Xây dựng hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty CP SX KD XNK dịch vụ và đầu tư tân bình (tanimex)

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O ---oOo--- NGUY NăTÀIăCAMăLY XỂYăD NG H ăTH NGăK ăTOỄNăTRỄCHăNHI MăT IăCỌNGăTYăC ă PH NăSXăKDăXNKăD CHăV ăVÀă UăT ăTỂNăBỊNHăTANIMEX LU NăV NăTH CăS ăKINHăT TS.ă

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O

-oOo -

NGUY NăTÀIăCAMăLY

XỂYăD NG H ăTH NGăK ăTOỄNăTRỄCHăNHI MăT IăCỌNGăTYăC ă

PH NăSXăKDăXNKăD CHăV ăVÀă UăT ăTỂNăBỊNHă(TANIMEX)

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TS.ăHU NHăL I

TP.H Chí Minh N

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O

-oOo -

NGUY NăTÀIăCAMăLY

XỂYăD NG H ăTH NGăK ăTOỄNăTRỄCHăNHI MăT IăCỌNGăTYăC ă

PH NăSXăKDăXNKăD CHăV ăVÀă UăT ăTỂNăBỊNHă(TANIMEX)

ChuyênăngƠnh:ăăK ătoán Mƣăs :ă60340301

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TS.ăHU NHăL I

TP.H Chí Minh N

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u đ c l p c a tôi v i s góp ý c a Ng i

h ng d n khoa h c TS Hu nh L i T t c các ngu n tài li u tham kh o đã đ c công

b đ y đ N i dung c a lu n v n là trung th c

Tác gi lu n v n

Nguy n Tài Cam Ly

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ký hi u, các ch vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các s đ

L I M U 1

CH NGă1ă C ăS LU N V K TOÁN TRÁCH NHI M 6

1.1.T ng quan v k toán trách nhi m 6

1.1.1 B n ch t c a k toán trách nhi m 6

1.1.2 Ch c n ng và đ i t ng s d ng thông tin k toán trách nhi m 9

1.2 Phân c p qu n lý và vai trò c a k toán trách nhi m 11

1.3 Các n iădungăc ăb n c a k toán trách nhi m 13

1.3.1 Xác l p các trung tâm trách nhi m và h th ng trung tâm trách nhi m 13

1.3.1.1.Trung tâm chi phí (Cost Centers) 13

1.3.1.2 Trung tâm doanh thu (Revenue Centers) 13

1.3.1.3.Trung tâm l i nhu n (Profit Centers) 14

1.3.1.4 Trung tâm đ u t (Investment Centers) 15

1.3.2 Xây d ng ch tiêu, báo cáo và trình t ti n hành k toán trách nhi m 15

14

1.3.2.1 Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm chi phí

17

1.3.2.2 Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm doanh thu 18

1.3.2.3.Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm l i nhu n 20

1.3.2.4.Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm đ u t trang 19 1.4 M t s nhân t c ăb n nhăh ngăđ n k toán trách nhi m 21

1.4.1 Phân c p và phân quy n qu n lý 23

1.4.2 Quan đi m v thành qu qu n lỦ và đo l ng thành qu qu n lý 24

1.4.3 Chi phí ki m soát đ c và không ki m soát đ c 26

1.4.4 nh giá chuy n nh ng n i b 27

K T LU NăCH NGă1 29

CH NGă2ăTH C TR NGăCỌNGăTỄCă ỄNH GIÁ TRÁCH NHI M QU N LÝ T I CÔNG TY CP SX KD XNK D CH V VÀă UăT ăTỂNăBỊNHă(TANIMEX) 30 2.1 Gi i thi u chung v Công ty CP SX KD XNK D ch v vƠă uă t ă Tơnă Bìnhă (Tanimex) 30

2.1.1 L ch s hình thành, phát tri n 30

2.1.2 c đi m ho t đ ng kinh doanh 28

2.1.3 Mô hình qu n lý 31

2.1.4 c đi m k toán 40

2.2 Th c tr ngăcôngătácăđánhăgiáătráchănhi m qu n lý t i Công ty CP SX KD XNK D ch v vƠă uăt ăTơnăBìnhă(Tanimex) 42

2.2.1 V nh n th c c a nhà qu n lý v KTTN 42

2.2.2 V h th ng phân c p phân quy n 43

2.2.3 V vi c xác đ nh các trung tâm trách nhi m 43

2.2.4 V vi c đánh giá trách nhi m qu n lý 43

2.2.5 c đi m b máy k toán và t ch c công tác k toán 54

2.3.ă ánhăgiáăth c tr ngăcôngătácăđánhăgiáătráchănhi m qu n lý t i Công ty CP SX KD XNK D ch v vƠă uăt ăTơnăBìnhă(Tanimex) 54

2.3.1.ă uăđi m 54

2.3.1.1 V h th ng phân c p phân quy n 54

2.3.1.2 V vi c đánh giá trách nhi m qu n lý 55

2.3.1.3 c đi m b máy k toán và t ch c công tác k toán 55

2.3.2 T n t i và nguyên nhân 55

2.3.2.1 V h th ng phân c p phân quy n 55

2.3.2.2 V vi c đánh giá trách nhi m qu n lý 56

2.3.2.3 c đi m b máy k toán và t ch c công tác k toán 57

K t lu n ch ng 2 58

CH NGă3ăXỂYăD NG K TOÁN TRÁCH NHI M T I CÔNG TY CP SX KD XNK D CH V VÀă UăT ăTỂNăBỊNHă(TANIMEX) 59

3.1.ăQuanăđi m v xây d ng k toán trách nhi m 59

3.1.1 KTTN là m t công c , nghi p v k toán n i b c a DN, đ ng th i ph i phù h p v i mô hình t ch c qu n lý, yêu c u qu n lỦ và trình đ qu n lý t i DN 59

3.1.2 KTTN ph i phù h p, đáng tin c y, có th so sánh đ c, d hi u và h th ng báo cáo c a KTTN ph i phù h p v i h th ng báo cáo chung c a công ty 61

3.1.2 KTTN ph i phù h p, đáng tin c y, có th so sánh đ c, d hi u và h th ng báo cáo c a KTTN ph i phù h p v i h th ng báo cáo chung c a công ty 62

3.1.4 Phù h p hài hòa gi a l i ích và chi phí, đ ng th i đ m b o tính h u hi u c a h th ng 63

3.2 Xây d ng h th ng k toán trách nhi m t i Công ty Tanimex 63

3.2.1 Thi t k h th ng k toán trách nhi m t i công ty Tanimex 64

3.2.1.1 Xác l p các trung tâm trách nhi m 64

3.2.1.2 Xây d ng báo cáo cho các trung tâm trách nhi m 65

3.2.2 Xây d ng các báo cáo đánh giá thành qu nhà qu n tr d a trên báo cáo trách nhi m 72

3.2.2.1 Xây d ng quy trình l p B ng cân đ i thành qu BSC cho công ty, t ng kh i, b ph n 72

3.2.2.2 Xây d ng h th ng ki m soát và đánh giá theo B ng cân đ i thành qu - BSC 75

3.3 Gi i pháp th c hi n 80

3.3.1 V m t qu n lý và h th ng phân c p, phân quy n 80

3.3.2 Hoàn thi n b máy k toán 81

3.3.3 V các v n đ khác 83

K t lu năch ngă3 84 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C T VI T T T

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1 Báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí ph l c

B ng 1.2 Báo cáo trách nhi m trung tâm doanh thu ph l c

B ng 1.3 Báo cáo trách nhi m t i trung tâm l i nhu n ph l c

B ng 1.4 Báo cáo trách nhi m c a trung tâm đ u t d a trên ROI ph l c

B ng 1.5 Báo cáo trách nhi m c a trung tâm đ u t d a trên RI ph l c

B ng 2.1 Danh sách các công ty con ph l c

B ng 2.2 Danh sách các công ty liên k t ph l c

B ng 2.3 Báo cáo đánh giá thành qu ho t đ ng Công ty TNHH MTV SX-DV TÂN

BÌNH TANIMEX (TANISERVICE) - QUÝ 02 – 2012 45

B ng 2.4 Báo cáo đánh giá thành qu ho t đ ng 6 tháng đ u n m 2013 c a Công ty TNHH MTV Khai Thác SX VLXD Tân Bình (Tanima) 46

B ng 2.5 Báo cáo chi phí bán hàng 6 tháng đ u n m c a Phòng qu n lỦ u t – D án 47

B ng 2.6 Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh h p nh t Công ty CP SX KD XNK D ch v và u t Tân Bình (Tanimex) t 01/10/2012 đ n 30/09/2013 50

