ó chính là trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm l i nhu n và trung tâm đ u t Nh ph n trên có đ c p, khi phân c p qu n lý, k toán s xác đ nh các c p thu c v m t trong các trung tâm trách nhi m đ theo dõi báo cáo M i trung tâm có th là m t ph n hay toàn b trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm

l i nhu n, hay trung tâm đ u t

- Trung tâm chi phí

- Trung tâm doanh thu

- Trung tâm l i nhu n

- Trung tâm đ u t

th c hi n các nhi m v đ ra, có th là s tuy t đ i hay s t ng đ i Ví d nh nhà

qu n lý đ t ra doanh thu c n đ t đ c cho trung tâm doanh thu, m c t l hoàn v n

c a trung tâm l i nhu n, m c th c hi n th c t so v i k ho ch c a m i b ph n

i v i các ch tiêu hi u qu , là t l so sánh gi a t ng đ u ra và t ng đ u vào

c a m t trung tâm trách nhi m Nó cho th y k t qu th c t đ t đ c so v i các ngu n

l c đ c s d ng đ t o ra k t qu đó t c trung bình k t qu mang l i trên m i đ n v

đ u vào Ví d nh ch tiêu l i nhu n trên v n, trên tài s n Ng c l i, t l so sánh

đ u vào và đ u ra cho ta trung bình s l ng đ u vào tiêu hao cho m i đ n v đ u ra

nh t l chi phí trên m i s n ph m làm đ c, chi phí v n

Vi c đánh giá thành qu c a các trung tâm c n thông qua hai b c c th : (1) tìm

ra các tiêu chí đánh giá, (2) đ t ra các ch tiêu đo l ng cho các tiêu chí đó

(1) Tìm ra các tiêu chí đánh giá ch y u d a trên các m c tiêu c a doanh nghi p

Sau khi xác đ nh đ c các trung tâm trách nhi m, nhà qu n lý c n xác đ nh tiêu chí d a vào m c tiêu chi n l c chung c a doanh nghi p M c tiêu tìm ra các tiêu chí

ch y u là nh m có th l a ch n thông tin thích h p, xác đ nh nh ng gì c n thi t và không c n thi t đ đánh giá trách nhi m Các tiêu chí đánh giá ch y u d a trên r i ro các ho t đ ng mà ng i qu n lý không ki m soát đ c L y ví d nh nhà qu n lý

mu n bi t đ c các nguyên li u, s n ph m h hao, kh n ng giao hàng đúng lúc, hi u

qu c a chi phí qu ng cáo

Các tiêu chí đ c xác đ nh c th cho các trung tâm trách nhi m Tuy nhiên, khi đánh giá k t qu và hi u qu c a nhân viên (Performance Measure), n m lo i tiêu chí sau đây th ng đ c xem xét đ đánh giá

Nhóm tiêu chí liên quan đ n ch t l ng: là ch tiêu cho th y m i liên h đ n ch t

l ng s n ph m d ch v v i s th a mãn c a khách hàng, ho c liên quan ch t l ng

c a đ u vào nh kh n ng c i thi n các khuy t đi m s n ph m, các đ nh m c hao

h t,

Nhóm tiêu chí liên quan đ n v trí c a s n ph m trên th tr ng: đó là kh n ng

c nh tranh gi a các doanh nghi p Tiêu chí này xác đ nh chi n l c s n ph m c nh tranh trên th tr ng nh là các lo i s n ph m m i, các ng d ng công ngh m i, các dòng s n ph m đ u tiên đ c i t o kinh doanh

Nhóm tiêu chí có liên quan đ n tính linh ho t: là kh n ng ph n ng nhanh đ t n

d ng các c h i kinh doanh m i, hay thích ng v i s thay đ i c a th tr ng nh th i gian đ a s n ph m ra th tr ng, k ho ch th i gian s n xu t, th i gian giao hàng s m Nhóm tiêu chí có liên quan đ n hi u qu s n xu t nh ch tiêu đ u ra, chi phí, giá

tr hàng t n kho, chi phí b o trì s a ch a, chu k s n xu t

Nhóm tiêu chí có liên quan đ n giá tr c a doanh nghi p Th ng nó là uy tín, danh ti ng c a doanh nghi p, giá tr t o ra đ c t s n ph m, ch tiêu l i nhu n hay giá th tr ng c a các c phi u

(2) t ra các ch tiêu đo l ng cho các tiêu chí ch y u

T ng ng v i các tiêu chí đánh giá, m t ho c m t s tiêu chí ph i đ c đ a ra cho m i ch tiêu đó Các ch tiêu cho phép xác đ nh s bi n thiên, chênh l ch khi đánh giá

Ng i ta có th k t h p c ch tiêu tài chính và ch tiêu phi tài chính đ đánh giá Các ch tiêu này có th thu th p t các thông tin bên trong hay bên ngoài h th ng thông tin k toán ôi khi, thông tin k toán c n đ c t ch c, s p x p l i đ đ a ra các ch tiêu đánh giá phù h p v i yêu c u ki m soát c a đ n v Ví d nh đ i v i bi n

s v s th a mãn c a khách hàng, ng i ta có th kh o sát khách hàng qua ph ng

th c tr l i ph ng v n tr c ti p ho c đánh giá trên s l ng khách hàng phàn nàn hay

s l n giao hàng đúng h n,

a Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm chi phí:

