Yeu thương và tự do phương pháp giáo dục trẻ theo montessori

Do tac phgm minh hoa cac trtrang hqp xay ra trong dm song th\]:'C ti�n ve vi�c nuoi di Vi�t Nam, nen ngtrOi doc se d� nh�n ra nhfrng tinh huong ma chinh minh cling da tirng trai nghi�m,

MUC LUC Uri gi&i thi�u

Uri cam on cua doc gia

• •

Chuong 1: cAc EM BE MANG THEO DIEU Gi DEN THE GI61 NAY

Chuong 2: BU'6'C DAU NHAN BIET THE GI61

Chuong 3: s(rc SANG TAO Tlr DAU DEN?

Chuong 4: TRE EM CAN PH.AI Tl! cAM NHAN

Chuong 5: TAM LY VA TRI L{J'C KHONG GI ONG NHAU

Chuong 6: TN SAO TRE EM THiCH UP DI UP LAI MQT VItc?

Chuong 7: QUA TRINH PHAT TRIEN TAM LY NQI TN a TRE

Chuong 8: HU.AN LUYtN c.AM GIAC CON DUONG DUY NHAT DE PHAT TRIEN TRi L{J'C TRE EM

Chuong 9: YEU THU'ONG LA DAT M�, YEU THU'ONG LA ANH MAT TR61, YEU

' K > > ,

Chuong 10: TlrYEU THU'ONG DEN DOC 14.P

Chuong 11: "DAY" CON CUNG c6 THE LA NO DlCH CON

Chuong 12: LAM THE NAO DE HIEU CON TRE?

Chuong 13: Tl! DOV A KY LUAT

Chuong 14: Tlr BO KINH NGHitM GIAo DlJC c-0KY14c HAU, HU'6'NG Tm TiNH YEU THAU HIEU

Chuong 15: PHAT TRIEN TAM LY VA TRi Tut, NAM VUNG TRI THlrC

Chuong 16: TH{J'C TIEN GIAO Dl)C CUA "YEU THU'ONG VA Tl! DO"

Chuong 17: vi YEU NEN TV NGUYtN THUAN THEO, vi c6 Y CHi NEN c6 THE

THU.!N THEO

ChuOTig 18: BA GIAI DO� DE TRE DAT DU'C)'C Sll THU.!N THEO

,, � ,, ' "'' '

ChuOTig 20: LAM THE NAO DE TAO MOI TRUONG TOT CHO CON TRE?

ChuOTig 21: VAN DE TAM LYVA SINH LY CUA "AN"

ChuOTig 22: VAN DE CUA CON TRE Tlr DAU?

Phv lvc

Yeu thuOTig va t\l' do, quy tac va binh d�ng

T\l' do trong qua trinh trmmg thanh cua con tre

Danh sach mot so trmmg mam non ap dvng phuOTig phap giao dvc Montessori & Vi�t Nam

LO'I GIO'I THIEU •

Khi dtrQ'C Cong ty C6 phan Sach va Truyen thong Quang Van mm viet 101 gi6i thi�u cho ban djch cua tac phgm "Yeu thtrong va t\f do" cua tac gia Ton Th\ly Tuyet, chung toi kha b& ng& vi chtra biet nhi'eu ve tac gia, do d6 can doc quy@n sach 384 trang nay ngay d@ tim hi@u r6 n9i dung

Toan bQ quy@n sach bao gom 22 chtrong; n{>i dung d\fa tren nhfrng quan di@m va nguyen tac giao d\IC chinh cua nfr bac si Maria Montessori, ngtrOi de xmmg phtrong phap giao d\IC tre thO' Montessori hi�n dtrQ'C ap d\}ng tren khap the gi6i va cting la ngtrOi da thanh l�p t6 chfrc AMI (Association Montessori Internationale) sau nay Mfli chtrong sach trinh bay mQt khia cc;inh trong each tiep c�n v6i tre thO' theo triet ly giao d\IC Montessori v6i nhfrng lu�n di@m va nhi'eu Vl d\l minh hoa day xac th\]:'C dtrQ'C rut ra tir chinh ban than tac gia trong qua trinh tiep xuc v6i con cua minh va cac be xung quanh

Tac gia ket hqp v6i vi�c trich d�n cac phat bi@u cua bac si Maria Montessori va mot so hoc gia tam ly hoc d@ chfrng minh cac quan sat cua minh va them nhi'eu ghi chu rat hfru ich Ban djch lrm loat, ngon tir d� hi@u khien d{>c gia d� tiep c�n v6i cac quan ni�m giao d\IC Montessori Cuon sach ciing cho thay tac gia c6 cai nhin sau sac ve giao d\IC con ngtrm va hi@u r6 cac nguyen ly giao d\IC tre thO' cua bac si Montessori Do tac phgm minh hoa cac trtrang hqp xay ra trong dm song th\]:'C ti�n ve vi�c nuoi d<;iy tre a mQt ntr&c CO van hoa kha gan giii v6i xa h{>i Vi�t Nam, nen ngtrOi doc se d� nh�n ra nhfrng tinh huong ma chinh minh cling da tirng trai nghi�m, qua d6 nh�n ra r�ng triet ly giao d\lc Montessori mang tinh ph6 quat va c6 th@ ap d\}ng cho chinh minh!

Chung ta c6 th@ C\l th@ h6a phtrong phap giao d\IC Montessori b�ng ba dinh cua mot hinh tam giac v6i moi quan h� ttrong tac mang tinh m�t thiet, d6 la tre em, ngtrOi l&n va moi trtrang

Ngoai moi trtrang v�t chat, "moi trtrang dtrQ'C chugn bj" don gian, sc;ich se, co tr�t t\]:', dirqc thiet ke v6i tinh thgm my cao cling cac hoc C\l mang tinh khoa hoc chinh xac, theo tieu chugn ma Maria Montessori da de ra, thi tre con can mot moi trtrang tinh than can thiet cho S\f phat tri@n toan di�n d@ tr& thanh con ngtrOi theo dung nghia Trong moi trtrang tinh than ay can c6 du hai yeu to yeu thtrong va t\]:' do

Hai yeu to nay doi hoi S\f ton trong a ca chu th@ l�n khach th@ trong cac moi ttrong quan gifra ngtrOi v6i ngtrOi (gifra tre em va ngtrOi l&n, gifra tre em va tre em), gifra ngtrm v6i moi trtrang xung quanh tre

N Qi dung quy@n sach t�p trung vao giai doc;in phat tri@n dau tien cua con ngtrOi, nhat la

giai do(,ln tir 3 den 6 tu6i Tre em & giai do(,ln nay c6 nhfrng net dc).c thu: tre c6 bo 6c va tam thfrc tham hut, m�n cam v&i cac kich thich giac quan, luon hanh dong du&i S\f hu{mg d�n cua nhfrng thoi thuc noi t<,li manh li�t Day la giai do(,ln tang tru&ng nhanh ve ca th� l\fC va tri l\fC Tre cling co nhfrng an tuQ'Ilg, kinh nghi�m va ngon ngfr da hap thl) a giai do(,ln tir O

den 3 tu6i, hu{mg t&i S\f doc l�p ve V�n dong, chfrc nang d� t\f dinh hinh tri tu� va nhan each cua ban than

Cac khai ni�m triru tll'Q'Ilg ve t\f do va yeu thuong dU'Q'C ly giai mot each rat Cl) th�, d� hi�u qua nhfrng vi dv sinh dong trong "Ngoi nha cua tre"

T\f do la nhfrng gi tre trai nghi�m trong sinh ho(,lt h�ng ngay: Tre duqc t\f ch9n l\fa Cong vi�c CO ml)C dich, y nghia cho minh va hoan tat vi�c ay trong khoang thOi gian no can

ma khong bi nguOi khac gian do(,ln, dU'Q'C t\f do sinh ho(,lt theo nhip di�u va toe do phat tri�n cua ban than Tre tim dU'Q'C S\f thoa man trong vi�c tre ch9n, ch fr khong phai lam d� vira long nguOi l&n Tre duqc t\f do giao tiep v&i cac tre khac trong sinh ho(,lt cua minh

Nhrmg t\f do luon di doi v&i ky lu�t t\f giac va tinh than trach nhi�m: Tre t\f d9n m6n hQC Cl) da ch9n, tra no ve ch6 CU, d� mot b(,ln khac dang kien nh�n cha dQ'i den phien dung Yeu thuong khong phai la tir tren dau moi ch6t lu&i Trong phuong phap giao dvc nay, nguOi l{m khong phai la nguOi chi huy ma la ke kien nh�n quan sat, ton tr9ng nhip di�u va toe do phat tri�n cua tre

Con tre em thi sao? Tre em dU'Q'C th\fC hanh phong each frng XIT trang nha va ljch thi�p Tre l&n c6 th� chi d�n them cho tre nho, tre nho quan sat va h9c them tir tre l&n Trong cai

xa hoi thu nho nay, cac em h9c hoi va giup d& l�n nhau Di'eu nay xay ra t\f nhien, khong do nguOi l{m sai bao hay yeu cau Trong moi truang ay, S\f cong tac dU'Q'C khuyen khich, phan thu&ng va S\f C(,lnh tranh bi vang bong, each hanh XIT v&i b(,lo l\fC, lam t6n thuong nguOi khac hay thi�t h(,li den moi truang Ja nhfrng di'eu khong dU'Q'C chap nh�n

Tat ca nhfrng di'eu nay deu nhan m(,lnh den tam quan tr9ng cua hai yeu to t\f do va yeu thuong trong linh V\fC giao dvc, phat tri�n con nguOi tir tam be

Tre tha la cha m� cua loai nguOi, la nhfrng mam non tuong lai cua dat nu&c, la nhfrng tang da goc lam nen cho mot xa hoi hai hoa, mot dat nu&c cuang thinh va mot the gi&i hoa binh mai sau Dau tu khong dung mfrc va bo qua giai do(,ln phat tri�n nay cua tre la mot thieu x6t va sai !'am CO' ban chac chan se d�n den mot h� Ivy tram tr9ng kh6 thao g& Qua

}Qi t\fa ngan gQn, CUOn sach muon ham y nhan gm t&i nguOi dQC Ja tre thO' phai dU'Q'C phat tri�n toan di�n trong bau khong khi yeu thuong va t\f do thi hy v9ng ve mot xa hoi hoa binh m&i c6 th� tr& thanh hi�n th\fc

T\f do khong hi�n hfru nha xin cho; yeu thuong khong ton t<,li neu khong duqc ap u va vun trong Ca hai cling dong hanh, ca hai deu doi hoi S\f tran tr9ng, nang niu, nuoi du&ng tinh te

D\fa tren quan ni�m va tinh than d6, chung toi tran tr9ng gi&i thi�u tac ph�m "Yeu thuong va t\f do" cua Ton Thvy Tuyet Hy v9ng qui doc gia se c6 dip tim hi�u them ve

phuong phap giao dvc tre thO' nay va bu&c dau c6 th� (mg dvng n6 vao dm song thuemg nh�t khi tiep c�n v&i con tre D6 phai chang cling la each tot nhat ma ngum l&n chung ta c6 th� tich C\fC g6p phan vao vi�c t�O d\fllg nen mQt xa hQi hoa binh, binh d�ng va bac ai

Nghiem Phuong Mai

©Nghiem Phuong Mai, 2013

LOI CAM ON COA D6C GIA •

tudi cua tre VO cung quan tr9ng

To Quan Khang

Tac gid cuon sach nay c6 thi n6i la nguiri Trung Quoc phat huy tot nhat phmmg phap giao dl)C Montessori, tac gid hiiu sew sac nhfmg tinh ruy trong phmmg phap giao dl,LC Montessori, ket hQP um d(l.c sac Trung Quoc, gidng d(ly va h9c t(ip VO cung thong suot, thu dU'(YC kha nhieu l(Yi ich Ve nhfmg van de h(lt nhan va then chat lien quan den

kien thuc cho minh

tangyu 73

tiiu h9c toi mm bat dau phu<mg phap giao dl,LC nay' khong bi et con kip nfra khong? Toi

cang s&m cang tot

Ivycdy

Thong qua cuon sach nay, toi da d9c dU'(YC tinh yeu thu<mg khoa h9c, hoan thi?n va ly

hQP um nhfmg nguiri lam cong tac giao dl,LC ma n6 con la cuon sach VO cung hfru ich doi

um cac b(lc phl,l huynh

M<;it LQ'i Thanh Thanh

Dau tien lQ dong nghi?p gim thi?u um toi chu<mg trinh phong van ''Nhan v(it mm

nh(ly cdm cua tre", con c6 "Kham pha tre" (The Discovery of the Child), "Bi dn tre thO'"

(The Secret of Childhood) cua tac gid Maria Montessori D9c xong toi cdm thay nhir ngiriri bat dau mac ch(mg roi lo<;m am dnh ciriYng che', toi dii gi61 thi?u v61 tat cd b<;m be

va dong nghi?p c6 con cai, va sue dnh hir&ng cua nhfrng cuon sach nay qud thz,rc khong nho

Toi cho rang, cuon sach nay la mQt canh czra, m& canh czra, phat hicn con tre, phat hi?n chf nh minh

M� Dong Dong

Sau khi phat hicn cuon sach nay, toi thz,rc sz,r ham m9 n6 m9t each cuong nhict, khong biet toi dii d9c di d9c l<;d bao nhieu Zan Cuon sach dii danh thuc tinh yeu trong toi khien cd con ngiriri toi b6ng tr& nen dfu dang va bao dung v61 m9i thu xung quanh minh Con trai

toi muon cdm 071 cuon sach nay, cdm 071 nha giao Ton Thl,ly Tuyet!

Trir&c khi con ra diri m9t thang, toi va chong vo tinh xem dir{Yc m9t loQt nhfrng chir071g trinh ve thiri ky nhQy cdm cua tre tren kenh tre em cua CCTV Luc d6, chung toi bang hoang nh(in ra rang, "Hoa ra minh con c6 thihiiu tre theo each nay" Sau d6, bm trong khi rim cuon "Nam bat thiri ky nh(ly cdm cua tre", chung toi VO tinh phat hi?n cuon

h071 nfra Cuon sach nhir s{Yi day xfch xau chu6i lQi nhfrng cdm giac Vl,ln v(it trir&c nay cua toi ve the gi61, khien toi hiiu h071 ve bo m{! toi, m{! chong toi, chong toi, anh trai toi, b(ln be cua toi va hiiu cd bdn than toi nfra Nhfrng dieu nay dii giup cho CUQC song von dii hQnh phuc cua toi cang them lap lanh

Zisexinling

Chuong r ,

DEN THE GIO'I NAY

, _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ,

C6 bao nhieu ngmn tin r�ng tre sa sinh da c6 tinh than? Tin r�ng ngay tir khi sinh

I ra ban than CaC em da fo Chtra mot SlrC m(;l.nh tinh than tO lan Va Se trmmg thanh theo

I quy lu�t trmmg thanh noi t(;l.i cua ban than cac em? Trong mot giai do(;l.n & mot do tu6i

I nhat dinh, tre em Chl thich chm lllfcYC, chm Cat, neU nhtr bi ngtrm lan ngan can, Chung Se I

I phan doi den cung Di'eu nay rot cuoc c6 y nghia nhtr the nao?

Chung ta von khong tin va ciing khong biet r�ng, ngay tir giay phut hinh thanh trong

bl).ng m�, ban than thai nhi da ton t(;l.i mot sfrc m(;l.nh tinh than, sfrc m(;l.nh ay se chi dfo be nen phat trign nhtr the nao, nen s& m6 kham pha the gi&i hen ngoai ra sao Montessori(i) g9i d6 la "Phoi thai tinh than" Dtr&ng nhtr di'eu nay dang yeu cau chung ta tin r�ng fo trong thg xac tre SO' sinh da CO tinh than, tinh than ay phat trign theo SO' do da dtrQ'C V(;l.Ch s�n Tre em dtr&ng nhtr rat yeu &t, nhrmg ban than chung ftn chfra mot sfrc m(;l.nh va tiem nang tinh than VO cung to l&n, du sfrc dg phat trign ma khong can ngtrm l&n phai them vao bat Ctr noi dung m&i nao, ma chi can Cung cap cho chung moi trtrang Va dfeu ki�n phat trign

C6 kinh nghi�m mtrm nam song cung con tre, chung toi ngay cang kien dinh ni'em tin nay Tiep nh�n quan ni�m nay ciing c6 nghia la trong ban than chung ta dang xay ra mot CUOC each m(;l.ng ttr ttr&ng, b&i vl Chung ta luon tin r�ng tre em dl).'a vao ngtrm l&n dg hinh thanh va phat trign tinh each; tiep nh�n quan ni�m nay cling c6 nghla la chung ta khong c6 ch6 dg phat huy tinh tl).' Cao tl).' dC;l.i dtrQ'C sinh ra tir chinh St)' tl).' ti va cam giac bi kim nen Cua minh Thm ky vi thanh nien cua con ngtrm kha dai, dai hO'll thm ky tien trtr&ng thanh cua tat ca cac loai v�t khac N 6i ngan thi c6 thg Ia tir o den 6 tu6i, n6i dai khoang den 12 tu6i 12 tu6i V�n chtra thg rm khoi m�, phap lu�t quy dinh tu6i trtr&ng thanh thl).'C St)' Cua mot d(ra tre la 18 tu6i Con trong thm ky nay, cac em v�n dang & tr(;l.ng thai yeu &t can den St)' giup d& cua ngtrm l&n dg trtr&ng thanh Giup cac em trtr&ng thanh khong c6 nghia la ngtrm l&n c6 quyen nhao n�n tinh than cua cac em Neu nhtr the, trinh do cua ca nhan lo(;l.i se bi h(;l thap Van de & day la, chung ta da tl).' gan cho minh vai tro "ThtrQ'llg de", "ThtrQ'llg de" cua con tre

Thm ky nay tre cling khong can St)' "nhoi nhet" cua ngtrm l&n, ma can St)' chuftn bi ve dfeu ki�n dg tl).' tiep thu Tuan theo quy lu�t phat trign nay, tre se dtrQ'C phat trign hoan thi�n

Cr nha tre cua Montessori, cac be nh6 nhat Ia 1,5 tu6i, chung toi da tien hanh khao sat tren cac be tU: 1,5 tu6i den 6 tu6i, drra ra nhfrng do dung h9c t�p c6 trinh de) tri l\rc VU'Qi: qua de) tu6i cua cac be, neu cac co khong ep buc)c, khong gay ap l\rc, cac be se chi lam theo nhfrng gi ma ban than mach bao Vi dv nhrr be thich choi nrr&c va choi cat, neu drra be ra kh6i d6, thi cho du la nhfrng do choi va tro choi c6 hap dfo den may ciing khong thu hut be,

be chi muon choi cat v&i khuon m�t VO cling ngay ngo, giang giai the nao v�n v�y va v&i net m�t ay thi ngrrm l&n con biet n6i gi drrqc nfra Tre em biet minh muon gi, neu ngrrm l&n ngan can, chung Se khang Cl).' den cling

