- Sil ddo chidu lien tuc ciia cac ddng vd'n vay thtfdng mai va vdn ddu ttf gian tie'p FII trong bd'i canh thi tnfdng chdng khdan bien ddng manh, cd tinh "bong bdng", ndn kinh te' ph
Trang 1NGHIEN COU-TRAO D i l EEa
An toaii tai c h i quoc |ia trong qua trinh
^ ilo hoa tai iihoan vang iai va tHi khoan von
• Th.S TRAN VIET HA
I D a m b a o an t o a n t a i
• c h i n h quo'c gia (TCgC)
trong qua trinh h o i n h a p quo'c
te' - v a n de lAi t i e n h a n g d a u
trong quan ly k i n h te' v i m o
h i e n nay
Trong xu t h e t o a n cdu h o a va
hoi n h a p n g a y c a n g s a u h d n
giila cac n g n kinh te', d a c b i e t la
sau cupc k h u n g h o a n g tai c h i n h
va suy t h o a i k i n h te' t o a n c a u
hien nay, qua t r i n h t a i ca'u t r u e
n e n k i n h t e the' gidi va di6u
chinh c a c t h e che' dieu t i e t k i n h
te - tai chinh t o a n cau s e d i e n
ra m a n h me l a m cho n e n k i n h
te t h e gidi se co n h i i n g b i e n ddi
mau 1?, k h o Itfdng, c a c qua t r i n h
p h a t t r i e n co dp rui r o n g a y
c a n g t a n g l e n , nha't la ddi vdi
cac n e n kinh te' k e m p h a t t r i e n
Trong d o , m o t m a t c h u n g t a
p h a i cung cd nin k i n h te' thtic
(hoat d o n g s a n xuat, k i n h d o a n h
h a n g hoa dich vu) l a m n e n t a n g
cho p h a t t r i e n k i n h t d ttfpng
triing (hoat d p n g k i n h d o a n h
tien t e , c h d n g k h o a n , cd p h i e u
va gia'y td cd gia khac ); x a y
dtfng n e n k i n h te t h i trildng
h i e n d a i , co n a n g lilc c a n h
t r a n h va t i n h chu d p n g cao
t r o n g t h a m gia hieu qua vao c a c
m a n g s a n x u a t va cac chuoi gia
tri t o a n cau co k h a n a n g t h i c h
d n g cao vdi n h i i n g bie'n d p n g
c u a t i n h h i n h qud'c t d va it bi
t d n thildng trtfdc nhtfng bie'n
d o n g d o M a t k h a c , chting t a
p h a i d a m b a o dp a n t o a n c d n
thie't cho nin k i n h te trong qua
t r i n h h p i n h a p qud'c t d n g a y
c a n g s a u h d n t h e o c a c cam k e t WTO va c a c c a m k e t FTA, trtldc he't la p h a i d a m b a o a n n i n h Itfdng thilc, a n n i n h n a n g Itfpng
va a n t o a n TCQG Vi t h e , p h a t
t r i e n thi trifdng tai c h i n h vdi cd cau h o a n c h i n h dtfpc q u a n ly va giam s a t cd hieu qua; p h a t t r i e n
va k i e m s o a t cd h i e u qua thi trtfdng chu'ng k h o a n ; xay diing
va duy tri dtfpc n e n t a i c h i n h
l a n h m a n h va a n toan, cd nguon
n g o a i ho'i m a n h du k h a n a n g
diiu tie't n e n k i n h te vi md, d a m
b a o a n n i n h k i n h te va g i a m
t h i e u dtfdc stf p h u t h u d c vao ntfdc ngoai ve n g u d n tai chinh
vifa la m u c tieu, yeu cdu, vtfa la
d i n h htfdng cd b a n t r o n g x a y
diing nin k i n h te' dpc lap ttf chij
c u a ntfdc t a t r o n g t h d i ky tdi
D d n g t h d i , d a y cting la v a n di
CO t i n h n g u y e n t d c t r o n g qua
t r i n h ttf do h o a t a i k h o a n v a n g lai, til do hoa tai k h o a n vdn, hdi