B ng 3.1 Báo cáo trách nhi m trung tâm chi phí đ nh m c 67

B ng 3.2 Báo cáo trách nhi m c a trung tâm chi phí tùy ý 68

B ng 3.3 Báo cáo thành qu qu n lý trung tâm l i nhu n 69

B ng 3.4 Báo cáo thành qu trung tâm đ u t d a trên ROI 71

B ng 3.5 Báo cáo thành qu d a trên RI 72

B ng 3.6 B ng l u đ quy trình l p BSC hàng n m 75

B ng3.7 T ng quan các b c l p BSC trong công ty 76

PH N M U

1 Tính c p thi tăđ tài

Vi t Nam gia nh p WTO vào ngày 7-11-2006, tr thành thành viên chính th c c a

t ch c này vào ngày 11-1-2007 Vi c gia nh p WTO đã m ra c h i l n cho hàng hóa

và d ch v c a Vi t Nam v i th tr ng r ng l n, chi m 97% GDP toàn c u Bên c nh

nh ng c h i l n còn có nh ng thách th c Thách th c l n nh t đó chính là s c ép c nh tranh gia t ng, k c trên th tr ng trong n c và ngoài n c do n c ta ph i t ng b c

m c a th tr ng cho các doanh nghi p n c ngoài ng th i, do đã liên thông v i th

tr ng qu c t nên nh ng bi n đ ng c a th gi i tác đ ng vào Vi t Nam nhanh h n và

m nh h n "T sông su i ra bi n l n” thì các doanh nghi p Vi t Nam s không kh i b

ng t n t i và thích ng v i n n kinh t th tr ng c nh tranh kh c li t các doanh

nghi p luôn ph i tìm cách đ i phó v i nh ng c nh t các doanh nghi p khác nh m m

r ng và nâng cao v th c a mình

K toán qu n tr ngày càng đóng vai trò quan tr ng là m t công c qu n lỦ đ c l c,

ph c v cho vi c qu n lý, ki m soát và ra quy t đ nh c a nhà qu n tr trong các doanh

nghi p, h tr cho nhà qu n lý trong vi c ho ch đ nh, t ch c đi u hành, ki m soát và

đ a ra nh ng quy t đ nh đúng đ n, phù h p v i các m c tiêu Doanh nghi p đ t ra K

toán trách nhi m là m t n i dung c b n c a k toán qu n tr Nó là m t trong nh ng

công c qu n lý kinh t có vai trò quan tr ng trong vi c qu n lỦ, đi u hành và ki m soát

các ho t đ ng kinh doanh khi quy mô doanh nghi p phát tri n K toán trách nhi m xu t

phát t s phân quy n trách nhi m c a nhà qu n tr giúp nhà qu n tr ki m soát và đánh

giá ho t đ ng c a nh ng b ph n trong doanh nghi p, đ ng th i đánh giá trách nhi m

qu n lý c a nhà qu n tr các c p T khi đ c hình thành đ n nay, k toán trách nhi m đã

đ c v n d ng và có nh ng đóng góp đáng k vào s thành công c a nhi u doanh

nghi p, các t p đoàn kinh t trong n c c ng nh trên kh p th gi i Vai trò c a k toán

trách nhi m vô cùng quan tr ng trong qu n lý các doanh nghi p Hi n nay, tr c s

chuy n đ i, đ i m i các doanh nghi p Vi t Nam, nh t là doanh nghi p có g c t doanh

nghi p Nhà n c, đ thích nghi v i n n kinh t th tr ng đang đòi h i ph i xác l p đ c

m t công c qu n tr v a đ m b o và g n k t thông tin ho t đ ng v i trách nhi m c a

t ng cá nhân, b ph n qu n tr nh m s d ng có trách nhi m và hi u qu các ngu n l c kinh t nh là m t v n đ chuyên môn có tính th i s , khoa h c, c p thi t c a k toán T

đó, tác gi ch n đ tài “ Xây d ng k toán trách nhi m t i Công ty c ph n SX KD XNK

d ch v và đ u t Tân Bình (TANIMEX)" đ nghiên c u lu n v n th c s kinh t - chuyên

ngành k toán qu n tr

2 Các công trình nghiên c u có liên quan

K toán trách nhi m là l nh v c đã đ c nhi u tác gi trong và ngoài n c quan

tâm nghiên c u thu n ti n cho vi c theo dõi, tác gi xin đ c trình bày m t s công

trình nghiên c u có liên quan mà tác gi có k th a và t đó xây d ng đ nh h ng nghiên

c u riêng

M t s công trình nghiên c u n c ngoài nh :

- James R Martin (1994), Management Accouting, Concepts, Techniques & Controversial Issues, 1994

- Alkinson, A.A,R.D.Banker, R.S.Kaplan and S.M.Young (2001), charper 12, Responsibility Accounting in Management Accounting Third Edition

- Edward Blocher, Kung Chen, Gary Cokins, Thomas Lin; Cost Management:A Strategic Emphasis

Nh ng công trình này v c b n nêu lên nh ng quan đi m, n i dung, k thu t k toán

trách nhi m và m t s v n đ nh h ng đ n k toán trách nhi m nh phân lo i chi phí,

đ nh giá chuy n nh ng

M t s công trình nghiên c u trong n c nh :

- M t s v n đ v k toán trách nhi m t i các doanh nghi p niêm y t c a PGS.TS

Ph m V n ng (2011), T p chí nghiên c u khoa h c ki m toán;

- Hoàn thi n k toán trách nhi m t i Công ty c ph n v t li u xây l p Gia Lai, Lu n

v n th c s c a Nguy n Th Kim Chung (2013.)

- Xây d ng k toán trách nhi m t i T ng công ty V n Hóa Sài Gòn – Công ty TNHH

m t thành viên, Lu n v n th c s c a Bùi Th Bích Liên (2012)

- Thi t k h th ng báo cáo trách nhi m b ph n cho các nhà qu n tr doanh nghi p

s n xu t Vi t Nam, đ tài nghiên c u khoa h c c p b c a PGS.TS Ph m V n D c (

2011)

Nh ng công trình này đã nêu tóm t t khái ni m k toán trách nhi m, vai trò c a k

toán trách nhi m và vi c v n d ng k toán trách nhi m vào m t lo i hình doanh nghi p

c th ho c nhóm doanh nghi p nh nghi p niêm y t

D a vào c s nh ng công trình trên, tác gi k th a ch n l c nh ng quan đi m, n i dung, ph ng pháp k thu t k toán trách nhi m và nh ng nh h ng m t s v n đ k

thu t phân lo i chi phí, đ nh giá chuy n nh ng đ n k toán trách nhi m trong xây d ng

t đó v n d ng đ xây d ng h th ng k toán trách nhi m vào doanh nghi p

- Nghiên c u th c tr ng công tác đánh giá trách nhi m qu n lý t i Công ty c

ph n SX KD XNK d ch v và đ u t Tân Bình (TANIMEX)

- Xây d ng k toán trách nhi m t i Công ty c ph n SX KD XNK d ch v và

đ u t Tân Bình (TANIMEX)

4 iăt ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u c a lu năv n

4.1.ă iăt ng nghiên c u

K toán trách nghi m trong m t t ch c kinh doanh nh khái ni m, n i dung, các ph ng pháp k thu t, hình th c t ch c tri n khai

Ph ng pháp nghiên c u ch y u c a tác gi trong th c hi n đ tài là ph ng pháp

đ nh tính và c th ph ng pháp nghiên c u này trong các ch ng nh sau:

- Ti p c n, phân tích, ch n l c, t ng h p các lý lu n liên quan đ n k toán

trách nhi m đ xác l p c s lu n trong ch ng 1

- Ti p c n, kh o sát, t ng h p, mô t th c ti n công tác đánh giá trách

nhi m qu n lý t i Công ty c ph n SX KD XNK d ch v và đ u t Tân Bình

(TANIMEX) ch ng 2

- Phân tích, ch n l c, quy n p nh ng quan đi m ti n hành xây d ng k toán

trách nhi m t i Công ty c ph n SX KD XNK d ch v và đ u t Tân Bình

(TANIMEX) ch ng 3

6 Nh ngăđóngăgópăm i c a lu năv n

- Tác gi d a trên c s lu n trong ti p c n, nghiên c u, ng d ng và hoàn thi n k

toán trách nhi m t i m t t ch c kinh doanh đ nh m đ a ra các quan đi m và các

gi i pháp c th v chuyên môn trong vi c xây d ng k toán trách nhi m t i Công

ty c ph n SX KD XNK d ch v và đ u t Tân Bình (TANIMEX)

7 K t c u c a lu năv n

Lu n v n ngoài ph n m đ u, k t lu n, tài li u tham kh o, ph l c bao g m ba

ch ng chính sau:

CH NGă1

C ăS LÝ LU N V K TOÁN TRÁCH NHI M 1.1 T ng quan v k toán trách nhi m

1.1.1 B n ch t c a k toán trách nhi m

Lu t k toán Vi t Nam ban hành vào ngày 17/06/2003 đ nh ngh a “K toán qu n tr

(KTQT) đ c hi u là vi c thu th p, x lý, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài

chính theo yêu c u qu n tr và quy t đ nh kinh t , tài chính trong n i b đ n v k toán”