Con toi ciing da trai qua mc)t qua trinh nhrr the Khi chau hon hai tu6i, bo chau mua hai bap ngo, n6i v&i chau: "Con mc)t bap, m� con mc)t bap" Chau di den roi n6i: "Bo bao cho con an ca hai bap ngo nay" Toi h6i l�i, chong toi n6i: "Khong phai, em mc)t bap, con mc)t bap" Toi l�i n6i: "Bo con n6i con mc)t bap, m� mc)t bap, chfr dau phai con an het" Y cua toi la con da n6i doi, nhrmg con toi nghe xong khuon m�t vfo khong he thay d6i, cu c�u v�n dfrng yen & d6 suy nghi mc)t phut, roi l�i cfr the ma b6 di "Sao l�i the nhi?" Th�t khong hi�u n6i Nhrmg roi c6 mc)t ngay, cu c�u b6ng c6 cam giac v&i nhfrng vi�c minh da lam sai, khuon m�t VO cling boi roi va xau h6, khong cho ngrrm khac nhac den Di'eu nay khong phai

do ngrrm l&n d�y d6, ma la quy lu�t phat tri�n nc)i t�i cua tre da den brr&c nay Neu ngrrm l&n khong d� con tre phat tri�n theo dung quy lu�t tl).' nhien, ma ra sfrc ap d�t, ep buc)c chung Se khien SO' do phat tri�n Cua con minh bj roi lo�n, danh mat luon Ca CO' hc)i thiet l�p cam giac d�o dfrc dich thl).'C

Quy lu�t phat tri�n thm ky dau Cua tre SO' sinh ciing trrong tl).' nhlf mQt SO loai dc)ng V�t khac Vi dv nhrr loai brr&m, brr&m m� thm'mg hay de trfrng tren choi cay, khi brr&m non vU:a sinh ra phai drrqc an lo�i la non nhat V�y brr&m non lam the nao d� an drrqc la non? Brr&m non nh�y cam nhat v&i anh sang, vi the khi vU:a sinh ra n6 da bo ve phia sang nhat, phia d6 ding chinh Ia nhfrng la non nhat Nhrmg den khi brr&m non dan trrr&ng thanh, c6 th� an drrqc la gia hon thi ciing la luc n6 khong con nh�y cam v&i anh sang Qua trinh nay tuan theo quy lu�t phat tri�n nc)i t�i cua ban than loai brr&m, khong chju khong che b&i bat Clr ll).'C tac dc)ng hen ngoai nao

Chung ta chira tirng lo Zang rang m9t dua tre khong th€ trwmg thanh, nhirng chung

ta l<;d khong tin rang c6 nhfmg h<;Lt giong tinh than tirng ton t<;Li trong n9i tam tre, khong

tre chi can chung ta chudn bf cha chung m9t moi tririmg phat tri€n thich hQP Trang tinh than cua con tre, chung ta v6n dang dong vai tro - "Dang t<;LO h6a"

Chung ta hay xem xem con tre lam the nao d� thiet l�p quan M hai hoa v&i moi trm'mg d� t\l' phat tri�n Vi dv nhrr ngon ngfr, tre em cua bat cfr quoc gia va dan tc)c nao deu c6 th� nghe thay va h9c drrqc ngon ngfr cua loai ngrrm trong the gi&i day ap am thanh nay Trong

ba nam dau dm, tre CO th� nam dlfQ'C nhfrng ngon ngfr CO' ban Cua dan tQC minh, hQC dlfQ'C cac chi tiet trong ngon ngfr d6 Qua trinh phat tri�n nay tuy�t doi khong ai k� ca ngrrm c6 chuyen mon cao c6 th� d�y cho tre Khong kh6 d� chung ta nh�n ra r�ng, tre em trrr&c 6 tu6i thich nhin ngrrm l&n lam hon la nghe ngrrm l&n n6i Nang ll).'c ngon ngfr cua tre em drrqc hinh thanh tU: qua trinh trrong tac v&i moi trrrang xung quanh The nen cac nha tam

ly h9c m&i n6i, nhfrng th fr ma tre h9c drrqc trong ba nam dau dm, ngrrm l&n can den sau mrroi nam n6 ll).'c m&i c6 th� hoan thanh T�i sao chung ta khong suy nghi xem di'eu nay la

vi sao? Loai ngrrm da phat hi�n ra dm;rc bi m�t nay - TRE EM Tl! PHAT TRIEN

Toi c6 th� dtra ra mot vi d\l ngtrQ'C l�i Mot vi giao str tam ly h9c cua D�i h9c Havard sinh dtrQ'C mot ngtrm con trai, ong da chufo bi mQi th(r d� boi dtr&ng con minh thanh thien tai Khi d(ra tre 3, 4 tu6i da CO th� n6i dtrQ'C den ba, bon th(r tieng; 6 tu6i thi vao trung h9c;

10 tu6i vao h9c & D�i h9c Havard; 16 tu6i lam nghien cfru sinh tien si t�i D�i h9c Havard Tting giay, tting phut nha tam ly h9c d6 lien t\].C bat con trai minh "tiep nh�n va tiep nh�n" them cac tri thfrc m6i 18 tu6i, c�u tr& thanh nhan vien ban hang t�i mot cira hang &

London nrr&c Anh Nhrmg c�u khong lam gi het, c�u tir choi m9i "ho�t dong mang tinh tri thfrc" va cam thay vui khi lam mot nhan vien ban hang "Mot bo kien thfrc" khong he c6 tac d\].ng gi v6i c�u, tren th\fC te, "tri thfrc" khien c�u VO cling dau kh6 Toi thay rclng, neu con ngtrm chi CO khoi OC ma khong CO CO' quan cam giac, roi bien khoi OC tr& thanh Cong C\J ph\lC V\l the gi6i nay, thi n6i dau kh6 cua chung ta se giam b&t di rat nhi'eu Nhrmg chung ta v�n c6 cam giac, tam ly, tinh than va tam hon, chung ta phai tim thay chinh minh thi m6i khong dau kh6 S\f phat tri�n cua con ngrrm, tinh than cua con ngrrm phai drrqc phat tri�n tir cam giac, d� cam giac luon la ngtrm b�n dtr0ng cua chung ta

Tren thz,rc te', qua trinh trmmg thanh cua con ngiriri la m(>t qua trinh trmmg thanh tam ly ch(r khfmg phdi qua trinh trmmg thanh tri lz,rc Sz,r trmmg thanh ve tri lz,rc phdi dva tren sv trmmg thanh ve tam ly

Neu chung ta hi�u drrqc quy lu�t khoa h9c trong S\f trrr&ng thanh cua con tre, d� con tre phat tri�n t\1:' nhien theo quy lu�t noi t�i cua phoi thai tinh than, chac chan con tre se tr& thanh nhan tai Khi chung ta pha v& quy lu�t phat tri�n t\1:' nhien cua con tre, thi ca qua trinh phat tri�n sau d6 se l�ch l�c, bao gom ca tri l\fC Vi theba Montessori da n6i rclng:

"Chung ta phai tr& thanh ngtrm day t& ch fr khong phai chu nhan cua tinh than con tre" Nhrmg hi�n gia, khi chung ta phan dinh r�ch roi cai toi va tri thfrc cua tre, thi ciing c6 nghia Ia quy lu�t phat tri�n t\1:' nhien cua tre dang bi huy ho�i, chung ta se khong th� tim thay bi m�t noi t�i cua cac con Suy nghi n6ng voi muon nhoi nhet tri thfrc cho tre da t\1:' tr6i chan chung ta khien chung ta c6 cai nhin phien di�n, con dong rac rtr&i cua nhfrng th(r mang ten kien thfrc da pha ho�i S\f phat tri�n Cua mot con ngtrm v6i SITC song va SITC hut nhan each s�n c6 cua minh Chi khi thira nh�n tre c6 phoi thai tinh than va tin ttr&ng tre, bi m�t trtr&ng thanh cua nhan lo�i m6i dan dan he m&

Chuong 2 , ,

, -,

I

"Cam giac la ng9n nguon cua tri h.rc" Mot d(ra tre, mot tay cam khan m�t, mot tay

I cam lll'Q'C, chau g�m khan m�t lC;J.i g�m chiec lu'Q'C Chung ta higu la tre dang dung mi�ng cam nh�n mem va cfrng Dang tiec la bo m� tre khong higu, khong kjp thOi n6i v6i chau

1 hai ttr "mem" Va "cfrng"; may man la hQ khong gi�ng khan m�t Va lU'Q'C khoi tay Chau be

I

� -'

Qin) ttr hen ngoai tac dong t6i tre, tre tiep nh�n an trrQ'Ilg ho�c thong tin d6, l�p di an ni�m giao d\IC thong thrr(mg cho r�ng, an tll'Q'Ilg (mot SO ngrr(ri gQi la thong

�P lC;J.i nhi'eu l'an la c6 thg phat trign tri h.rc Cung giong nhrr vi�c h9c sinh tigu h9c

ve nha chep lC;J.i mot chfr nam mrroi l'an cling la mot each phat trign tri h.rc Li�u c6

p v�y? Montessori khong dong y v6i quan digm nay Ba n6i: "Nhfrng nha tam ly hQC cfrng nhac do V�n CO anh hm:mg rat 16n den ly lu�n va th\fC ti�n giao d\}C Anh hm:mg

do la gi? HQ cho r�ng, nhfrng an trrQ'Ilg ma chung ta nh�n drrqc ttr the gi6i ben ngoai drr0ng nhrr la go canh CITa Cua CO' quan cam giac Cua chung ta roi ua vao"

Toi da g�p rat nhi'eu ph\l huynh, trong so d6 c6 mot ph\l huynh kha dign hinh la hi�u trm:mg cua mot trrr0ng mam non Co c6 hai ngrrOi con, trong d6 c6 mot chau sau khi sinh

ra khong Iau, co ay da dan chfr "cU:a" Ien tren cU:a, dan chfr "cai binh" Ien tren binh roi be dfra tre den d6 d9c cho n6 nghe, lien t\lc nhrr v�y Khi dfra tre hD'Il 4 tu6i, chau da c6 thg d9c sach, biet lam pMp cong trtr Co ay t\f cho r�ng con trai minh VO cling thong minh vi con co

ay biet rat nhi'eu thfr, d�c bi�t la ve m�t d9c chfr Trong qua trinh dU'Q'C dao tC;lO theo phrrO'Ilg phap giao d\IC Montessori, co ay khong dong y v6i mot so quan digm cua phrrD'Ilg phap nay

Co ay cho r�ng khi lien t\}C dung nhfrng S\f v�t hen ngoai kich thich d(ra tre, dg nhfrng S\f v�t

ay lrm lC;J.i an tll'Q'Ilg tren bo nao chung, do chinh la tr(;lng thai tri l\fC

Montessori cho r�ng, cam giac cua tre den ttr hen trong Cung c6 nghia r�ng tre con khong phai la mot cai binh r&ng, chung khong can ngrrOi l&n nhoi nMt cho day cai binh d6 (Chung ta Ctr tm:mg r�ng nhfrng th(r nhet day binh chinh la tri l\fC cua tre)

Vj ph\l huynh nay n6i: "PhrrD'Ilg phap cua toi cling c6 thg giup con tre dC;lt drrqc mot tr(;lng thai tri l\fC nhat djnh" Toi n6i: "C6 thg, nhrmg c6 S\f khac nhau ve ban chat" Vi con tre rat l(;l lung, khi ngrr(ri 16n lien t\}C kich thich chung Ve phrrO'Ilg di�n nao do, chung CO thg nhanh chong nam bat dU'Q'C nhfrng tri thfrc Cua phrrO'Ilg di�n ay, nhrr V�Y thi tr(;lng thai nam bat nhrr the nao? Tuan th(r hai co ay drra con minh den, toi & hen CC;J.nh quan sat Toi n6i:

"Tri l\fc cua chau phat trign ch�m mat roi" Co ay h6i: "Ch�m the nao?" Toi n6i: "TrC;J.ng thai tri l\fC Cua chau hi�n gier chi trrO'Ilg drrO'Ilg v6i tre 2 tu6i" Quan ni�m Ve tri l\fC Cua toi khong

giong v&i CO ay, CO ay quan ni�m tri hyc la nhfrng dieu nam bat dU'Q'C tu the gi&i ben ngoai Toi n6i: "Tn,mg thai nay khong binh thrr0ng Toi se drra co di xem nhfrng chau 5 tu6i & trrr0ng nay" Tam ly, tri h.rc cua con co ay rat yeu, chi nhrr mot dtra tre SO' sinh Trong chau khong t\f tin, khong kien CU'Ong, khong quyet doan, hinh nhrr bat Ctr S\f vi�c gi neu the gi&i hen ngoai khong phan frng, chau se khong thg xac dinh, khong thg higu r6, khong thg dao sau suy nghi Chau khong thg t6ng hqp nhfrng thtr da h9c dg frng dvng trong nhfrng hoan canh th\fC te, h� cat lm la tri thtrc, nhrmg nhfrng tri thtrc do l<;ii khong lien quan gi den CUOC song

Trrr0ng hqp nay da drra ra cho toi mot gQ'i y, d6 la: Chung ta vfin luon lay vi�c nam bat mot ky nang nao do lam tieu chu�n phat trign tri l\fC

Tren th\fC te ky nang khong quan tr9ng Trrr&c 6 tu6i, cac be khong can phai h9c bat ctr

ky nang nao, cai cac be can h9c chinh la each dg nam vfrng cac ky nang

Trong hai cuon sach cua minh, ba Montessori deu n6i: "Tat ca tri l\fC cua tre em deu phat trign tu cam giac den khai ni�m" Ba da dung mot cau cua Edouard SeguinC1): "Dfin <lat tre em tu cam giac den khai ni�m" Montessori n6i: "Cam giac la ng9n nguon cua tri l\fc"

Chung ta hay cling xem the nao la cam giac Vi dv chung ta ngoi nghe di�n giang, an trrQ'Ilg sau d�m nhat chinh la phan noi dung ma cac bc;in c6 thg higu dU'Q'C Suot ca bu6i di�n giang, bc;in chi c6 thg linh hoi drrqc mot phan noi dung Phan noi dung ay chac chan la phan

ma b<;in CO cam nh�n Sau sac nhat, lien quan m�t thiet t&i tr<;ing thai tam ly va cac S\f vi�c ma bc;in da tU:ng trai qua

Lien quan den cam giac cua tre em, toi xin dfin ra mot vi dv Luc con toi hO'Il 1 tu6i, chau vfin chrra biet n6i Luc d6 toi rat sot mot, nghi bvng hay la con minh ch�m phat trign? Sot mot den n6i toi con drra con den b�nh vi�n dg bac si kigm tra lrr&i Nha toi c6 mot cai thrr&c dc;iy h9c, toi lay cai thrr&c, chi vao den, n6i v&i con: "Day la den, den, den!" Chi xong, toi lc;ii chi sang sach n6i: "Day la sach, sach, sach!" Ngay ngay toi be con, chi cho con cai nay cai kia, chi tat ca nhfrng do dc;ic trong nha, ngay nao ciing the Nhrmg con toi vfin ngay ra, khong c6 bat ctr bigu cam nao Toi nghi: "Sao the nhi? Sao phrrO'Ilg phap nay khong he c6 chut tac dvng nao?" Thinh giac cua con toi rat tot, c6 nhfrng luc vfin n6i drrqc: "A, a, a!" Dieu nay chfrng to c6 h9ng con toi hoan toan binh thrr0ng, the la toi lay mot cai khan sc;ich, keo lrr&i chau ra, xem drr&i lrr&i c6 bi dinh lien hay khong? Khong c6, chfrng to lrr&i chau ciing binh thrr0ng

Nhrmg con toi vfin khong n6i gi Vao horn chau drrqc 2 tu6i 1 thang, chau chc;iy ra ngoai chm, hen ngoai c6 mot chiec xe tai dang d6, chau muon treo Ien thung xe, toi drra chau Ien Luc d6 dung vao mua he, trOi chieu Ninh Hc;i xanh tham th�m lay dong long ngrrOi Tang khong cao vOi vQ'i, menh mong khong thay drr0ng chan trOi Con toi vin vao thanh xe, ng�ng Ien nhin bau trOi Chau Ctr dfrng nhin the rat Iau, toi khong higu tren bau trOi dang c6 gi thu hut chau Toi n6i: "TrOi!" Con toi lien n6i: "TOi(2)" TU: dau tien chau biet n6i lc;ii la

"trOi" Cai mi�ng be bong cua chau n6i lien mot mc;ich: "Tm, tOi, tOi" Luc d6 toi th\fC S\f bat nga Mot luc sau chau vfin khong ngU:ng chi Ien trOi n6i: "TrOi, trOi, trOi!" TU: luc d6 tr& di, h� g�p ai la chau lc;ii keo tay ngrrOi d6 n6i: "TrOi, trOi!" Lien tvc trong ba ngay Sau d6 toi

chi xuong dat, gi�m chan n6i: "Dat, dat!" Con toi n6i: "Dat!" Day la tir thfr hai Luc d6 toi nghi, nen n6i them cho chau mot thfr gifra trOi va dat Toi n6i: "Cay, cay!" Chau khong n6i, kien quyet khong n6i "Cay" Toi n6i: "NgtrOi, ngtrOi" Hinh nhtr chau c6 cam giac v&i ngtrOi, nen n6i: "NgtrOi, ngtrOi" Chau da nam dtrQ'C ba khai ni�m dau tien: trOi, dat, ngtrOi Trtr&c d6, tren th\fC te toi da lien t\].C chi cho chau "den" va "sach" Luc nho, con trai toi thich nhat mot vi�c d6 la den C(;lnh gia sach, roi IOi tirng quygn sach vfrt xuong dat Khi nao dtr&i dat day sach thi choi them mot Ilic roi te mot bai, te xong thi di ch6 khac choi Ngay nao ciing nhtr V�y, den n6i dong sach nha toi Ion XOn het !en, danh phai dong them Cai CITa tu ma kh6a lc,li Trong qua trinh nay, chau da tiep c�n sach, sa m6 sach, nhtrng khi toi chi cho chau

va n6i "sach", chau l(;li khong n6i Di'eu nay cang chfrng to rclng chau khong quan sat sach, khong cam nh�n dtrQ'C sach Nhtrng khi chau quan sat trOi, chau cam thay xuc dong, c6 cam giac v&i trOi, dung vao Ilic d6 thi toi de;ly cho chau tir nay

Tir ngfr nam bat cam gi6.c, cling co cam gi6.c, diJn giai cam gi6.c, to d<Jm cam gi6.c,