n h a p n g a y c a n g s a u h d n t h e o
c a c c a m k d t WTO va c a c c a m
k e t FTA d a k y ket
2 T h a n h ti^u va m o t so'
• bat d n , t h a c h thufc do'i
v d i an t o a n TCQG t r o n g qua
trinh t\i do h o a tai k h o a n v a n g
Iai va t a i k h o a n vo'n, thtfc h i e n
c a c c a m ke't quo'c te'
Viet Nam b a t ddu tie'n t r i n h til do h o a c a c giao dich v a n g lai
t h e o c a m k e t vdi IMF td n a m
2 0 0 1 , qua t r i n h til do h o a n a y dtfpc h o a n t h a n h c a n b a n vao
t h a n g 1 2 / 2 0 0 5 (khi p h a p l e n h ngoai hdi dtfpc b a n h a n h ) Cung
t r o n g giai d o a n 2 0 0 1 - 2 0 0 5 , Viet Nam d a tich cilc thtfc h i e n
c a c c a m k e t AFTA, BTA, chtfdng
t r i n h PROF ky vdi IMF va bifdc ddu thtfc h i e n EFH/ACFTA Til
dc h o a c a c giao dich v a n g lai la btfdc di q u a n t r p n g , n g o a i y
n g h i a d a p ting di^u k i e n gia
n h a p WTO (de thtic d a y t r a o ddi
h a n g h o a va dich vu, IMF yeu cdu c a c ntfdc hpi vien p h a i til do
h o a giao dich v a n g lai, coi d a y
la didu k i e n t i e n quye't de m p t ntfdc cd t h e gia n h a p WTO), nd cdn la m d t btfdc di n h a m n a n g cao k h a n a n g c h u y e n ddi c u a
d d n g Viet Nam (VND), t a o cd sd
de ttf dd h d d t a i k h o a n vd'n
T r o n g giai d o a n t d n a m 2 0 0 6 de'n n a y , ciing vdi viec tiep ttic til do h o a t a i k h o a v a n g lai, Viet Nam t d n g btfdc ttf do h o a t a i
k h o a n vdn, t r i e n k h a i thtfc h i e n ttf do h o a s a u h d n dd'i vdi thtfdng m a i , d d u ttf, t a i c h i n h
t h e o cam k e t gia n h a p WTO va 7 FTA d a ky k e t (AFTA, ACFTA, AKFTA, A J C E P , VJEPA, AANZFTA va AIFTA)
C a c q u a t r i n h n e u t r e n d a
t a c d d n g tich cilc d e n
t a n g t r i l d n g k i n h t e , qui ' ^
THUOHGWH So 20/2010 I 3
Trang 2L L I NGHIEN ClhJ-TRAD DOI
mo k i n h t d thtfc va k i n h
te ttfdng trtfng t a n g n h a n h , XNK
h a n g h o a va dich vu p h a t t r i e n
m a n h khd'i Itfdng t i 6 n te
c h u y e n dich gida Viet Nam vdi
the' gidi n g a y c a n g l d n N h a
ntfdc k i e m s c a t c h a t c h e "dp
md" cua n 6 n k i n h te ttfdng
trtfng de d a m b a o a n t o a n
TCQG, dn d i n h k i n h te' vi m d
Tuy da x u a t h i e n m d t sd' b a t dn
trong linh vdc t a i c h i n h - tidn te
va trong c a n c a n t h a n h t o a n ddi
n g o a i , nhtfng v a n t r o n g t d m
k i e m s o a t cua C h i n h p h u Ddn
n a m 2 0 0 9 , GDP tfdc d a t 102 ti
USD, g a p t r e n 3,1 l d n n a m
2 0 0 1 De'n n a m 2 0 0 8 , ddc khd'i
Itfdng t i e n te c h u y e n dich giila
Viet Nam vdi t h e gidi k h d n g lien
q u a n de'n thtfdng m a i da d a t
2 9 , 1 tl USD (bdng 3 1 , 6 % GDP),
t d n g kim n g a c h n g o a i thtfdng
cua Viet Nam d a d a t 143 ti USD
(bdng 1 5 5 , 4 % GDP) Td n a m
2 0 0 4 d e n n a m 2 0 0 7 , chi s d tin
d u n g / G D P da t a n g ttf 7 4 , 4 % l e n