KTQT góp ph n giúp nhà qu n tr ra quy t đ nh qu n lý và ho ch đ nh chi n l c c a

nhà qu n tr K toán qu n tr doanh nghi p (DN) là m t b ph n c u thành quan tr ng

c a h công c qu n lý kinh t , tài chính và có vai trò qu n lỦ, đi u hành và ki m soát các

ho t đ ng kinh t , tài chính trong DN, đ ng th i cung c p thông tin đ th c hi n m c tiêu

qu n tr DN nh m đ t đ c hi u qu cao nh t, KTQT s d ng h th ng k toán trách

nhi m (KTTN) đ phân lo i c u trúc t ch c thành các trung tâm trách nhi m, trên c s

đó đánh giá k t qu c a t ng b ph n theo trách nhi m đ c giao cho b ph n đó

KTTN là m t n i dung c b n c a KTQT, do v y quá trình hình thành và phát tri n

c a KTTN g n li n v i quá trình hình thành và phát tri n c a KTQT KTTN đ c Ailman, H.B đ c p đ u tiên trong tác ph m "Basic organizational planning to tie in with

responsibility accounting" M vào n m 1950 và đ c quan tâm nhi u v i nh ng quan

đi m khác nhau b i nh ng tác gi khác nhau nhi u qu c gia trên th gi i nh Anh, Úc

Quan đi m 1: K toán trách nhi m đ ki m soát chi phí

N m 1952, John A Higgins nghiên c u v KTTN là công c đ ki m soát chi phí và đánh giá k t qu ho t đ ng cho t ng cá nhân, xác đ nh trách nhi m c a ng i đ ng đ u

t ch c H th ng ki m soát này đ c thi t k cho t t c các c p qu n lỦ trong đ n v

N m 1997, nhóm tác gi Anthony A.Athinson, Rajiv.D.Banker, Robert S và S.mark

Young cho r ng KTTN là m t b ph n c a h th ng k toán có ch c n ng thu th p, t ng

h p và báo cáo các thông tin cho nhà qu n lỦ các c p trong t ch c đ cung c p các

thông tin v chi phí, thu nh p, k t qu ho t đ ng c a t ng b ph n mà h ki m soát

Tác gi Prof B.Venkat Rathnam và Prof K Raji Reddy cho r ng KTTN là m t h

th ng ki m soát c a nhà qu n lỦ đ c d a trên nh ng nguyên t c v y quy n, phê chu n

và xác đ nh trách nhi m S y quy n đ c giao đ n t ng trung tâm trách nhi m, nhà

qu n lỦ ph i ch u trách nhi m theo t ng phân khu, các phân khu này có th là các b

ph n, chi nhánh hay phòng ban…

M c đích chính c a KTTN là quá trình ki m soát c a các nhà qu n lỦ đ i v i n i b

c a mình Theo nhóm tác gi Jerry J Weygandt, Paul D, Kimmel, Donald E Kieso (2008), KTTN là m t b ph n c a k toán qu n tr , nó liên quan đ n vi c tích l y, báo cáo v thu th p và chi phí, trên c s nhà qu n lỦ có quy n đ a ra nh ng quy t đ nh ho t

đ ng hàng ngày và các v n đ đó Ch c n thông qua vi c ki m soát chi phí nhà qu n lỦ

có th đi u hành t ch c m t cách hi u qu

Quan đi m 2: K toán trách nhi m đ cao vai trò c a các trung tâm trách nhi m

James R.Martin đ nh ngh a: “KTTN là h th ng k toán cung c p thông tin và k t

qu , hi u qu ho t đ ng c a các b ph n, các đ n v trong t ch c ó là công c đo

l ng, đánh giá ho t đ ng c a nh ng b ph n liên quan đ n đ u t , l i nhu n, doanh thu

và chi phí mà m i b ph n đ u có quy n và trách nhi m riêng bi t” V i quan đi m này, tác gi đã phân chia t ch c thành nh ng trung tâm trách nhi m, các b ph n đ c giao quy n đ th c hi n m t ph n hay toàn b công vi c nào đó Vi c phân quy n trong t

ch c t o nên s phân c p và đòi h i c p trên ph i theo dõi và đánh giá k t qu c a các

c p d i

Nhóm tác gi Clive R Emmanuel, David T Otley, KennethA Merchant quan

đi m: “KTTN là vi c thu th p và báo cáo nh ng thông tin tài chính v nh ng trung tâm khác nhau trong m t t ch c” KTTN đ c xem xét t chi phí, thu nh p, l i nhu n đ n

nh ng ng i ch u trách nhi m v các ch tiêu đó KTTN phù h p v i các t ch c mà đó nhà qu n lỦ c p cao th c hi n chuy n giao quy n ra quy t đ nh cho các c p d i

Quan đi m 3: K toán trách nhi m nh n m nh ki m soát chi phí và đ cao vai trò

c a các trung tâm trách nhi m

Ngoài tính ki m soát c a KTTN các tác gi còn đ c p đ n các trung tâm trách nhi m,

s phân c p trong qu n lỦ và các ch tiêu chi phí, doanh thu và l i nhu n Charles T Horngreen đ nh ngh a: “KTTN là h th ng k toán đ c nhìn nh n qua các trung tâm trách nhi m khác nhau trong toàn b t ch c và ph n ánh các k t qu ho t đ ng c a m i

trung tâm này b ng các ch tiêu v doanh thu và chi phí" Nhóm tác gi David F Hawkins, Jacob Cohen, Michele Jurgens, V.G Narayanan cho r ng KTTN không ch

đ c đ c p đ n các trung tâm trách nhi m góc đ v chi phí, thu nh p hay tính ki m soát mà KTTN còn đ c là m t h th ng t o ra nh ng thông tin tài chính và phi tài chính

v nh ng ho t đ ng th c t và l p k ho ch c a nh ng trung tâm trách nhi m trong m t

đ n v Trung tâm trách nhi m là nh ng đ n v thu c t ch c mà ng i đ ng đ u ch u trách nhi m v k t qu ho t đ ng c a đ n v đó

KTTN đ c nhìn nh n khai thác các khía c nh khác nhau, quan đi m khác nhau Song s khác nhau đó không mang tính đ i ngh ch mà chúng b tr cho nhau t o m t cái nhìn toàn di n v KTTN Theo tác gi KTTN là công c đo l ng, ki m soát và đánh giá

ho t đ ng c a nh ng b ph n liên quan đ n đ u t , l i nhu n, doanh thu và chi phí mà

m i b ph n đó có quy n ki m soát và ch u trách nhi m trong ph m vi c a mình

Tóm l i, hi n có nhi u quan đi m khác v KTTN, s khác nhau c a các quan đi m là

cách th c nhìn nh n c a m i tác gi v đ c đi m, Ủ ngh a và c ch t ch c KTTN

DN, s khác nhau đó không mang tính đ i ngh ch mà chúng cùng b sung cho nhau

nh m đem l i cái nhìn toàn di n h n v KTTN Nhìn chung, KTTN bao g m ba thành t

chính là conăng i,ătráchănhi mă(hayăs ăphơnăquy n)ăvƠăcácăquyătrìnhăhayăh ăth ng

g n li n v i ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a m t doanh nghi p S v n hành c a ba

nhân t này t o ra k t qu c a k toán trách nhi m là thông tin qu n tr T đó có th rút

ra nh ng v n đ thu c b n ch t c a KTTN nh sau:

Tr c h t, KTTN là m t n i dung c b n c a KTQT và là quá trình thu th p và báo

cáo các thông tin tài chính và phi tài chính c a đ n v , dùng đ ki m soát các quá trình

ho t đ ng và đánh giá hi u qu ho t đ ng c a t ng b ph n trong t ch c

Ti p đ n, KTTN chính là quá trình phân đ nh, thi t l p nh ng quy n h n, trách nhi m

cho m i b ph n, cá nhân và m t h th ng ch tiêu, công c báo cáo k t qu c a m i b

ph n KTTN "cá nhân hóa" các thông tin k toán thông qua trách nhi m cá nhân v các

ch tiêu doanh thu, chi phí, l i nhu n hay đ u t

Cu i cùng, KTTN ch có th th c hi n đ c khi trong đ n v có c c u t ch c qu n

lỦ đ c phân quy n rõ ràng H th ng KTTN trong các t ch c khác nhau đ c xây d ng

đa d ng phù thu c vào c c u t ch c qu n lỦ, m c đ phân quy n và m c tiêu c ng nh quan đi m, phong cách c a ng i lãnh đ o…

