Nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực của các trường đại học cao đẳng ngoài công lập giai đoạn 2015 – 2025, áp dụng cho trường cao đẳng hoan châu – nghệ an

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài - Mục tiêu của đề tài là đề xuất định hướng nhằm xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên trong các trường đại học và cao đẳng ngoài

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT

NCS HOÀNG XUÂN LÂM

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC – CAO ĐẲNG NGOÀI CÔNG LẬP GIAI ĐOẠN 2015 – 2025, ÁP DỤNG CHO TRƯỜNG CAO

Công trình được hoàn thành tại Khoa Kinh tế - Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Mỏ - Địa chất

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Hữu Tùng

Phản biện 1: PGS.TS Trần Văn Tấn

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Ái Đoàn

Phản biện 3: PGS TS Nguyễn Quốc Thịnh

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án cấp Trường tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất

Vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Mỏ - Địa chất

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết cu ̉ a đề tài

Nguồn nhân lực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của đất nước Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cần thiết phải phát triển giáo dục và đào tạo Đảng ta đã chủ trương xã hội hóa giáo dục, về bản chất đây là một quá trình huy động các nguồn lực trong xã hội nhằm phát triển giáo dục, cho phép các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh tham gia vào lĩnh vực cung cấp dịch vụ giáo dục, trong đó có các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập (ĐH&CĐNCL)

Trải qua 20 năm hình thành và phát triển, đến nay hệ thống các trường ĐH&CĐNCL nước ta đã không ngừng phát triển, hàng năm đã tiếp nhận hàng chục ngàn sinh viên Cùng với các trường công lập, hệ thống ngoài công lập, một mặt đã góp phần giải quyết nhu cầu học tập của người dân, mặt khác góp phần quan trọng trong việc đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho đất nước Tuy nhiên, sự hình thành và phát triển các trường ĐH&CĐNCL, nhìn chung chỉ mới tạo ra sự tăng trưởng về số lượng, về mặt chất lượng nhìn chung còn hạn chế Số sinh viên tốt nghiệp các trường ngoài công lập chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động, nhất là chưa được các cơ quan nhà nước trọng dụng Một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chất lượng đào tạo thấp

là sự hạn chế về tầm nhìn và năng lực của các cơ sở đào tạo ĐH&CĐNCL Nhiều lãnh đạo nhà trường chỉ quan tâm đến việc chạy đua trong công tác tuyển sinh, hay tìm kiếm mặt bằng xây dựng cơ sở chật chất vì lợi ích trước mắt, coi nhẹ việc phát triển nguồn nhân lực của nhà trường nhất là đội ngũ giảng viên để bảo đảm phát triển lâu dài Một trong những phương thức nhằm nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên (ĐNGV) là cần phải xây dựng chiến lược phát triển cho đội ngũ này như một chiến lược độc lập

Đó chính là lý do NCS chọn đề tài “Nghiên cứu xây dựng chiến lược

phát triển nguồn nhân lực của các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập giai đoạn 2015-2025, áp dụng cho Trường Cao đẳng Hoan Châu - Nghệ An”

cho luận án tiến sĩ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Mục tiêu của đề tài là đề xuất định hướng nhằm xây dựng chiến lược

phát triển đội ngũ giảng viên trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập như một chiến lược độc lập, trên cơ sở đó áp dụng xây dựng chiến lược cụ thể cho Trường Cao đẳng Hoan Châu giai đoạn 2015-2025

- Nhiệm vụ nghiên cứu: Để thực hiện các mục tiêu nêu trên nhiệm vụ

nghiên cứu của đề tài là:làm rõ cơ sở lý luận; môi trường bên trong và bên ngoài, hình thành các căn cứ cho việc xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên (CLPTĐNGV) của các trường NCL; xây dựng chiến lược phát triển ĐNGV cho Trường Cao đẳng Hoan Châu giai đoạn 2015- 2025

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: xây dựng chiến lược phát triển

nguồn nhân lực trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập nước ta

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập của Việt Nam, đặc biệt là Trường Cao đẳng Hoan Châu - Nghệ An

+ Về thời gian: Nghiên cứu đánh giá quá trình hình thành và phát triển NNL trong các trường ĐH&CĐNCL nước ta giai đoạn 1994 - 2014; Nghiên cứu dự báo và

đề xuất giải pháp chiến lược phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2015- 2025 + Về nội dung: Nguồn nhân lực trong các trường ĐH&CĐ NCL bao gồm nhiều bộ phận khác nhau, nhưng luận án chỉ tập trung vào xây dựng chiến lược phát triển ĐNGV trên các khía cạnh số lượng, cơ cấu và chất lượng Trên

cơ sở khung khổ định hướng cho việc xây dựng chiến lược phát triển ĐNGV tại các trường ĐH&CĐNCL, tiến hành xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên cho Trường Cao đẳng Hoan Châu giai đoạn 2015- 2025