Khi đánh giá thành qu trung tâm chi phí c n phân bi t hai d ng trung tâm chi phí:

(1) Trung tâm chi phí đ nh m c: u ra tuy không th hi n b ng hình thái ti n t

nh ng v n có th xác đ nh và l ng hóa đ c d a trên c s đã bi t phí t n đ u vào

c n thi t đ t o ra đ u ra

Ví d , nh phân x ng s n xu t có th c tính đ c chi phí t o ra m t đ n v

s n ph m thông qua đ nh m c tiêu hao nguyên v t li u, chi phí nhân công tr c ti p và chi phí s n xu t chung

12

Vì th , v m t k t qu , thành qu qu n lý c a trung tâm này đ c đánh giá thông qua m c đ hoàn thành k ho ch s n xu t trên c s b o đ m đúng th i h n, đúng tiêu chu n k thu t s n xu t

V m t hi u qu , thành qu qu n lý trung tâm này đ c đo l ng trên c s so sánh gi a chi phí s n xu t th c t và chi phí đ nh m c Trên c s tính toán sai bi t chi phí, phân tích nh h ng c a các nhân t gây ra sai bi t đ xác đ nh nguyên nhân tác

đ ng đ n tình hình th c hi n đ nh m c chi phí

(2) Trung tâm chi phí d toán: u ra c a các trung tâm này không th l ng hóa

b ng ti n, đ ng th i m i quan h gi a đ u ra và đ u vào trung tâm này là không ch t

ch , không th so sánh đ c

Các ch tiêu đánh giá thành qu bao g m ch tiêu k t qu và ch tiêu hi u qu :

Ch tiêu k t qu trung tâm chi phí g m:

- Chi phí nguyên v t li u tr c ti p

- Chi phí nhân công tr c ti p

- Chi phí s n xu t chung

- Chi phí giá thành s n ph m,

Ch tiêu hi u qu trung tâm chi phí g m:

- Vi c th c hi n đ nh m c tiêu hao nguyên v t li u

- N ng su t lao đ ng c a m i công nhân

- Công su t máy móc

- Chi phí kh u hao tài s n c đ nh tính trên m i s n ph m,

* Ch tiêu M c chênh l ch chi phí:

Sai bi t chi phí = Chi phí th c t - Chi phí đ nh m c

Trong đó:

Bi n đ ng v l ng = (L ng th c t - L ng d toán) * Giá d toán

Bi n đ ng v giá =(Giá th c t - Giá d toán) * L ng th c t

Các ch tiêu này giúp đánh giá:

+ Kh n ng ki m soát chi phí trong m i quan h v i doanh thu c tính

+ M c đ hoàn thành đ nh m c hay d toán chi phí

+ S l ng và ch t l ng s n ph m, d ch v t o ra so v i m c chi phí b ra + Kh n ng ki m soát các nhân t làm t ng chi phí

Yêu c u thông tin:

Các báo cáo ph i cung c p thông tin k p th i, đ y đ , chính xác ph c v vi c đánh giá trách nhi m qu n lý và s d ng chi phí t i các b ph n, đ n v phát sinh chi phí trên c s đ m b o nguyên t c có th ki m soát đ c c a ng i qu n lý b ph n, qua đó c ng giúp nhà qu n lý ti t ki m và s d ng hi u qu chi phí b ph n c a mình Thông tin này c n bao g m:

+ S li u v chi phí th c t phát sinh

+ Nguyên nhân t o ra s bi n đ ng chi phí t ng b ph n

+ Gi i thích s chênh l ch gi a chi phí th c t và chi phí d toán t ng b ph n

v các n i dung chi phí s n xu t, giá thành s n ph m, chi phí bán hàng và chi phí qu n lý doanh nghi p

b Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm doanh thu:

V m t k t qu : c đánh giá thông qua tình hình th c hi n d toán tiêu th , trên d li u đó phân tích chênh l ch doanh thu do nh h ng b i các nhân t liên quan

nh đ n giá, s l ng s n ph m tiêu th và k t c u s n ph m tiêu th

Ch tiêu đánh giá k t qu trung tâm doanh thu g m:

- S n l ng s n ph m tiêu th trong k

- Doanh thu bán hàng th c hi n trong k

- Doanh thu bán hàng trong k so v i ch tiêu k ho ch đ ra,…

Yêu c u thông tin:

K toán trách nhi m các trung tâm doanh thu ph i đ m b o các yêu c u thông tin sau đây:

M c chênh l ch doanh thu = Doanh thu th c t - Doanh thu d toán

14

Thông tin v doanh thu th c t so v i d toán t ng b ph n

Thông tin v s bi n đ ng doanh thu các b ph n và các y u t nh h ng đ n doanh thu,…

V m t hi u qu : Do đ u ra c a các trung tâm doanh thu đ c l ng hóa b ng

ti n, nh ng đ u vào thì không Vì nhà qu n tr trung tâm doanh thu không ch u trách nhi m v giá thành hay giá v n s n ph m hàng hóa, trong khi đó chi phí phát sinh t i trung tâm doanh thu không th so sánh đ c v i doanh thu c a trung tâm Vì th đ đánh giá đ c hi u qu c a trung tâm này hay đánh giá thành qu qu n lý c a các nhà

qu n tr t i trung tâm doanh thu thì chúng ta ph i xét đ n tình hình th c hi n d toán

c a trung tâm này trên c s so sánh chi phí ho t đ ng th c t so v i chi phí d toán