Tri l\fC la mot qua trinh, m9i cam giac gia tang trong qua trinh nay deu gan lien v&i kinh nghi�m va thg nghi�m, tir khi sinh ra tre em da c6 dtrQ'C nang l\fC nay Nang l\fC nay &

m6i ngtrOi deu khong giong nhau, qua trinh nay & m6i ngtrOi ciing khong giong nhau Gia chung ta da higu dtrQ'C ban chat cua each "de;ly" theo quan ni�m thong thtrang: Htr&ng cho tre t�p trung chu y ve mot thfr, va "de;ly" tre thfr d6 Nhtrng sfrc chu y khong phai

la cam giac, cang khong phai la cam giac sau sac BC;ln biet cam giac cua tre phai can den bao nhieu thOi gian khong? Hon nfra, b(;ln bao tre chu y vao mot d6a hoa, nhtrng c6 thg tre l(;li t�p trung S\f chu y vao mot vet lorn dam tren hoa Toi dam n6i each "de;ly" nay e rclng se lam roi con tre, b(;ln khong biet dung tir ngfr dg khai ni�m h6a cai gi; doi v&i con tre tir ngfr cua be;ln deu khong biet bigu de;lt cho cai gL Khi nhfrng dfra tre d6 den tu5i di h9c, dau 6c khong m(;lch l(;lc, nang l\fc ttr duy yeu L&n Ien dau 6c ciing la ma, hon nfra quan M gifra ngtrOi v&i ngtrOi - nhtr giao str n5i tieng cua DC;li h9c Bae Kinh - Kim Khac Moc da n6i: "Khong c6 ai higu ai"

Nhfrng dfeu toi vira n6i deu Ia nhfrng 101 tir chinh mi�ng toi, toan bo deu la khai ni�m, khong c6 cau nao khong phai la khai ni�m Tat ca ngon ngfr cua toi deu Ia do cac khai ni�m cau thanh Nhtrng, neu toi n6i y nguyen nhtr v�y v&i tre, chung khong thg higu Con tre d\fa vao nhfrng gi dg higu dtrqc? Con tre d\fa vao cam giac Cam giac bao gom nhfrng gi? Thi giac, vi giac, khfru giac, xuc giac, thinh giac Tre em nh�n biet S\f v�t, hi�n ttrQ'llg bclng chinh nhfrng cam giac d6, roi hinh thanh khai ni�m, sau d6 l(;li tien hanh lien ket gifra khai ni�m

va khai ni�m Th\fc ra khong kh6 dg phat hi�n ra rclng, drrang nhtr trrr&c 6 tu5i con tre chi lam m6i mot vi�c nay

Tat ca tre em vira sinh ra deu dung mi�ng dg nh�n thfrc the gi&i, sau d6 dung tay sa D6

la "mi�ng thong tay sang" Hi�n ttrQ'llg nay chfrng to tre khong bi dong tiep nh�n thong tin ngtrOi khac truyen de;lt cho chung ma hoan toan chu dong va tich C\fC Ban than tre em c6 phoi thai tinh than Phoi thai tinh than c6 mot nang l\fC dij.c bi�t giup tre nh�n thfrc the gi&i, nang l\fC dij.c bi�t ay g9i la "thOi ky nh(;ly cam" Tr(;lng thai song cua tre la do nhfrng thOi ky nh(;ly cam noi tiep nhau tC;lO thanh

Vi d\l C\J th� la thOi ky nh�y cam cua tre SO' sinh nc1m a vom mi�ng, vom mi�ng cua chung la nh�y cam nhat Drrang nhrr tat ca tinh h.rc cua tre deu t�p trung vao vi�c an Tren th\fC te, tre em drr6i 1 tu6i hoan toan dung mi�ng d� cam nh�n the gi6i Du la v�t gi tre ciing cam nh�n bilng mi�ng

Rat nhi'eu ngrrOi cho rilng hanh d{)ng drra cac th(r vao mi�ng cua tre ch�ng mang m{)t y nghia gi, ho�c la bi�u hi�n cua vi�c khong biet d6i no Tre vira sinh ra, neu VO tinh drra tay vao mi�ng, fan th(r hai tre ciing se lam nhrr v�y, fan th(r ba, fan th(r trr B�n se phat hi�n ra rilng d{)ng tac drra tay vao mi�ng cua tre vira nhanh vira chu�n xac B�n ciing da thay trr the nc1m ngu cua rat nhi'eu tre deu giong nhau - hai ban tay nam rat ch�t Luc d6 tre vfin chrra c6 kinh nghi�m Kinh nghi�m chrra mach bao tre tay c6 th� cho vao mi�ng, tre chrra biet khong che doi tay cua minh Nhrmg m{)t khi tre da cho tay vao mi�ng, sau Ian th� nghi�m dau tien, tre se lien tiep cho tay vao mi�ng cac fan tiep theo Nhfrng d{)ng tac lien t\].C d6 se sinh ra m{)t cam giac, cam giac nay l�p di l�p l�i se sinh ra kinh nghi�m, kinh nghi�m nay sinh ra tri l\fC Jean PiagetC3) g9i d6 Ia "manh nha cua tri l\fc"

Tren th\fC te, trrr&c 1 tu6i, v6i tre, bat c(r vi�c gi tren the gi6i nay c6 th� cam dU'Q'C va cho dU'Q'C vao mi�ng, tre se cho vao mi�ng Vi d\l m{)t ngrrOi b�n cua toi, con cua co ay cam m{)t chiec khan m�t cho vao mi�ng, trong khi tay kia l�i cam m{)t chiec lU'Q'C, m{)t V�t rat cfrng Chau lien t\].C dung mi�ng g�m khan, roi l�i g�m lU'Q'C C(r thel�p di l�p l�i, fan lrrQ't

Co b�n toi cam thay rat ng�c nhien nen hoi toi Tren th\fC te chung ta biet tre da c6 cam giac v6i "mem" va "cfrng", tre dung mi�ng d� cam nh�n Nhrmg dang tiec la cha m� chau l�i khong biet, khong kip thOi drra ra hai ttr "mem" va "cfrng" phoi hqp v6i nhfrng cam giac vira dU'Q'C thiet l�p, may la hQ chrra giilng khan va lU'Q'C khoi tay chau be

Toi cdm thay dieu dang tiec trong cd qua trinh phat triin cua tre em chinh la & day MQt m(lt, chung ta da pha ho<;ii cdm giac cua tre dung vao ZU.c chung dang cdm nhQ.n; m(lt

hQP vm cdm giac cua chung Tam quan trc.mg cua vi�c phoi hQP chinh la & ch6 nay

Trrr&c d6 khong Iau toi da d9c cuon "Thien tai va S\f giao d\].C ttr s&mC4)" cua tac gia Kimura Kyuichi (1883 - 1997) nha giao d\lc, tam ly h9c ngrrOi Nh�t Cuon sach viet l�i cau chuy�n xay ra vao the ky trrr&c & m()t vilng que nrr&c Dfrc, ong bo Karl WitteCS) da dung trr trr&ng giao d\lC cua minh nhrr the nao d� d�y con trai Tac gia trinh bay r6 m{)t quan ni�m:

"Thien tai la hfrng thu bat t�n va ni'em say me VO ba ben" Hfrng thu d6 khong phai do ngrrOi l&n boi dap nen, ma la do trOi sinh ra da c6 Chung ta c6 th� nhin ra di'eu nay & tat ca nhfrng nha tre, nhfrng trrrang mfiu giao Theo nh�n thfrc cua toi, phrrO'Ilg phap nay c6 nhfrng di�m trrO'Ilg dong to l&n v6i phrrO'Ilg phap Montessori Ong lay m{)t vi d\l, khi d(ra tre nam lay ng6n tay b�n drra vao mi�ng, roi milt ng6n tay b�n, b�n nh& phai dung gi9ng n6i hien hoa r6 rang ma l�p di l�p l�i "ng6n tay" PhrrO'Ilg phap giao d\lC nay ciing giong v6i phrrO'Ilg phap giao d\].C chung ta da n6i a tren, khi d(ra tre drra m{)t V�t vao mi�ng d� cam nh�n mem va cfrng, ngrrOi l&n phai kip thOi drra ra nhfrng khai ni�m cho tre S\f hfrng thu v6i ng6n tay chinh la d�c trrmg cua thien tai, hi�u va nuoi drr&ng d�c trrmg nay den Ilic tre trrr&ng thanh, tre se c6 th� tr& thanh thien tai

Dang tiec Ia phan l&n chung ta khong biet di'eu nay, cho nen khong th� doi XIT v6i tre

nhrr v�y Ngrrqc lc.ii, dfeu chung ta thrr0ng lam la:

Khi tre khong c6 cam giac, chung ta khong ngimg ep bu9c tre, d<;Ly cha tre th& nay th& kia, c6 nguiri con n6i qua nhieu Khi tre dang c6 cam giac nao d6, chung ta khong nhfmg khong nh<Jn ra CO' h9i, ma l<;Li quay ray tre, pha ho<;Li cam giac cua tre Nhu the', Sl,f quan sat va cam giac nQi t<;Li cua tre Se dan dan mat S<;LCh trong qua trinh ep bUQC do

Chuang 3 ,

Gi&i tam ly h9c c6 mot nh�n djnh chung: Ca tinh dong nghia v&i strc sang tc;to Qua trinh boi dIT&ng con ngmn phai la qua trinh boi dIT&ng ca tinh Nhrmg chung ta da luon :

higu sai khai ni�m ca tinh, cho r�ng nhfrng ngll'Cri nghjch ngQ'ffi, qu�y pha, suy nghi lung 1

tung m&i la c6 ca tinh Th\l'C ra, ngll'Cri c6 ca tinh luon c6 cam nh�n doc dao ve the gi&i, c6 trc;tng thai tll' duy doc dao Bi m�t n�m & ch6, tren th\l'c te m6i sinh m�nh dU'Q'C sinh

ra da la mot ca thg doc dao, chi la trong qua trinh trll'&ng thanh, trong qua trinh chju giao dl,lC, nhfrng thtr tr(ri sinh do da dan dan mat Sc;tch

CO mot ngay toi n6i v&i con minh: "S\l' cao quy cua CUOC song n�m a chf> sinh m�nh

Cua con khong giong v&i sinh m�nh Cua bat Ctr ai khac, cam nh�n Cua con v&i Vc;tn v�t trong the gi&i ciing khong giong bat Ctr ai" Neu tat ca m9i ngll'Cri ch ling ta deu giong nhau, nhll' toi tU:ng n6i, ch ling ta bo tinh trung va trfrng vao mot cai hop, roi lc;ti che tc;to ra mot cai may ap, d�t cai hop d6 vao, gifr nhi�t do 6n djnh, va roi "bip bip bip" m& cU:a, "chiu chiu chiu", lay tU:ng dtra tre ra, m6i ngll'Cri chung ta be mot be ve nha nuoi thi sinh m�nh nay c6 con y nghia nfra khong? Ch£ng con y nghia gi het Hoan toan ngll'Q'C lc;ti, cai g9i la trc;tng thai tot cua mot ngll'Cri n�m & ch6 cam nh�n cua ngll'Cri d6 doi v&i the gi&i hoan toan doc dao, khong giong bat Ctr ai Cung giong nhll' toi vira n6i, bmrc thanh cong dau tien cua phll'ang phap giao dl,lC Montessori chinh la khi ba dU'a ra mot do dung h9c t�p, chi c6 mot, hai chau trong l&p cam thay c6 hfrng thu, chtr khong phai tat ca cac chau trong l&p deu chc;ty ao t&i DU'Q'C nhll' v�y, bU'&c giao dl,lC dau tien cua bc;tn da thanh cong!

Phll'ang phap giao dl,lC hi�n nay cua chung ta lc;ti boi dU'&ng tre hll'&ng t&i mot s& thich chung Ve tranh ca l&p cung ve, h9c toan ca l&p cung tinh Con ngll'Cri c6 rat nhi'eu thtr phai theo mot chu�n m\].'C chung, vi dl,l kien thtrc, dc;to dtrc, di'eu nay la c6 ly do Nhrmg nhfrng thtr giong nhau do khong dU'Q'C dc;ty Cung mot th(ri gian, con neu bat buoc phai dc;ty Cung mot thCri gian, thi ciing phai & tigu h9c va nhfrng b�c sau Luc nay, phoi thai tinh than cua tre da c6 nhfrng thay d6i, tre da c6 thg hll'&ng cam giac den nhfrng digm chu y ma ngll'Cri l&n d�n dat, nang l\l'C d6 se ngay cang mc;tnh me Nhrmg nhfrng khac bi�t cua h9c sinh & cap tigu h9c v�n rat l&n, can phai higu ro tU:ng tre, dg c6 nhfrng doi xU: khac bi�t v&i tU:ng h9c sinh trong cung mot phU'ang phap dc;ty

H� khong cfrn tr9ng la phll'ang phap giao dl,lC cua chung ta se mai mon ca tinh cua tre Tren th\l'C te, gi&i tam ly h9c c6 chung mot nh�n djnh, nh�n djnh d6 la: Ca tinh dong nghia v&i S\J.' sang tc;to Vi V�Y qua trinh boi dU'Ong con ngll'Cri phai la qua trinh boi dU'Ong ca tinh Nhrmg chung ta lc;ti higu sai ca tinh, cho r�ng nhfrng ngll'Cri qu�y pha, nghjch ngQ'l1l, suy

nghi lung tung m&i la c6 ca tinh Th\l'c tekhong phai nhrr v�y, nhfrng ngmn c6 trr duy d9c dao, c6 trc;ing thai sinh ton khac v&i da so m&i la ngrrOi c6 ca tinh

Nhrmg tc;ii sao chung ta lc;ii dang tc;io ra bao nhieu ngrrOi giong nhau nhrr the? Chung ta khong CO tlf tmmg rieng ma chc;ty theo dam dong, theo trao lrm, nhlf the m&i CO dtrQ'C cam giac an tam D6 la vi chung ta khong d9c l�p ve tinh than Hay nhin ra xung quanh, chung ta

co drrqc may ngrrOi dQC l�p? ThOi ky nhc;iy cam trong qua trinh trmmg thanh cua m6i con ngrrm deu khong CO dtrQ'C S\J.' quan tam va dinh hrr{mg can CO, th�m chi chung ta con khong

he ton tr<)llg quy lu�t "t\l' phat trign", nang l\l'C tlf duy dQC dao Sau th�m Cua chung ta da bien mat Montessori n6i, chung ta da tc;io ra mQt so lrrQ'llg l&n nhfrng ngrrOi binh thmmg Con nhfrng ngrrOi c6 trr duy dij.c bi�t thi drrqc coi nhrr nhfrng ngrrOi c6 sfrc sang tc;io Gia dv nhrr tU: horn nay chung ta c6 thg ton tr9ng tre, dg cho tre trmmg thanh theo dung sO' do phat trign t\l' nhien cua con ngrrOi, c6 thg m6i tre deu giau sfrc sang tc;io Neu nhrr v�y thi the gi&i nay se thay d5i rat nhi'eu

Tat ca chung ta deu biet Albert Einstein va deu cong nh�n tri l\l'C phi thrr(mg cua ong

BQ nao cua ong hi�n vfin dang drrqc cac nha khoa h9c gifr lc;ti dg nghien cfru NgrrOi ta vfin dang nghien cfru xem ket cau bQ nao cua ong co gi khac so v&i ngrrOi binh thrr0ng Nhrmg cho t&i bay gia, ngrrOi ta vfin chrra phat hi�n dtrQ'C di'eu gi khac nhau ve ban chat gifra bQ nao cua ong va nhfrng ngrrOi khac

S\l' khac bi�t th\l'C S\J.' n�m & dau? N6 n�m & thOi thO' au Ong khong giong v&i nhfrng dfra tre khac, thay co giao deu n6i ong mac chfrng t\l' ky, khong c6 gi n5i b�t Nhrmg suy nghi cua nhfrng ngrrOi d6 la sai lam vi h9 khong higu giao dvc NgrrOi lam giao dvc ma khong higu giao dvc, quan ly giao dvc cang khong higu va khong muon higu giao dvc, d6 la can b�nh chung cua xa h9i loai ngrrOi

Chung ta cang ngay cang cam nh�n dtrQ'C S\J.' vi dc;ii cua Albert Einstein, nhfrng cong hien cua ong mang y nghia vrrQ't thOi dc;ii S\l' vi dc;ii cua ong gan nhrr Ia khong thg trr&ng trrQ'llg, gan nhrr la khong thg vrrQ't qua NgrrOi ta n6i ong xfrng drrqc ba Ian nh�n giai Nobel, nhrmg con ngrrm a thOi dc;ti do vfin chrra thg higu het dtrQ'C nhfrng sang tc;t.O Cua ong, phai mat bao nhieu nam sau nfra loai ngrrOi m&i co thg higu het nhfrng sang tc;io nay Tren th\l'C

te, S\J.' khac bi�t Cua ong n�m a cam giac khac bi�t Cua rieng ong, Cong hien Cua ong chinh la

de xuat nhfrng khai ni�m m&i mQt each day sang tc;io, bat nguon tU: CO' s& cam giac Lan th(r nhat, ong cho r�ng nang lrrQ'llg anh sang trong hi�u frng quang di�n Ia tU:ng phan; Ian thfr hai, ong cho r�ng CO thg do dtrQ'C toe dQ anh sang; Ian thfr ba, ong cho r�ng chat ltrQ'llg dfin den den tr9ng lrrQ'llg va chat lrrQ'llg anh hrr&ng den gia toe la nhrr nhau TU: d6 drra ra thuyet lrrQ'llg tU:, thuyet trrO'llg doi h�p va thuyet trrO'llg doi r9ng

Day chinh la nang l\l'C cam giac dij.c bi�t doi v&i S\J.' v�t va nang l\l'C tc;io ra khai ni�m, day chinh la sfrc sang tc;io Nang l\l'C nay den tU: hen trong, do ban than tre em t\l' hinh thanh va phat trign trong thOi ky nien thieu

The nen ffil)C dich cua giao dvc la dg phat trign tiem l\l'C n9i tc;ii cua con ngrrOi

Montessori n6i: "C6 thg chung ta se dij.t cau h6i, hfrng thu d9c dao c6 thg khien tre em l\l'a ch9n mQt an trrQ'llg nao d6 trong VO so an trrQ'llg chung da gij.p la gi? Rat r6 rang, khong dtrQ'C ton tc;ii nhfrng kich thich tU: hen ngoai" Ba con b5 sung them: "Neu bc;in C\J.'C ky vU:a y

v6i mot bo quan ao m6i, bc.in se bat dau chu y den nhfrng nguOi m�c ki�u quan ao nay" C6 tinh trc.ing nay khong? Neu bc.in m6i mua mot bo quan ao, bc.in cam thay bo quan ao nay C\fC

ky vira y, khi di tren pho bc.in c6 th� d� dang nh�n ra ki�u quan ao nay, cho du trong mot nghin nguOi bc.in ciing c6 th� phat hi�n ra