4 Luận điểm nghiên cứu của đề tài

- Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực các trường Đại học và Cao đẳng ngoài công lập tại Việt Nam và đề xuất bản chiến lược phát triển nguồn nhân lực Trường Cao đẳng Hoan Châu là tất yếu khách quan, do yêu cầu đòi hỏi của nền kinh tế trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đặt ra cho giáo dục đào tạo

- Trường Cao đẳng Hoan Châu thuộc hệ thống các trường Đại học và Cao đẳng ngoài công lập, do Nhà nước quản lý trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sự phát triển Nhà trường cần có nguồn nhân lực đủ số lượng, đảm bảo chất lượng, có cơ cấu hợp lý để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nghệ An và các tỉnh thuộc khu vực Bắc Miền trung

- Chiến lược phát triển nguồn nhân lực Trường Cao đẳng Hoan Châu giai đoạn 2015-2025 là bản chiến lược được xây dựng trên cơ sở phân tích, đánh giá làm rõ điểm mạnh, điểm yếu, những cơ hội và thách thức đặt ra của đội ngũ giảng viên nhà trường; từ đó đề ra giải pháp chiến lược phát triển nguồn nhân lực phù hợp tính đặc thù của truyền thống địa phương và bối cảnh còn nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội của đất nước

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử Trên cơ sở phương pháp luận chung trên đây, luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp phân tích, đánh giá, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh và một số phương pháp khác

6 Dự kiến những đóng góp mới của Luận án

- Góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng chiến lược phát triển các trường đại học và cao đẳng

- Làm rõ thực trạng của đội ngũ giảng viên trong các trường ĐH&CĐ NCL, xây dựng khung khổ định hướng cho việc xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên như một chiến lược độc lập

- Đề xuất bản chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho Trường Cao đẳng Hoan Châu giai đoạn 2015- 2025

7 Kết cấu của Luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đề tài Chương 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng chiến lược phát triển

nguồn nhân lực trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập

Chương 3 Căn cứ và định hướng xây dựng chiến lược phát triển nguồn

nhân lựctrong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập ở Việt Nam giai đoạn 2015- 2025

Chương 4 Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực của Trường

Cao đẳng Hoan Châu - Nghệ An giai đoạn 2015- 2025

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Để tiến hành xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực mà cụ thể là đội ngũ giảng viên trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập cần phải tham khảo các công trình nghiên cứu liên quan đến các vấn

đề như: nội dung của phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học

và cao đẳng; hình thức cấu trúc, nội dung và phương pháp tiến hành xây dựng một bản chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường ĐH&CĐ NCL Thực trạng của việc xây dựng chiến lược phát triển nói chung và đội ngũ giảng viên nói riêng tại một số trường đại học và cao đẳng nước ta thời gian qua

Qua việc nghiên cứu các công trình liên quan, có thể rút ra một số kết luận rằng: Nguồn nhân lực không chỉ có vai trò quan trọng đối với một quốc gia mà còn đối với mỗi một tổ chức cụ thể Để đáp ứng được yêu cầu phát triển các quốc gia, các tổ chức cần phải quan tâm phát triển NNL Vai trò đó phụ thuộc rất lớn vào các cơ sở giáo dục và đào tạo trong đó có các trường ĐH&CĐNCL Và để thực hiện sứ mệnh đó, các trường phải không ngừng phát triển về mọi mặt, trong đó đội ngũ giảng viên nhà trường có vai trò quyết định không chỉ trong hiện tại mà cả trong tương lai

Để phát triển ĐNGV một cách ổn định, lâu dài và bền vững, các trường ĐH&CĐNCL cần phải xây dựng các CLPTNNL riêng cho mình Ở các nước phát triển, việc xây dựng chiến lược nói chung và chiến lược phát triển nguồn nhân lực nói riêng là khá phổ biến đối với các cơ sở giáo dục

và đào tạo Ở nước ta, gần đây được sự quan tâm của nhà nước cũng như sự giúp đỡ các tổ chức quốc tế trong thời gian qua nhiều cơ sở giáo dục đã tiến hành xây dựng chiến lược phát triển cho nhà trường Tuy nhiên, vai trò của ĐNGV chưa được các trường quan tâm đúng mức Hầu hết các trường thường xây dựng chiến lược phát triển chung và trong đó coi việc phát triển ĐNGV chỉ là một bộ phận của chiến lược phát triển hay chỉ là một nội dung của chiến lược chung Điều đó đã làm giảm vai trò của đội ngũ giảng viên so với việc xây dựng một chiến lược độc lập riêng nhằm phát triển ĐNGV trong các trường ĐH&CĐNCL