đã l p

c Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm l i nhu n:

V m t k t qu : đ c đánh giá thông qua tình hình th c hi n d toán l i nhu n,

so sánh l i nhu n đ t đ c th c t so v i l i nhu n c tính theo d toán Qua đó, phân tích kho n chênh l ch l i nhu n do nh h ng b i các nhân t có liên quan:

Ch tiêu đánh giá k t qu trung tâm l i nhu n:

- L i nhu n đ t đ c trong k

- L i nhu n tính trên đ n v s n ph m

- L i nhu n ho t đ ng t ng trung tâm,…

V m t hi u qu : Do có th l ng hóa đ c b ng ti n c đ u ra và đ u vào, nên

hi u qu ho t đ ng c a trung tâm l i nhu n có th đo l ng b ng các ch tiêu: T su t

l i nhu n trên doanh thu; t su t doanh thu trên chi phí; hay các ch tiêu b ng s tuy t

đ i: s d đ m phí b ph n; s d b ph n ki m soát đ c; s d b ph n; l i nhu n

tr c thu ,…

Các ch tiêu đánh giá hi u qu trung tâm l i nhu n:

M c chênh l ch l i nhu n = L i nhu n th c t - L i nhu n d toán

+ M c đ hoàn thành k ho ch l i nhu n

+ M c đ gia t ng l i nhu n

+ T su t l i nhu n trên doanh thu

Yêu c u thông tin:

+ K toán trách nhi m trung tâm l i nhu n ph i đ m b o các yêu c u thông tin sau đây:

+ Thông tin v l i nhu n th c t so v i k ho ch t t c các b ph n, đ n v , chi nhánh, xí nghi p,…

+ S li u v doanh thu, chi phí các b ph n t ng ng

+ Thông tin v s bi n đ ng c a l i nhu n các b ph n, đ n v qua các y u t doanh thu, chi phí, t ng y u t chi phí và giá thành s n ph m,…

d Ch tiêu đánh giá thành qu c a trung tâm đ u t :

V m t k t qu , k toán trách nhi m s d ng các ch tiêu t ng t các ch tiêu đánh giá trung tâm l i nhu n

Các ch tiêu đánh giá k t qu trung tâm đ u t :

L i nhu n đ t đ c c a t ng h p đ ng, t ng d án, t ng k …

V m t hi u qu , k toán trách nhi m s d ng các ch tiêu nh ROI, RI, EVA 1.2.3.3 Xác đ nh các báo cáo k t qu và hi u qu ho t đ ng c a các trung tâm trách nhi m

K t qu và hi u qu ho t đ ng c a m i trung tâm trách nhi m đ c t ng h p trên các báo cáo Báo cáo trình bày m t cách h th ng các ch tiêu d toán và th c t c a

m i trung tâm Nh trung tâm chi phí t p trung các chi phí th c t phát sinh và chi phí

d toán, trung tâm doanh thu ph n ánh tình hình kinh doanh so v i các ch tiêu doanh

s đ ra

1.2.3.4 M t s n i dung k toán liên quan đ n k toán trách nhi m:

Song song v i quá trình xác đ nh các trung tâm trách nhi m, ch tiêu đánh giá k t

qu và hi u qu c a các trung tâm và l p nên h th ng báo cáo, k toán trách nhi m còn k t h p v i m t s công vi c khác đ đánh giá các trung tâm Các công vi c có liên quan là c s phân tích, đánh giá các trung tâm m t cách chính xác h n ó là m t

s n i dung sau đây:

16

H th ng d toán cho các trung tâm trách nhi m: Khi xây d ng các m c tiêu

chi n l c cho doanh nghi p, d toán t ng h p đ c đ ra đ hoàn thành m c tiêu đó

ng th i d toán này còn đ c phân chia nh thành các d toán c a các b ph n

Vi c phân chia này s giúp cho m i nhà qu n lý bi t rõ đ c các ch tiêu và ph n vi c

c a mình c n hoàn thành D a vào h th ng d toán, k toán trách nhi m có th đánh giá đ c kh n ng qu n lý và hoàn thành các công vi c c a các b ph n Ngoài ra, thông tin d toán có th d báo tr c m t s v n đ có th phát sinh, t đó ban qu n tr

đ a ra m t s gi i pháp nh m đ m b o tính kh thi c a d toán

nh giá s n ph m chuy n giao: do giá chuy n giao s n ph m trong n i b nh

h ng đ n vi c đánh giá k t qu c a các trung tâm trách nhi m giao và nh n s n ph m

và d ch v l n nhau, nên vi c xác đ nh đúng giá chuy n giao n i b là m t yêu c u khách quan đ đánh giá k t qu ho t đ ng c a các trung tâm trách nhi m Khi đ nh giá

s n ph m chuy n nh ng, ng i l p giá ph i đ m b o: l i ích chung c a toàn doanh nghi p, bù đ p chi phí th c hi n s n ph m c a b ph n chuy n nh ng, kích thích các

b ph n ph n đ u ti t ki m chi phí và t ng c ng trách nhi m v i m c tiêu chung c a toàn doanh nghi p Có ba c s đ xác đ nh giá chuy n giao n i b đó là: d a vào chi phí s n xu t, d a vào giá th a thu n và d a vào giá th tr ng Tuy nhiên, đ đánh giá đúng đ n k t qu ho t đ ng c a các b ph n, chúng ta xác đ nh giá chuy n giao n i b

là giá th a thu n d a trên giá th tr ng c nh tranh có s đi u ch nh cho nh ng kho n chi phí không phát sinh do đ c chuy n giao n i b