Chuong 4

, -,

I

Xe hra di tren drr0ng ray, d6 la quy lu�t cua ngrrOi l&n Khi tre em lay do choi xe hra 1

1 dg choi tro khac, bo se n6i: "Khong dung, xe hra phai di tren drr0ng ray" B�n c6 higu drrqc con tre dang nghl gi khong? D6 c6 thg la nhfrng suy nghi khong lien quan gi den xe

I ltra, cting CO thg tre dang On t�p ho�C phat trign nhfrng dfeu CUa ngay horn qua

I

� -'

Con tre bat dau nhrr m()t ta giay trang va t\l' minh phat trign, d6 la "ly tinh cua tre

em" (chfr dung cua Montessori) "Ly tinh" d6 chi tr�t t\l', trinh t\l' n()i t�i t\l' phat drr6i S\f chi d�n cua phoi thai tinh than ThOi ky nh�y cam chinh la xoay chuygn quanh n6 Ca qua trinh phat trign cua tre dU'Q'C can Clr tren S\f v�n hanh cua ban than

Rat nhfeu cha m� n6i: "Toi phai d�y con minh ", nhrr thg ca qua trinh phat trign tri l\fc cua con tre deu d\fa vao ngrrOi l&n Neu khong c6 vai tro cua ngrrOi l&n, con tre se tr& thanh dan d()n, da so ngrrOi l&n deu c6 suy nghi nay Montessori n6i, ngrrOi l&n chung ta thich lam nhat m()t vi�c, d6 la dong vai tro thrrQ'Ilg de cua con tre, d�c bi�t la nhfrng khi con tre lam sai m()t vi�c gi, ngrrOi l&n ngay l�p tfrc muon nhac nh& tre, ngay l�p tfrc muon sira sai cho tre, n6i v6i tre nen lam the nao Tren th\fC te, tre em t\l' phat trign d\fa tren ly tinh n()i t�i cua minh, qua trinh ly tinh nay la t\l' nhien va day tinh sang t�o Montessori n6i: "Ly tinh cung cap nang lrrQ'Ilg va d()ng l\fC dau tien Cac lo�i an trrQ'Ilg dU'Q'C chinh ly sap xep dg ph\].C

V\l cho ly tinh Con tre se tiep thu nhfrng an trrQ'Ilg dau tien dg trQ' giup ly tinh" Qua trinh ly tinh nay la m()t kigu v�n d()ng t\l' phat M�c du kigu phat trign tinh than nay cua tre can den S\f giup d& Cua ngrrm l6n chung ta, vi d\l nhrr m{)t em be SO' sinh, neu khong CO S\f giup d& cua ngrrOi l&n, be se khong thg song n6i, nhrmg dfeu d6 khong c6 nghia r�ng chung ta se tr& thanh "dang Clru the" cua be Cho du la chung ta giup be, nhrmg S\f phat trign tinh than cua be d\fa vao ban than be, chung ta chi giup be hinh thanh khcii ni�m, lien ket khcii ni�m, phan bi�t khai ni�m, phat trign trr duy

Toi xin drra ra m()t vi d\J B&i vi khai ni�m dau tien ma con toi nh�n thfrc drrqc la "trOi" nen nhfrng vi Sao tren trm cling la ill Qt trong nhfrng S\f V�t ma chau nh�n th(rc SOOn nhat tiep theo sau "TrOi", "sao" thu()c trong cung m()t ph�m vi Luc d6 toi da tien hanh nghien Clru may nam phrrO'Ilg phap giao d\].C Montessori, gi& nghi l�i m6i thay rat nhfeu suy nghl cua toi luc d6 v�n theo quan ni�m truyen thong The nen, khi toi co nhoi nhet cho chau nhfrng ccii gQi la tri thfrc, cling v�n tien hanh theo phrrO'Ilg thfrc truyen thong C6 m()t ngay, tren ti vi xuat hi�n canh bign th�t d�p, toi n6i v6i con trai: "Tan Tan, con nhin xem, day Ia con sao bign!" Tr�ng thcii cua con trai toi luc d6 th�t giong v6i may tinh bi "dO'", chau n6i:

"Sao a ", trQTI mat ha mi�ng chi Ien trOi, ng�c nhien VO cung Chau chU'a tmmg tU'QTig ra con v�t dmn bi�n d6 l�i lien quan gi den ngoi sao tren trOi Dfeu nay la the nao? Ly tinh cua ban than chau da biet phan bi�t va suy lu�n, nen chau dc}c bi�t nh�y cam v&i nhfrng tir dong

am nhrmg chi nhfrng S\f v�t khac nhau Luc d6 toi da hi�u ra r�ng, tam tri chau v�n chll'a d�t dU'Q'C den nang l\fC phan bi�t hai tir dong am khac nghla "sao" Con phll'ong phap nhoi nhet Cua toi da khien chau cam thay SQ' hai

Montessori tirng dU'a ra mot vi dl) Mot em be 4 tuan tu5i va tinh tr�ng cua em la, khi

em m&i sinh, m� em be em, sau d6 bac trong tre be em, nhrmg tir dau den cuoi chi c6 mot ngll'Oi & hen c�nh em Dong thOi, chu em va bo em ciing chi xuat hi�n rieng le hen c�nh em Kinh nghi�m ay n6i v&i em r�ng, trong nha chi c6 mot ngll'Oi phl) nfr va mot ngll'Oi dan ong Dot nhien c6 mot horn, chu va bo cua em cung xuat hi�n Em be nhin, hen nay Ia chu, hen kia la bo, hai ngll'Oi dan ong nhin tll'ong t\l' nhau khien em l�n lon va SQ' hai Montessori da d�y chung ta lam the nao giai quyet van de nay Khi con tre gc}p phai van de nay, hay d� chu dfrng hen trai, bo dfrng ben phai Em be se lien tl).C nhin het hen nay nhin sang hen kia, cuoi cung em se phat hi�n ra mot bi m�t: Tren th\fC te la hai ngll'Oi khac nhau Con tre tiep thu IDQi thfr theo mot trinh t\l' da dU'Q'C djnh hinh, chung khong muon pha VCY trinh t\l' noi t�i cua ban than Trinh t\l' noi t�i nay ciing chinh la "ly tinh tre em" ma Montessori tirng n6i Khi tinh huong th\fC te va trinh t\l' nh�n thfrc Cua tre khong an kh&p nhau, tre Se rat lo lang

"Th\fC th� h6a" ciing la mot khai ni�m cua phll'ong phap giao dl).c Montessori The nao

la "th\fC th� h6a"? Chung ta deu biet, phoi thai tinh than cua ban than tre chi d�n tre phat tri�n Phoi thai tinh than phai bien thanh mot phan mau thjt khong th� tach rOi cua tre, dfeu nay can den mot qua trinh, qua trinh nay chinh la "th\fC th� h6a" Montessori dU'a ra mot vi dl) thOi do: "Kinh Thanh" da tr& thanh mot phan mau thjt, mot phan CUOC song cua nhfrng con chien ngoan d�o, d6 chinh la "th\fc th� h6a" Mot vi dl) khac la vi�c ghi chep khi nghe giang, nhfrng net chfr VO thfrc ciing la "th\fC th� h6a" C6 nhfrng luc chung ta mai t�p trung suy nghi mot van de roi b6ng phat hi�n ra minh da di mot quang dU'Ong rat dai, di nhanh hay di ch�m, quang dU'Ong ay minh da gc}p ai, chao h6i h9 ra sao, chung ta deu khong nh& Luc d6, nhfrng 101 chung ta n6i, each chung ta di dU'0ng, ciing chinh la nhfrng

th fr da dU'Q'C "th\fc th� h6a" ton t�i trong con ngll'Oi chung ta

Con tre phai lam the nao m&i c6 th� "th\fC th� h6a"? Chi c6 mot each, d6 la khong ngirng ho�t dong, thong qua nhfrng ho�t dong d� "th\fc th� h6a" phoi thai tinh than Vi dl) trll'cYC mat tre co mot chiec binh, S\f xuc dong trong ban than tre mach bao tre: "Di lay cai binh d6!" The la tre ch�p chfrng bU'&c t&i lay cai binh, s& m6 cai binh Chinh qua trinh lc}p

di lc}p l�i nhfrng ho�t dong do da khien phoi thai tinh than Cua ban than tre "th\fC th� hoa" hanh dong vira roi "Th\fC th� h6a" la mot qua trinh nhll' the, mot qua trinh th\fC hi�n nhfrng xuc dong tinh than cua ban than tre Montessori n6i, con tre tien hanh mot qua trinh t\l' t5 chfrc cua rieng minh, bien nhfrng th fr d6 thanh tri nh&

Toi xin dU'a ra mot vi dl) khac Mot dfra tre cam mot chiec goi, tren goi c6 hinh hoa, dfra tre ngm bong hoa, thom bong hoa d6 Bae trong tre cho r�ng chau be dang d� y cai goi, nen l�i mang th fr khac den cho chau th om The Ia bac mang den mot lo�t nhfrng th fr khac den Bae trong tre khong hi�u dU'Q'C tam ly tre em, tre em muon thom cai gi la do S\f xuc dong ly tinh cua ban than cac em chi phoi chfr khong do ngo�i canh tac dong The nen, khi ngll'Oi l&n mang den bao nhieu thfr bao em "ngm cai nay", "thom cai kia", suy nghi cua cac em da

Montessori tll'l1g dtra ra mot vi d\J Mot dfra tre chm do chm xe lrra, chau khong cho xe IU:a di tren dtrang ray Xe IU:a di tren dtrang ray, day la quy tac cua ngtrOi 16n, nen khi chau

be dung do chm nay d� chm nhfrng tro khac, bo chau se n6i: "Con trai, lam the sai roi, xe IU:a phai di tren dtrang ray, phai the" Con khong muon the, nhtrng bo bat con phai lam theo

y minh, lien t\].C can thi�p vao tro chm Cua con

Dfeu nay C\fC ky trung hqp v6i bo cua chau Te Te & nha tre chling toi Bo cua Te Te rat yeu con, nhtrng tr�ng thai cua chau khong tot C6 nhfrng Ilic c�u be cam chiec khan m�t muon vat len gia phm, khong vat dtrQ'C thi CIT dfrng cY do, chau CO th� CIT cam khan m�t ma dfrng d6 nrra tieng dong ho Sau nay con toi den nha chau chm, con toi cfr chm cai gi, chau l�i gi�ng lay n6i: "Khong dtrQ'C lam the, phai the nay! " Con toi l�i d� do chm d6 xuong, chm thfr khac Vira cam Ien chm, Te Tel�i gi�ng lay: "Khong phai! Phai chm the nay nay" Den hon gia chfeu, toi phat hi�n ra con trai minh da bi de nen t6i mfrc khong th� chiu d\fllg, mtrQ'll mot cai c& kh6c oa Ien HQ n6i con toi tranh do chm v6i Te Te, toi n6i: "Khong phai,

Te Te da ap d�t Tan Tan qua nhfeu, Tan Tan chm do chm theo each cua minh, TeTe l�i gi�ng lay, 'Phai chm the nay nay"' Cach lam cua Te Te thuan tliy la each lam cua bo chau

Te Te rat thong minh, S\f thong minh cua chau dtrQ'C th� hi�n ra & dau? Chau nhanh nh�n, rat rat nhanh nh�n Nhanh nh�n den mfrc nao? Nhtr con bo cau, nhtr con nai nh6, rat nhfeu ngtrOi thich Nhtrng toi cho r�ng, nang l\fC t\].' t6 chfrc cua chau da mat s�ch, chau khong c6 tinh sang t�O Vi tre em phai dtrQ'C t\].' minh tim toi, CO gang, thanh Cong, trong qua trinh t\].' phat tri�n Cua minh, d� cac kinh nghi�m tham dan vao mau thit, d� cac khai ni�m do dtrQ'C

"th\].'C th� h6a" Kinh nghi�m nay bat dau tir nhfrng tim toi Cua chinh ban than cac em, thong qua nhfrng qua trinh t\].' m& mang khai pha ma hinh thanh

Thiri ky tre thO' la thiri ky khai sang kinh nghicm cam giac, thiri ky cam giac kinh nghicm sang t<;w, thiri ky nh<;1.y cam cua tri thlrc cam giac Luc nay, neu rut ra dU'(YC

b<;m, la cua bdn than b<;m Con nhfmg th(r ngzriri khac d<;1.y b<;1.n, d6 la kinh nghicm cdm giac cua ngzriri khac, kinh nghicm cdm giac la khfmg thi thay the'! Ngzriri ta khfmg thi d<;1.y nhau ve y tmmg sang t<;1.o!

Montessori n6i: "Vi�c tre em can phai luu gifr nhfrng an tm;mg ro rang ma chung c6 dU'Q'C la tuy�t doi can thiet, b&i vi chi khi nhfrng an tU'Q'ng d6 ro rang va dU'Q'C phan bi�t ro, tre m&i c6 thg hinh thanh tri h.rc cua ban than minh"

Trmmg D�i h9c Havard c6 mc)t th\l'C nghi�m mang tinh kinh dign Th\l'C nghi�m d6 chi

ra rclng, nhfrng nh�n thfrc Cua tre v&i S\l' V�t hi�n tU'Q'Ilg luon la nhrr the nay, khi b�n drra cho tre mot kien thfrc hoan toan m&i, tre khong tiep nh�n; neu b�n drra cho tre mot th(r tre

da ttrng nh�n biet, chi c6 mc)t chut nc)i dung m&i, tre ciing khong tiep nh�n Nhrmg, neu trong d6 c6 mot phan 16n nc)i dung tre da ttrng nh�n biet, da ttrng nam vfrng, chi c6 mot phan nh6 nc)i dung tre chrra nam vfrng het, luc nay, tre tiep nh�n nhanh nhat B&i vi tre thich lien h� mQt S\l' V�t nay v&i mQt S\l' V�t khac

Chung ta deu da xem be) phim ho�t hinh Disney kinh dign "Cay dan than ky" Cay dan piano d6 c6 thg t\l' danh dan, nen c�u be trong phim da th6a thu�n v&i cay dan The Ia nhfrng luc cay dan t\l' danh, m9i ngmn l�i tmmg la C�U be dang choi dan nen lien tl,IC mm c�u den tham gia nhfrng bu6i d� hc)i, lien tl,lc khen ngQ'i c�u C�u be sinh ra kieu ng�o Thong qua cau chuy�n nay tre em higu ro khai ni�m cua trr kieu ng�o Khi b�n c6 drrqc chut thanh tich, b�n se kieu ng�o Khai ni�m nay la nghia xau Nhrmg c6 nhfrng luc, vi con tre lam rat tot, m� chau se n6i: "M� cam thay kieu hanh vi con!" The la, tre em l�i higu drrqc ham nghia th(r hai cua trr "kieu", nhrmg trrr&c het tre se neu ra cau h6i: "M� oi, c�u be trong 'Cay dan than ky' kieu ng�o, luc nay m� l�i n6i trr kieu hanh, t�i sao l�i c6 h�n hai trr 'kieu' the?" Chau be da bat dau phan bi�t drrqc nhfrng trr dong am Cung mc)t trr "kieu", nhrmg ghep v&i hai trr khac nhau, mieu ta cam giac trong nhfrng hoan canh va S\l' vi�c khac nhau Cam giac nay trrong doi ph(rc t�p, de) kh6 cua n6 phu hqp v&i nang l\l'C tiep nh�n va hfrng thu cua tre(l)

Tri 11.l'c ciing thg hi�n & nang 11.l'c phan bi�t S\l' v�t hi�n trrQ'Ilg Khi phan bi�t nhfrng S\l' vi�c hi�n tU'Q'Ilg nay, con tre Se nam dU'Q'C nhfrng S\l' vi�c chung, nam bat dU'Q'C ban chat Cua khai ni�m, nhrr the, Montessori n6i: "Tre m&i c6 thg hinh thanh tri 11.l'c cua minh"

Chuong s

GI6NG NHAU

, _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ,

Mot dfra tre 4 tu6i, bo m� ly hon, ngmn l&n thITemg hay treu: "GQi bo di, bo mua do :

I choi cho!" Luc dau, chau be se tron sau lrmg m�, cam thay xau h6 va ph�n no Sau dan

1 thi quen, cho du ngmn l&n c6 d\l d6 the nao, chau ciing khong chiu n6i gi Chung ta

I khong th� biet nhfrng dfeu nay Se }U'U }�i dau an gi trong tre, nhrmg khai ni�m lien quan

I den "bo" nay, Chae Chan Chau Se CO nhfrng }y giai khong giong V6i mQi ngU'Oi

H i�n tU'Q'Ilg tuy ti�n danh mang tre rat ph6 bien, den n6i, vi�c ngU'Oi l&n n�ng 101

v6i tre nhi'eu khi da tr& thanh mot th6i quen S\f phat tri�n tam ly va tri h,rc cua nhfrng dfra tre bi mang, bi danh se c6 nhfrng khac bi�t r6 rang so v6i nhfrng dfra tre binh thITCmg Di�m dau tien chinh la khai ni�m khong r6 rang, dau 6c mO' ho, g�p kh6 khan trong nh�n biet th\fC t�i khach quan, qua nh�y cam v6i nhfrng S\f V�t ben ngoai, anh hIT&ng den S\f phat tri�n tam ly va tri l\fC noi t�i cua tre Nhfrng dfra tre bi danh mang n�ng ne, tri nh& kem, kh6 khan khi nh�n biet th\fC t�i khach quan, di�m xuat phat nhin nh�n the gi6i cua cac em d\fa tren nhu cau va thu h�n Nhfrng dfra tre bi danh mang ChU'a den mfrc n�ng ne nhrmg it nhfeu bi kich dong ding thITCmg xuyen mO' ho CT nhfrng gia dinh va l&p hQC ki�u "chuyen che", tre em ciing it nhfeu xay ra hi�n tU'Q'Ilg tren Tren th\fC

te, d6 la cac em da g�p phai nhfrng van de ve tU' duy

Danh mang tre se t<;w cho tre ap hrc va sv SQ' hii.i Ap lvc nay se kich d9ng cam giac ctla tre v61 sv v<Jt hi?n tu'Q'ng, kich thich tre nh<Jn thfrc m9t phan sv v<Jt hi?n tu'Q'ng ma coi nh� t6ng thi Khi nh6m tre nay hinh thanh m9t khai ni?m nao d6, doi mat tre khong nhin nhQn Slf VQt hi?n tu'Q'ng khach quan ma la Slf VQt hi?n tu'Q'ng SQU khi bi kich thich, the gim khong con la the gi61 van co, ma la m9t the gi61 du61 cai nhin chu quan cua tre Ap lvc khien tre bi sai l?ch trong qua trinh nam bat Slf VQt, khong th€ hi€u SQU ban chat van de Kho khan se giang xuong dau tre