Để các trường ngoài công lập có thể xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên cần phải giải quyết một số vấn đề đó là: cấu trúc nội dung, phương pháp, quy trình xây dựng một bản chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên; khung khổ định hướng để các nhà trường có thể xây dựng được một bản chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên…

Vì vậy, việc nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên cho các trường ĐH&CĐ NCL như một chiến lược độc lập là

có ý nghĩa cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn Đó cũng chính là khoảng trống hay lý do để nghiên cứu sinh chọn đề tài nghiên cứu này cho luận án tiến

sĩ của mình

và cao đẳng ngoài công lập

2.1.1 Khái niệm về nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực là tổng hoà thể lực và trí lực tồn tại trong toàn bộ lực lượng lao động của một quốc gia, trong đó kết tinh truyền thống và kinh nghiệm lao động sáng tạo của một dân tộc để sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần phục vụ cho nhu cầu hiện tại và tương lai Nguồn nhân lực không chỉ bao hàm những người trong độ tuổi lao động, cũng không chỉ bao hàm về mặt chất lượng, mà còn chứa đựng các hàm ý rộng hơn, gồm toàn bộ trình độ chuyên môn mà con người tích luỹ được, có khả năng đem lại thu nhập trong tương lai

Đối với một đất nước, nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai Đối

với một tổ chức, nguồn nhân lực vừa là mục tiêu vừa là động lực, là yếu tố cơ

bản cấu thành nên tổ chức, là điều kiện cho tổ chức tồn tại và phát triển

2.1.2 Đặc điểm nguồn nhân lực trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập

Nguồn nhân lực của các trường ĐH&CĐNCL bao gồm các bộ phận chính như các cán bộ quản lý, phục vụ và ĐNGV Trong đó, bộ phận cán bộ quản lý có chức năng giúp cho Lãnh đạo nhà trường quản lý về các công tác nhân sự, cơ sở vật chất, tuyển sinh và các công tác khác Bộ phận phục vụ có chức năng chủ yếu là phục vụ, hỗ trợ công tác quản lý và đào tạo nhằm thực hiện mục tiêu cuối cùng của nhà trường nâng cao chất lượng dạy và học ĐNGV bao gồm cán bộ giảng dạy lý thuyết và thực hành Đây là bộ phận quan trọng nhất của nguồn nguồn nhân lực trong các trường Nhiệm vụ chủ yếu của ĐNGV trong các trường ĐH&CĐNCL là giảng dạy và nghiên cứu khoa học, là yếu tố quyết định sự phát triển của một cơ sở giáo dục và đào tạo

Tuy có vai trò rất quan trọng nhưng suy cho cùng giảng viên trong các trường NCL lập cũng chỉ là người làm thuê Trừ một số trường hợp, những thành viên sáng lập nhà trường là những nhà giáo, trong trường hợp này mục tiêu, quan điểm phát triển nhà trường giữa ĐNGVcó thể đồng thuận Trong các trường hợp khác, nhà giáo không phải là thành viên sáng lập trường mà chỉ là những người làm thuê cụ thể là dạy thuê, thì quan điểm và mục tiêu phát triển nhà trường giữa những người sáng lập hay “ông chủ” với những người làm thuê “giảng viên” có thể rất khác nhau, thậm chí mâu thuẫn lẫn nhau

Với tư cách là một nhà đầu tư nhằm mục tiêu lợi nhuận, thì xu hướng phổ biến thường là giảm bớt chương trình đào tạo, chú trọng đến việc tăng số lượng sinh viên hơn nâng cao chất lượng, hạ thấp chỉ tiêu tuyển sinh và sẵn sàng thuê các giáo viên mới ra trường nhưng chỉ trả lương thấp so với những giáo viên giàu kinh nghiệm nhưng phải trả lương cao, thích thuê giáo viên thỉnh giảng hơn giáo viên cơ hữu…

Chính những đặc điểm này là một trong những nguyên nhân dẫn đến chất lượng đào tạo thấp của khối các trường ĐH&CĐ NCL nước ta trong thời gian qua

Như vậy, đặc điểm nổi bật nhất của nguồn nhân lực trong các trường đại học và cao đẳng là vai trò của đội ngũ giảng viên Giảng viên quyết định chất lượng dạy học, tạo uy tín cho các cơ sở giáo dục đại học Giảng viên là người

có kiến thức chuyên môn sâu rộng và biết khơi dậy lòng đam mê học tập, nghiên cứu khoa học của sinh viên Phát triển nguồn nhân lực mà cụ thể là phát triển đội ngũ giảng viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập

2.2 Chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập

2.2.1 Phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập

Phát triển nguồn nhân lực, mà cụ thể là ĐNGV trong các trường ĐH&CĐNCLlà kết quả tổng hợp của nhà nước, nhà trường và mỗi một cá nhân nhằm cải biến về số lượng, hợp lý về cơ cấu và nâng cao về chất lượng của ĐNGV Phát triển ĐNGV là quá trình qui hoạch, xây dựng, bồi dưỡng ĐNGV trong nhà trường, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển của nhà trường Phát triển ĐNGV là trách nhiệm của nhà nước, của các cơ sở giáo dục và của mỗi một giảng viên Đối với nhà trường, phát triển ĐNGV là nhằm bảo đảm về quy mô, số lượng, sự hoàn thiện về cơ cấu và

sự nâng cao về chất lượng

Số lượng đội ngũ giảng viên là biểu thị về mặt định lượng của đội ngũ

này, nó phản ánh quy mô của ĐNGV tương xứng với quy mô của mỗi nhà trường Phát triển về số lượng nhằm hướng tới mục tiêu là đảm bảo đủ giảng viên cần thiết để đáp ứng được quy mô đào tạo, đảm bảo tính chủ động trong việc phân công giảng dạy của trường Số giảng viên cần thiết được xác định bằng tổng số giờ trong 1 năm/ Số giờ định mức của mỗi giảng viên Tổng số giờ trong một năm bằng số giờ của tất cả các lớp trong một năm Việc phát triển đủ số lượng giảng viên cần thiết để đảm bảo số giờ giảng dạy của giảng viên không vượt quá số giờ theo quy định

Phát triển đội ngũ giảng viên hợp lý về cơ cấu là việc đảm bảo hài hòa

các thành phần trong một thể thống nhất hoàn chỉnh Trong đó, phát triển hài hòa về chuyên môn là việc đảm bảo tỷ lệ giảng viên hợp lý với quy mô và nhiệm vụ đào tạo của từng chuyên ngành đào tạo Một trong những tiêu chí quan trọng nhất đối với phát triển ĐNGV về cơ cấu trong các trường là tỷ lệ giữa giảng viên cơ hữu và giảng viên thỉnh giảng

Phát triển đội ngũ giảng viên về chất lượng là quá trình nâng cao

phẩm chất trình độ và năng lực của giảng viên Phẩm chất đội ngũ giảng viên trước hết được biểu hiện ở phẩm chất chính trị, là yếu tố giúp cho người giảng viên có bản lĩnh vững vàng trước những biến động của xã hội Trình độ của ĐNGV là yếu tố phản ánh khả năng trí tuệ của đội ngũ này, là điều kiện cần thiết để cho họ thực hiện hoạt động giảng dạy và

nghiên cứu khoa học Chất lượng của ĐNGV còn được thể hiện thông qua

năng lực của đội ngũ này đối với việc hoàn thành nhiệm vụ, năng lực giảng dạy và nghiên cứu khoa học

2.2.2 Khái niệm về chiến lược trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập

Chiến lược là thuật ngữ có nguồn gốc từ quân sự, đó là phương cách

để chiến thắng trong một cuộc chiến tranh hay chỉ sự hoạch định và chỉ đạo đấu tranh quân sự.Với những ưu thế của nó, chiến lược dần dần được mở rộng sang các lĩnh vực phi quân sự Sau một thời gian tương đối dài, chiến lược bắt đầu được áp dụng vào lĩnh vực giáo dục, trong đó có các trường đại học và cao đẳng

Về bản chất, chiến lược là một chính sách phát triển mang tính định hướng dài hạn, là tập hợp những quyết định và hành động hướng mục tiêu để các năng lực và nguồn lực của tổ chức đáp ứng được những cơ hội và thách

thức từ bên ngoài Như vậy, trước hết, chiến lược liên quan tới các mục tiêu của tổ chức Thứ đến, chiến lược của tổ chức bao gồm không chỉ những gì tổ

chức muốn thực hiện, mà còn cách thức thực hiện những việc đó, là một loạt các quyết định và hành động có liên quan chặt chẽ với nhau và lựa chọn phương pháp phối hợp những quyết định và hành động đó Chiến lược của tổ chức phải khai thác được những điểm mạnh cơ bản của mình (các nguồn lực và năng lực) và phải tính đến những cơ hội và thách thức của môi trường

Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, ta có thể phân chiến lược thành nhiều loại khác nhau Chẳng hạn, căn cứ vào nội dung ta có thể phân thành chiến lược phát triển chung và chiến lược bộ phận, căn cứ vào cấp độ ta có thể phân thành chiến lược vĩ

mô hay chiến lược vi mô… Trong thực tế nước ta, người ta thường căn cứ vào cấp độ ban hành và nội dung mà chiến lược đề cập đến Cụ thể là: Căn cứ vào cấp độ ban hành chiến lược người ta phân thành chiến vĩ mô hay vi mô Chiến lược ở tầm vĩ mô

là các chiến lược mang tính quốc gia, hay được ban hành bởi các cơ quan quản lý nhà nước Chiến lược ở tâm vi mô là chiến lược phát triển của một tổ chức hay một doanh nghiệp Căn cứ vào nội dung người ta có thể phân thành chiến lược phát triển chung hay chiến lược thành phần (bộ phận) Tuy nhiên cách phân loại dựa vào các tiêu chí trên đây chỉ mang tính tương đối