8 5 , 5 % , chi s d M 2 / G D P d a t a n g
td 5 8 , 7 % l e n 1 2 1 , 1 % Ti le vdn
h e a so vdi GDP d a t a n g vpt td
1,1% d t h d i d i e m t h a n g
1 2 / 2 0 0 5 l e n 4 3 % t r o n g t h a n g
1 2 / 2 0 0 7 Dp m d c u a n d n k i n h
te theo k e n h FDI n g a y c a n g ldn,
ne'u t i n h gdp t h d i ky 1 9 8 9
-2 0 0 8 , ti le t d n g FDI v a o Viet
Nam t h e o gia tri d a n h n g h i a
(dang ky b a n d a u , chtfa k e vdn
bd sung) so vdi GDP ca t h d i ky
chi d a t m d c 2 5 , 4 % , ti le FDI
thilc h i e n b a n g 8,9% GDP,
nhiing n e u tinh r i e n g n a m 2 0 0 8
la n a m cd m d c t h u h u t FDI cao
nha't thi ti le gida vdn FDI d a n h
nghia so vdi GDP l e n tdi 7 0 % ,
vd'n FDI thilc h i e n so vdi GDP
c u n g d a t 12,5% D e n n a m
2 0 0 8 , khu \'ilc FDI cua n d n k i n h
4 I THUONG M4I So 20/2010
te da chiem gdn 2 0 % GDP, 4 1 %
v d n p h a t t r i e n xa h p i , 4 5 % GTSX c d n g n g h i e p , 5 7 % t d n g kim n g a c h XK, 3 1 , 5 % t d n g KNNK va ludn ludn d t r a n g t h a i
x u a t sieu; c a c DN FDI la chu
t h e c h i n h t h a m gia s a n x u a t va XNK h a n g h d a , vdi g d n 7 5 0 0
DN t h a m gia XNK D a n g chu y
la trong cd ca'u d d n g ngoai te dd vao Viet Nam t h d i ky 2 0 0 0
-2 0 0 9 thi d d n g n g o a i t e dd vao
k i n h d o a n h c h d n g k h o a n va gia'y td cd gia k h a c c u n g nhtf
d d n g ngoai te dtfdi d a n g tidn va
t i e n gdi t h d n g qua c a c td c h d c tin dung da t a n g vpt t d sau n a m
2 0 0 5 , khi n d d c t a b d t ddu tie'n
h a n h til do h o a t a i k h o a n vd'n
Chi trong 4 n a m 2 0 0 5 - 2 0 0 8 ,
d d n g n g o a i te dd v a o linh vtfc
k i n h d o a n h c h d n g k h o a n va giay td cd gia k h a c d Viet Nam
da d a t 10 ti USD, r i e n g n a m
2 0 0 7 ( n a m ddu t i e n gia n h a p WTO) la 6 2 4 ti USD D d n g
n g o a i te td ntfdc n g o a i dd v a o
c a c td c h d c tin d u n g dtfdi d a n g
t i e n va t i e n gdi c u n g t a n g vpt,
n a m 2 0 0 7 d a t 2 , 6 2 ti USD, n a m
2 0 0 8 d a t 3,0 ti USD
Trong q u a n he t a i c h i n h dd'i ngoai, c h u n g t a d a x a c l a p va duy tri dtfdc t r a n g t h a i t h a n g dtf
c a n c a n t h a n h t o a n t d n g t h e trong dieu k i e n t h a m h u t c a n
c a n v a n g lai n g a y c a n g ldn, t i n h
h i n h tai chinh qud'c te' va trong ntfdc cd nhflng t a c d d n g b a t ldi,
m d c dp til do hoa va hpi n h a p qudc te ngay c a n g sau rdng Thdi
ky 2 0 0 0 - 2 0 0 8 , n h d cd m d c
c h u y e n tidn r d n g d a t gdn 31 ti USD n e n da bu d d p dtlpc 8 2 %
t d n g m d c t h a m h u t c a n c a n thtfpng m a i cua ciing thdi ky nay Ttf n a m 2 0 0 1 d e n nay, c a n
c a n vd'n cua Viet Nam lien t u c
t h a n g dtf vdi m d c t h a n g dd ngay
c a n g l d n Tinh c h u n g thdi ky
2 0 0 0 - 2 0 0 8 , t h a n g dU tai khoan vd'n ctia Viet Nam d a t 4 4 , 5 5 ti USD (bang 9,8% GDP cung thdi ky) d a k h d n g chi bu ddp dtfpc
c h o p h d n t h a m h u t c a n can