1.1.2 Ch căn ngăvƠăđ iăt ng s d ng thông tin k toán trách nhi m

KTTN là m t ph ng pháp phân chia c u trúc c a m t t ch c thành nh ng trung tâm

trách nhi m khác nhau đ đo l ng bi u hi n c a chúng KTTN là m t "công c " đ đo

l ng v thành qu ho t đ ng c a m t khu v c nào đó trong t ch c, giúp nhà qu n tr

ki m soát và đánh giá trách nhi m qu n tr t ng c p qu n tr khác nhau Vai trò c a

Thông tin KTTN là m t b ph n thông tin quan tr ng c a KTQT i t ng s d ng

thông tin KTTN g m các nhà qu n tr c p th p, c p trung và c p cao

KTTN cung c p thông tin cho vi c th c hi n ch c n ng ki m soát tài chính và ki m

soát qu n lý Nhà qu n tr có th phân tích, đánh giá chi phí, doanh thu và l i nhu n th c

hi n c a t ng b ph n Báo cáo trách nhi m giúp ng i qu n lý bi t các b ph n th c

hi n k ho ch ra sao, đ đi u ch nh các chi n l c m c tiêu nh m đ t k t qu kinh doanh

t t nh t ây là ngu n thông tin quan tr ng đ nhà qu n lý nâng cao hi u qu s d ng

v n, t ng doanh thu, gi m chi phí m t cách h p lý, và cu i cùng là t i đa hóa l i nhu n

* i v i nhà qu n tr c p th p

KTTN khuy n khích nhà qu n lý h ng đ n m c tiêu chung c a t ch c M c tiêu

chi n l c c a DN đ c g n v i các trung tâm trách nhi m, giám đ c trung tâm trách

nhi m đ c khích l ho t đ ng sao cho phù h p v i các m c tiêu c b n c a toàn DN

1.2 Phân c p qu n lý và vai trò c a k toán trách nhi m

KTTN là m t h th ng th a nh n m i b ph n (thành viên, con ng i) trong m t t

ch c có quy n ch đ o và ch u trách nhi m v nh ng nghi p v riêng bi t thu c v ph m

vi qu n lý c a mình, h ph i xác đ nh, đánh giá và báo cáo cho t ch c, thông qua đó c p

qu n lỦ cao h n s d ng các thông tin này đ đánh giá các thành qu c a các b ph n

trong t ch c H th ng KTTN g n li n v i s phân c p v qu n lý Th t v y, h th ng

KTTN ch t n t i, ho t đ ng có hi u qu nh t trong các t ch c phân quy n, đó quy n

ra quy t đ nh và trách nhi m đ c tr i r ng trong toàn t ch c Các c p qu n lý khác nhau đ c quy n ra quy t đ nh và ch u trách nhi m v i ph m vi quy n h n và trách

nhi m c a h Ho t đ ng c a t ch c g n li n v i h th ng quy n h n, trách nhi m c a

các b ph n, thành viên Công vi c c a KTTN đ c th c hi n g n li n v i các trung tâm

trách nhi m, các trung tâm trách nhi m này đ c th c hi n thông qua s phân c p qu n

lý Phân c p qu n lý là s phân chia quy n l c t c p trên xu ng c p d i, quy t đ nh

đ c đ a ra không ch t c p qu n lý cao nh t trong đ n v mà đ c tr i dài trong m t t

ch c các c p qu n lý khác nhau S phân chia đ c th c hi n trong n i b t ch c, m i

đ n v , phòng ban đ c phân công nhi m v , trách nhi m n m trong gi i h n chuyên

môn và quy n h n c a đ n v , b ph n đó T t c th c hi n, đi u hòa ph i h p c n thi t

nh m đ t đ c m c tiêu t ng th c a doanh nghi p i v i nhà qu n tr trong doanh nghi p, s phân c p qu n lý là m i quan tâm hàng đ u đ các nhà qu n tr th c hi n ch c

n ng qu n lý trong doanh nghi p Nhà qu n tr các c p đ c ra quy t đ nh trong ph m vi

trách nhi m c a h

H th ng KTTN s t n t i và ho t đ ng th c s hi u qu trong các t ch c mà s

phân quy n đ c th c hi n đúng m c và phù h p v i c c u t ch c Ngày nay, khi mà

quy mô, ph m vi, trình đ c a các t ch c, DN ngày càng phát tri n thì s phân c p qu n

lý có nh ng tác đ ng tích c c và tiêu c c

Nhà qu n tr c p cao s gi m b t công vi c đ t p trung cho nghiên c u chi n l c, k

ho ch phát tri n lâu dài Nh ng công vi c x y ra h ng ngày đã đ c phân công quy n ra

quy t đ nh cho m t s c p qu n tr th p h n Nhà qu n tr c p cao s có th gi m b t

đ c kh i l ng công vi c, ti t ki m th i gian h n T đó h có th i gian t p trung vào

th c hi n các m c tiêu l n h n cho doanh nghi p

T o môi tr ng thu n l i phát tri n nh ng c p th p h n T p luy n cho nhà qu n lý

tr c khi qu n lý c p cao h n Giúp cho các nhà qu n lý các c p có s đ c l p t ng đ i trong đi u hành công vi c, phát tri n k n ng, nâng cao ki n th c chuyên môn, t ng

nhanh kh n ng ng x các tình hu ng

Nhà qu n tr đ c ra quy t đ nh nên h hài lòng h n, có trách nhi m h n và n l c

hoàn thành công vi c đ c giao c a mình v i k t qu t t nh t

Nhà qu n tr đ c giao quy n qu n lỦ các đ n v , b ph n trong t ch c là nh ng

ng i có kinh nghi m, chuyên môn trong l nh v c mà h qu n lý Vì th , h s đ a ra

nh ng quy t đ nh t t h n C ng chính s phân quy n trong qu n lý này s giúp các đ n

v , b ph n trong t ch c ch đ ng h n trong ti p c n và ph n h i thông tin Nh đó mà

ngu n thông tin đ c cung c p cho c p cao h n s đ y đ và k p th i h n

ánh giá đúng nhà qu n tr các c p S phân c p qu n lỦ chính là c n c đ đánh giá

s th c hi n c a nhà qu n lý

Bên c nh đó, thách th c l n nh t c a vi c phân c p qu n lỦ là đ t đ c s th ng nh t

và h ng t i m c tiêu chung c a t ch c H n n a, s phân c p giúp các nhà qu n lý có

s đ c l p t ng đ i trong vi c ra quy t đ nh đi u hành Do đó nhà qu n lý các b ph n

không bi t đ c các quy t đ nh c a mình nh h ng nh th nào đ n các b ph n khác,

h th ng quan tâm đ n thành qu c a b ph n mình h n là c a toàn b t ch c

Qua đó, chúng ta c ng th y đ c m i quan h gi a phân c p qu n lý v i KTTN Khi

DN có s phân c p qu n lý thì lúc đó m i hình thành KTTN S phân quy n t o nên m t

c c u t ch c ph c t p, đòi h i ph i bi t nh ng nhà qu n tr b ph n đã th c hi n trách

nhi m nh th nào KTTN là h th ng k toán cung c p thông tin đo l ng thành qu

ho t đ ng c a các b ph n – đánh giá trách nhi m nhà qu n tr t ng b ph n KTTN ch

ra thành qu ho t đ ng c a b ph n đó nh th nào KTTN l i giúp cho DN kh c ph c

đ c h n ch l n nh t c a s phân c p là h ng các c p đ n m c tiêu chung c a t ch c

1.3 Các n iădungăc ăb n c a k toán trách nhi m

1.3.1 Xác l p các trung tâm trách nhi m

Trung tâm trách nhi m là m t trong hai n i dung c b n c a KTTN Trung tâm trách

nhi m là m t b ph n trong t ch c mà các nhà qu n tr c a nó ch u trách nhi m đ i v i

thành qu ho t đ ng c a chính b ph n do mình ph trách Trung tâm trách nhi m trong

t ch c có th là x ng s n xu t, nhà máy, phòng, ban, công ty, t ng công ty

M t t ch c kinh doanh th ng đ c chia thành 4 lo i trung tâm trách nhi m đó là trung

tâm chi phí; trung tâm doanh thu; trung tâm l i nhu n và trung tâm đ u t

1.3.1.1.Trung tâm chi phí (Cost Centers)

Trung tâm chi phí là trung tâm trách nhi m mà nhà qu n lý trung tâm ch có quy n

đi u hành và ch u trách nhi m v chi phí

Trung tâm chi phí (TTCP) th hi n ph m vi c b n c a h th ng xác đ nh chi phí

TTCP g n li n v i c p qu n lý mang tính ch t tác nghi p, tr c ti p t o ra s n ph m, d ch

v , ho c gián ti p ph c v kinh doanh (nh phân x ng s n xu t, các phòng ban ch c

n ng) Theo đó, ng i qu n lý ch ch u trách nhi m ho c ch có quy n ki m soát đ i v i

chi phí phát sinh b ph n mình, không có quy n h n đ i v i vi c tiêu th và đ u t v n

TTCP đ c chia thành 2 d ng: Trung tâm chi phí đ nh m c và trung tâm chi phí tùy ý (trung tâm chi phí đ nh m c đ c và trung tâm chi phí không đ nh m c đ c)