Đối với các cơ sở giáo dục nói chung và các trường ĐH&CĐNCL nói riêng thông thường người ta phân thành 2 cấp là chiến lược phát triển chung của toàn trường và chiến lược riêng của từng bộ phận Căn cứ vào cách phân loại trên đây ta thấy, chiến lược phát triển nguồn nhân lực của các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập như sau:

Về cấp độ: chiến lược phát triển nguồn nhân lực của các trường ĐH&CĐ NCL thuộc cấp trường vì vậy nó là chiến lược thuộc cấp vi mô

Về nội dung: chiến lược phát triển nguồn nhân lực của các trường ĐH&CĐ NCL chỉ đề cập tới một khía cạnh trong tổng thể hoạt động chung của nhà trường vì vậy nó là một chiến lược bộ phận Tuy nhiên, mặc dù là một chiến lược bộ phận ở cấp vi mô nhưng chiến lược này vẫn có thể được xây dựng như một chiến lược độc lập

2.2.3 Khái niệm về chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập

Chiến lược phát triển nguồn nhân lực của các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập là hệ thống các quan điểm, mục tiêu cùng các giải pháp chính sách nhằm sử dụng một cách tốt nhất các nguồn lực, lợi thế, cơ hội và các mối

quan hệ của nhà trường để phát triển nguồn nhân lực nhằm đạt được các mục tiêu đặt ra trong một thời gian tương đối dài

Mục tiêu của CLPTNNL trong các trường ĐH&CĐ NCL là nhằm góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực của nhà trường, đặc biệt là đội ngũ giảng viên để thực hiện mục tiêu chung của nhà trường Chiến lược PTNNL là một trong những hành động thiết thực, một bản thiết kế nhằm phát triển ĐNGV Đó là việc xác định mục tiêu phát triển về số lượng, cơ cấu, chất lượng đội ngũ giảng viên mà nhà trường cần phải đạt được trong một hay nhiều năm tới và làm cách nào để đạt được mục tiêu ấy

2.2.4 Quy trình xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập

Chiến lược được xác lập dựa vào mục tiêu cần đạt được Còn quy trình xây dựng chiến lược là một tập hợp các hoạt động biến ý tưởng từ khi lựa chọn mô hình đến khi một bản chiến lược được xây dựng hoàn thành với cấu trúc và nội dung theo mong muốn Hình thức cấu trúc và nội dung của quy trình thường được biểu thị thông qua các bước nối tiếp nhau Kết quả của bước này là đầu vào của bước tiếp theo, kết quả của bước tiếp theo lại là đầu vào của bước kế tiếp… cứ như thế các bước của quy trình thực hiện chức năng biến các yếu tố đầu vào thành kết quả đầu ra Việc nghiên cứu để đưa ra một qui trình xây dựng chiến lược khá phức tạp Tùy theo từng tác giả mà các bước cơ bản của xây dựng chiến lược có thể khác nhau

về số lượng và nội dung các bước, nhưng dù cách tiếp cận nào chăng nữa, muốn xây dựng chiến lược có kết quả tốt và thành công cần trả tốt bốn câu hỏi sau:

+ Hiện tại chúng ta đang ở đâu?

+ Chúng ta muốn đi tới đâu trong tương lai?

+ Chúng ta sẽ đi tới đó bằng cách nào?

+ Làm thế nào để đo được quá trình thực hiện?

Qui trình xây dựng chiến lược gồm các bước cơ bản sau:

- Công tác chuẩn bị (Khởi động): Nội dung chính của bước khởi động

là Thành lập Ban (hoặc Tổ) xây dựng chiến lược, chức năng chính của Ban này

là lập kế hoạch, điều phối các hoạt động liên quan, tổ chức các hội thảo, chủ trì soạn thảo văn bản kế hoạch…

- Sau khi hoàn thành công tác chuẩn bị, các bước xây dựng chiến lược

bao gồm:

Bước 1: Phân tích môi trường bên trong và bên ngoài

Trong xây dựng chiến lược, phân tích SWOT được sử dụng để kết hợp các yếu tố về điểm mạnh, điểm yếu trong nội bộ nhà trường với các yếu tố bên ngoài là

cơ hội và thách thức nhằm đề ra các chiến lược tương ứng Phân tích SWOT giúp các nhà quản lý am hiểu hơn về những nhân tố có tầm quan trọng thực sự và tiềm tàng đối với hoạt động của nhà trường.Những vấn đề chiến lược này tồn tại bên trong hoặc bên ngoài nhà trường và có thể ảnh hưởng lâu dài đối với khả năng của nhà trường trong việc đạt được các mục tiêu trong môi trường cạnh tranh

Bước 2: Khẳng định sứ mệnh, tầm nhìn, mục tiêu của trường

Tuyên bố sứ mệnh thể hiện mục đích, lý do tồn tại của nhà trường Để

xây dựng một sứ mệnh của nhà trường thích hợp, Ban xây dựng chiến lược cần phân tích và cân nhắc kỹ lưỡng thông tin thu thập được trong suốt quá trình phân tích môi trường

Tầm nhìn của một nhà trường cho thấy hình ảnh của nhà trường trong

tương lai khi hoàn thành xuất sắc chiến lược và đạt tới tiềm năng cao nhất của mình Tầm nhìn là mục tiêu vẫy gọi nó là cầu nối từ hiện tại tới tương lai Tầm nhìn giúp cho toàn thể thành viên trong nhà trường biết cái gì nhà trường mong chờ ở họ và tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện chiến lược

Các giá trị cốt lõi là nguyên tắc, nguyên lý nền tảng và bền vững của

nhà trường Giá trị cốt lõi là linh hồn của một nhà trường, nó đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và thực hiện chiến lược

Mục tiêu của nhà trường, có hai cấp độ Thứ nhất là mục tiêu chung

(goals) là một tuyên bố chung về kết quả chất lượng mà nhà trường hy vọng sẽ đạt được, nó thường đi liền với các vấn đề chiến lược và định hướng cho việc

xác định các mục tiêu cụ thể Thứ hai là mục tiêu cụ thể (Objectives) hay gọi là

kết quả mong đợi, các mục tiêu cụ thể được coi là số lượng các bước chuyển tiếp nhằm đạt mục tiêu chung và tầm nhìn lâu dài Mục tiêu cụ thể cần đo được

và có giới hạn thời gian Chúng chú trọng tới các kết quả của các hành động tại thời điểm kết thúc đặc biệt nào đó

Bước 3: Xây dựng các phương án chiến lược

Hiện nay, trong xây dựng chiến lược người ta đặc biệt quan tâm đến phương pháp kịch bản Về lý thuyết, có thể xây dựng nhiều kịch bản giáo dục Tuy nhiên, để đảm bảo tính tương thích và nhất quán của kịch bản, cần có phương pháp tiếp cận khoa học Để có các kịch bản chiến lược phù hợp, việc xây dựng chiến lược thường phải tiến hành phân tích môi trường theo mô hình

SWOT Mô hình này thường đưa ra 4 chiến lược cơ bản: (1) SO (Strengths -

Opportunities): là các chiến lược dựa trên sự phát huy các ưu thế của nhà trường và tận dụng các cơ hội bên ngoài; (2) WO (Weaks - Opportunities): là chiến lược dựa trên khả năng vượt qua các yếu điểm của nhà trường và tận dụng các cơ hội bên ngoài (3) ST (Strengths - Threats): là chiến lược dựa trên

sự phát huy các ưu thế của nhà trường và hạn chế các nguy cơ tác động từ bên ngoài (4) WT (Weaks - Threats): là chiến lược dựa trên khả năng vượt qua hoặc hạn chế tối đa các yếu điểm bên trong của nhà trường và các nguy cơ từ bên ngoài

Bước 4: Xác định các giải pháp và chương trình hành động

Việc xác định các giải pháp chiến lược nhằm trả lời câu hỏi làm thế nào

để thực hiện được các mục tiêu đã đề ra Về thực chất giải pháp là sự cụ thể hóa các quan điểm và định hướng nhằm thực hiện mục tiêu đã đề ra Một mục tiêu thích hợp, một hệ thống các quan điểm đúng đắn, nhưng các gói giải pháp không thích hợp thì mục tiêu đó có thể không hoàn thành Mục tiêu có thể chỉ được hoàn thành khi có những giải pháp thích hợp hay khả thi

Sau khi có kế hoạch chiến lược, lập kế hoạch hành động mô tả tỉ mỉ các nhiệm vụ và hành động cụ thể, các bước thực hiện kế hoạch chiến lược, yêu cầu và những cam kết về nguồn lực và công tác tổ chức thực hiện từng bước: những việc cần làm, thứ tự thực hiện, thời gian làm, các bên tham gia trực tiếp, nguồn lực cần có và các đơn vị bảo đảm