Nhfrng dfra tre song trong yeu thITO'Ilg va khoan dung, trong qua trinh t\).' t6 chfrc cua minh bm Vl nang }\fC phan bi�t Cua tre khong bi t6n thITO'Ilg nen CO th� nam vfrng S\f V�t mot each r6 rang, chu�n xac va c6 th� xac dinh r6 rang

Mot ngITOi b�n cua toi, thOi tha au cua chong co ay khong dU'Q'C nhll' nhfrng ngITOi khac, sau khi l�p gia dinh tinh tinh kha that thITemg, doi xu v6i con Ilic tot Ilic khong Nam con 4 tu6i, co ay ly hon May ngITOi l&n g�p dfra tre, hay treu n6: "G9i bo di, bo mua do choi

cho!" Luc dau d(ra be se nap sau lrmg m�, cam thay xau h5 va ph�n nc) Lau dan thanh quen, cho du ngmn l&n c6 d\l d6 the nao, d(ra tre ciing khong m& lOi Chung ta khong thg biet nhfrng dfeu nay dem den cho tre cam giac nhtr the nao, phai den khi d(ra tre trtr&ng thanh, tr& thanh bo d(ra tre khac, chung ta m&i c6 thg nh�n ra nhfrng anh htr&ng da tac dong Jen tam hon tre Va chac chan r�ng, doi v&i khai ni�m "bo", chau chac chan se c6 nhfrng ly giai khong giong m9i ngtrOi

Dfeu nay l<;ii hoan toan ngtr<)'C l<;ii trong qua trinh hinh thanh khai ni�m "bo" cua con toi Mot Ian, anh b<;in den nha toi choi, vtra g�p con toi da n6i: "G9i bo di, bo mua do choi cho!" Con toi g9i luon: "Bo!" Luc d6 con toi chtra day 3 tu5i Lan sau g�p l<;ii ngtrOi b<;in nay, con toi l<;ii g9i "Bo!" B<;in toi n6i: "Con chi thong minh th�t day! VU:a g�p da biet g9i bo roi, muon mua do choi dung khong?" Toi n6i: "Khong phai, c�u da lam Ifo Ion khai ni�m

bo cua con trai toi roi" Day la mot Ian Mot Ian khac, mot ngtrOi b<;in khac den trtremg, anh

ay la thanh vien cua ban quan ly nha trmmg, bu5i toi h9p xong & l<;ii trtremg luon Sang s6m horn sau, con toi den trtremg, vtra nhin thay anh ay da ch<;iy l<;ii Anh ay om con toi vao long, thom n6, roi lay rau cha vao ngtrOi n6 Con toi n6i mot each trinh tr9ng khac thtremg: "Bo!" B<;in toi kinh ng<;ic n6i: "Khong dtrqc g9i linh tinh, chu ch(r khong phai bo" Con toi ng<;ic nhien hoi: "The t<;ii sao chu cling dg rau ?" Sau nay chong toi n6i r�ng, anh ay cling hay cha rau vao ngtrOi con C6 thg vi�c nay da g<)'i cho chau mot do<;in ky (re, ai mua cho con do choi, lay rau cha vao ngtrOi con thi ngtrOi d6 Ia bo Qua trinh nay la mot qua trinh phan bi�t Khi tre con bat dau biet phan bi�t, chung Se phan bi�t dtr<)'C ffiQt SO chi tiet, nam bat ffiQt SO digm chinh va lo<;!i bo mot so chi tiet khac Vi�c nay nghe qua thi c6 ve th�t nger ngMch, nhrmg chfrng to qua trinh khong ngU:ng suy nghl cua con tre

Dtrong nhien nhfrng gi toi vtra n6i tren day la nhfrng vi d\l het s(rc ro rang Trong qua trinh v�n hanh be) nao sau nay, tre se phai doi m�t v&i nhfrng van de ngay cang ph(rc t<;ip, nang h.rc phan bi�t se ngay cang m<;inh me Luc nay, nang h.rc phan bi�t cua mot ngtrOi cao hay thap se dtr<)'C thg hi�n r6 rang Mot horn, vi ly do gi d6 ma con trai toi het SlrC b\fC bc)i, chau kh6c am Jen roi ch<;iy l<;ii da bo Luc d6 chau m&i 2,5 tu5i Bo chau n6i v&i chau: "Con c6 phai con IU:a dau ma da bo?" Con toi b6ng nhien khong kh6c nfra, ngfo nga dfrng d6 nira phut, sau d6 th�t tha hoi: "Bo oi, con ca dau c6 chan ha bo! " Bo bao: "Con IU:a, ch(r khong phai con caC1)" Cu c�u Clr dfrng d6 suy nghi mai Toi khong higu, mot d(ra tre dang b\fC bc)i nhtr v�y, vi mot suy nghl nao d6 ma c6 thg quen het b\fC bc)i dg ttr duy Toi thtremg n6i v&i m9i ngtrOi, be) 6c cu c�u nay la "286" ch(r khong phai "s86", ho<;it dong rat ch�m Nhrmg roi, toi phat hi�n ra rat nhi'eu chau trong nha tre deu la "286" Ttr duy cua cac chau yen tinh ma ch�m rai, giong nhtr mot con song tinh than ch�m ch<;ip chay hen dtr&i bign ca CUQC song, ma chung toi hay dung tU: "nga ngac" dg vi von cac chau Ca tr<;lng thai ttr duy va tr<;ing thai nh�n thfrc cua cac chau deu dang suy nghi Khi b<;in n6i dfeu gi v&i tre, tre cling deu suy nghi Ttr duy v&i tre em la mot vi�c vui, la mot ho<;it dc)ng hoan toan m&i me Khi suy nghl, bigu hi�n cua tre th�t r6 rang va tre can mot quang thOi gian ttrong doi dai

Nhrmg nh6m tre hay bi danh mang thtremg khong hay suy nghi Cac chau phan frng rat nhanh, dtremg nhtr thong tin chtra kip qua be) 6c

Neu chiu kh6 quan sat, b<;in se phat hi�n ra trong CUQC song CO rat nhfeu tre, ngtrOi l&n vtra n6i tre da phan frng l<;ii ngay? T<;ii sao v�y? Ngoai trach mang, con vi ngtrOi l&n khong nglJ:ng ap d�t tre trong CUQC song nen hinh thanh phan X<;l CO dfeu ki�n "hu)rt Sao, cho Se

ch�y l�i" Rat nhfeu tre deu nhrr v�y Tren th\l'C te, tre tiep nh�n bat cfr thong tin nao deu thong qua bo nao Tuy r�ng S\l' v�n hanh bo nao cua tre trrong doi ch�m ch�p, nhrmg chi can dg tre suy nghi, cho tre CO' hoi, qua trinh ay Se dan dan nhanh hon

Qua trinh nh�n thfrc tien hanh thong qua bo nao m&i c6 thg thu drrqc doi trrQ'llg, d6 gQi

la tri l\l'C C6 nhfrng dfra tre thu& nh6 dU'Q'C khen la rat thong minh, bo nao phan frng

nhanh, nhrmg khi l&n Ien, ket qua hQC t�p va SlrC sang t�o khong tot Nguyen nhan la vi

nhfrng tri thfrc hoi be cua chau Ia do ngrrOi l&n d�y, ho�c Ia do ngrrOi l&n kich thich bo nao chau ma thanh

Dua cQ't tre ciing la mot th6i quen cua rat nhfeu ngrrOi l&n v&i tre con C6 mot Ian, toi drra con den ca quan, mang theo mot tui do an Dong nghi�p cua toi n6i: "Tan Tan, cho di cai tui nay drrqc khong?" Con toi bao: "Khong drrqc", roi giau tui ra sau lrmg Dong nghi�p d6 l�i n6i: "Chau khong cho di a? Khong cho di lay nhe!" Sau d6 co y lam dong tac muon CU'cYp di

Con toi kh6c oa Ien Dong nghi�p d6 n6i: "Con n6i la phrrong phap Montessori gi chfr? Chi nhin cu c�u xem, tre con & trrr0ng chung ta c6 dua the nao ciing dau c6 kh6c" Toi n6i:

"Khong phai, con toi chrra bi treu dua bao gier, nen trr&ng Ia co se lay th�t Hon nfra, con toi khong biet hanh vi da man nay cua co bat dau ttr dau? Khong cho thi di lay! Trr duy cua chau da g�p S\l' co Sao c6 thg nhrr v�y? Von di mot cong mot b�ng hai, co l�i bat n6 b�ng ba, dfeu nay khong phu hqp v&i kinh nghi�m trrr&ng thanh cua chau" Co ay n6i: "Cai gi chfr! Dfra tre nao & ch6 chung ta ciing deu nhrr the ma" Toi n6i: "Nhfrng dfra tre & ch6 chung ta

da quen v&i vi�c dua cQ't, con toi chrra bi ai dua Chau da quen v&i vi�c l&n Ien nhrr v�y, chau khong muon co dua" Nhrmg toi biet r�ng rat nhfeu ngrrOi l&n hay dua cQ't tre em nhrr v�y, lien tvc dua cQ't, ket qua la lam lo�n tam tri tre Tre em khong co ca hoi t\l' t6 chfrc cua rieng minh, khong CO CO' hoi t�p hqp nhfrng th fr chung nhin thay ve bo nh& CO dinh Cua minh

Ket qua ro rang cua vi�c treu dua con tre chinh la S\l' cQ't nha Da phan ngrrOi ta khong biet nguyen nhan vi�c "cqt nha" cua thanh thieu nien hi�n nay Dfeu nay da phan bat nguon trr S\l' "treu dua" thOi tha au, b&i vi "treu dua" la mot hanh vi khong dung m\l'C, ciing Ian rong trong xa hoi nhrr hi�n trrQ'llg danh mang con tre, nhrmg v&i mot ph�m vi rong hon Tinh ngfiu nhien trong qua trinh trrr&ng thanh cua con tre trrong doi l&n Vi dv nhrr thfr b�c trong gia dinh khong giong nhau, tr�ng thai tam ly cua tre cling khong giong nhau Toi t1rng dU'Q'C xem mot bo phim cu ve tigu Slr cua ngrrOi sang l�p d�i hoi thg dvc thg thao Olympic, an trrQ'llg VO cling sau d�m B&i vi luc d6 c�u toi vtra c6 chau thfr hai, toi thrr0ng sang nha c�u chai MQi ngrrOi v1ra be em be m&i sinh v1ra n6i v&i chau l&n: "Song Bach, m� chau sinh em be, khong can chau nfra roi! " Ban dau, Song Bach kh6c hu hu, sau quen dan cling ch�ng thay c6 van de gi

NgrrOi l&n chung ta khong higu dfeu nay c6 y nghia the nao doi v&i tre con D6 la treu dua, mot S\l' treu dua qua doc ac va nhfin tam, S\l' treu dua nay qua tan nhfin, nhrmg ngrrOi l&n khong cam nh�n drrqc Toi vtra xem xong bo phim, cam thay rat xuc dong Em trai nhan v�t chinh trong phim ma ra dOi, ca gia dinh deu dang b�n ron cham soc em be m&i sinh Luc d6, nhan v�t chinh cua chung ta khoang 7, 8 tu6i, c�u be di trr tren gac xuong, dfrng &

cau thang, nhin bo, m� va ca ngll'Cri bao m�u dang b�n ron cham soc em be M� em quay l(;li, nhin thay con trai 16n dang dfrng tren cau thang nhin hQ, VOi Ch(;ly t&i keo em ngoi XUOng b�c cau thang, noi v&i em: "M� muon noi v&i con rclng, m� rat yeu con Nhrmg ma em be cua con qua nho, neu m� khong cho em bu sfra, khong cham soc em, em se khong song dm)'C The nen, m� can phai t�p trung SlrC l\fC d� cham soc em, con con, con da co th� t\f cham soc ban than minh Nhrmg di'eu nay khong co nghia Ia m� khong yeu con M� vo cling yeu con" The la c�u be da co th� cam thay thocii mcii v&i van de nay

Tren th\fC te, c�u be da d�t ra cau hoi chU'a? ChU'a tirng Chi la m� c�u nhin thay dm)'c tinh canh nay, cam giac dm)'C van de nay va kip thCri gicii toa khuc mac cua con Co dm)'C mot ngll'm m� nhll' the, m&i CO dm)'C nhfrng thanh t\fll Sau nay Cua ngll'm con

Cuoc song chinh Ia nhll' v�y Neu b(;ln cam nh�n dm)'c suy nghl cua con, noi v&i con, nhfrng khuc mac se khong con ton t<;li Nhrmg neu khong noi, CO th� ca CUOC dm tiep theo c�u be se cam thay bo m� khong con yeu minh nfra Dam b<;ln h9c cua toi ciing thll'0ng than th& bo m� h9 "con yeu con ghet" Cam giac khong cong bclng nay luon xay ra gifra cac anh chi em Toi nh& hoi Jen cap hai, toi v�n luon cho rclng m� yeu anh trai hon nen thll'0ng cai nhau v&i m� Anh trai khong an rau h�, m6i bfra COTil, m� thll'Ong lay trU'cYC cho anh mot phan khong co rau h�, d�t rieng mot ch6 M6i Ian toi cai l(;li m�, m� deu noi: "M� yeu anh trai con hon, vi anh con dau co the nay!" Toi cang cho rclng, m� yeu anh hon

FreudC2) da tirng ghi chep l(;li mot ca phan tich tam ly trong mot cuon sach cua minh: Trong qua trinh tll' van tam ly cho mot co giao tren dU'&i 30 tu6i, ong da nhac co nh& l(;li tu6i au tha cua minh Co noi trong mot Ian den studio ch\lp anh cling bo m� va em trai, &

do co mot qua tao gia, m� co da dU'a qua tao do cho em trai ch(r khong dU'a cho co Co c(r nh& mai vi�c do Ong vira nghe da hi�u ngay M�c du chi la mot qua tao gia, nhrmg vi m� chi dU'a cho em trai ma khong dU'a cho co, nen co cam thay khong thocii mai Co cam thay doi XIT nhll' the la khong cong bclng Cam giac va nhfrng S\f vi�c keo theo lien t\].C xay ra, d�n den nhfrng n6i kh6 va tr& ng(;li tam ly tr& thanh ti'em thfrc Nhrmg ma, co may ngll'Cri may man g�p dm)'C Freud?

Nhfrng S\f vi�c tU'ong t\f trong CUOC song cua Chung ta nhfeu khong dem XU�, gay ra nhfrng anh hll'&ng to 16n trong qua trinh trll'&ng thanh, den n6i bien con ngll'Cri ta trll'&ng thanh thanh nhfrng con ngll'Cri hoan toan khac h�n

Chuong 6

, - - - ,

I

Chung ta biet la tre em thich l�p di l�p l�i mot vi�c Nghe di nghe l�i mot cau

I chuy�n, dam bfra mra thang ciing khong chan Con tre tiep thu dm;rc tu cau chuy�n dau tien la S\f logic, sau d6 la canh tm:;mg va cuoi cling la khai ni�m chu�n xac Phai tuy�t doi

1 ky cang khi }\fa ChQn Sach Cho COn, d� COn tiep thu dU'Q'C nhfrng dfeu tot nhat

I

� -'

S \f phat tri�n dau tien Cua cam giac, tU' duy, tri }\fC, tU' tm:mg cY tre em can kha nhfeu

thOi gian, l�p di l�p l�i nhi'eu l'an Montessori n6i: "L�p di l�p l�i vi�c luy�n t�p se hoan thi�n qua trinh cam giac tam ly cua tre em", "L�p di l�p l�i vi�c luy�n t�p Ia bai t�p th� dl).C tri l\fC cua tre em" Ba con n6i: "Giao vien hIT&ng d�n can dfo <lat con tre

di tu cam giac den khai ni�m, tu Cl) th� den trtru tU'Q'ng, den vi�c lien h� gifra cac khai ni�m" Nhfrng ngITOi da c6 con, ho�c nhfrng ngITOi t1rng tiep xuc v&i tre em deu biet ding, tre em thich l�p di l�p l�i mot vi�c Mot vi d\l di�n hinh nhat chinh la khi d9c truy�n cho cac con, ngU'Oi l&n thll'Ong chi d9c mot l'an roi thoi, vi�c d9c di d9c l�i khien ngU'Oi l&n cam thay nham chan Nhrmg tre em khong nhIT v�y, tre em ngay horn nay nghe cau chuy�n, ngay mai ciing nghe, ngay kia ciing nghe, dam bfra nira thang v�n muon nghe cau chuy�n ay, khong muon thay d6i Tre em tiep thu dU'Q'C tu cau chuy�n dau tien la S\f logic, sau d6 la canh tITQ'llg va cuoi cling la khai ni�m chu�n xac The nen, phai tuy�t doi ky cang khi l\fa ch9n sach cho con, tot nhat la nen d9c trm:rc mot l'an, b&i vi c6 rat nhfeu sach sai ve logic Neu b�n khong du t\f tin, thi nen ch9n nhfrng tac gia n6i tieng, djch gia n6i tieng, h9a si minh h9a n6i tieng cua nhfrng nha xuat ban tot, nhll' the ciing c6 th� yen tam hon nhi'eu Ren luy�n cam giac cua con tre cling thIT0ng Ia nhll' v�y Neu horn nay con sa vao cai binh, con se lien tl).C man me cai binh d6, roi b�n n6i v&i con: "Day la cai binh" D6 chinh la dU'a khai ni�m ket hqp v&i cam giac & bo nao cua con tre Khi b�n cam cai binh dU'a cho con, d� con SCY vao Cai binh, con Se cam nh�n dU'Q'C mot khai ni�m Cl) th�

Nhrmg, neu chung ta in hinh cai binh tren giay, roi mang cho tre con xem, thi d6 la mot thfr nira C\l th� nira trlrti tITQ'llg, th�m chi la hoan toan trlrti tITQ'llg Neu 16.c d6 b�n n6i v&i con tu "cai binh", thi d6 la mot khai ni�m trtru tITQ'llg Nh�n thfrc cua tre em doi v&i the gi&i phai bat nguon tu cam giac, Sau khi con tre lien tl).C SCY mo, cam nh�n, cac em Se tien hanh t6 chfrc, phan lo�i, quy n�p nhfrng th fr minh v1ra cam nh�n, tu d6 sinh ra khai ni�m Phai nam bat dU'Q'C qua trinh va CO' hoi d6 Giao dl).C tre em phai bat dau tu hi�n th\fC, bat dau tu Cl) th�, bat dau tu S\f th\fC, bat dau tu CUOC song, het SlrC tranh tU'cYng tll'Q'llg, day chinh la

nguyen tac quan tr9ng cua phuong phap Montessori Nguyen tac d6 khien cho hi�n th\l'C tran day y nghia, hoan thi�n qua trinh hinh thanh khcii ni�m, tl:r do ma khcii ni�m dU'Q'C lien h� ch�t che v6i hi�n th\l'c, nguyen tac d6 khien tre em phat trign nang l\l'c dfeu khign hi�n th\l'c, chfr khong phai la "du ngo�n trong the gi6i tmmg tuQ'llg"