Trung tâm chi phí đ nh m c( Standard cost center) : là TTCP mà các y u t chi

phí và m c hao phí v các ngu n l c đ c s d ng đ s n xu t m t đ n v s n ph m,

d ch v đ u đ c xây d ng đ nh m c c th Nhà qu n tr trung tâm chi phí đ nh m c có

trách nhi m ki m soát đ nh m c chi phí, m c phí phát sinh và hi u qu chi phí Trung tâm chi phí đ nh m c đ c xác đ nh trên c s có th xác đ nh, đo l ng ch c ch n đ u

ra, và có th xác đ nh đ nh m c các đ u vào c n thi t đ s n xu t ra m t đ n v đ u ra đó Các trung tâm chi phí th ng g n v i c p qu n tr c s và có th là các nhà máy s n

b ph n, đ n v Trung tâm h n m c chi phí th ng bao g m: phòng k toán, phòng qu n

tr nhân s - hành chính, phòng nghiên c u và phát tri n,…

1.3.1.2 Trung tâm doanh thu (Revenue Centers)

Trung tâm doanh thu là m t trung tâm trách nhi m mà nhà qu n lý trung tâm ch có quy n đi u hành và ch u trách nhi m v doanh thu Ng i qu n lý ch có quy n và trách

nhi m v i doanh thu c n t o ra, không ch u trách nhi m v i l i nhu n và v n đ u t

Trung tâm doanh thu liên quan đ n quy n quy t đ nh bán hàng trong khung giá cho phép

đ t o ra doanh thu cho doanh nghi p Trung tâm này th ng g n li n v i b c qu n lý

c p trung ho c c p c s , đó là các b ph n kinh doanh trong đ n v nh các chi nhánh

tiêu th , c a hàng tiêu th , khu v c tiêu th , nhóm s n ph m…

1.3.1.3.Trung tâm l i nhu n (Profit Centers)

Trung tâm l i nhu n là trung tâm trách nhi m mà nhà qu n lý ch có quy n đi u

hành và ch u trách nhi m v l i nhu n Ng i qu n lý ch u trách nhi m v i k t qu s n

xu t và tiêu th c a trung tâm và có quy n quy t đ nh l a ch n s n ph m nào c n s n

xu t, s n xu t nh th nào, m c đ ch t l ng, giá c , h th ng phân ph i và bán hàng,

ph i quy t đ nh các ngu n l c s n xu t đ c phân b th nào gi a các s n ph m đ đ t

đ c s cân b ng trong s ph i h p gi a y u t giá c , s n l ng, ch t l ng và chi phí

1.3.1.4 Trung tâm đ u t (Investment Centers)

Trung tâm đ u t là m t trung tâm trách nhi m mà nhà qu n lý ch có quy n và ch u

trách nhi m v đ u t và th ng g n v i b c qu n lý c p cao nh H i đ ng qu n tr công

ty, các công ty con đ c l p…Th ng trong trung tâm l i nhu n, kh n ng sinh l i đ c

g n v i các tài s n đ c s d ng, v n đ c đ u t đ t o ra l i nhu n đó Trung tâm

trách nhi m đ c xem là trung tâm đ u t khi nhà qu n tr không nh ng qu n lý chi phí

và doanh thu, mà còn quy t đ nh l ng v n s d ng đ ti n hành quá trình đó

B ng cách t o m i liên h gi a l i nhu n và tài s n s d ng đ t o ra l i nhu n đó,

chúng ta có th đánh giá l i nhu n t o ra có t ng x ng v i đ ng v n b ra hay không

Qua đó h ng s chú ý c a nhà qu n lỦ đ n m c đ s d ng hi u qu v n l u đ ng, đ c

bi t là các kho n ph i thu và hàng t n kho đ c s d ng t i trung tâm

Nh v y, các lo i trung tâm trách nhi m g n li n v i t ng c p qu n tr trong m t t

ch c M i lo i trung tâm trách nhi m s xác đ nh quy n và trách nhi m đ i v i t ng đ i

t ng c th c a nhà qu n tr các c p Vi c phân bi t rõ ràng cho các b ph n, đ n v

trong m t t ch c ch mang tính t ng đ i, ph thu c vào quan đi m c a nhà qu n tr c p

cao nh t Trong th c t , vi c phân lo i các b ph n, đ n v trong t ch c vào các trung

tâm trách nhi m h p lỦ thì c n c vào ch c n ng, nhi m v chính c a b ph n, đ n v đó

1.3.2 Xây d ng ch tiêu, báo cáo và trình t ti n hành k toán trách nhi m

M c đích c a KTTN là đo l ng, đánh giá quy n h n và trách nhi m c a t ng trung

tâm trách nhi m trong th c hi n nhi m v đ c giao hay còn g i là thành qu qu n lý

V m t tài chính, vi c đo l ng, đánh giá thành qu qu n lỦ đ c th c hi n thông qua

hai ch tiêu k t qu (effectiveness) và ch tiêu hi u qu (efficiency)

Ch tiêu k t qu là m c đ các trung tâm trách nhi m th c hi n các nhi m v đã đ

ra theo quy n h n c a mình trong h th ng phân c p qu n lỦ đ c th hi n b ng m t con

s tuy t đ i hay t ng đ i Ví d , m c doanh thu k v ng đ i v i trung tâm doanh thu,

m c l i nhu n c a trung tâm l i nhu n

Ch tiêu hi u qu là t l so sánh gi a k t qu v i ngu n l c đ c s d ng đ u vào

c a m t trung tâm trách nhi m Ch tiêu này là k t qu th c t đ t đ c so v i các ngu n

l c đ c s d ng đ t o ra k t qu đó, t c là xác đ nh m c trung bình k t qu mang l i

trên m i đ n v đ u vào Nh ch tiêu t su t l i nhu n trên v n, ch tiêu l i nhu n trên

doanh thu, vòng quay v n…

Ngoài ra, các nhà qu n tr có th k t h p thêm các ch tiêu th hi n quá trình hay quy trình ho t đ ng c a các trung tâm nh ch tiêu đánh giá quy trình s n xu t, quy trình bán hàng, quy trình đ u t , Và khi đo l ng, đánh giá các trung tâm trách nhi m, chúng ta có

th s d ng chi tiêu tài chính hay k t h p c ch tiêu tài chính và phi tài chính

S n ph m cu i cùng c a KTTN là nh ng báo cáo, báo cáo thành qu qu n lý hay báo cáo trách nhi m đ t đ c theo quy n h n và trách nhi m c a t ng trung tâm trách nhi m

C n c vào các trung tâm trách nhi m, h th ng báo cáo trách nhi m đ c chia thành

b n nhóm báo cáo, ng v i b n lo i trung tâm trách nhi m là nhóm báo cáo trách nhi m

c a trung tâm chi phí, nhóm báo cáo trách nhi m c a trung tâm doanh thu, nhóm báo cáo trách nhi m c a trung tâm l i nhu n và nhóm báo cáo trách nhi m c a trung tâm đ u t

Trong th c t không có m u bi u c đ nh v báo cáo trách nhi m mà tùy theo s phân

c p qu n lý cùng v i nh ng đ c thù v quan đi m đo l ng, đánh giá cùng v i nh ng

ph ng pháp k thu t đo l ng, đánh giá các trung tâm trách nhi m c a t ng doanh

nghi p s xây d ng các báo cáo thích h p

Bên c nh đó, KTTN m i trung tâm c ng có nh ng quy trình th c hi n linh ho t khác

nhau và s d ng nh ng công c , ph ng pháp k thu t linh ho t cho t ng báo cáo

1.3.2.1 Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm chi phí (TTCP)

Thành qu qu n lý c a các nhà qu n tr trung tâm chi phí đ c đánh giá qua báo cáo

thành qu đ c l p cho t ng trung tâm chi phí riêng bi t

Thông tin đ a vào báo cáo thành qu đ đánh giá thành qu c a các nhà qu n tr

trung tâm chi phí là chi phí có th ki m soát đ c b i t ng nhà qu n tr trung tâm chi

phí B ng vi c so sánh chi phí th c t và chi phí d toán, các nhà qu n tr có th bi t

đ c chênh l ch nào là t t, chênh l ch nào là x u

Nh v y, trách nhi m c a TTCP đ i v i m c tiêu chung đ c th hi n nh sau:

Ki m soát chi phí thu c quy n h n và trách nhi m c a trung tâm

Ki m soát chi phí trong m i quan h v i doanh thu đ đ m b o tính cân đ i gi a chi

phí v i doanh thu và t o c s , s k t n i v i trung tâm doanh thu cùng v i trung tâm

doanh thu th c hi n t t m c tiêu t ch c

Báo cáo trách nhi m TTCP v m t tài chính là báo cáo các ch tiêu k t qu , hi u qu

c a trung tâm chi phí và nguyên nhân nh h ng Báo cáo đ c tách bi t thành báo cáo

trách nhi m c a TTCP đ nh m c đ c (g n v i kh i s n xu t, kh i thu mua t li u lao