Bước 5 Xây dựng phương thức tổ chức thực hiện, giám sát đánh giá

Công tác tổ chức thực hiện chính là việc tổ chức các hệ thống, các đơn vị, cá nhân và phối hợp hoạt động của những bên, những bộ

phận trong hệ thống tổ chức có liên quan với nhau, thông qua những cơ chế, thể chế và cách thức tiến hành cụ thể nhằm tiến đến mục tiêu một cách có hiệu quả nhất

Theo dõi, kiểm tra, giám sát là việc thu thập có hệ thống các dữ

liệu về những chỉ số nhất định để cung cấp thông tin cho những nhà quản

lý và các bên có liên quan của một chính sách, chương trình hay kế hoạch

về tiến độ thực hiện các mục tiêu đề ra và tiến độ sử dụng vốn đã được phân bổ

Đánh giá là việc nhận định một cách có hệ thống về một kế hoạch

chiến lược đang được thực hiện hoặc đã thực hiện xong Đánh giá nhằm xem xét tính thích hợp của các mục tiêu đề ra, hiệu quả hoạt động, tính hữu hiệu, tác động và tính bền vững Đánh giá cũng nhằm thẩm định việc hoàn thành mục tiêu Đánh giá nhằm cung cấp thông tin quan trọng để làm cơ sở rút kinh nghiệm cho xây dựng kế hoạch giai đoạn tiếp sau, thúc đẩy việc thực hiện mục tiêu một cách có hiệu quả cao nhất

Về hình thức cấu trúc, nhìn chung các bản chiến lược tương đối giống nhau Trong thực tế, một bản chiến lược phát triển nói chung hay một bản chiến lược phát triển nguồn nhân lực (độc lập) trong các nhà trường thường có hình thức cấu trúc (hay bao gồm các phần chủ yếu) như sau:

Phần mở đầu (hay giới thiệu)

Phần thứ nhất: Phân tích môi trường chiến lược (hay phân tích các yếu

tố tác động đến chiến lược)

Phần thứ 2 Quan điểm (hay sứ mạng, tầm nhìn, giá trị cốt lõi) và mục tiêu của chiến lược phát triển

Phần thứ 3 Các giải pháp chiến lược

Phần thứ 4 Chương trình hành động của chiến lược (kế hoạch hành động)

Phần thứ 5 Phương thức tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá chiến lược Phần thứ 6 Kết luận và khuyến nghị

Tuy nhiên, đối với các trường khác nhau, cấu trúc của một bản chiến

lược có thể được xây dựng khác nhau Về tên gọi các các phần một bản chiến lược cũng có thể khác, tùy theo từng trường hoặc từng ban soạn thảo chiến lược Về thứ tự của các phần trong cấu trúc của một bản chiến lược cũng có thể thay đổi

2.2.5 Một số mô hình và công cụ phân tích đánh giá lựa chọn chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập

Việc xây dựng một bản chiến lược thường được bắt đầu bằng việc phân tích đánh giá môi trường chiến lược.Với mục tiêu làm rõ tiềm năng và thực trạng phát triển, từ đó nhận định những thời cơ, thách thức, thế mạnh và điểm yếu của nhà trường trong quá trình phát triển Phân tích đạnh giá môi trường là căn cứ hay cơ sở cho những đề xuất về mục tiêu, giải pháp, chương trình hành động phát triển nhà trường trong tương lai Vì vậy, để việc phân tích, đánh giá đem lại hiệu quả cao, cần sử dụng nhiều phương pháp khác nhau Trong thực tế

một số công cụ phân tích thường được sử dụng như: Phương pháp phân tích

SWOT; Phương pháp phân tích PEST; Phương pháp thống kê, mô tả; Phân tích, đánh giá theo cách so sánh chuỗi…

2.3 Kinh nghiệm quốc tế và bài học rút ra cho việc xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực tại các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập nước ta

Qua nghiên cứu kinh nghiệm của các nước như : Anh quốc, Hoa

Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc về những nội dung liên quan đến phát triển giáo dục đại học và cao đẳng ngoài công lập, phát triển nguồn nhân lực nói chung và đội ngũ giảng viên nói riêng, luận án rút ra một số bài học

về xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập như sau :

Một là: Để nâng cao chất lượng của đội ngũ giảng viên cần phải hình

thành các tổ chức hợp lý, tạo ra diễn đàn để giảng viên phát biểu ý kiến phát triển chung của nhà trường, đồng thời phản ánh các nguyện vọng của mình nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học

Hai là: Phải nâng cao năng lực quản lý trong nhà trường, chú trọng việc

đánh giá chất lượng giảng dạy và đề cao trách nhiệm của giảng viên

Ba là: Phải có biện pháp thích hợp nhằm đề cao vai trò trách nhiệm của

giảng viên, hình thành các tiêu chí cụ thể để giảng viên thực hiện, đồng thời làm cơ sở cho việc kiểm tra đánh giá giảng viên