Phân b chi phí cho các trung tâm trách nhi m: chi phí phát sinh tr c ti p t i

trung tâm đ c đ a tr c ti p vào tính k t qu , nh ng chi phí gián ti p có liên quan đ n nhi u trung tâm thì k toán c n phân b K toán c n l a ch n tiêu th c phân b h p lý

đ đánh giá đúng k t qu và hi u qu c a các trung tâm, đây c ng là m c đích c a vi c

ki m soát trung tâm ti t ki m chi phí, làm vi c hi u qu h n

Phân tích bi n đ ng chi phí: Chi phí là m t trong nh ng v n đ đ c các nhà

qu n lý đ c bi t quan tâm có th đ t đ c m c l i nhu n cao, doanh nghi p c n

ph i c g ng t ng doanh thu và gi m chi phí t ng doanh thu, doanh nghi p ph i

t ng s l ng s n ph m bán ra hay gia t ng đ n giá s n ph m bình quân C hai s c

g ng này đ u ph thu c vào nhi u nhân t khách quan nh quan h cung c u c a lo i

s n ph m đang kinh doanh, m t b ng giá c , tình tr ng c nh tranh… Vì v y ngoài

nh ng c g ng trên các nhà qu n tr th ng t p trung các bi n pháp vào vi c h th p các lo i chi phí vì đi u đó ph thu c vào nh ng nhân t ch quan nhi u h n

Phân tích bi n đ ng chi phí là t p trung nghiên c u nh ng v n đ c b n liên quan đ n vi c ki m tra, đánh giá tình hình qu n lý s d ng các lo i chi phí trong quá trình s n xu t kinh doanh

Nh đã bi t, theo cách thông th ng nh t, ng i ta phân chi phí thành nh ng lo i sau:

- Chi phí s n xu t bao g m:

+ Chi phí nguyên v t li u tr c ti p + Chi phí nhân công tr c ti p + Chi phí s n xu t chung

- Chi phí ngoài s n xu t

+ Chi phí bán hàng + Chi phí qu n lý doanh nghi p

M i liên h chi phí – kh i l ng – l i nhu n (CVP): ây là vi c tính ra s d

đ m phí, t l s d đ m phí, đòn b y kinh t và nó ch có ý ngh a đ i v i các trung tâm l i nhu n cùng c p Thông qua vi c tính toán các ch tiêu v s d đ m phí, k toán trách nhi m phân tích các s d c a các trung tâm l i nhu n đ l i, t c ph n đóng góp trong doanh s bán hàng đ cân đ i chi phí ho t đ ng, ph n ánh đ c k t qu ,

hi u qu ho t đ ng c a các trung tâm l i nhu n

1.3 B ng cân đ i các ch tiêu đo l ng và đánh giá thành qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p (The balance scorecard)

1.3.1 B ng cân đ i các ch tiêu (BSC)

T nh ng n m đ u th p niên 90, ph ng pháp B ng cân đ i các ch tiêu đo

l ng và đánh giá thành qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p (d i đây ghi t t là “B ng cân đ i các ch tiêu”) đã đ c các giáo s Ti n s Robert Kaplan

và Ti n s David Norton ( i h c Hardvard) đ a ra ý t ng Ph ng pháp này đ c áp

d ng h u hi u nhi u t p đoàn, công ty trên th gi i nh Dupont, General Electric, IBM và m t s các ph n m m qu n tr c ng áp d ng nó đ thi t l p nên h th ng

h p v i xu th qu n lý m i

1.3.2 N i dung c b n c a b ng cân đ i các ch tiêu (BSC)

B ng cân đ i các ch tiêu đ c khai thác đ truy n đ t các m c tiêu liên k t nhau

do doanh nghi p đ ra, nó v a đánh giá các s vi c quá kh v a đánh giá các thông tin

c a doanh nghi p B ng cân đ i các ch tiêu đ c t ch c thành thông tin ch y u sau: thông tin tài chính, kinh nghi m và t ng tr ng Các thông tin này có m i quan h ch t

ch , th hi n qua s đ sau:

K ho ch và chi n l c

Hình 1.1 – S đ liên k t gi a các thông tin

“Ngu n: Managerial Accounting, 2005” [10]

K ho ch chi n l c c a doanh nghi p là tr ng tâm đánh giá chung các thông tin

K ho ch và chi n l c đ c chuy n đ i thành nhóm nhi m v và ch tiêu riêng v thông tin Gi a các thông tin c ng liên h khép kín v i nhau, trong đó kinh nghi m và

t ng tr ng là c s đ phát tri n khách hàng và chu trình kinh doanh n i b , t đó

t ng h p nên thông tin tài chính, là m c tiêu quan tr ng và chính y u c a doanh nghi p Ng c l i, d toán m c tiêu c a thông tin tài chính s là chi n l c chi ph i các thông tin còn l i