đ ng đ u vào ph c v quá trình s n xu t, nh mua nguyên v t li u) và báo cáo trách

nhi m c a TTCP không đ nh m c (g n v i kh i qu n lý, kh i kinh doanh) Báo cáo c a

các TTCP đ c trình bày theo t ng c p qu n lỦ t ng ng và báo cáo càng th p s càng

chi ti t h n và khi càng lên cao thì báo cáo mang tính ch t t ng h p ngày càng nhi u h n

Quy trình k toán trách nhi m TTCP g m các b c sau:

- Trên c s h th ng phân c p phân quy n, phân c p qu n lý c a doanh nghi p, ti n hành xác đ nh các TTCP và quy n h n, trách nhi m c th t ng TTCP nh chi phí đ nh

m c, trung tâm chi phí tùy ý hay k t h p c hai

- Xây d ng các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c th t ng TTCP

- Trên c s các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c th t ng TTCP

k toán xác l p h th ng d toán và l p d toán chi phí cho t ng TTCP C th là l p d

toán chi phí đ nh m c đ c và d toán h n m c chi phí

- Trên c s th c t đ t đ c các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m

c th t ng TTCP và d toán c a trung tâm này, đo l ng thành qu ho t đ ng t ng

TTCP B c này g n li n v i vi c v a t ng h p thông tin chi phí th c t và d toán và

v a so sánh, phân tích bi n đ ng chi phí

- L p báo cáo thành qu và trách nhi m c a t ng TTCP

1.3.2.2 Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm doanh thu (TTDT)

Thành qu qu n lý c a các trung tâm doanh thu th ng đ c đánh giá b ng vi c so

sánh doanh thu có th ki m soát gi a th c t so v i d toán và phân tích các chênh l ch phát sinh

N u trung tâm doanh thu đ c toàn quy n quy t đ nh giá bán, s l ng s n ph m tiêu

th thì trách nhi m s đ c đánh giá trên doanh thu t o ra

Khi đánh giá thành qu c a các trung tâm doanh thu, c n quan tâm đ n chi phí c a

t ng s n ph m nh m thúc đ y các nhà qu n tr trung tâm doanh thu l u Ủ t i đa hóa l i

nhu n g p ch không ph i ch doanh thu N u ch d a vào doanh thu đ đánh giá, các

nhà qu n tr có th tìm cách gi m giá đ t ng doanh thu ho c thúc đ y tiêu th nh ng m t

hàng có doanh thu l n nh ng l i nhu n th p Nh v y có th làm gia t ng doanh thu

nh ng l i nhu n gi m trên t ng th công ty

Trách nhi m c a TTDT đ c th hi n qua các khía c nh sau:

Hoàn thành ch tiêu doanh thu đ c phân c p qu n lý

Gi v ng m i quan h cân đ i gi a doanh thu v i l i nhu n và góp ph n ki m soát s gia t ng chi phí trong m i quan h v i doanh thu, đ m b o t c đ c a doanh thu nhanh

h n t c đ t ng c a chi phí nh m đ m b o m t hi u su t l i nhu n trên doanh thu t t h n

cho doanh nghi p

Báo cáo trách nhi m c a TTDT v m t tài chính là báo cáo các ch tiêu k t qu và

hi u qu c a TTDT và nh ng nhân t tác đ ng đ n tình hình th c hi n hai ch tiêu này

Quy trình k toán trách nhi m TTDT g m các b c sau:

Trên c s h th ng phân c p phân quy n, phân c p qu n lý c a doanh nghi p, ti n hành xác đ nh các TTDT và quy n h n, trách nhi m c th t ng TTDT

Xây d ng các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c th t ng TTDT Trên c s các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c th t ng TTDT

xây d ng d toán cho t ng TTDT Th c ch t c a giai đo n này là xây d ng và ti n hành

l p d toán doanh thu

Trên c s th c t đ t đ c các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c

th t ng TTDT và d toán c a trung tâm này, đo l ng thành qu ho t đ ng t ng TTDT

B c này g n li n v i vi c v a t ng h p thông tin doanh thu th c t và d toán và v a so

sánh, phân tích bi n đ ng doanh thu v m t k t qu , hi u qu

L p báo cáo thành qu và trách nhi m c a t ng TTDT

1.3.2.3.Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tâm l i nhu n

Thành qu qu n lý c a các nhà qu n tr trung tâm l i nhu n đ c đánh giá thông qua

báo cáo thành qu đ c l p cho t ng trung tâm l i nhu n riêng bi t

Thông tin đ a vào báo cáo đ đánh giá thành qu c a các nhà qu n tr trung tâm l i

nhu n ch là l i nhu n có th ki m soát b i nhà qu n tr t ng trung tâm l i nhu n Do

l i nhu n là chênh l ch gi a doanh thu và chi phí, nên ch doanh thu có th ki m soát và chi phí có th ki m soát m i đ c đ a vào báo cáo thành qu Chi phí có th ki m soát

đ c đ c phân lo i theo bi n phí và đ nh phí khi đ a vào báo cáo thành qu Nh v y

báo cáo thành qu đ c s d ng đ đánh giá thành qu qu n lý c a các nhà qu n tr

trung tâm l i nhu n là báo cáo đ c trình bày theo hình th c s d đ m phí, nh ng ch

bao g m doanh thu và chi phí có th ki m soát đ c b i các nhà qu n tr c a trung tâm

l i nhu n B ng vi c so sánh gi a thông tin th c t v i thông tin d toán, các nhà qu n tr

có th bi t đ c chênh l ch nào là có l i, chênh l ch nào là b t l i, chênh l ch nào do

bi n đ ng c kh i l ng ho t đ ng, chênh l ch nào do thành qu ki m soát doanh thu và

Ngoài ra, đ i v i TTLN trách nhi m còn đ c th hi n vi c hoàn thành trách nhi m

v chi phí, doanh thu nh trung tâm chi phí và trung tâm doanh thu nh ph n trên

Báo cáo trách nhi m c a TTLN v m t tài chính là các báo cáo v nh ng ch tiêu k t

qu và hi u qu c a TTLN cùng v i nh ng nhân t tác đ ng đ n ch tiêu này Báo các

trách nhi m c a TTLN có th là th hi n tr c ti p thành qu c a trung tâm này ho c là

t ng h p thành qu c a các trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu thu c TTLN

Quy trình k toán trách nhi m TTLN g m các b c sau:

- Trên c s h th ng phân c p phân quy n, phân c p qu n lý c a doanh nghi p, ti n hành xác đ nh các TTLN và quy n h n, trách nhi m c th t ng TTLN

- Xây d ng các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c th t ng TTLN

- Trên c s các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m c th t ng

TTLN và xây d ng d toán cho t ng TTLN

- Trên c s th c t đ t đ c các ch tiêu đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m

c th t ng TTLN và d toán c a trung tâm này,đo l ng thành qu ho t đ ng t ng

TTLN Ti n hành v a t ng h p thông tin thu nh p, chi phí, l i nhu n th c t và d toán

và v a so sánh, phân tích bi n đ ng doanh thu, bi n đ ng chi phí, bi n đ ng l i nhu n

- L p báo cáo thành qu và trách nhi m c a t ng TTLN

1.3.2.4 Xây d ng ch tiêu, báo cáo, trình t ti n hành k toán trách nhi m trung tơmăđ uăt (TT T)

ánh giá thành qu qu n lý trung tâm đ u t bao g m:

- So sánh doanh thu và chi phí có th ki m soát đ c gi a th c t v i d toán

- S d ng các th c đo thành qu đ i v i các kho n v n đ c đ u t thu c quy n

ki m soát c a nhà qu n tr trung tâm đ u t

+ T l hoàn v n đ u t (ROI)

+ L i nhu n còn l i (RI)

i v i t l hoàn v n đ u t (ROI)

T l hoàn v n đ c tính toán d a vào l i nhu n ho t đ ng và tài s n đ c đ u t đ

thu l i nhu n đó

T l hoàn v n đ u t = L i nhu n ho t đ ng/ Tài s n đ c đ u t

Tài s n đ c đ u t còn đ c g i là tài s n ho t đ ng bình quân, bao g m các kho n

nh ti n, các kho n ph i thu, hàng t n kho, tài s n c đ nh và các tài s n khác s d ng

trong quá trình s n xu t kinh doanh

Tài s n ho t đ ng bình quân trong đi u ki n th ng đ c tính bình quân gi a đ u

n m và cu i n m

L i nhu n ho t đ ng đ xác đ nh ROI là l i nhu n tr c thu và lãi vay (EBIT) ây

là l i nhu n do s d ng tài s n đ c đ u t mang l i mà không phân bi t ngu n tài tr

các tài s n đó (không bao g m l i nhu n t các ho t đ ng đ u t tài chính, l i nhu n

khác)