Bốn là: Nới rộng phạm vi tự trị cho các trường đại học, cho phép hiệu

trưởng có quyền quyết định trong việc lựa chọn giảng viên, đồng thời tăng kinh phí nghiên cứu khoa học để đội ngũ giảng viên nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, gắn nghiên cứu khoa học với công tác giảng dạy

Năm là: Đa dạng hóa các nguồn kinh phí, thu hút các giảng viên giỏi

trong và ngoài nước thông qua chế độ đãi ngộ và môi trường làm việc Chú trọng công tác đào tạo giảng viên tại chỗ nhất là các giảng viên trẻ

Kết luận chương 2

Phát triển đội ngũ giảng viên là quá trình qui hoạch, xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trong nhà trường làm cho đội ngũ này tăng tiến cả số lượng lẫn chất lượng và có cơ cấu hợp lý, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển của nhà trường Để phát triển đội ngũ giảng viên các nhà trường phải xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực

Chiến lược phát triển NNL là một bộ phận của Chiến lược phát triển chung trong các trường ĐH&CĐ NCL.Tuỳ theo mỗi loại nhà trường cụ thể mà bản chiến lược phát triển khác nhau, tuy nhiên về nội dung một bản chiến lược thường là: Phân tích đánh giá môi trường chiến lược; Quan điểm, sứ mạng, tầm nhìn, giá trị cốt lõi và mục tiêu phát triển; Xác định các giải pháp chiến lược; Chương trình hành động; Phương thức tổ chức thực hiện, giám sát đánh giá chiến lược; Kết luận

và khuyến nghị Để xây dựng chiến lược các trường phải lựa c họn cho mình một mô hình phát triển phù hợp

Chương 3 CĂN CỨ VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG NGOÀI CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2015 – 2025 3.1 Căn cứ xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập nước ta

3.1.1 Các yếu tố quốc tế

Bối cảnh quốc tế là một trong các yếu tố khách quan tác động đến sự phát triển của các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập nói chung và đội ngũ giảng viên nói riêng Tác động của các yếu tố quốc tế đối với chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên được biểu hiện bởi các xu hướng sau đây

- Xu thế ngày càng gia tăng của toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc

tế Xu thế này được biểu hiện thông qua sự hình thành và phát triển ngày càng

tăng của các tổ chức và định chế quốc tế Điều đó tạo điều kiện cho việc thâm nhập lẫn nhau giữa các quốc gia về lĩnh vực giáo dục và đào tạo Cùng với sự thâm nhập lẫn nhau là sự cạnh tranh ngày gay gắt giữa các quốc gia, các cơ sở đào tạo trong việc thu hút đội ngũ giảng viên

Xu thế phát triển KH&CN với nhịp độ ngày càng nhanh Nhờ những

thành tựu to lớn của KH&CN, xã hội loài người đang trong quá trình chuyển từ nền văn minh công nghiệp sang thời đại thông tin, từ nền kinh tế dựa vào các nguồn lực tự nhiên sang nền kinh tế dựa vào tri thức, mở ra cơ hội mới cho các nước đang phát triển có thể rút ngắn quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Lợi thế về nguồn tài nguyên thiên nhiên, giá lao động rẻ ngày càng trở nên ít quan trọng hơn

3.1.2 Yếu tố trong nước

Cũng như chiến lược phát triển thuộc các lĩnh vực khác, chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập, bị tác động rất lớn của bối cảnh trong nước, trong đó bao gồm : (1) các yếu tố vĩ

mô và (2) các yếu tố thuộc về môi trường ngành

3.1.3 Nhóm các yếu tố thuộc về các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập

Việc hình thành và phát triển các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập trong thời gian qua đã góp phần nâng cao năng lực giáo dục đại học, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của xã hội và và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong giáo dục đại học ở Việt Nam Các trường đã huy động được nguồn lực to lớn của xã hội để hiện thực hóa chủ trương xã hội hóa giáo dục của Đảng và Nhà nước Sự phân bố các cơ sở giáo dục đại học đã dần rộng khắp góp phần quan trọng trong việc đào tạo NNL tại chỗ có chất lượng nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH của từng địa phương và cả nước Ngoài ra, sự

ra đời của các trường ngoài công lập cũng đã có tác động mạnh mẽ đến hệ thống các trường công lập trong việc nâng cao chất lượng đào tạo

3.1.4 Thực trạng đội ngũ giảng viên trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập

Về số lượng, v ới sự tăng nhanh về số lượng của các trường ĐH&CĐ

NCL, số lượng giảng viên của khối này không ngừng tăng lên Tuy nhiên, tốc

độ tăng trưởng không ổn định, có sự biến đổi đột ngột ở một số năm Mức độ