1.3.2.1 Thông tin v tài chính (Financial perspective)

Có th nói, thông tin v tài chính đóng vai trò quan tr ng trong vi c t ng h p b c tranh ho t đ ng và m c tiêu chung c a toàn công ty Thông tin này là các ch tiêu tài chính đ c t ng h p t k t qu kinh t đo l ng đ c t các ho t đ ng đã qua Ch tiêu k t qu tài chính này ph n ánh rõ nét vi c th c hành các chi n l c c a doanh nghi p, đóng góp cho m c tiêu chung, rút ra các đi m c n thi t c i ti n C th là chi n l c phát tri n kinh doanh, các m c tiêu tài chính liên quan đ n l i nhu n, s hoàn v n và chu i giá tr kinh t mang l i đang đ c các nhà qu n lý quan tâm Ngoài

ra, ng i ta còn quan tâm đ n s t ng tr ng kinh doanh và vi c luân chuy n c a dòng

ti n

1.3.2.2 Thông tin v khách hàng (Customer perspective)

i v i thông tin v khách hàng, nhà qu n lý xác đ nh các m c tiêu th tr ng, khách hàng mà các đ n v kinh doanh quy t đ nh th c hi n, c nh tranh, và xác đ nh các ch tiêu k t qu c a các b ph n kinh doanh liên quan đó Tiêu chí này g m các ch tiêu c a các b ph n v s th a mãn nhu c u c a khách hàng, kh n ng n m gi khách hàng, kh n ng khai thác khách hàng ti m n ng, th ph n (ví d nh s s n ph m m i làm ra, s l n giao hàng đúng h n hay tr h n, s l n hàng b tr l i, phân lo i khách hàng thành nhóm khách hàng quen thu c, khách hàng ti m n ng, khách hàng vãng lai

đ tính doanh s ) Th ng đ i v i các đ n v trong cùng t ch c doanh nghi p,

nh ng ch tiêu này có th nói đ c áp d ng gi ng nhau, nh ng m c đ đi u ch nh tu theo kh n ng đ n v kinh doanh đó có th đ t đ c v l i nhu n và doanh thu Ch tiêu v khách hàng là ch tiêu quan tr ng và đ c xem xét khi đánh giá k t qu đ u ra

đ t đ c c a các chi n l c

1.3.2.3 Thông tin v chu trình kinh doanh n i b (Internal business process perspective)

20

Thông tin v chu k kinh doanh n i b t p trung vào k t qu và hi u qu v kh

n ng cung c p các s n ph m, d ch v nh m đáp ng nhu c u khách hàng và đ t l i nhu n cao Thông tin v chu trình kinh doanh n i b là kh n ng đ n v th c hi n các

m c tiêu t o nên các giá tr cho khách hàng và l i ích c đông

Hình 1.2 – Mô hình chu i giá tr kinh doanh n i b Ngu n: “Advanced Management Accounting, 1998” [11]

a Chu trình đ i m i:

ây là chu trình doanh nghi p nghiên c u và sáng t o ra s n ph m, d ch v m i thích h p v i nhu c u th tr ng nh m hai m c tiêu ch y u là: khai thác khách hàng

ti m n ng và n m gi khách hàng hi n có Chu trình đ i m i s n ph m, d ch v này cho th y nó t o nên giá tr lâu dài cho doanh nghi p

b Chu trình ho t đ ng:

Chu trình ho t đ ng b t đ u t khâu nh n đ n đ t hàng, khâu s n xu t s n ph m hay th c hi n d ch v , đ n vi c giao hàng hay cung c p d ch v cho khách hàng Nó cho phép theo dõi, đánh giá ti n trình s n xu t và cung c p s n ph m, d ch v cho khách hàng

c Chu trình d ch v h u mãi:

D ch v h u mãi bao g m ho t đ ng b o hành và s a ch a, x lý các l i hay vi c

tr hàng, quy trình qu n lý vi c thanh toán Ví d nh các ch ng trình đào t o cho nhân viên c a khách hàng làm quen v i s n ph m, ph n h i k p th i nh ng th c m c

c a khách hàng, b o qu n s n ph m t t, v sinh an toàn x lý ch t th i trong công nghi p s n xu t T t c các ho t đ ng liên quan này đ u t o ra giá tr cho khách hàng sau khi s d ng s n ph m và d ch v c a công ty

1.3.2.4 Thông tin v bài h c kinh nghi m và t ng tr ng (Learning and Growth perspective)

Thông tin bài h c kinh nghi m và t ng tr ng c a b ng cân đ i các ch tiêu là kinh nghi m tích lu và s t ng tr ng Thông tin này đ c xác đ nh nh n n t ng cho

t n t i và phát tri n lâu dài c a doanh nghi p Nó xác đ nh các y u t quan tr ng nh t cho khách hàng và chu trình kinh doanh n i b đ có th t o nên các giá tr thành công

hi n t i và t ng lai Ví d nh kinh nghi m và kh n ng s d ng công ngh hi n

đ i xác đ nh l i th cho khách hàng và chu trình kinh doanh n i b

1.3.3 M i quan h gi a b ng cân đ i các ch tiêu đo l ng và đánh giá thành qu

ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p (BSC) v i các trung tâm trách nhi m

