Chuong 6_môn lý thuyết tài chính tiền tệ

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG: CÁC GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG Ngày 1/3/2013, Chị Lan mua 1000 cổ phiếu của NHTM cổ phần Công Thương Mã CTG được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán H

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG: CÁC GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG

Ngày 1/3/2013, Chị Lan mua 1000 cổ phiếu của NHTM

cổ phần Công Thương (Mã CTG) được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh (HOSE)

1 Việc mua cổ phiếu CTG được diễn ra tại thị

trường phi chính thức hay thị trường chính thức?

2 Chị Lan có phải là nhà đầu tư trên thị trường

tiền tệ?

3 Khi giao dịch được thực hiện, có nghĩa là chị Lan

đã cho ngân hàng vay một khoản tiền tương ứng với giá trị lô cổ phiếu?

MỤC TIÊU

- Giúp học viên nhận biết được các bộ phận cấu thành của thị trường tài chính

- Phân biệt thị trường cấp 1 và cấp 2, thị trường tiền

tệ và thị trường vốn, thị trường nợ và thị trường vốn

cổ phần, thị trường chính thức và phi chính thức, sở giao dịch chứng khoán và thị trường phi tập trung

- Biết được các công cụ chủ yếu được mua bán trên

thị trường tài chính

- Phân biệt cổ phiếu và trái phiếu

II Cấu trúc của thị trường tài chính

1 Thị trường tiền tệ và thị trường vốn

2 Thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần

3 Thị trường cấp 1 và thị trường cấp 2

4 Thị trường chính thức và thị trường phi chính thức

III Các công cụ trên thị trường tài chính

1 Công cụ trên thị trường tiền tệ

2 Công cụ trên thị trường vốn

I Tổng quan về thị trường tài chính

1 Khái niệm thị trường tài chính

“Thị trường tài chính là nơi diễn ra việc mua và bán các công cụ tài chính”

Chuyển giao vốn, biến tiết kiệm thành đầu tư

Dẫn chuyển vốn qua hai con đường

- Tài chính trực tiếp

Vốn được dẫn chuyển trực tiếp từ chủ thể thừa vốn tới chủ thể có nhu cầu về vốn.

- Tài chính gián tiếp

Vốn được dẫn chuyển từ chủ thể thừa vốn tới chủ thể có nhu cầu về vốn thông qua trung gian tài chính.

- Thúc đẩy việc tích lũy và tập trung vốn

- Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

- Là môi trường để thực hiện các chính

sách kinh tế vĩ mô

- Xác định giá cả và tăng tính thanh khoản

cho các tài sản tài chính

- Người nước ngoài

- Ngân hàng trung ương

1 Thị trường tiền tệ và thị trường vốn

Căn cứ vào thời hạn chuyển giao vốn

Thị trường tài chính

Thị trường vốn Thị trường tiền tệ

Thị trường tiền tệ và thị trường vốn

• Thị trường tiền tệ

– Là nơi diễn ra việc trao đổi và mua bán

các công cụ tài chính có thời gian ngắn hạn

• Thị trường vốn

– Là nơi diễn ra việc trao đổi và mua bán

các công cụ tài chính có thời gian trung - dài hạn

Tiêu chí Thị trường tiền tệ Thị trường Vốn

Thời hạn Ngắn hạn Trung – dài hạn

Chủ thể tham gia Hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ, các trung gian tài

chính, NHTW…

Hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ, các trung gian tài chính, NHTW…

Hàng hóa Tín phiếu kho bạc, tín phiếu

NHNN, thương phiếu, CDs ngắn hạn, hối phiếu được ngân hàng chấp nhận, tín dụng ngắn hạn

Cổ phiếu, trái phiếu, CDs trung – dài hạn, tín dụng trung và dài hạn.

Đặc trưng hàng hóa Thời hạn ngắn, tính thanh khoản cao, rủi ro thấp, ít biến

động về giá, lợi nhuận thấp

Thời hạn dài, tính thanh khoản thấp, rủi ro cao, biến động về giá, lợi nhuận cao

Chức năng Đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn:

tiêu dùng trước mắt của gia đình, vốn lưu động của doanh nghiệp…

Đáp ứng nhu cầu vốn trung – dài hạn: đầu tư dự

án, đầu tư TSCĐ của doanh nghiệp

Thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần

• Thị trường nợ

– Là nơi diễn ra việc trao đổi và mua bán các

công cụ nợ (các món vay như trái phiếu hay vay từ ngân hàng).

• Thị trường vốn cổ phần

– Là nơi diễn ra việc trao đổi và mua bán cổ

phiếu của các công ty cổ phần.