Mot khi nam vfrng duqc khcii ni�m nao d6, con tre se sir d\lng rong rai khcii ni�m nay

va lien h� tat ca cac khcii ni�m v6i nhau Vi d\l horn nay tre dU'Q'C trai nghi�m "cai binh", l�i dU'Q'C trai nghi�m "tron" C6 dU'Q'C hai khcii ni�m nay, tre se t\l' lien h� v6i nhau, S\J.' lien h� ay khong can ai chi dfin Bo m� cua cac con deu biet r�ng, hJ.c dau cac con chi biet n6i "bo m�", roi mot horn cac con bflng n6i dU'Q'C ca cau dai D6 la vi cac con da nam chac dU'Q'C rat nhfeu khai ni�m, roi lien ket cac khcii ni�m ay v6i nhau, t\l' t5 chfrc l�i ma khong can d\l'a vao ngmn l&n

Mot trong nhfrng nhi�m V\l cua giao vien la dfin <lat cac con di tl:r cam giac den bigu d�t khai ni�m C6 nhfrng luc khi toi n6i "Dg tre t\l' do", rat nhfeu ngmn n6i r�ng: "Theo nhu chi n6i, thi tre em nong than phai phat trign rat tot, vi khong c6 ai quan ly, tl:r sang den toi choi

& san Vll'On ruong dong!" Van de & day n�m & vi�c h9c each bigu d�t tl:r ngfr va qua trinh hinh thanh cac khcii ni�m chinh xac Toi xin dua ra mot vi d\l, tru(mg chung toi c6 nh�n mot chau, chau song & nong than den nam 4 tu5i Chau thay con bo thi n6i "o o", thay con

ga thi bao "cue cu cu" Rat nhfeu khcii ni�m khac deu ma ho nhu v�y Chau biet con bo, nhrmg khong biet con v�t ay g9i la bo, chau g9i bo la con "o o" Luc d6 toi cam thay rat ng�c nhien, toi n6i v6i cac co: "Chau be & nong than, dang le phai biet nhfrng khcii ni�m nay" Th\l'C te khong phai v�y, b&i vi chau & nong than dU'Q'C tiep xuc v6i nhfrng con v�t nay, ciing c6 cam giac, nhrmg khong c6 ai dua cho chau nhfrng khcii ni�m tl:r ngfr bigu d�t chinh xac, tinh than Cua chau chua tl:rng dU'Q'C nang Cao va phat trign Vi the tam ly, tri l\l'C Cua chau chua duqc phat trign tot

Trong qua trinh d�y h9c con can phai lam mot vi�c, ciing chinh la dfeu Montessori tl:rng n6i: "Phai dung mot phuong phap dg each ly sfrc chu y noi bo cua tre, gan ch�t sfrc chu y d6 vao mot phan tri giac" Vi d\l nhu co giao cam mot bong hoa, ho�c mot bo quan ao, n6i v6i cac em "Day la mau hong", nhu v�y la co giao d6 chua lam duqc vi�c "dung mot phuong phap dg each ly S\J.' chu y noi bo cua tre, gan ch�t vao mot S\J.' v�t nao d6" Bm vi trong mot luc co da dua ra v6i cac em qua nhfeu thfr: quan ao, mau sac, nguOi m�c quan ao

Neu b�n dung bang mau dg giai thich mau sac v6i cac con thi khac h£n, d6 la mot v�t th�t da dU'Q'C each ly Khi con tre nhin vao bang mau, thj giac Cua con CO thg lo�i trl:r nhfrng

"song nhi@u, kich thich, dl) dfl" ben ngoai mau sac, dg chi cam nh�n rieng mot mau d6 va hinh thanh khcii ni�m B�n hoi: "Day la mau gi? Mau tim" Neu b�n dung bang mau dg n6i v6i cac con tl:r mau tim, co thg cac con se l�i n6i v6i b�n r�ng: "Ao cua co ciing mau tim, bong hoa bim bim tren hang rao ciing mau tim, giao C\J kia Cua chung con mau tim " Qua trinh nay r6 rang Ia mot qua trinh tl:r C\J thg den trl:ru tll'Q'llg, tl:r d�c thu den ph5 bien Con tre VOn da nhin thay va cam nh�n dU'Q'C mau tim a CUOC song a xung quanh CaC em, nhrmg chua dU'Q'C khcii ni�m h6a, nay khcii ni�m nay da dU'Q'C xay d\l'llg, cac con CO thg sir d\lng tl:r mau tim nay v6i nhfrng do v�t khac Con neu b�n lay hoa lam giao Cl) dg d�y cac con mau hong, cac con se cho r�ng hoa la mau hong, mau hong la hoa

Montessori dua ra mot so yeu cau doi v6i cac co giao, yeu cau dau tien ba dua ra la: Khi

d�y hQC, cac CO phai dung nhfrng tir don gian, chi khoi gQi S\f lien tmmg gifra ten gQi Cua nhfrng S\f v�t ho�c khai ni�m trim tuQ'Ilg ma no d�i di�n Toi xin dua ra mot vi d\l, vi d\l noi tam giac, phuong phap giao d\].C Montessori yeu cau chi d�y S\f lien h� khai ni�m gifra ten g9i va v�t thg ma ten g9i do d�i di�n Cung co nghia Ia khi toi dua ra hinh tam giac, toi se noi luon v&i tre "day la hinh tam giac", ma khong noi gi them

Di'eu quan tr9ng dong thOi la muon tre nam vfrng khai ni�m mot each chu�n xac, nhanh chong va tri�t dg, b�n can phai chu�n bi hai, ba do v�t trim tll'Q'Ilg hoa dg tre doi chieu Vi d\l bang mau, b�n nen chi ra mau sac can khai ni�m gifra hai, ba bang mau khac nhau Hay nhu hinh tam giac, b�n nen cho so sanh nhfrng hinh khac nhau, nhu hinh trcm, hinh vuong roi chi ra hinh tam giac Neu khong, tre se t�m thOi ghi nh& tir ngfr vao tri nh&,

dg dcyi CO' hoi trim tll'Q'Ilg hoa Qua trinh do CO thg rat dai

Tre co thg xay d\fllg ho�t dong y thfrc thong qua ten g9i Vi d\l nh�n thfrc cua con tre doi v&i khoi cau co thg bat dau tir qua bong da, cung co thg den tir khoi cau (mot lo�i giao C\J.), Cung CO thg den tir ong trang tr(m Khi ngu(ri l&n noi den khoi cau ho�C tr(m, con tre tim trong tri nh& cua minh dg lien h� ten va v�t thg Do la each noi theo y nghia ph5 quat Trong d�y h9c C\J thg, chung ta sir d\lng do dung d�y h9c, dung tam do�n thfrcC1) d�y tre mot khai ni�m chu�n xac ma C\J thg nao do, khi tre khong thg chi cho chung ta V�t thg nay, chung ta co thg phat hi�n ra con tre v�n chua hinh thanh nang l\fc lien h� ten g9i va v�t thg Chung ta hay h9c each cha dQi tr�ng thai tam tri nay cua tre

Montesseri noi: "Neu con tre khong g�p sai sot gi, giao vien co thg khoi gQi nhfrng ho�t dong lien quan den khai ni�m v�t thg" Tir "sai sot" & day la chi vi�c cac con co nam duqc chu�n xac, r6 rang khai ni�m m&i hay khong each day khong Iau, toi co noi v&i con trai minh: "Ca cuoc dOi con, con se theo du6i dfeu gi?" Con toi noi: "Choi!" Toi noi: "M� dang noi t&i nhfrng ly tu&ng cao ca" Con toi h6i: "M� noi cai gi?" Toi noi: "Chan, thi�n, my ch�ng h�n!" Con toi noi: "Chan la cai gi �?" Toi nghi: "Minh khong thg noi chan la chan ly duqc, con khong higu" Thela toi noi: "Chan co nghia la chan th\fc!" Con toi cum noi: "Sao m� khong noi chan co nghia la chan ly nfra!" "Chan th\fc", "chan W' chinh la S\f phat trign nhfrng khai ni�m gan nhau Cung co nghia r�ng, khi tre hoan toan nam vfrng mot khai ni�m, b�n m&i co thg them vao cho tre mot noi dung khac

Khi chung ta noi v&i con tre ve chufii thfrc anC2), chung ta noi den dong v�t an co, dong v�t an thit, xac dong v�t chet di, sau khi thoi rfra co thg lam cho dat dai mau m&, khien cho cay coi cang them tot tuoi The thi, nhfrng tre nam vfrng khai ni�m co thg noi ngay: "Day la mot qua trinh tuan hoan " Tre em l&n co thg noi duqc tir tuan hoan Ngay ca mot em be hon cung co thg dung tay ra hi�u, muon bigu d�t mot dfeu gi do, ve mot vong tron roi l�i quay ve digm ban dau Luc nay, chung ta chi noi "tuan hoan", dg tir V\fllg nay ket hqp v&i khai ni�m trong dau tre la du

Montessori noi: "Van de ph5 c�p hoa nhfrng khai ni�m ma tre da h9c duqc, cung co nghia la dua nhfrng khai ni�m nay frng d\].ng vao moi tru&ng tre dang &, toi khong chu truong d�y nhfrng bai kigu nay trong mot khoang thOi gian nhat dinh, th�m chi la trong may thang" Neu tre mang nhfrng khai ni�m da nam duqc ph5 c�p hoa trong qua trinh kham pha t\f phat cY moi truang, thi day la mot qua trinh chuygn d6i CO' che noi t�i, Cung la

ffi\IC dich Cua vi�c nam vfrng khai ni�m cY tre Qua trinh nay can thOi gian, CO tre Se lam drrqc ngay, c6 nhfrng tre lc.ii can m()t khoang thOi gian dai Day la van de tri hoan cua nh�n thfrc, khong chi tre em, ngay ca ngrrOi 16n ciing c6 Khi bc.in n6i v&i con tre ve nhfrng n()i dung nay, c6 thg hang nam sau con vftn chrra dung den khai ni�m nay Nhrmg ciing c6 thg vao m()t ngay nao d6, khi con tre g�p phai nhfrng hoan canh trrong t\f, c6 thg con se b�t ra

va higu dU'Q'C toan b() y nghia cua ttr d6 C6 nhfrng tre dung ngay, c6 nhfrng tre phai rat Iau rat lau Sau mm dung den; CO nhfrng hJ.c b(.ln trr&ng la con chrra nam vfrng, ky th\fC la con da tiep thu, chi Ia chrra SIT d\}ng ma thoi

Khi con trai toi 4 tu5i, toi va con cling SIT d\}ng bang mau Ve CO' ban con toi da nh�n biet dU'Q'C cac mau, nhrmg chau khong n6i, nhrr la khong he CO khai ni�m gi Khong lau Sau, con toi b6ng n6i r�ng: "M� m, m� xem nay, day la mau hong nhc.it Mau nay d�m hon m()t chut, la mau hong d�m" Ttr sang den toi Ctr lien t\}C may cau d6, toi ciing khong dg y Con n6i mai toi mm nh�n ra, con minh da nam vfrng dU'Q'C logic Cua bang mau (nh6m thfr nhat Cua bang mau la ba mau CO' ban, nh6m thfr hai la ba mau sac chinh va cac mau pha tr{)n cap m()t, nh6m thfr ba la ba mau sac chinh, ba mau trung gian cap hai va ba mau trung gian cap

ba, ttr d�m den nhc.it, c6 bay mang mau d�m nhc.it khac nhau), va c6 thg thoai mai v�n d\}ng vao CUQC song Cung c6 nghia la, chau da ph5 c�p h6a khai ni�m

Lien quan den giao C\l Montessori, chung toi con c6 m()t cau chuy�n nho khac Phan l&n cac bang mau cua chung toi deu b�ng g6, & gifra la bang mau, hai hen la mau trang Toi biet c6 m()t so bang mau lam ttr nh\fa, cam giac cua nh\fa va g6 rat khac nhau, nh\fa rat nh�,

sa vao la biet ngay Neu tren drrang chung ta nhin thay m()t mieng g6 rat d�p, to khoang b�ng m()t vien ng6i vuong, chac chan bc.in se nh�t lay Con neu Ia m()t mieng nh\fa, c6 thg bc.in se bo qua Di'eu nay la vi sao thi chung ta khong thg ly giai r6 rang Chung ta la ngrrOi

16n, chung ta da khong thg n6i r6 rang nhfrng cam giac SO' khai cua minh Nhrmg toi cho r�ng, t\f nhien th�t ky di�u, ban chat Cua S\f song rat CO thg trrong thong v&i nhfrng th fr t\f nhien Con tre thich chm nhfrng do v�t lam tu g6 va dung nhrr v�y, nhrr chinh chung ta da cam nh�n, bang mau lam ttr nh\fa se khien tre cam thay nhrr m()t tro chm, chac chan Ia c6 kha nang nay C6 nhfrng bang tinh lam ttr g6 rat to, phai kha vat va m&i om n5i C6 nhfrng luc tre be khong n5i, phai ti vao b\lng ma tha di Neu lam nho di, ho�c lam b�ng nh\fa, cam giac d6 ciing hoan toan bien mat

Thay giao Lrm chuyen lam giao C\l cam m()t mieng g6, day b�ng m()t cuon sach, to khoang ban tay ngrrOi l&n Con trai toi nhin thay lien xin luon Ket qua la, tuan d6 mieng g6 nay dU'Q'C rra thich VO cling Dam tre trrrang chung toi binh thrrang khong tranh gianh do cua bc.in, nhrmg mieng g6 nay la ngoc.ii l� Chi can Tan Tan khong d'.n th�n dg & dau d6, quay lc.ii thi mieng g6 da bi m()t bc.in khac mang di mat roi Neu bc.in nay la la, mieng g6 d6 lc.ii se

bi m()t bc.in khac nfra mang di Bu5i toi, Tan Tan ngoi & b\lc cITa, kh6c am i, n6i: "G6 cua con

bi Ky Ky mang ve nha roi" Toi n6i: "G6 nao? Dg m� tim cho con mieng g6 khac" "Khong, mieng g6 day ca, mieng g6 day ca!" Sau d6 toi hoi thay giao Lrm, thay n6i: "La m()t mieng g6 & trong xrr&ng, em cam thay mieng g6 sa vao rat thich, nen cho Tan Tan" Toi n6i v&i con: "Con d1rng lo Iang, ngay mai m� se tim mieng g6 cho con"

Ngay horn sau, mieng g6 d6 lc.ii xuat hi�n & trrrang, chau nay truyen tay chau kia Toi hoi: "Mieng g6 nay c6 bi m�t gi the nhi?" Ca nha thay giao Lrm deu lam nghe m()c, thay n6i:

"Loc.ii g6 nay hay lam, cam Ien tay cam giac rat tuy�t" Dung the, cam mieng g6 tren tay vftn

con luu gifr dtrQ'C cam giac Cua S\f song, tat ca giao vien chung toi deu CO th� cam nh�n dtrQ'C di'eu nay, nhtr thay giao Luu n6i "rat thich sa" Di'eu nay khien toi nh& l�i m()t cu on ti�u thuyet cua Nh�t Ban, m()t dfra tre c6 cai ho 16, luc nao n6 ciing mang theo, Ien l&p ciing man

me, di ngu ciing man me, lam gi ciing khong rm, sau cling ngtrm khac da d�p v& cai ho 16

cua n6 Di'eu nay r6 rang da pha ho�i nang l\fC cam giac doi v&i cai ho 16 cua dfra tre nay

Thm gian nay mieng g6 d6 ciing tr& thanh "mieng vang mtrm" cua Iii tre con, ch ling truyen tay nhau rat Iau, con toi ding da bao Ian phai roi ntr&c mat vi n6 M()t thang sau, mieng g6 d6 bien mat m()t each than bi

Chuang 7 ?

QUA TRlNH PHAT TRIEN TAM LY

, _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ,

S\f phat tri@n tam ly t\f phat & tre Ia lien t\lc khong nglrl1g, "lien quan tn.rc tiep den

1 tiem llJC tam ly CUa ban than tre ma khong lien quan tn,rc tiep den Cong Vi�C CUa giao

I vien" Ep tre ve tranh, lien t\J.C d�y tre ve tranh, c6 th@ d�n den vi�c ca dm d(ra tre ay

1 khong th@ Ve tranh mot each th\fC S\f Khong chi lam mai mot hfrng thu t\f nhien, ma

I each d�y nay khong khac gJ troi them gong xi'eng VaO tam tri tre

Montessori n6i: "Tre em ph6 c�p h6a nhfrng khcii ni�m da h9c" Day la mot qua

trinh tri llJC, la mot lo�i sang t�o & tam sau noi tam cua m6i ngrrm Vi d\l horn nay toi h9c "mau tim", day la mot khcii ni�m C\J th@ Nhrmg d�t "mau tim" vao trong CUOC song, qua trJ.nh ay CO th@ phai can den may thang, th�m chi Ca nam m&i c6 th@ hoan thanh

Toi phat hi�n con trai toi thrrang xuyen nhrr v�y, vi d\l n6i "hi@u", cau dau tien cua quy@n sach "Hoang tU: M"(l) n6i the nay: "Toi muon lam mot h9a si, nhrmg ngrrm 16n khong hi@u toi, toi danh phai lam mot phi hanh gia, toi lcii may bay" Khi d9c cho con, toi khong d�c bi�t nhan m�nh di'eu gL Sau d6 c6 mot horn con trai toi b6ng n6i v&i toi: "M� khong hi@u con!" Luc d6 chau m&i 3 tu6i

Con c6 mot Ian toi d9c sach cho con nghe, n6i ve vi�c khung long da bi di�t vong the nao "Mua he n6ng n\fC, cay coi kho heo, m�t dat c�n kho ", sau do mot nam, mot horn con trai toi hoi toi: "M� oi, t�i sao mua dong khong c6 mau xanh?" Toi n6i: "Con thay day mua dong qua l�nh, co xac XO', cay tr\li la" Con trai toi n6i: "M� nen n6i the nay - co cay kho heo" S\f vi�c mot nam trrr&c, den luc nay con toi v�n con ghi nh&, toi nghi d6 chinh la qua trinh khai ni�m phat tri@n den ph6 c�p h6a Kho heo la do nang n6ng, nhrmg ma gia l�nh ciing c6 th@ khien cay coi kho Mo Tam tri con da phat tri@n den brr&c c6 th@ thoai mai lien trr&ng va SIT d\lng khcii ni�m roi

Nang llJC bi@u d�t b�ng 101 la bi@u hi�n cua trinh do phat tri@n tam ly va tri llJC Ch�ng h�n nhrr be Dan Dan & trrrang chung toi Chung toi drra chau di ch9n quan ao, ch9n dm;rc mot bo ke ngang, mot bo cham do Cocacola, l�i ch9n mot bo ke o Ngrrm 16n ai ciing bao bo

ke o d�p nhat Luc chung toi thU: quan ao cho Dan Dan, chau khong he to y phan doi, khong

he n6i "chau khong m�c" Chau rat vui ve c&i bo quan ao dang m�c M� chau bao: "Chung ta

thU: bo ke o nay tru&c nhe" Luc nay, chau b6ng kh6c am Ien, kien quyet khong m�c quan

ao, cho du nguOi l&n c6 giang giai the nao, chau vtra kh6c vtra gi�m chan khong chju m�c Sau d6 co giao Vien n6i: "C(r dg the di, Clr dg con be ra ngoai choi mot lat, gi(r la mua he ciing khong SQ' l<;J.nh" The la d�t con be Ien xich du, Clr & tran the ma choi mot luc Toi om dong quan ao ra thuong luQ'llg v&i con be: "Dan Dan, con la con gai, & tran the nay xau Him, chung ta m�c quan ao vao nhe?" Chau cum n6i: "Vang <;J." Toi hoi: "M�c bo nao?" Chau n6i: "Bo cham do" The la toi m�c cho con be bo quan ao cham do NguOi l&n b6ng higu ra nguyen nhan, m� chau n6i: "Dan Dan, con muon m�c bo quan ao cham do nay thi phai n6i v&i m�, ai l<;J.i kh6c am i ma khong chju n6i gi nhu the?"