B ng cân đ i các ch tiêu đo l ng đánh giá thành qu c a doanh nghi p xu t phát t n n t ng kinh nghi m và t ng tr ng, trong đó có nhân t con ng i và c c u

t ch c đ n v i u này cho th y nó s chi ph i đ n các trung tâm trách nhi m t vi c phân quy n các cá nhân, b ph n ho t đ ng đ n vi c đánh giá trách nhi m qu n lý b

ph n đó Vì v y, b ng cân đ i các ch tiêu có m i quan h ch t ch v i các trung tâm trách nhi m qua các n i dung sau:

1.3.1 S phân c p qu n lý

T các chi n l c đ c đ t ra c a doanh nghi p, doanh nghi p s đ ra các quy

ch ki m soát Nh ng mu n ki m soát đ c các ho t đ ng x y ra t i doanh nghi p c a các c p, các b ph n thì vi c s p x p l i c c u t ch c qu n lý là đi u h t s c c n thi t

Hình 1.3 mô t s phân ph i các m c tiêu chi n l c t c p đ m t (c p doanh nghi p) đ n c p đ hai (c p đ n v kinh doanh và h tr kinh doanh) Tiêu chí mà c p

đ m t th c hi n là hành đ ng t p trung vào khách hàng t c t o giá tr cho khách hàng, và tác h p m i lúc m i n i M i đi m ch m tròn trên hình là các m c tiêu riêng

bi t, nó đ c phân chia và liên h đ n nhi u m c tiêu nh h n c p th p h n T ng

t gi a c p đ hai và c p đ ba c ng v y

Tác h p m i n i,

m i lúc

Các đ n v kinh doanh chi n l c

n v kinh doanh 1 n v kinh doanh 2

Hình 1.3- S phân ph i b ng cân đ i các ch tiêu d a trên liên k t các m c tiêu

chi n l c

Ngu n: “ A balancing Act: Sustaining New Direction, Perform V.3, I.2” [11]

B ng cân đ i các ch tiêu s t p trung đánh giá các ch tiêu tài s n h u hình và tài

s n vô hình, các m c tiêu ng n h n và m c tiêu dài h n Nên nó đ t ra các yêu c u cao, tính chuyên nghi p cho k toán trách nhi m

1.3.3.2 Quá trình đánh giá k t qu và hi u qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh

c a doanh nghi p:

Theo ph ng pháp này, ng i ta yêu c u ph i đánh giá theo các k ho ch chi n

l c và k ho ch chi n l c này không th tách r i kh i vi c l p ngân sách (budgeting) và ki m soát chi phí (cost control) Vi c đánh giá thành qu kinh doanh

c a doanh nghi p d a trên b ng cân đ i các ch tiêu c ng t ng t nh vi c đánh giá các trung tâm trách nhi m Sau khi xác đ nh vai trò và trách nhi m c a các phòng ban, nhân viên trong b ng cân đ i các ch tiêu, doanh nghi p có th th c hi n ph ng pháp đánh giá thành qu qua các giai đo n

Hình 1.4 d i đây mô t quá trình đánh giá thành qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, g n li n chi n l c v i ho t đ ng doanh nghi p, ngân sách và trách nhi m c a nhân viên

L p k ho ch chi n l c b ng cân đ i các ch tiêu: là giai đo n sau khi xem

xét, đánh giá nhu c u khách hàng, các giá tr c a doanh nghi p nh nh ng k t qu đ t

đ c d ki n v doanh thu, chi phí, l i nhu n mà doanh nghi p mong mu n nh th nào, d ki n và nhi m v là vi c xác đ nh các công vi c mà các b ph n và cá nhân

ph i th c hi n, ng i qu n lý xác đ nh chi n l c c p toàn doanh nghi p và c p đ n v kinh doanh và h tr kinh doanh i v i chi n l c chung c a toàn doanh nghi p,

ph ng pháp b ng cân đ i các ch tiêu ph i l p các k ho ch chi n l c, chi n l c kinh doanh; xác đ nh k t qu chi n l c; các m c tiêu c n đ t; s đ chi n l c i

v i chi n l c c th c a đ n v kinh doanh và đ n v h tr , ph ng pháp này ph i đánh giá và xác đ nh các s n ph m cung c p khách hàng; công tác d ch v khách hàng; quy trình t ch c đi u hành; các ho t đ ng ti n hành chi n l c T các chi n l c c a hai c p đ trên, doanh nghi p t xác đ nh cho mình các ph ng h ng hành đ ng và các ch tiêu đo l ng đánh giá c n thi t

K t qu chi n l c Các m c tiêu

S đ chi n l c

Ph ng h ng hành đ ng

S n ph m

D ch v

i u hành Các ho t đ ng

Xác đ nh ngân sách th c hi n (performance budget): đ th c hi n m t chi n

l c do doanh nghi p đ ra thì c n thi t ph i có ngu n ngân sách đ th c hi n Ngân sách th c hi n c n linh đ ng, đ c tính theo kinh nghi m chi phí đi u hành hay theo

ch ng trình K t qu đ t đ c s so sánh v i các ch tiêu ngân sách đ bi t k t qu và

hi u qu ho t đ ng c a chi phí

ánh giá trách nhi m nhân viên (employee accountability): vi c đánh giá thành tích c a nhân viên s đ c thông qua vi c phân tích bi n đ ng các ch tiêu, so sánh v i chi phí th c hi n, ngân sách th c hi n, đánh giá kh n ng hoàn thành công