So sánh thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần

Thu nhập Được biết trước Không biết trước

Thời hạn Được biết trước Không biết trước

Độ rủi ro Thấp Cao

Tính hấp dẫn Ưa thích sự an toàn Ưa thích sự rủi ro,

mạo hiểm

Câu hỏi

• Khi có nhu cầu về vốn, doanh nghiệp

nên tham gia vào thị trường nào? (Thị trường Nợ hay thị trường Vốn cổ phần?)

• Tại sao người ta lại nói rằng: “ Việc

tham gia vào thị trường Nợ sẽ giúp

doanh nghiệp có được “ lá chắn thuế” hay “ tiết kiệm nhờ thuế”

Thị trường cấp 1 và thị trường cấp 2

• Thị trường cấp 1

– Là nơi diễn ra việc trao đổi và mua bán các

chứng khoán vừa mới được phát hành

• Thị trường cấp 2

– Là nơi diễn ra việc trao đổi và mua bán lại

các chứng khoán cũ, đã được giao dịch trên thị trường cấp 1.

Tiêu chí Thị trường cấp 1

(Sơ cấp) Thị trường cấp 2 (Thứ cấp)

Số lượng chủ thể tham gia Ít Đông đảo

Phạm vi Nhỏ Rộng

Chức năng Cung cấp vốn trực tiếp

cho chủ thể huy động vốn

Không cung cấp vốn trực tiếp cho chủ thể phát hành

mà chỉ giúp luân chuyển quyền sở hữu giữa những người nắm giữ công cụ tài chính

Mối quan hệ giữa

2 thị trường Tạo hàng hóa Định giá và làm tăng tính lỏng cho các công cụ

tài chính => Thúc đẩy việc phát hành và tăng quy mô trên thị trường sơ cấp

4 Thị trường chính thức và thị trường phi chính thức

Căn cứ vào sự can thiệp và quản lý của chính phủ

Thị trường tài chính

Thị trường phi chính

thứcThị trường chính thức

Thị trường cấp 1 và thị trường cấp 2

• Thị trường chính thức

– Là thị trường tuân thủ 100% các quy định và

đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của Chính phủ

và các cơ quan quản lý.

• Thị trường phi chính thức

– Là thị trường không tuân thủ 100% các quy

định, sự giám sát của Chính phủ và các cơ quan quản lý cũng ít chặt chẽ hơn so với thị trường chính thức

Tiêu chí Thị trường chính

thức phi chính thức Thị trường

Sự quản lý của Chính phủ Chặt chẽ Ít chặt chẽ

Khả năng tiếp cận nguồn vốn Khó khăn hơn,

có nhiều ràng buộc Dễ dàng hơn, ít ràng buộc

Độ rủi ro Ít Cao

Mối quan hệ giữa 2 thị trường

chuyển vốn khi quy

mô của thị trường chính thức không đáp ứng đủ nhu cầu

III Công cụ trên thị trường tài chính

2 Các loại công cụ tài chính

Công cụ thị trường tiền tệ Công cụ thị trường vốn

Chứng khoán phái sinh

Hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai,

hợp đồng hoán đổi, quyền chọn

A Công cụ trên thị trường tiền tệ

• Tín phiếu kho bạc (Treasury Bill)

– Chủ thể phát hành – Mục đích

– Đặc điểm

• Chứng chỉ tiền gửi ngân hàng ( CDs, certificate of deposits)

– Chủ thể phát hành – Mục đích

– Đặc điểm

A Công cụ trên thị trường tiền tệ

• Thương phiếu (Commercial paper)

– Chủ thể phát hành

• Hối phiếu ( Bill of exchange)

• Lệnh phiếu ( Promissory note)

– Mục đích – Đặc điểm

• Hối phiếu được ngân hàng chấp nhận (banker ‘s acceptance)

– Mục đích – Điều kiện

B Công cụ trên thị trường vốn

• Cổ phiếu ( Stock)

Khái niệm: “Là chứng chỉ ( hoặc bút

toán ghi sổ) chứng nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần tài sản

và thu nhập của doanh nghiệp”

Phân loại:

- Ghi danh

- Tính ưu đãi

Cổ phiếu ghi danh và vô danh

Cổ phiếu ghi danh và vô danh

Tiêu chí Cổ phiếu thường Cổ phiếu ưu đãi

Cổ tức Phụ thuộc vào tình

hình sản xuất kinh doanh Cố định

Quyền quản lý Có Không

Quyền nhận phần giá trị tài sản còn lại của DN

Nhận sau cổ phiếu ưu đãi Ưu tiên nhận trước

Quyền mua bán và chuyển nhượng trên thị trường

Dễ dàng Bị ràng buộc bởi

những nguyên tắc và điều lệ nhất định

Quyền chuyển đổi Ko thể chuyển đổi

thành cổ phiếu ưu đãi Có thể chuyển đổi thành cổ phiếu thường

Thị giá Nhiều biến động Ít biến động

Cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi

• Trái phiếu (Bond)

