Chuong 3 Ngân sách nhà nước_lý thuyết tài chính tiền tệ

TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚCKhái niệm: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước, đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo

Chương III

        NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

TS. Nguy n Hoài Ph ễ ươ ng

      phuong.fbf@gmail.com

Kết cấu Chương

I Tổng quan về ngân sách Nhà nước

II Hoạt động ngân sách Nhà nước

* Thu ngân sách

* Chi ngân sách

III Thâm hụt ngân sách Nhà nước

IV Phân cấp ngân sách Nhà nước

I TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Khái niệm:

“NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà

nước, đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước “

(Luật NSNN, 2002 của nước CHXHCN Việt Nam )

Vai trò

* Điều tiết trong lĩnh vực kinh tế

* Điều tiết trong lĩnh vực xã hội

* Điều tiết trong lĩnh vực thị trường

Điều tiết trong lĩnh vực kinh tế

THU – CHI

- Tác động tới cơ cấu kinh tế

- Tác động tới quy mô, xu hướng phát triển của các ngành, lĩnh vực kinh tế

Khuyến khích Tăng chi – Giảm thuế

Hạn chế Giảm chi – Tăng thuế

Mức thuế suất khác nhau với các DN khác nhau

Thuế suất: Điều 10 - Luật Thuế thu nhập DN

1 Thuế suất thuế TNDN là 25%,

2 Thuế suất thuế TNDN đối với hoạt động tiến hành tìm kiếm thăm dò, khai thác dầu khí và tài nguyên quí

hiếm khác từ 32% đến 50% phù hợp với từng dự án,

từng cơ sở KD

3 Doanh nghiệp thành lập mới từ dự án đầu

tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội

đặc biệt khó khăn được hưởng ưu đãi

về thuế suất 10%

Điều tiết trong lĩnh vực xã hội

THU - CHI

- Cung cấp hàng hóa công cộng

- Duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước

- An ninh quốc phòng

- An ninh xã hội

- Hoạt động văn hóa, y tế, giáo dục…

- Phân phối thu nhập

Điều tiết trong lĩnh vực thị trường

II HOẠT ĐỘNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1 Thu ngân sách Nhà nước

Khái niệm

“ Thu NSNN là các quan hệ phân phối nảy sinh trong quá trình Nhà nước dùng quyền lực chính trị của mình tập trung một bộ phận tổng sản phẩm quốc

dân để hình thành quỹ tiền tệ tập trung

nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu nhà nước”

II HOẠT ĐỘNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Các khoản thu ngân sách Nhà nước

 Thuế

 Phí và Lệ phí

 Các hoạt động kinh tế của Nhà nước

- Sở hữu tài sản của Nhà nước

- Sử dụng vốn NSNN

 Vay nợ trong và ngoài nước

 Các nguồn thu khác

A Thuế

Khái niệm

Thuế là khoản đóng góp bắt buộc mà các thể

nhân và pháp nhân có nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nước, phát sinh trên cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành.

Đặc điểm của Thuế

• Thuế là hình thức đóng góp mang tính bắt buộc

• Thuế là khoản đóng góp không mang tính hoàn trả trực tiếp

• Thuế là nguồn Thu chủ yếu của NSNN

và là công cụ quản lý và điều tiết

vĩ mô nền kinh tế quốc dân

Một số luật thuế hiện hành ở Việt Nam

- Luật thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12

- Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số

14/2008/QH12

- Luật thuế tiêu thụ đặc biệt số 27/2008/QH12

- Luật thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12

Nội dung cơ bản của luật thuế

 Đối tượng tính thuế

 Đối tượng nộp thuế

 Thuế suất

 Các ưu đãi về thuế

Áp dụng các nội dung trên với luật thuế

thu nhập cá nhân

B Phí và lệ phí

Phí: Là khoản thu

của NSNN nhằm bù đắp một phần chi phí của các cơ quan sự nghiệp công cộng.