v a n g lai (24 ti USD) m a cdn tao
r a t h a n g dtf c a n c a n t h a n h toan
t d n g t h e cua n d n kinh te (nam
2 0 0 7 t h a n g dd can can tdng thej
d a t 10,7 ti USD, b d n g 15,2% GDP; c a c chi sd tUdng dng cua
n a m 2 0 0 8 la 1,5 ti USD va 1,7%,
c u a n a m 2 0 0 9 tfdc d a t 1,3 ti USD va 1,27%)
B e n c a n h n h d n g t a c ddng tich cifc n e u t r e n , qua trinh ttf
do h o a thddng mai, ttf dd hoa tai
c h i n h dd'i ngoai, trdng dd til do
h o a t a i k h o a n v a n g lai va tai
k h o a n t h e o c a c cam ke't hpi
n h a p qud'c te ciing da cd nhiing
t a c dpng b a t ldi dd'i vdi ndn kinh te' ndi chung, linh vilc tai chinh
- tidn te ndi rieng, cu the nhil:
- N h a p sieu t a n g cao bat thtfdng ngay sau khi Viet Nam
h o a n t h a n h ttf do hoa tai khoan
v a n g lai, btfdc ddu ttf do hoa tai
k h o a n vdn va gia n h a p WTO, thtfc h i e n 5 FTA da ky ke't (AFTA, ACFTA, AKFTA, AJCEP
va VJEPA), la ye'u td chinh tao
r a t h a m h u t c a n c a n vang lai
c u a Viet Nam Thdi ky 2 0 0 0
-2 0 0 8 , trong cd cau c a n can vang lai cua Viet Nam, da cd sil "tham
h u t ddp" cd c a n can thildng mai,
c a n c a n dich vu va can can thu
n h a p ddu ttf; tdng m d c t h a m hut
la 4 7 , 5 ti USD, b a n g 10,5% tdng GDP Cling thdi ky (rieng n a m
2 0 0 8 m d c t h a m h u t la 12,1 ti USD b d n g 11,8% GDP)
- Np nddc ngoai ciia Viet Nam
da t a n g vpt td 1,38 ti USD n a m
2 0 0 3 l e n 14,2 ti USD n a m 2 0 0 5
Trang 3NGHIEN CUnU-TRAD DOI
va 19,2 ti USD nam 2007, bang
27% GDP Tuy nd ntfdc ngeai
vdn trong tdm kiem soat, it nha't
la trong trung han, nhtfng do
phdn ldn vay nd ntfdc ngoai la
ODA, hieu qua sd dung tha'p nen
mdc dd nd nddc ngoai cao de l^i
ganh nang cho nen kinh te' - xa
hpi trong dai han
- Sil ddo chidu lien tuc ciia
cac ddng vd'n vay thtfdng mai va
vdn ddu ttf gian tie'p (FII) trong
bd'i canh thi tnfdng chdng khdan
bien ddng manh, cd tinh "bong
bdng", ndn kinh te' phai dd'i mat
vdi tinh trang "do la hod", va
"vang hoa" long tin thi trddng
thap, tinh ddu cd va rui ro cao
dang tao ra sdc ep va thach thdc
rat ldn vdi dn dinh kinh te' vi md
ndi chung, he thd'ng tai chinh
-ngan hang cdn non yeu cua Viet
Nam ndi rieng Trong hai nam
2006 - 2007, ddng vd'n FII dd
vat) thi trddng chdng khoan
khoang 7,4 ti USD trong bd'i
canh thi trifdng rat "ndng" da
tao ra "cu hich" ldn td ben
ngdai, thdi phdng "bong bdng"
cua thi tnldng chdng khoan De'n
quy lV/2008, ddng vd'n nay lai
dao chieu manh (cac nha dau ttf
ntfdc ngoai ban ra tren 100 trieu
cd phie'u va 1,6 ti USD trai
phieu) da gay khd khan rat ldn
cho he thd'ng ngan hang Cung
trong thdi gian nay, ddu td dtfdi
dang tien va tidn gdi cung bie'n
ddng manh (tinh rdng: nam
2006: -1,53 ti USD, nam 2007:
+2,6 ti USD va nam 2008: +3,0
ti USD) Mat khac, trong nam
2008 khoan vay thtfpng mai 0,63
ti USD de tai trp cho NK cting da
tac ddng lam nhap sieu cua Viet
Nam tang cao
- Ddng vd'n FDI vao Viet Nam
da va dang cd sil chuye'n htfdng