- Sự thay đổi lãi suất

- Khả năng chuyển đổi

Phân loại trái phiếu

Phân loại trái phiếu

– Quy mô thị trường

Tại Hoa Kỳ, thị trường các khoản vay thế chấp là thị trường nợ lớn nhất, trong đó các khoản vay thế chấp để mua nhà gấp bốn lần các khoản vay thế chấp thương mại

CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG

1 Việc mua cổ phiếu CTG được diễn ra tại thị trường phi chính thức hay thị trường chính thức?

2 Chị Lan có phải là nhà đầu tư trên thị trường tiền tệ?

3 Khi giao dịch được thực hiện, có nghĩa là chị Lan đã

cho ngân hàng vay một khoản tiền tương ứng với giá trị lô cổ phiếu?

Trả lời

1 Chị Lan mua cổ phiếu đã được niêm yết trên Sở giao dịch

chứng khoán, như vậy đây là thị trường chính thức

2 Cổ phiếu là công cụ tài chính dài hạn như vậy chị Lan

đang là nhà đầu tư trên thị trường Vốn

3 Cổ phiếu là chứng chỉ xác nhận quyền sở hữu của nhà

đầu tư, như vậy chị Lan là một cổ đông (người sở hữu) của ngân hàng chứ không phải là chủ nợ.

CÂU HỎI MỞ

VÍ DỤ

Có phải việc phát hành cổ phiếu của doanh nghiệp

trên thị trường chứng khoán sẽ làm gia tăng áp lực trả nợ cho doanh nghiệp?

Trả lời Người mua cổ phiếu của doanh nghiệp sẽ có quyền

sở hữu một phần tài sản và thu nhập của doanh nghiệp Vì vậy, việc phát hành cổ phiếu ra thị trường sẽ làm tăng quy mô vốn chủ sở hữu mà không làm thay đổi nguồn vốn vay và không gia tăng áp lực trả nợ cho doanh nghiệp.

- Vì cổ phiếu và trái phiếu đều là các công cụ tài

chính có thời hạn dài Còn thị trường nợ không có giao dịch về cổ phiếu, thị trường vốn cổ phần không có giao dịch trái phiếu.

- Vì cổ phiếu và trái phiếu đều là các công cụ tài

chính có thời hạn dài Còn thị trường nợ không có giao dịch về cổ phiếu, thị trường vốn cổ phần không có giao dịch trái phiếu.

A Các loại ngoại tệ được giao dịch trên thị trường

B Thời hạn của các công cụ tài chính

C Sự quản lý và giám sát của chính phủ

D Phương thức huy động vốn của nhà phát hành

Trả lời

- Vì thị trường tiền tệ diễn ra các giao dịch tài chính

ngắn hạn, còn thị trường vốn diễn ra các giao dịch tài chính trung và dài hạn.

CÂU HỎI TỰ LUẬN

Đứng ở vị thế một nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, quyền

lợi của bạn sẽ thế nào nếu:

a Bạn mua cổ phiếu của doanh nghiệp

b Bạn mua trái phiếu của doanh nghiệp

Trả lời

a Khi mua cổ phiếu của doanh nghiệp, bạn sẽ trở thành cổ

đông với quyền nhận cổ tức, quyền biểu quyết liên quan đến các hoạt động của doanh nghiệp Khi công ty giải thể hoặc phá sản, bạn được nhận một phần tài sản còn lại tương ứng với số cổ phần góp vốn vào công ty Tuy nhiên bạn không được hoàn trả số tiền mua cổ phiếu ban đầu.

b Khi mua trái phiếu bạn sẽ được hoàn trả số tiền gốc mua trái

phiếu cộng thêm một khoản lãi Bạn được ưu tiên thanh toán tài sản thanh lý khi công ty bị phá sản trước các cổ đông Tuy nhiên, bạn không được tham gia vào những quyết định của tổ chức phát hành, và cũng không được ”chia gì” thêm ngoài những khoản tổ chức phát hành đã cam kết.

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

• Khái niệm, chức năng, vai trò của thị trường tài chính.

• Các chủ thể tham gia thị trường

• Các thị trường cấu thành nên thị trường tài chính

• Các công cụ tài chính chủ yếu được mua bán trên thị trường