Một số loại phí và lệ phí

Theo DANH MỤC PHÍ, LỆ PHÍ

(Ban hành kèm theo Pháp lệnh số:

38/2001/PL-UBTVQH10 của Ủy ban

Thường vụ Quốc hội)

C Thu từ các hoạt động kinh tế của Nhà nước

Bán và cho thuê tài sản thuộc sở hữu của Nhà nước

D Các khoản thu từ vay nợ

Vay nợ trong và ngoài nước

 Phát hành trái phiếu, công trái, tín phiếu kho

bạc…

 Vay các nước và các tổ chức tài chính quốc tế

 Phát hành trái phiếu trên thị trường

tài chính quốc tế

E Các khoản thu khác

 Thu kết chuyển từ năm trước sang

 Thu từ đóng góp tự nguyện của cá nhân, tổ chức

trong và ngoài nước

II HOẠT ĐỘNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

2.Chi ngân sách Nhà nước

Khái niệm:

“ Chi NSNN là quá trình phân phối, sử dụng quỹ NSNN theo những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước”

II HOẠT ĐỘNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Các khoản chi ngân sách Nhà nước

- Chi thường xuyên

- Chi đầu tư

2 Chi ngân sách nhà nước

Chi thường xuyên: Những khoản chi có tính chất thường xuyên để duy trì “ đời sống quốc gia”

 Chi sự nghiệp kinh tế

 Chi cho y tế

 Chi cho giáo dục, đào tạo

 Chi cho văn hóa, xã hội

 Chi quản lý Nhà nước, Đảng, đoàn thể

 Chi cho an ninh, quốc phòng

 Chi duy trì hoạt động của các

cơ quan, bộ máy nhà nước

2 Chi ngân sách nhà nước

• Chi đầu tư: Các khoản Chi làm tăng thêm tài sản quốc gia

– Chi cho tu bổ, kiến thiết và xây dựng mới

– Chi phí đầu tư

– Chi thành lập vào các DNNN, góp vốn vào công ty – Chi phí đầu tư liên quan đến sự tài trợ của NN

III THÂM HỤT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Nghiên cứu ví dụ

Gia đình anh Thanh trong tháng 1 có tổng nguồn thu

là 30 triệu, gồm các khoản sau:

–Tiền lương: 15 triệu VND

–Tiền thưởng tết: 5 triệu VND

–Tiền vay từ họ hàng: 10 triệu VND

Giả sử tháng 1, tổng chi tiêu của gia đình là

25 triệu VND Gia đình anh Thanh có bị

“ thâm hụt ngân sách” không?

III THÂM HỤT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

III THÂM HỤT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Thất thu (năng lực, đạo đức, chính sách)

Chi tiêu lãng phí, kém hiệu quả

III THÂM HỤT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

3 Tác động

• Lãi suất thị trường

• Đầu tư sản xuất trong nước

III THÂM HỤT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

4 Biện pháp khắc phục

 Tăng thu

 Giảm chi

 Phát hành tiền

 Vay nợ trong nước

 Vay nợ nước ngoài

? Chỉ ra ưu – nhược điểm của

các biện pháp trên

IV PHÂN CẤP NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1 Tổ chức hệ thống NSNN

- Mô hình hệ thống NSNN liên bang

- Mô hình hệ thống NSNN phi liên bang

Hệ thống NSNN liên bang

Hệ thống NSNN của Hoa Kỳ

Hệ thống NSNN Việt Nam

Trung ương

IV PHÂN CẤP NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Phân cấp Thu – Chi NSNN

-Thu từ thuế TNCN…

Phân cấp Thu – Chi NSNN

kinh tế xã hội ở địa phương

Nhà nước ở địa phương

Chi trả nợ Chính phủ

Chi các dự án lớn Chi các dự án tại địa

phương

Phân cấp Thu – Chi NSNN

Chi giáo dục đại học Chi giáo dục phổ thông

Chi cho các bệnh viện

lớn, các chuyên khoa

đầu ngành

Chi cho các cơ sở, trạm y

tế, trung tâm y tế dự phòng…