ROI cho bi t c m t đ ng tài s n đ u t vào trung tâm đ u t thì đã t o ra đ c bao nhiêu đ ng l i nhu n ROI càng l n, thành qu qu n lý v n đ u t càng cao

)

Các nhân t nhăh ngăđ n ROI

T l hoàn v n đ u t (ROI)= L i nhu n ho t đ ng/ doanh thu x Doanh thu/ Tài s n

đ c đ u t

ROI = T su t l i nhu n trên doanh thu x S vòng quay c a tìa s n

V y ROI ph thu c vào hai nhân t c b n đó là T su t l i nhu n trên doanh thu và

s vòng quay c a tài s n

T su t l i nhu n trên doanh thu cho bi t khi m t đ ng doanh thu th c hi n s thu

đ c bao nhiêu đ ng l i nhu n Ch s bày cao hay th p ph thu c vào vi c ki m soát

doanh thu và chi phí c a các nhà qu n tr trung tâm đ u t

S vòng quay c a tài s n cho bi t m t đ ng tài s n đ u t vào trung tâm đ u t đã

th c hi n đ c bao nhiêu đ ng doanh thu Ch s này cho th y hi u su t s d ng tài s n

Ch s này cao hay th p ph thu c vào vi c ki m soát doanh thu và tài s n c a các nhà

qu n tr trung tâm đ u t

T su t l i nhu n trên doanh thu và s vòng quay c a tài s n giúp chúng ta gi i thích

s bi n đ ng c a ROI c a m t trung tâm đ u t , s khác nhau c a ROI gi a các trung tâm đ u t

Nh căđi m c a ROI

- ROI có khuynh h ng chú tr ng đ n quá trình sinh l i ng n h n h n là quá trình

sinh l i dài h n, do v y nhà qu n tr ch quan tâm đ n ROI có th b qua nhi u c h i đ u

t m i

- ROI không phù h p v i mô hình v n đ ng c a các dòng ti n nên b h n ch khi s

d ng đ đánh giá thành qu qu n lý c a trung tâm đ u t

- ROI có th không hoàn toàn ch u s đi u hành c a nhà qu n tr trung tâm đ u t ,

vì tài s n c a nó có th đ c quy t đ nh b i các nhà qu n tr c p trên

- N u nhà qu n tr đ c đánh giá b ng ROI, h s tìm m i cách đ t ng ROI i u

bày có th s không phù h p v i chi n l c c a toàn công ty

L i nhu n còn l i (RI)

L i nhu n còn l i là ph n còn l i c a l i nhu n ho t đ ng sau khi tr đi l i nhu n

mong mu n t i thi u t tài s n đ u t c a trung tâm đ u t

L i nhu n còn l i = (L i nhu n ho t đ ng – tài s n đ c đ u t )x T l hoàn v n

mong mu n t i thi u

L i nhu n còn l i càng l n thì l i nhu n ho t đ ng t o ra càng nhi u h n l i nhu n

mong mu n t i thi u, khi đó thành qu qu n lý c a các nhà qu n tr trung tâm đ u t càng đ c đánh giá càng cao

1.4 M t s v năđ nhăh ngăđ n k toán trách nhi m

1.4.1 Phân c p và phân quy n qu n lý

Phân c p qu n lý hay phân quy n là s phân chia hay chuy n giao b t quy n h n, nhi m v c a nhà qu n tr c p trên cho các nhà qu n tr c p d i Liên quan đ n phân c p

có hai n i dung c n l u Ủ là xác đ nh ph m vi th m quy n c a m i c p qu n tr c th và

chuy n giao quy n ra quy t đ nh c a c p trên cho c p d i trong quá trình ho t đ ng c a

doanh nghi p Th m quy n và quy n h n m i t ch c, m i c p qu n lý s khác nhau, trong m i th i k c ng s đ c thay đ i khác nhau nên khi xây d ng, hoàn thi n k toán

trách nhi m vi c phân c p, phân quy n s chi ph i đ n s hình thành, thay đ i các trung

tâm trách nhi m và c ng nh các ch tiêu, đo l ng, đánh giá

1.4.2.ăQuanăđi m v thành qu qu nălýăvƠăđoăl ng thành qu qu n lý

Nhân t đ u tiên nh h ng đ n KTTN chính là quan đi m v thành qu qu n lý M i

góc nhìn khác nhau v thành qu qu n lý trong s phân quy n, phân c p qu n lý s có

nh ng đo l ng, đánh giá trách nhi m khác nhau

Trong quá kh , v i tr ng h p tài s n h u hình, tài s n v t ch t h u hình gi vai

trò quy t đ nh và tài s n vô hình, tài s n phi v t ch t còn m nh t, ch a nh h ng đáng

k , môi tr ng ho t đ ng s n xu t kinh doanh ít bi n đ ng, các nhà qu n lỦ th ng xem

xét thành qu , trách nhi m c a m t đ n v , m t con ng i g n li n v i nh ng k t qu , k t

qu tài chính đ t đ c sau m t quá trình T đó, vi c nh n đ nh, phân lo i trung tâm trách

nhi m c ng nh đo l ng đánh giá thành qu , trách nhi m c a các trung tâm trách nhi m

đ c th hi n qua các ch tiêu k t qu tài chính V i quan đi m này, đo l ng, đánh giá

thành qu các trung tâm trách nhi m g n li n v i đo l ng, đánh giá các ch tiêu tài chính

v thành qu c a các lo i trung tâm trách nhi m Ví d , v i quan đi m truy n th ng khi

k toán trách nhi m trung tâm chi phí, vi c đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m

trung tâm chi phí g n li n v i đo l ng, đánh giá các ch tiêu tài chính v k t qu , hi u

qu tài chính nh :

- Chi phí = Bi n phí + nh phí

- T l chi phí trên doanh thu = (Chi phí / Doanh thu) x 100%

Theo quan đi m truy n th ng này, trong th c thi KTTN, k toán th ng s d ng các

công c k thu t đo l ng, phân tích c đi n nh :

- K toán chi phí và tính giá thành theo chi phí th c t , k toán chi phí và tính giá thành theo chi phí th c t k t h p v i chi phí c tính, k toán và tính giá thành theo chi phí đ nh m c Các ph ng pháp này đ u d a trên quan đi m ph ng pháp toàn

b - giá thành g m t t c chi phí s n xu t trên c s phân b chi phí s n xu t đ u

vào cho k t qu đ u ra

- Tính giá bán theo ph ng pháp toàn b hay ph ng pháp tr c ti p;

- D toán theo t ng công đo n, b ph n ch c n ng s n xu t kinh doanh;

- Phân tích bi n đ ng chi phí, doanh thu, l i nhu n, v n đ u t và đánh giá nh ng

bi n đ ng này theo tác đ ng c a nhân t l ng, nhân t giá, nhân t công su t, nhân

t n ng su t hay do nh ng nhân t ch quan, nhân t khách quan tác đ ng

Ng c l i, ngày nay v i s thay đ i nhanh chóng c a môi tr ng kinh doanh, nh ng

ti m n r i ro trong kinh doanh ngày càng l n,…vi c nh n đ nh và đo l ng, đánh giá

thành qu , trách nhi m c ng đ c xem xét r ng h n, g n k t v i t ng lai nhi u h n Ví

d nh đ đánh giá trách nhi m c a m t trung tâm trách nhiêm các chuyên gia s d ng

nh ng ch tiêu v ti m n ng c a trung tâm trách nhi m nh tài chính, khách hàng, quy

trình ho t đ ng n i b , ngu n nhân l c

Trênăc ăs quanăđi m hi năđ i, trong th c thi KTTN, k toán th ng s d ng

các công c k thu t đo l ng, phân tích hi n đ i nh :

- Ph ng pháp tính giá thành d a trên c s ho t đ ng;

- Tính giá bán trên c s ho t đ ng;

- D toán trên c s ho t đ ng;

- Phân tích, đánh giá theo các k thu t hi n đ i nh phân tích chi phí theo m c tiêu,

V i ti p c n quan đi m đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m trên, khi đo

l ng, đánh giá thành qu các trung tâm trách nhi m c ng nh khi tri n khai n i dung, quy trình KTTN th ng h ng nhà qu n lý vào c t m nhìn ng n h n và dài h n, không

nh ng t p trung vào thành qu đ t đ c trong ng n h n, thành qu tài chính, thành qu

v t ch t mà còn chú ý c nh ng thành qu phi tài chính, nh ng thành qu phi v t ch t và nguyên nhân t o nên thành qu đó