bat lpi cho ldi ich qud'c gia, dat
ra nhdng thach thdc mdi ddi vdi viec "nan ddng" trong quan ly khu vdc FDI cua Nha ntfdc ta
Td sau nam 2005, nhat la sau khi Viet Nam gia n h a p WTO, ddng vdn FDI Iai cd sti chuye'n htfdng manh td cdc nganh cdng nghiep che' bie'n, gia cong (cd he
sd bdo hp giam manh va cd gia tri gia tang tha'p) sang cdc nganh khai khoang va khi dd't, linh vtfc kinh doanh tai san (cd
he sd' bao hp giam rat it nhifng hieu qua ddu ttf cao, gid tri gia tang va ti suat lpi nhuan cao) Ti trpng vd'n FDI dang ky vao cdng nghiep che bie'n trong tdng FDI dang ky vao Viet Nam da gidm hen tuc td 70,4% nam 2005 xudng 51% nam 2007 va chi cdn 36% nam 2008; cac chi sd tddng dng cua cdng nghiep khai thac tang vpt td 0,8% len 1,2% va 17,5%, ciia cac heat ddng lien quan de'n kinh ddanh tai san va dich vu td van la 6,7% len 28,6% va 24,3%, cua khach san, nha hang la 0,9% len 9,2%
va 15,1%
Td cudi nam 2008, tinh trang "sai lech kep" (sai lech cP ca'u thdi h a n va cP ca'u ddng tidn) rat ldn, np xau da dan den nguy cd thie'u thanh khoan trong bd'i canh suy thoai kinh te' ngay cang trdm trpng, nhu cdu dd'i vdi hang XK sut giam, TTCK ddng bang, cac didu kien ngay cang khd khan tren thi trddng tai chinh toan cdu, kha nang tai trd chd tham hut can can thtfdng mai ngay cang trd nen mong manh hdn Cac thach thdc nay cang dac biet lilu tam khi nang lilc quan tri nii ro d cap VI md cdn non ye'u, chda du dap dng vdi chinh sil phinh ra
treng hoat ddng ddu td tai chinh va kinh doanh cua cac ngan hang va td chdc tin dung Ddng thdi, he thd'ng giam s a t tai chinh vi md van "tut hau" nhieu so vdi hien thilc hoat dpng tai chinh ngan hang va kinh doanh bat ddng san Dd' han che' rui ro, vddt qua cdc thach thdc neu tren nham dam bdo dp an toan cdn thie't cho n e n TCQG, cdn thdc hien ddng bp cac giai p h a p mang tinh ngan han, trung han va dai
h a n Ve ngan han, can nang nhanh nang lilc quan tri rui ro 6 ca'p vi md va hieu qua hoat dpng cua he thd'ng giam sat tai chinh cap vi md; han che nhap sieu va mdc tham hut can can vang lai Ve trung va dai han, cdn tie'p tuc didu chinh ca'u true the' che' tai chinh - ngan hang, phat trien thi trtfdng tai chinh hdan chinh, nang cao nang Itfc canh tranh qud'c te' cua cac td chdc tai chinh, tin dung Ddng thdi, xay dilng Id trinh til do hod tai khoan vd'n chi tie't, tie'n
h a n h than trpng; xac dinh cac ngifdng an toan va ma't an toan cua n e n tai chinh trong qua trinh td do hoa tai khoan vd'n
de chu ddng dieu tie't, kiem soat nhdm dam bao an toan cho nen kinh te'; dam bao md'i ttfdng quan hpp ly gida qui md va td'c
dp p h a t trien cua nen kinh te' thdc vdi kinh te' tddng trdng trong qua trinh td do hoa tai khoan vd'n de co bien phap dieu tie't cac ddng vdn dai h a n va ngdn han, phdng t r a n h tinh trang "bong bdng" cua nen kinh te', stf thoat ly cua kinh te ttfdng trdng vdi kinh te' thtfc se lam cho nen kinh te' trd nen mong manh, m a t an toan •
THUONGMiM So 20/2010 I 5