vi c c a nhân viên B ng cân đ i các ch tiêu đánh giá thành qu ho t đ ng kinh doanh

c a các nhân viên, các b ph n ng v i các trách nhi m đã giao cho nhân viên ây

c ng là quá trình đánh giá các trung tâm trách nhi m trong doanh nghi p

1.3.3.3 B ng cân đ i các ch tiêu là m t báo cáo đánh giá các trung tâm trách nhi m:

B ng cân đ i các ch tiêu đ c v n d ng trong vi c đánh giá trách nhi m xây

d ng chi n l c phát tri n c a doanh nghi p T các chi n l c đ c đ t ra nh m m c tiêu phát tri n tài chính c a doanh nghi p b ng cách làm gia t ng giá tr c a doanh nghi p Vi c gia t ng giá tr c a doanh nghi p c n ph i có s gia t ng giá tr cung ng khách hàng,…Vì th b ng cân đ i các ch tiêu có m i liên k t v i các thông tin c n

đánh giá trên s đ chi n l c Hình 1.4- H th ng qu n tr chi n l c c a b ng cân

đ i các ch tiêu – trình bày m t cách t ng đ i m i liên h đó

S đ chi n l c (Strategy map): S đ này đ c l p sau khi doanh nghi p đánh

giá nhu c u khách hàng và xác đ nh các m c tiêu chi n l c c a toàn doanh nghi p

B ng cân đ i các ch tiêu (Balance Scorecard): Khi ph ng h ng hành đ ng

c a doanh nghi p đ c xác đ nh, doanh nghi p s ph i xác đ nh các ch tiêu đo l ng thành qu T ng ng v i m i m c tiêu s xác đ nh m t ho c nhi u ch tiêu th c hi n Song song đó là đ t ra các đ nh m c c n đ t đ n đ đ nh h ng ph n đ u hoàn thành nhi m v c a các đ n v

K ho ch ph ng h ng (Initiatives planing): Nh ph n trên có trình bày, khi

m c tiêu đ ra th c hi n các ph ng h ng hành đ ng, doanh nghi p c n quy đ nh ngân sách cho k ho ch đó B ng này nh m theo dõi k ho ch th c hi n ngân sách

26

Hình 1.5 – S đ chi n l c và báo cáo c a b ng cân đ i các ch tiêu

S đ chi n l c B ng phân ph i các ch tiêu K ho ch ph ng h ng

Ngu n: “ Strategy Maps: Converting Intangible assets into tangible outcomes, 2004” [12]

V n v nhân l c

V n v thông tin

V n kinh nghi m t ch c

M c tiêu

v tài chính

đ ng $ XXX

M c tiêu

v khách hàng

Ch tiêu doanh s ,

n i b

Ch tiêu v

s n xu t

s n ph m,chi phí

qu n lý

Tháng (th i gian báo cáo)

Nghiên c u phát tri n,

đ u t công ngh ,

và t ng

tr ng

K n ng tay ngh , thâm niên công tác,

%

Chi đào

t o, nhân viên,khen

th ng, $ XXX

T ng $ XXX

Thông tin v chu trình kinh doanh n i b là các thông tin v qu n lý đi u hành, qu n

lý khách hàng, c i ti n s n ph m, và quy đ nh môi tr ng xung quanh Các ch tiêu đánh giá t ng ng nh là s n ph m s n xu t ra, chi phí qu n lý Ngân sách cho vi c th c

hi n này thì doanh nghi p có th d toán các chi phí th ng phát sinh cho các ho t đ ng khác nhau nh nghiên c u phát tri n s n ph m, chi phí s n xu t nguyên v t li u, nhân công, chi phí bán hàng,

Thông tin v khách hàng giúp đánh giá doanh nghi p trên th tr ng S hài lòng c a khách hàng v s n ph m và d ch v có th đo l ng qua doanh s bán ra trong n m, th

ph n trên th tr ng, các d ch v khách hàng, các ngân sách cho chiêu th , qu ng cáo s n

ph m c a doanh nghi p

T các thông tin trên t o nên s t ng tr ng và hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p Cu i cùng là nâng cao giá tr dài h n c a v n ch s h u

Thông tin tài chính là giá tr dài h n c a v n ch doanh nghi p, t c kh n ng sinh l i

c a doanh nghi p và uy tín th ng hi u c a m t doanh nghi p Trong các doanh nghi p,

m c tiêu tài chính đ ra th ng là các ch tiêu l i nhu n, t l hoàn v n, giá c phi u,

th m chí th m đ nh giá tr tài s n vô hình c a doanh nghi p nâng cao m c tiêu này, các ph ng h ng doanh nghi p quan tâm nh là s v n pháp đ nh c a doanh nghi p, các kho n v n s d ng cho các l nh v c đ u t riêng,

1.3.4 Các l u ý khi xây d ng b ng cân đ i các ch tiêu (BSC):

B ng cân đ i các ch tiêu ph i h p b n thông tin c a doanh nghi p d a trên chi n

l c kinh doanh vi c xây d ng b ng cân đ i ch tiêu hoàn thi n thì doanh nghi p c n thi t l u ý m t s đi m sau:

Doanh nghi p ph i đ a các chi n l c vào trong các quy ch ho t đ ng Qua vi c phân c p qu n lý, ng i qu n lý giao cho c p d i nhi m v và các ch tiêu phù h p v i chi n l c ng th i, đ ra các quy đ nh, c ch qu n lý và chu trình ho t đ ng kinh doanh n i b và các quy đ nh đ ki m soát quá trình th c hi n

- S p x p c c u t ch c theo chi n l c

- Chi n l c ph i đ c tri n khai liên t c, không ng t qu ng

- Chi n l c ph i tác đ ng m i nhân viên trong công ty

28

- Cu i cùng c p qu n lý ph i ng h đ i m i B i đ i ng qu n lý quy t đ nh s thành công trong vi c tri n khai ho t đ ng t p trung chi n l c H ph i n ng đ ng, ch p

nh n đ i m i đ đi u hành theo m c đích chung c a doanh nghi p

Trong các v n đ c n l u ý đ c nêu trên thì hai v n đ khó kh n nh t là chi n l c

ph i tác đ ng đ n toàn nhân viên trong công ty và vi c đ i m i ph i đ c s ng h c a các c p qu n lý và nhân viên thì ph ng pháp này nói riêng hay qu n lý nói chung có th

đ t hi u qu Nh các c p trên qu n lý không tuân th quy đ nh đánh giá, không phát

đ ng cho m i ng i hay ch ng ng l i c p trên qu n lý, ch a đ n các nhân viên c p

d i Nh t là ng i quy t đ nh th c hi n ph ng pháp này ph i có quy n t i cao trong công ty (giám đ c đi u hành, ban qu n tr , )

K t lu n ch ng 1

K toán trách nhi m là h th ng thu th p, x lý và truy n đ t thông tin đ có th đánh giá trách nhi m c a t ng b ph n, t ng cá nhân ph trách t ng b ph n nh m đ t

m c tiêu chung c a t ch c

N i dung k toán trách nhi m đã đ c h th ng l i g m có :

Phân c p qu n lý và xác đ nh các trung tâm trách nhi m

Xác đ nh các ch tiêu đánh giá k t qu và hi u qu c a các trung tâm trách nhi m Xác đ nh các báo cáo k t qu , hi u qu c a trung tâm trách nhi m

M t s n i dung liên quan đ n k toán trách nhi m

Trong ch ng m t tác gi đã nghiên c u nh ng lý lu n c b n c a h th ng k toán trách nhi m là c s đ đánh giá th c tr ng và hoàn thi n k toán trách nhi m t i công ty

c ph n đá Núi Nh

30

TH C TR NG H TH NG K TOÁN TRÁCH NHI M T I CÔNG TY C PH N Á NÚI NH

2.1 Tình hình t ch c qu n lý kinh doanh và công tác k toán t i công ty c ph n

đá Núi Nh (NNC)

2.1.1 Tình hình t ch c qu n lý kinh doanh:

2.1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n:

Tên công ty: CÔNG TY C PH N Á NÚI NH

Tên ti ng Anh: NUI NHO STONE JOINT STOCK Co

Tên vi t t t: NNC

Bi u t ng c a công ty:

Ngành ngh kinh doanh:

+ Khai thác đá, đ t sét g ch ngói

+ Kinh doanh các lo i v t li u xây d ng khác

+ Cho thuê kho bãi v n phòng, kinh doanh b t đ ng s n

Li u Và Xây D ng Bình D ng (M&C) có nhi u xí nghi p thành viên, trong đó có Xí Nghi p khai thác đá s 3 đ c t ch c l i s n xu t theo mô hình đ n v h ch toán báo s

Cu i n m 2006, th c hi n ch tr ng đ i m i, s p x p l i doanh nghi p c a ng

và Nhà n c nói chung, c a t nh Bình D ng nói riêng, Công Ty V t Li u Và Xây D ng Bình D ng l p th t c c ph n hóa “Xí Nghi p khai thác á S 3” T ngày 01/12/2006

“Xí Nghi p khai thác á S 3” chính th c ho t đ ng đ c l p theo mô hình m i v i tên g i

“Công Ty C Ph n á Núi Nh ” có v n đi u l ban đ u là 38.000.000.000 đ ng trong đó Công Ty V t Li u Và Xây D ng Bình D ng n m gi 30% c ph n

V i b dày kinh nghi m trên 30 n m trong l nh v c khai thác đá và s n xu t v t li u xây d ng, có s ch đ ng trong s n xu t kinh doanh, công ty đã t o ra m t th tr ng tiêu

th s n ph m r ng l n, th ng hi u á Núi Nh c a công ty r t có uy tín trên th tr ng

Hi n công ty đang có dây chuy n khai thác, s n xu t đá hi n đ i v i công su t trên 2.000.000 m3 m i n m, công ty có ngu n khoáng s n trên 25 tri u m3 đá t i hai t nh Bình

D ng và Bình Ph c cùng v i h th ng nhà phân ph i và đ i lý r ng kh p bao g m khu

v c Thành ph H Chí Minh, các t nh mi n ông Nam B và mi n Tây Nam B , s n sàng đáp ng nhu c u v t li u xây d ng cho các công trình tr ng đi m và các d án l n trong khu v c

M T S HÌNH NH V N PHÒNG LÀM VI C, C S S N XU T-KHAI THÁC

C A CÔNG TY CP Á NÚI NH