V i nh ng góc ti p khác nhau v KTTN cho th y hi n nay trong lý lu n, th c ti n

ng d ng KTTN có th nhìn nh n và đo l ng, đánh giá nhi u góc đ khác nhau Do

đó, vi c ng d ng KTTN c ng g n li n v i nh ng n i dung c th khác nhau và l a ch n

nh ng công c , k thu t trong đo l ng, đánh giá giá khác nhau Vì v y, v n đ đ t ra khi

nghiên c u ng d ng KTTN vào m t doanh nghi p c n chú ý tính phù h p và h u hi u

c a nó V i m t doanh nghi p có trình đ qu n lý th p thì tính thích h p là ph i l a ch n

nh ng lý thuy t, n i dung, k thu t KTTN c đi n Tuy nhiên, vi c l a ch n lý thuy t,

n i dung, k thu t c đi n c n đi u ch nh sao cho k t n i đ c và khai thác đ c m t

ph n nh ng ti n b trong n i dung, k thu t k toán qu n tr hi n đ i

1.4.3 Chi phí ki măsoátăđ c và không ki măsoátăđ c

Chi phí nh h ng h u nh t t c thành qu qu n lý c a các trung tâm trách nhi m

và ngoài ra, s phân quy n, phân c p qu n lỦ c ng s d n đ n nh ng quy n h n, trách

nhi m khác nhau v chi phí Vì v y, s nhìn nh n chi phí theo nh ng góc đ phân c p

khác nhau s d n đ n nh ng thành qu qu n lỦ, đánh giá trách nhi m khác nhau i u đó, đòi h i khi th c hi n KTTN c n ph i có s hi u bi t và xác đ nh chu n xác chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát đ c

Chi phí ki m soát đ c (Controlllable costs) là nh ng chi phí mà m t c p qu n

lỦ nào đó, nhà qu n tr xác đ nh đ c chính xác m c phát sinh c a nó trong k , đ ng

th i, nhà qu n tr c ng có th m quy n quy t đ nh v s phát sinh c a nó

Ví d nh chi phí h i h p, chi phí ti p khách là chi phí ki m soát đ c đ i v i tr ng

phòng hành chính

Ng c l i, chi phí không ki m soát đ c (Nocontrolllable costs) là nh ng chi phí mà

nhà qu n tr không th d đoán chính xác m c phát sinh c a nó trong k ho c không có

đ th m quy n đ ra quy t đ nh v lo i chi phí này

Ví d nh chi phí đ u t , mua s m tài s n dài h n, nhà x ng là chi phí ki m soát

đ c đ i v i nhà qu n tr c p cao nh ng l i là chi phí không ki m soát đ c v i nhà

qu n tr c p d i

Nhìn chung, nhà qu n tr c p b c càng cao thì ph m vi ki m soát chi phí càng r ng Nhà qu n tr c p càng th p thì ph m vi ki m soát chi phí càng h p, s l ng các kho n

m c chi phí đ c quy n quy t đ nh r t ít

Xác đ nh chi phí nào là chi phí ki m soát đ c, chi phí không ki m soát đ c là m t

v n đ quan tr ng đ i v i nhà qu n tr , giúp nhà qu n tr ho ch đ nh đ c ngân sách chi

phí chính xác t o đi u ki n h n ch tình tr ng b đ ng v v n và trách nhi m qu n lý V i

nh ng đ c đi m trên c a chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát đ c, đ t ng

c ng chi phí ki m soát đ c nhà qu n tr c n ph i phân c p qu n lý chi ti t, rõ ràng h n

v nh ng chi phí gián ti p, chi phí ph c v , chi phí s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p Ngoài ra, phân bi t chi phí ki m soát đ c và không ki m soát đ c có Ủ ngh a

trong vi c l p báo cáo trách nhi m b ph n c a trung tâm l i nhu n S d b ph n có

th ki m soát đ c đ c xem là m t tiêu chu n đánh giá t t nh t v kh n ng sinh l i c a

các trung tâm l i nhu n, đ đánh giá trách nhi m c a nhà qu n tr , vì ch có các chi phí

thu c quy n ki m soát c a nhà qu n lý m i s d ng cho vi c tính toán ch tiêu này

1.4.4.ă nh giá chuy nănh ng n i b

Giá chuy n nh ng n i b c ng là m t nhân t nh h ng r t quan tr ng đ n

KTTN Giá chuy n nh ng s nh h ng đ n chi phí, quy n h n, trách nhi m c a t ng

trung tâm trách nhi m và thành qu , đ ng l c c a t ng trung tâm trách nhi m

Khi các b ph n cùng đ n v cung c p s n ph m ho c d ch v qua l i l n nhau s

phát sinh vi c tính giá chuy n đ i n i b Vi c xác đ nh giá chuy n nh ng cao s làm

t ng doanh thu đ n v giao hàng và s làm gi m chi phí c a đ n v nh n hàng và ng c

l i, m c dù l i nhu n chung toàn công ty không đ i i u này gây khó kh n trong vi c đánh giá thành qu ho t đ ng c a các trung tâm trách nhi m Do v y, vi c đ nh giá

chuy n giao n i b c ng nh xác đ nh đúng giá chuy n giao n i b là c n thi t, giúp nhà

qu n tr đánh giá thành qu ho t đ ng c a các trung tâm trách nhi m đ c chính xác h n

S n ph m, d ch v chuy n giao n i b là s n ph m, d ch v đ c chuy n t b

ph n này sang b ph n khác trong cùng m t doanh nghi p

nh giá s n ph m, d ch v chuy n giao n i b là xác đ nh giá chuy n giao cho

các s n ph m, d ch v luân chuy n n i b

Hi n nay, các doanh nghi p có th ti n hành đ nh giá s n ph m, d ch v chuy n

giao n i b theo 1 trong 3 ph ng pháp ph bi n sau:

- Xác l păgiáătrênăc ăs giá th tr ng (Market-based prices) V i ph ng pháp

này, giá chuy n nh ng n i b b ng bi n phí th c hi n c a đ n v bán c ng v i s d

đ m phí b thi t h i khi đ n v ng ng bán ra ngoài đ chuy n nh ng n i b Ph ng pháp này th ng áp d ng cho nh ng s n ph m chuy n nh ng n i b đã có giá c trên

trên th tr ng

- Xác l p giá trên c ă s chi phí (Cost-plus prices) V i ph ng pháp này, giá

chuy n nh ng n i b b ng chi phí th c hi n c a đ n v bán và có th c ng thêm m t

ph n l i nhu n c tính c a b ph n này Ph ng pháp này th ng áp d ng cho nh ng

s n ph m ch a xu t hi n ho c không có giá trên th tr ng

- Xác l păgiáătrênăc ăs th a thu n (Negotiated prices) V i ph ng pháp này,

giá chuy n nh ng n i b b ng chi phí th c hi n c a đ n v bán và c ng thêm m t ph n

l i nhu n theo s th a thu n gi a đ n v bán v i đ n v mua Ph ng pháp này th ng

đ c áp d ng cho nh ng s n ph m mà giá c trên th tr ng ch a rõ ràng, ho c có nhi u quan đi n khác nhau gi a đ n v bán và đ n v mua

Trong m t t ch c có s phân quy n, phân c p qu n lý, giá chuy n nh ng n i b

v a là m t nhân t tác đ ng tích c c và c ng v a là nhân t gây nên nh ng b t l i trong

đo l ng, đánh giá thành qu , trách nhi m các trung tâm trách nhi m

Vi c xác đ nh giá chuy n giao n i b nh m khuy n khích các nhà qu n lý b ph n cùng h ng đ n m c tiêu chung c a t ch c Nó v a giúp đo l ng thành qu , trách

nhi m t ng b ph n trong m t t ch c nên giá chuy n nh ng n i b c ng chính là m t

y u t làm thay đ i, bóp méo thành qu , trách nhi m t ng b ph n trong t ch c

Th c t không có m t nguyên t c nào đ c coi là m c th c trong vi c xác đ nh giá

chuy n giao n i b , nh m đ a đ n nh ng quy t đ nh đúng đ n nh t cho doanh nghi p

Vi c xác đ nh giá chuy n giao n i b ph i k t h p hài hòa l i ích c a các bên tham gia

chuy n giao s n ph m, d ch v và l i ích doanh nghi p

K t lu năch ngă1

KTTN làm m t n i dung c th c a KTQT KTTN đ c ti p c n v i nhi u góc nhìn

khác nhau và nó là m t công c qu n tr đ c hình thành, g n k t ch t ch v i s phân

c p, phân quy n trong qu n lý KTTN có ch c n ng, vai trò và n i dung riêng c a nó

V c b n n i dung KTTN g n li n v i s xác l p các trung tâm trách nhi m và t đó

thi t k ch tiêu đo l ng, đánh giá, xác l p các báo cáo trách nhi m và quy trình th c

hi n KTTN theo t ng trung tâm trách nhi m Tuy có nh ng n i dung c b n gi ng nhau

nh ng chi ti t c ng nh vi c th c thi KTTN t ng DN s khác nhau tùy thu c vào s

phân c p qu n lý m i DN và quan đi m thành qu , xác l p chi phí, đ nh giá chuy n

nh ng và c ý th c c a nh ng con ng i tham gia