Luc d6 Dan Dan m&i 2 tu6i 10 thang Chau bi ap h.rc? Hay la tam tri chau chua phat trign den bu&c nay, khong biet r�ng c6 thg dung 101 n6i dg giai quyet van de? Sl):' vi�c nay da nhac nh& toi, b&i vi con trai toi ciing thuang xuyen nhu v�y, g�p phai chuy�n gi ciing kh6c

ma khong n6i gi Chong toi n6i: "Con phai n6i ra, n6i ra chung ta m&i c6 thg giai quyet, t<;J.i sao l<;J.i khong n6i ra ma Clr kh6c the?" Sau nay toi phat hi�n ra tam tri cua con tre v�n chua d<;J.t den bu&c c6 thg dung "101 n6i" dg giai quyet van de, chung khong thg n6i ra nen phai dung each kh6c dg giai quyet Kh6c la dg bigu d<;J.t tinh cam, ciing la mot kigu bigu hi�n cua tam tri khong thoa man cua con tre

Tren thl):'c te, khi lam vi�c gi, chung ta thuang ep cac con NguOi l&n de nen con tre mot each VO thfrc Chung ta hung hon tuyen bo "Bo ke 0 nay d�p, bo ke 0 nay d�p ", di'eu nay da gay cho Dan Dan mot ap ll):'c rat l&n, khien chau khong thg n6i ra, chau cam thay chau khong thg thay d6i duqc di'eu nay

Van de nay ciing giong nhu qua trinh phat trign tu Cl) thg den khai ni�m, c6 lien quan den Sl):' phat trign tam tri Khi d<;J.t den mot d<;J.ng tam tri nao do tre m&i CO thg noi ra, khi chua d<;J.t den d<;J.ng tam tri d6, tre khong biet nen lam the nao Luc nay, neu nguOi l&n chung

ta gay ap ll):'C cho cac con, CO thg cac con Se g�p phai mot lo<;J.t cac van de ve tam ly, trong khi chung ta khong he biet goc r� cua van de da duqc nuoi trong nhu the nao

Sz,r phat triin tam trf can thiri gian, Sl,f phat triin tam ly tl,f phat cua tre em giong nhir Montesseri tirng n6i, "lien tz,Lc khfmg ngimg" Cung c6 nghia la tre dang "lien tz,Lc khfmg ngimg" tiep thu tat CQ m<)i th(r xung quanh, "co lien quan trl,l'C tiep den tiem fl,l'C tam fy CUQ ban than tre ma khfmg lien quan trl,l'C tiep den vice d<;Ly CUQ giao Vien"

Vi dl) nhu vi�c ve tranh Nang ll):'c nay rat quan tr9ng Ve tranh can phai nam bat duqc doi tuQ'llg, ve tranh ciing la khuc m& dau cua ch fr viet Sau ch fr viet, ve tranh la each dg thg hi�n tu tu&ng va canh ngo Con toi den nam 5 tu6i m&i bu&c vao thOi ky nh<;J.y cam cua vi�c

ve tranh, con tru&c d6 thi deu Ia: "M�, ve cho con cai qu<;J.t di�n!", "M�, ve cho con cai

nay " Luc d6 toi nghi, con nha nguOi ta deu biet ve het roi, sao con minh l<;J.i khong biet ve B6ng den mot horn, con toi bat dau ngoi ve ca mot ngay, mot luc da c6 thg ve duqc mum may b(rc tranh Hon nfra, chau con nhin chiec o to la c6 thg ve duqc chiec o to, nang ll):'c d6 den th�t bat nga Toi c6 mot cam giac: "Tre con qua th�t rat tuy�t vOi" Tru&c d6, toi nao toi ciing ve cho con, ve hang nam trOi, con v�n khong biet cam but ve la gi a day, c6 mot kigu phat trign tam ly g9i la "lien tvc khong ng1rng" Chi t&i mot horn, ket qua b6ng hign hi�n ra, con da biet ve B<;J.n n6i xem, S\f phat trign tam tri nay, cam giac nay c6 lien quan gi den cong vi�c mang tinh ke ho<;J.ch cua giao vien? Khong he lien quan Neu chung ta co ep cac con ve

tranh khi cac con chtra phat trign den thOi ky nh�y cam nay, c6 thg t�o ra mot h�u qua VO

cimg dang SQ', h�u qua nay se giet chet kha nang hoi h9a b�m sinh cua tre Trmmg chung toi ciing hay c6 cac be trr trtrang khac chuygn den Toi cam thay ca dOi nay cac be khong thg

ve tranh dtrQ'C nfra Nhfrng b(rc tranh cua cac be mai mai chi la m�t trOi, co, cay, nha va hai

em be dang nhay day Den n6i, co giao cua cac be phai n6i: "Chan chet di dtrQ'C, den mra nam roi v�n ve mai nhfrng th fr nay" C6 con ve man dem, xong xuoi m6i phat hi�n ra minh con ve ca m�t trOi, danh phai VO bo di, ve l�i bfrc khac T�i sao v�y? Vi�c ve tranh cua cac be

da bi trinh t\f h6a, cong thfrc h6a, phan tam tri cua sfrc sang t�o da bi b6 buoc b&i ttr duy va cong thfrc d�y cua cac giao vien

Thai do doi XIT cua chung ta v6i cac con phai het sfrc c�n th�n va khoa h9c Neu b�n khong dn th�n va khoa h9c, CO thg b�n se pha hong ca CUOC dOi cua con T�i sao l�i n6i nhfrng giao vien mam non chinh la kien true str tam hon cua nhan lo�i Mot ngtrOi b�n cua toi n6i ding: "Toi phat hi�n ra mot bi m�t, nghe nuoi d�y tre dfrng hang th fr ba trong nhfrng nghe kiem tien nhat tren the gi6i" Chung ta biet & nhfrng ntr&c phat trign, nghe bac si nha khoa va nghe lu�t Str kiem ti'en rat kha Tren th\fC te, & nhfrng ntr&c nay, dia vi cua nghe giao vien mam non kha cao C6 ngtrOi h9c xong tien si thi di trong tre NgtrOi ta ch9n nhfrng ngtrOi trU tu nhat dg dao t�o l&p mam non, b&i vi giai do�n trr 0 den 6 tu6i quyet dinh ca CUOC dOi con ngtrOi Montessori con coi tr9ng giao vien mam non hon ca nha khoa h9c va nha tien tri Neu nhtr chung ta coi tr9ng giao dvc mam non hon, c6 thg hy v9ng cua chung

ta sap thanh hi�n th\fC

Con ngtrOi rat l� ky Vi dv mot ngtrOi xau, dg ngtrOi nay di d�y d�i h9c, c6 thg cac sinh vien se h9c theo, ciing c6 thg khong h9c theo, nhrmg phan nhi'eu la sinh vien khong h9c theo Nhrmg neu dg ngtrOi nay den d�y cac be mam non, cac be se h9c theo rat nhanh B&i

vi giao vien chinh la moi trtrang cua cac be Con nh&, mot Ian toi den mot trtrang mam non, cac be ch�y ua ra, nhrmg giao vien nhin thay, ngan l�i: "Ve ch6! " Cac be l�i quay ve ch& Toi nghi, mot ngtrOi tho 16 den nhtrang ay ma lam giao vien mam non thi th�t la dang SQ' Tam tri cua cac be mang tinh tiep thu! Giao vien mam non phai la nhfrng ngtrOi rm tu nhat Giao vien mam non khong phai la giao vien theo nghia thong thtrang, ma con phai la mot nha tam ly h9c chan-thi�n-my D�y con ve tranh thi phai la mot h9a si chan-thi�n-my; d�y con danh dan ciing phai la mot nha am nh�c chan-thi�n-my Nhrmg hi�n th\fC l�i hoan toan ngtrQ'C l�i, nhtr Hegel trrng n6i "the gi6i dfrng b�ng dau"' chung ta khong he thay d6i Cl).C di�n "the gi6i dfrng b�ng dau"

C6 mot Ian mot ngtrOi b�n den nha toi, mang theo co con gai nho Chung toi d�n con di cong vien choi Vao cong vien mot luc, co be n6i: "Ba ngtrOi xep thanh hang!" Chung toi dfrng thanh hang Co be n6i: "Khong dtrqc n6i chuy�n, ai n6i chuy�n toi cho ra ngoai, nhot

& nha v� sinh" "Btr&c deu!" "Khong dtrQ'C quay dau l�i! Quay dau l�i se " Co be h&n h& sap xep chung toi, lien tvc n�t no Nho nhtr v�y, sao l�i thich the nay? M� co be n6i, t�i co giao chau ciing the, nen chau bat chtr&c y h�t

Tre con & trtrang chung toi biet n6i: "MOi m� xin 16i con" "M� phai n6i la 'mOi'" "M� lam con gi�n roi" "M�, m� khong nen lam nhtr v�y'' D6 la vi giao vien & trtrang ciing nh� nhang n6i v6i cac be nhtr v�y, Iau dan cac be da tiep thu va lam theo Tre con nhin be ngoai

CO ve nga ngh�ch, nhrmg th\fC ra chung dang chu y trrng lQi n6i hanh dong Cua b�n, each suy nghi cua b�n, each b�n danh dan, btr&c chan cua b�n, than thai cua b�n, tat ca nhfrng

chi tiet cua b<;J.n! M6i Ctr dong cua kh6e moi, m6i Ctr dong cua ng6n tay Quan tn)Ilg hon la, tr<;J.ng thai y thfrc va trinh tl).' cua giao vien ciing duqc cac em tiep thu mot each VO thfrc Thfr giao vien can chufrn bi khong phai la dt,mg Cl) d<;J.y hQC, khong phai la moi trmmg l&p hQC,

ma la tinh than Cua chinh cac CO, do m&i la S\f chufrn bi dung dan nhat

Montesseri n6i, "Ml)C dich giao dl)C cua tu5i au thO' la giup cho tri ll).'C, tinh than va th� tr<;J.ng Cua tre dUQ'C phat tri�n tl).' nhien, chfr khong phai la boi du6ng tre thanh nhfrng hQC gia tam thu0ng" "Sau khi cung cap moi tru0ng thich hQ'P cho vi�c thuc dfry cam giac cua tre, chung ta phai cha dQ'i d� cho nang ll).'C quan Sat phat tri�n tl).' nhien va d<;J.t t&i trinh do tl).' giac, d6 chinh la ngh� thu�t cua nhfrng ngum lam giao dl)c"

Toi xin dua ra mot vi dl) d� lam r6 y tren Chung toi dua cac be ra ngoai ve phac h9a Cac be deu mang theo gia ve, bang mau va but Chung toi bao cac be ve cay & tru&c m�t Toi phat hi�n ra mot be ve the nay: Dung but mau do ve than cay, dung but mau vang ve la cay Khi nhin thay giao vien nen lam the nao? Mot giao vien Montessori rm tu se khong hoi gi va m�c k� be Montessori n6i, luc nay con tre vfin chua tr& thanh ngum quan sat CUOC song B<;J.n khong can phai sira ho tre C6 th� c6 nhfrng giao vien se n6i v&i tre: "Con nhin xem cay mau gi? Con nhin xem c6 phai con da ve sai roi khong?" Neu con tre vfin khong hi�u, giao vien l<;J.i n6i: "Con nhin l<;J.i xem di" C6 nhfrng giao vien c6 th� con tich C\fC hon, con cam h�n mot cai la lam mfiu cho tre: "Con nhin xem, cai la nay so v&i "

Mot thm gian sau, chung ta phat hi�n ra em be nay da khong con ve than cay mau do,

ma ve than cay mau nau, nhrmg vfin ve la cay mau vang L<;J.i khoang nira nam sau, be da ve chinh xac mau cua than cay va la cay Qua trinh nay khong can den giao vien chi dfo Neu tre chua th� nam vfrng, do la VI S\f phat tri�n tam tri Cua tre va thffi ky nh<;J.y cam chua den, tre vfin chua tr& thanh nguffi quan Sat CUOC song

Trong phuong phap giao dl)c Montessori, trong qua trinh thao tac do dung d<;J.y h9c, khi giao vien cam thay tre khong hfrng thu, vi dl) n6i: "Co O'i, con muon uong nmrc" Ho�c Ia c6 mot bi�u hi�n khong thi�n chi nao khac, mot ngum giao vien Montessori se mim cum xoa dau tre, cho tre ra ngoai Tre lam the c6 phai la ph<;J.m 16i? Khong phai, cho du la con tre c6 dong y lam theo hay khong, tat ca la ho<;J.t dong mang tinh t\f phat cua tre Giao vien khong duqc am thi, dfin dat tre Montessori n6i, d<;J.y h9c phai nghiem khac tuan theo nguyen tac giam thi�u S\f can dl! cua ngum d<;J.y h9cC2)

Toi biet, bo m� va giao vien d�c bi�t thich can dl! vao ho<;J.t dong cua tre Toi da tilng rat tich C\fC lam v�y Khi con toi 4 tu5i rum, vfin chua biet dem tu o den 10, cfr m6i bu5i chi'eu, cfr den tru0ng la toi l<;J.i dl) d6 con Toi n6i: "Tan Tan, m� nghe n6i cac co khen con 13.m" Con trai toi hoi: "Khen cai gi ca <;J.?" "M� nghe n6i horn nay con den l&p da biet thao tac v&i cac do dung d<;J.y toanC3) roi" Con toi nghi mot luc roi n6i: "Khong phai, horn nay con lap xe

va xay nha ma" Hi�n nhien Ia ki�u am thi nay da khong d<;J.t duqc ket qua Chieu nay khong hi�u nghi�m thi toi d5i chieu khac May horn sau toi l<;J.i n6i: "Tan Tan, nghe co giao n6i la con khong thong minh bclng cac b<;J.n khac, con ch�ng biet thao tac v&i cac do dung d<;J.y toan

gi ca M� khong tin dau, m� cam thay con la dfra tre thong minh nhat the gi&i nay, chung ta

ra thao tac do dung d<;J.y toan di" Phuong phap nay thinh thoang ciing phat huy tac dl)ng, con toi ciing c6 tham gia mot Ian, roi may thang sau khong dong den nfra Den luc toi l<;J.i dl)

d6 no, no da noi: "M�, sao m� Clr ep con thao tac nhfrng do dung d�y toan the?" Toi noi:

"M� khong biet" Sau do, giao vien cua con toi noi: "S& di con chi khong thich choi v&i nhfrng do dung d�y toan Ia vi chi da t�o cho chau mot lo�t nhfrng tr& ng�i tam ly Chi Clr noi mai cau: 'Con di thao tac nhfrng do dung d�y toan di "' H�u qua la con toi chan ngat may con so May ma con toi da kha doc l�p ve y chi va tli' tIT&ng, gan nhll' khong bi anh hIT&ng cua ngITOi khac Bon nam h9c mam non, chau danh toan bo thOi gian & "Vli'em bach thao" phia sau trITemg Chau da choi tr9n v�n den 6 tu6i rll'&i

Noi den cac ho�t dong d�y h9c, nhan ti�n toi xin noi them ve van de "tra ve vi tri" Giao dl)C Montessori yeu cau tre dU'a do d�c tr& ve vi tri, thong qua hanh vi nay hinh thanh cam giac tr�t t\l' cua tre, lam CO' s& chu�n bi cho vi�c h9c toan sau nay Nhrmg Tan Tan tr& ve nha thi khong th\fC S\f th\fC hi�n ho�t dong "tr& ve vi tri" nay, khong yeu thich Cong vi�c nay Rat nhi'eu nhfrng b�c lam cha lam m� ciing g�p phai van de tli'O'Ilg t\f Con tre ra khoi nha, di den dau ciing tra do v�t ve vi tri cu, duy nhat & nha la khong hoan toan tuan theo quy tac nay Mf>i 13.n den nha toi, co giao Lrm l�i nghiem khac noi: "Tan Tan, tra do d�c ve vi tri cu! Neu con khong tra do d�c ve vi tri cu, co se vlrt cai xe & ngoai Vli'Cm kia cua con di day!" Con toi thay tinh the co ve th�t, bat dau dU'a cac do v�t tra ve vi tri cu, nhrmg khong th\fc S\f t\l' nguy�n Toi xot con, cling cam thay khong thoai mai, noi: "Dang & nha, chau no cling co th� khong can qua cfrng nhac" Co giao Lrm noi: "Chi khong Montessori gi ca" Toi noi chinh co ay m&i khong hi�u Montessori Ch�ng le l�i CU'&ng ep con xay d\fllg cam giac tr�t t\f? Toi cam thay co ay th�t qua nghiem khac v&i con trai minh Lam nhll' the se l�i nay sinh ra nhfrng van de m&i khac

Toi v�n suy nghi ve van de nay trong mot thOi gian dai, cai ki�u "thu d9n rat co tr�t t\l'" nay rot CUOC co lien quan the nao den vi�c h9c toan? Trong tam ly h9c CO mot each noi, rclng nhfrng dfra tre song trong moi trli'Cmg Cua nhfrng gia dinh lon XOn, khong CO tr�t t\l', thll'Cmg

co ket qua h9c toan khong tot Nhrmg cling co tinh huong Ia, co mot so gia dinh thuoc thanh phan tri thfrc, gia dinh kha lon xon, nhrmg chau h9c toan vfo rat tot Toi hoi co giao Lrm: "Co nhfrng nha hJ.c nao cling ngan nap s�ch se, nhrmg tli' duy cua con tre l�i mO' ho; co nhfrng nha do d�c lon xon, nhrmg dau oc con tre l�i r6 rang ranh m�ch Nguyen nhan la do dau?" Sau do toi cling tim dU'Q'C cau tra 101, con tre co tr�t t\l' cua rieng minh V�n v�t con

co ket cau, huong ho la dau oc con tre!

Chung ta nen chufo bi mot moi trli'emg ngan nap, nhfrng hanh vi dung m\fC, ngon ngfr chu�n m\fC, suy nghi dung dan d� nuoi dU'&ng tr�t t\l' noi t�i cua con tre Mot chan ly gan v&i phep tac co th� se dU'Q'C tre b�t ra vao bat Clr luc nao Nhrmg cot 16i khong nclm & ch6 con tre noi dU'Q'C di'eu gi khien ngITOi l&n ng�c nhien ma nclm & S\f trq giup tre, d� tre dU'Q'C song trong mot moi trli'Cmg co tr�t t\l', tU: do xay d\fllg mot h� thong co trinh t\l' tU: trong ban than, bo nao cua tre Do chinh la mot moi trITemg co tr�t t\l' mot each tli'O'Ilg doi Neu song trong mot moi trli'Cmg tr�t t\l' tuy�t doi, nhrmg moi trli'emg ngon ngfr va moi trli'Cmg hanh vi Cua tre l�i khong chu�n m\fC, cling deu khien con tre bi roi lo�n

Mot moi trli'Cmg CO tr�t t\l' dU'Q'C xay d\fllg khien Cll'frng tlJ: S\f ep buoc va quyen uy cling

la bi�u hi�n cua S\f b�o l\fC va mat tr�t t\l' cua chinh ngll'Oi l&n Chung ta phai dung tinh yeu thll'O'Ilg, tU:ng bmrc giup tre hinh thanh mot moi trli'Cmg co tr�t t\f Cung v&i S\f l&n Ien cua tre, chung ta se cling tre cham soc cho moi trli'emg ay, sau do giup tre, d� tre t\l' cham soc moi trITemg song cua minh Do chinh la mot phan trong phITO'Ilg phap d�y tre

Neu chung ta c6 th@ cho tre m9t moi trIT0ng thoai mai hon, d@ tre c6 th@ t\l' t6 chfrc phan Cua minh, con tre Se hQC dU'Q'C each quy n<;lp, con tre Se nghiem khac phan bi�t va sap xep theo ttrng lo<;li tat ca nhfrng thfr ma b9 nao da tiep nh�n Dfeu nay can c6 thOi gian d@ con tre bien n6 thanh tri l\]:'C Sau khi nam r6 van de, tri l\]:'C se th@ hi�n chu yeu thanh quy n<;lp va di�n djch Trong CUQC song, "di�n djch" ciing g9i la logic Toi phat hi�n logic cua Tan Tan rat m<;lnh M{>t horn toi h6i chau: "Tan Tan, con ngITOi can nhat dfeu gi d@ phat tri@n?" Chau n6i: "Yeu!" Toi l<;li h6i: "Hinh thfrc bi@u hi�n Cl) th@ nhat cua yeu trong CUQC song Ia gi?" Chau n6i: "Hi@u!" Tren th\]:'c te chau tra 101 khong hay, nhrmg chau da biet suy lu�n va suy lu�n m{>t each logic Vi the toi n6i v6i co giao Lrm: "Co dtrng co ep con toi dITa do v�t tr& ve vi tri! Co khien toi rat kh6 XU Khi co n6i dU'a do v�t tr& ve vi tri, cac CO' tren m�t con toi b6ng cang Ien, con toi con quan sat ca sac m�t cua co Toi khong muon con trai toi phai quan sat sac m�t cua ai d@ song Toi khong muon con toi phai SQ' bat Ctr ai"

Sau d6 toi quan sat ti mi, trong rat nhfeu vi�c, Tan Tan rat logic, sap xep rat r6 rang Khi con toi 5 tu6i, m6i 13.n toi h6i con: "Tan Tan, 1 c{>ng 1 b�ng may? Con n6i cho m� nghe xem nao" Chau n6i: "11!" Sau d6 toi nghi: Dung, 1 va 1 d�t C<;lnh nhau dung la 11 con gi! Toi l<;li h6i: "The 1 c{>ng v6i o thi b�ng may?" Chau n6i: "10!" C(r nhIT la dau 6c nhanh nh<;ly Iam Sau d6 toi nghi: Cu c�u nay th�t la khong th@ d<;ly n6i, thoi b6 di v�y, khong d<;ly nfra Nhrmg, m9t thOi gian sau, toi l<;li phat hi�n tinh huong m6i Nha toi c6 m9t cai dong ho, tren m�t dong ho c6 1, 2, 3 12 Con toi thIT0ng n�m tren sofa nhin chiec dong ho C6 m9t horn chau n6i v6i toi: "M� O'i, con da phat hi�n ra m9t bi m�t!" Toi h6i: "Phat hi�n ra bi m�t gi?" Con n6i: "M� nhin xem, sau 11, 12 chac chan la 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, dung khong?" Toi n6i: "Dung!" Th\l'c te la, tren chiec dong ho d6, sau 10 chi c6 11, 12, nhrmg con toi t\l' suy lu�n ra 13, 14 , ma d�ng sau m6i so "1" tat phai la ttr 1 den 9, dfeu nay la t\]:' chau suy lu�n

ra Day Ia m{>t ki@u phep c{>ng, la each tinh gia theo 24 tieng Day chinh Ia each nh& cua

"g6c bat ky" trong tam giac Luc d6 toi VO cimg ng<;lC nhien, b&i vi toi luon cam thay con trai minh th�t la ngu mu{>i, rat kh6 khai thong Nay con c6 th@ suy lu�n den ca van de nay, l<;li m{>t 13.n nfra chfrng minh cho thOi ky nh<;ly cam ma Montessori da n6i

Toi nghi den co be Van Tan & trIT0ng chung toi 5 tu6i be vao trIT0ng, luc d6 be v�n khong biet gi ve toan Khi be 6 tu6i, b6ng ffiQt horn be ng<;lC nhien keu !en: "9 CQng 4 la 13; 8 c{>ng 5 ciing la 13; 7 c{>ng 6 ciing la 13 deu la 13, cac c�u nhin nay!" Luc d6, be dang thao tac v6i do dung d<;ly h9c la thap so Be l<;li n6i tiep "9 c{>ng 3 b�ng 12" "8 c{>ng 4 b�ng 12" Trong moi trIT0ng Montessori, c6 dfra tre 4 tu6i da den thOi ky nh<;ly cam toan h9c, c6 dfra tre den 5 tu6i rU'&i m6i den thOi ky nh<;ly cam nay, nhrmg dfeu d6 khong c6 nghia la d(ra tre

4 tu6i thong minh hon dfra tre 5 tu6i rIT&i B&i vi khi dfra tre nay 4 tu6i, chau & vao m{>t thOi ky nh<;ly cam khac

Dfeu nay ciing c6 nghia r�ng, m6i giai do<;ln CUQC song c6 m9t thOi ky nh<;ly cam khac nhau Tre khong phat tri@n ve m�t nay thi se phat tri@n ve m�t khac

Trong mat m{>t so b�c lam cha lam m�, thanh tich ngfr van, toan h9c Ia tieu chuftn danh gia m{>t dfra tre c6 thong minh hay khong Nhrmg dfrng tren g6c d{> sinh ton & the gi6i nay, m{>t con ngITOi can nhfeu dfeu hon the M{>t con ngITOi c6 ly tinh, c6 the gi6i tinh cam, dfeu nay bao gom ca phftm chat, nhan each, d<;lO d(rc va thftm my , nhfrng dfeu nay con quan tr9ng hon nhfeu so v6i vi�c tinh toan va nh�n biet m�t chfr! Rat nhfeu ngITOi xem xong

"Titanic" deu rat xuc d{>ng, d�c bi�t la co gai dfrng & dau tau, giang r{>ng hai canh tay, n6i:

"Em cam thay nhIT dang bay" Day la mot cam giac, dong thOi ciing Ia thfrm my Nhrmg ciing c6 ngITOi se n6i: "Dfeu d6 th�t ch�ng c6 y nghla gi" C6 ngITOi khi xem nhfrng tac phfrm thIT phap se n6i: "Cung chi la khac may cai chfr Ien da ma thoi" Di'eu nay chfrng to di'eu gi? Chfrng to r�ng ngITOi d6 khong c6 cam giac Ngh� thu�t cling la mot ki@u tri }\re N6 giup Chung ta CO nhfrng cam nh�n phong phu Ve mot the gi&i khac, do chinh la CUOC song, la anh sang cua sinh m�nh Cho du la am nh�c hay Ia my thu�t thi ban chat cua ngh� thu�t la d@ lam d�p hon CUOC song Cua Chung ta, giup Chung ta cam nh�n CUOC song Va ban chat Cua no Toi nghi, cho du b�n khong hi@u ve my thu�t, khong hi@u ve am nh�c, nhrmg neu b�n c6 th@ cam nh�n dm;rc ve d�p cua n6, thi am nh�c va my thu�t da & hen c�nh b�n

Tri }\re ngh� thu�t cua mot ngITOi phai dU'Q'C xay dl):'Ilg tir nhfrng nam dau dOi Nha tre cua chung toi c6 mot be 3 tu6i, tiet h9c am nh�c chau da nghe mITOi Ian ban "ThIT glri Elise", nghe het mITOi Ian, da het tiet h9c, chau kh6c khong chju rm khoi l&p ma v�n muon nghe tiep Co giao danh phai kiem cho chau mot cai deli nho, d@ chau deo tai nghe nghe Nghe mai nghe mai, nghe den luc an com, nghe den luc cai dai bi hong Chau m&i 3 tu6i, sao c6 th@ nghe Iau nhIT v�y? B�n n6i chau khong hi@u dm:rc ban nh�c nay? Toi thi cam thay r�ng, cam nh�n cua chau khong he kem gi so v&i nhfrng nha am nh�c ki�t xuat Ch�ng le nhfrng dfeu nay l�i khong quan tr9ng ma chi c6 pMp cong trir va nh�n m�t ch fr m&i la quan tr9ng thoi sao?

Con ngITOi phai dm:rc phat tri@n toan di�n S\f khac bi�t gifra ngITOi v&i ngITOi n�m & cam giac ve the gi&i Cam giac cua b�n cang tinh te, cang phong phu, tr�ng thai cuoc song cua b�n cang tot Cam giac cua b�n cang tho rap, cang don gian, tr�ng thai cuoc song cua b�n se cang kem

Chuong 8

HU.AN LUYEN CAM GIAC CON

C6 nhfrng dfra tre con chITa biet di, khi bmrc Ien cau thang ngITm 16n bat dau dem

"i, 2, 3" Mot dfra tre chITa biet di li�u c6 hi�u n6i khai ni�m tnru tITQ'Ilg nay khong?

Nhrmg, neu dung vao thm ky nh<.ly cam toan h9c cua cac be, ngITm 16n d� cho be dm;rc tiep xuc v6i nhfrng do dung d<.ly h9c lien quan, trai qua nhfeu l'an l�p di l�p l<.li, be b6ng nhien phat hi�n ra nhfrng do dung d<.ly h9c nay Ia mot day thfr t\f Qua trinh nh�n thfrc S\f V�t ciing giong nhU' qua trinh an COTil, Sau khi tieu h6a Se tr& thanh mot phan trong CUOC song, CO th� thoai mai V�n dl).ng vao CUOC song hi�n th\fC Do chinh la tri l\fC

Tren day chung ta da n6i den van de giao dl).C Montessori, bay gi(r chung ta se ban

tiep, vi rat nhfeu b�c phl) huynh quan tam den van de nay Tren th\fC te, rat nhfeu b�c cha m� quan tam den van de phat tri�n tri l\fC hon ca qua trinh phat tri�n nhan each cua tre Con ngITm say me tri l\fC nhU' mot th fr ton giao Montessori djnh nghia tri l\fC nhU' the nao? The nao m6i la phat tri�n tri l\fC & tre em? Nhac den hai hr "tri l\fC", rat nhfeu b�c phl) huynh CO mot CO' ScY ly lu�n nhat djnh (trinh do ly lu�n tU'ong doi) deu nghi den "tU' duy", nghi den "tri thfrc", hQC t�p tri thfrc, nam vfrng va sang t<.lO tri thfrc C6 nhfrng b�c cha m� con nghi sau sac hon, nghi den quan M gifra tri thfrc cam giac va tri thfrc ly tinh CO cau t<.lO ra Sao d� phong bj va Stra chfra nhfrng sai sot va nham lfo Cua hai yeu

to nay

Chung ta da tU:ng n6i, tre em luon & trong tinh tr<.lng "suy nghl" Cac em nhin c6 ve khong "nhanh tri", nhrmg chung v�n dang "kh&i dong bo may tU' duy cua minh" TIT duy cua tre em can thm gian, b&i vi nhfrng dfra tre binh thU'ang thU'ang tram l�ng va yen lanh, c6 luc con hai "nga ng�n", d6 la vi chung dang & trong tr<.lng thai "tram tU'" a trong moi trU'ang Cua tinh yeu thU'ong va t\f do, hO<.lt dong tU' duy Cua tre va cac nang l\fC khac dU'Q'C phat tri�n

Qua trinh tU' duy la qua trinh t6 chfrc doi v6i doi tU'Q'Ilg tU' duy, t6 chfrc nay va ket qua cua n6 cau thanh nen "tri thfrc" V�y thi doi tITQ'Ilg tU' duy tir dau t6i? Tir nhfrng ghi nh& ve hi�n th\fC Doi tU'Q'Ilg trong tri nh& tir dau t6i? V 6i tre n6 den tir tri thfrc cam giac

Chung ta rat quen thuoc m�nh de "Tat ca tri thfrc bat nguon tir kinh nghi�m cam giac",

nhung v�n dl).ng n6 vao hi�n th\fC CUQC song l(;li la mot vi�c hoan toan khac C6 thg khien kinh nghi�m cam giac "bay b6ng" thanh khai ni�m, tr& thanh CO' ScY Cua ly tinh, dfeu nay rat kh6 L<;li c6 thg khien cho kinh nghi�m cam giac va ly tinh phat huy het vai tro cua minh ma khong khien chung ta ngc) nh�n, dfeu d6 cang kh6 Montessori cling v6i nhfrng ngrrOi & nhfrng nai khac nhau dang drra tU' trr&ng Cua ba vao CUQC song hi�n th\fC rc)ng rai, dau tien

la (mg dl).ng no vao Cong trinh giao dl).C, chfr khong phai chi bien no tr& thanh mc)t bao boi trong kho tU' trr&ng, ho�C chi bien no tr& thanh ky xao sang t<;lO Cua nhfrng nha tU' trr&ng Montessori n6i: "D�n <lat con tre trr cam giac den khai ni�m, trr Cl) thg den trll'u trrQ'Ilg, den vi�c lien h� gifra cac khai ni�m" Ba g9i qua trinh nay la giao dl).C tri l\fC Qua trinh nay -qua trinh luy�n t�p cam giac, hoan toan la mc)t kigu giao dl).C cua rieng minh N6 buc)c phai khong ngll'ng tien hanh trong cac ho(;lt dong cua tinh t\f phat

Day chinh la S\f huan luy�n cac CO' quan cam giac trong phrrang phap giao dl).C

Montessori, phrrang phap giao dl).c tri thfrc cam giac mc)t each c6 ke ho(;lch Hom nay toi xin n6i den van de ren luy�n cam giac cua tre em

Trong phrrang phap giao dl).c Montessori, thOi ky trrr&c 6 tu6i, chung ta t�p trung ren luy�n cam giac cua be T<;li sao ren luy�n cam giac l(;li dong mot vai tro to l&n den nhrr v�y? Tuy ding tre em c6 nang l\fC phat trign tinh than tiem tang, c6 nhu cau CUQC song t\f phat, nhung chung v�n hoan toan khong higu gi ve the gi6i nay Ti'em nang tam tri to l&n nay can phai d\fa vao nhfrng S\f v�t Mn ngoai dg phat trign, ciing chinh la can tim kiem nhfrng S\f v�t trr the gi6i Mn ngoai dg ghep doi each tot nhat dg khai pha tiem nang cua nhan lo(;li la khong ngll'ng tien hanh ren luy�n cam giac & thOi ky au tha, khi so Ian l�p di l�p l(;li d<;lt den mot so lm;mg nao d6, tre se sinh ra khai ni�m Khi tre dmyc ghep doi chinh xac, tre se t\f dc)ng tien hanh l�p di l�p l(;li vi�c luy�n t�p cua minh Trrr&c 6 tu6i, tre em thong qua kigu l�p di l�p l(;li nay dg xay d\fllg toan be) khai ni�m sinh ton

Trmrc mat, chung ta dii lam quen vm diim nay, ren luycn cdm giac thiri ky dau & tre

giac, thinh giac, vi giac, khlru giac, xuc giac Cac nha tre Montessori chudn bi m(>t so lw;mg l&n cac do dung d<;Ly h9c ve phuo-ng di?n nay

The nao g9i la trr cam giac ren luy�n phat trign thanh khai ni�m? Chung ta biet c6 nhfrng tre c6 nh�n thfrc rat nh(;ly cam v6i mau sac Mau sac la mot phrrang di�n cua thi giac, ngoai ra con hai phrrang di�n khac nfra, mot la do sang, tre em may thang tu6i da c6 thg nh�n biet ve de) sang; hai la cam giac l�p thg Khi d<;ly ve mau sac cho cac em, Montessori c6 mc)t do dung d<;ly h9c g9i la bang mau Hc)p dau tien cua bang mau la ba mau CO' ban (do, vang, xanh da trOi), m6i mau c6 hai phan, tat ca la sau phan Hc)p thfr hai Ia mrrOi mot mau:

ba mau CO' ban (do, vang, xanh da trOi), ba mau trung gian cap hai (xanh la cay, cam, tim),

va ba mau trung gian cap ba (hong, nau, xam) va hai mau den trang Mf>i mau c6 hai phan, tat ca la hai mrrai hai phan Hc)p thfr ba la ba mau CO' ban, ba mau trung gian cap hai va ba mau trung gian cap ba dmyc chia theo sac thai mau, trr d�m den nh(;lt, m6i mau c6 bay phan, tat ca la sau mrrai ba phanC1) Thong qua vi�c so sanh, sap xep theo thfr t\f dg con tre t\f nh�n biet T<;li sao phrrang phap giao dl).c Montessori l(;li dung bang mau dg tre nh�n biet mau sac? Di'eu nay lien quan den van de "chi ra va g9i ten" trong nh�n thfrc Dung bang