Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh phòng ngừa các tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình

1. Lý do chọn đề tài Việt Nam bước vào thế kỷ XXI trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế. Điều này đã đặt nước ta trước những thời cơ và vận hội mới nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Đằng sau những tín hiệu đáng mừng như: nền kinh tế đất nước ngày càng khởi sắc, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện... là các tệ nạn xã hội (TNXH) đang ngày càng có nhiều chiều hướng phức tạp. Đó là một trong những nguyên nhân cản trở sự phát triển kinh tế, xã hội của nước ta. Tệ nạn xã hội không loại trừ bất kỳ ai, nó xâm nhập, len lỏi vào mọi ngõ ngách của cuộc sống và gây ra những tác hại khôn lường về mọi mặt đối với đời sống xã hội. Do vậy, phòng chống TNXH đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của mọi cấp, mọi ngành và ngành giáo dục phải đi đầu trong cuộc chiến này. Trong những năm gần đây, thành phố Ninh Bình được đánh giá là thành phố trẻ, năng động, sáng tạo, có tốc độ phát triển nhanh nhất tỉnh và khu vực nam đồng bằng Bắc bộ. Cùng với sự phát triển kinh tế ở mức cao là tốc độ đô thị hóa đã làm cho dân số tăng nhanh. Thành phố Ninh Bình có tổng số 14 phường/xã, lượng người lao động từ các huyện thị trong tỉnh và các tỉnh lân cận như (Nam Định, Thanh Hoá) về định cư, lao động, sinh sống khiến cho đời sống xã hội bị xáo trộn. Nhiều dịch vụ tiềm ẩn TNXH phát triển rầm rộ. Những nguyên nhân này khiến cho số vụ phạm pháp hình sự xảy ra trên địa bàn Thành phố tăng một cách báo động. Tình hình trên đã ảnh hưởng xấu tới các nhà trường đóng trên địa bàn thành phố Ninh Bình, đặc biệt là học sinh các trường THCS có nguy cơ bị lôi kéo, sa ngã vào các tệ nạn xã hội rất cao. Do đặc điểm các em học sinh lứa tuổi THCS có tâm sinh lý chưa ổn định, dễ bị kích động, tò mò, thích khám phá, chưa làm chủ được bản thân và cũng chưa đủ hiểu biết, kinh nghiệm để đánh giá đúng, sai; xấu, tốt nên các em rất dễ bị lôi kéo vào các TNXH. Mặt khác, về phía gia đình, hầu hết các bậc cha mẹ chưa thực sự quan tâm giáo dục con em của mình, phó mặc trách nhiệm cho nhà trường. Từ những nguyên nhân chủ quan và khách quan trên dẫn tới một số lượng không nhỏ học sinh THCS của thành phố Ninh Bình bị lôi kéo vào các TNXH dẫn tới những hậu quả xấu về sự phát triển thể trạng và nhân cách. Mặc dù các trường THCS trên địa bàn thành phố Ninh Bình trong những năm qua đã nhận thức được mức độ nghiêm trọng của thực trạng trên, công tác giáo dục học sinh phòng ngừa các TNXH luôn được quan tâm và đạt được một số kết quả đáng mừng. Tuy vậy, đây vẫn là một nội dung giáo dục mới nên các nhà trường còn gặp nhiều khó khăn; công tác quản lý hoạt động giáo dục học sinh phòng chống các TNXH của CBQL còn nhiều hạn chế, bất cập vì chưa được trang bị đầy đủ cơ sở lý luận cũng như chưa đầu tư một cách đúng mức cho công tác này. Do đó, hiện tượng học sinh vi phạm các tệ nạn xã hội trong trường học có nguy cơ lan rộng. Thực tế này đặt ra cho các nhà quản lý giáo dục bậc THCS ở thành phố Ninh Bình là làm sao tìm ra được những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa TNXH xâm nhập vào nhà trường hiệu quả, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện thực tế của từng đơn vị, nhằm ngăn chặn một cách hữu hiệu nhất sự xâm nhập của TNXH vào nhà trường. Xuất phát từ thực trạng trên, tôi chọn nghiên cứu vấn đề: “Biện pháp quản lý HĐGD học sinh phòng ngừa các TNXH xâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trường THCS thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình” làm đề tài luận văn thạc sỹ khoa học chuyên ngành quản lý giáo dục.

DƯƠNG MẠNH HIỀN

Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh

phòng ngừa các tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà trờng của

hiệu trởng các trờng trung học cơ sở thành phố ninh bình, tỉnh ninh bình

Chuyờn ngành: Quản lý Giỏo dục

Mó số : 60140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN Lí GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Đỗ Văn Chấn

HÀ NỘI - 2012

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Giámđốc, các khoa, phòng, các thầy cô giáo thuộc Học viện Quản lý Giáo dục đã nhiệttình giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập,nghiên cứu và làm luận văn.

Đặc biệt, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Đỗ Văn Chấn,người đã dành cho tác giả những lời chỉ bảo ân cần cùng với những kiến thức và kinhnghiệm quý báu, giúp tác giả vượt qua những khó khăn trong quá trình nghiên cứu đểhoàn thành luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Thành uỷ, HĐND,UBND thành phố Ninh Bình, các đồng chí lãnh đạo và cán bộ, chuyên viên Sở Giáodục – Đào tạo tỉnh Ninh Bình, Phòng Giáo dục – Đào tạo thành phố Ninh Bình đãtạo điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luậnvăn Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, giáo viên các trườngTHCS trong Thành phố đã tham gia đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin, tư liệu chotác giả trong quá trình điều tra, nghiên cứu

Qua đây, tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn tới những người thân tronggia đình, bạn bè về sự giúp đỡ vật chất và tinh thần để tác giả yên tâm nghiên cứu,hoàn thành luận văn

Luận văn được hoàn thành song không thể tránh được những thiếu sót, tácgiả xin trân trọng và kính mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy côgiáo, các bạn đồng nghiệp và những người quan tâm tới vấn đề quản lý hoạt độnggiáo dục học sinh phòng ngừa các tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà trường của hiệutrưởng các trường THCS thành phố Ninh Bình để luận văn được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 11 năm 2012

TÁC GIẢ

Dương Mạnh Hiền

Tôi xin cam đoan, luận văn " Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh phòng ngừa các tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình" là công trìnhnghiên cứu của cá nhân, được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, khảo sát

tình hình thực tiễn và dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Đỗ Văn Chấn.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được aicông bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 5 tháng 11 năm 2012

Tác giả

Dương Mạnh Hiền

AIDS Hội chứng suy giảm miễn dich mắc phải

(Aquired Immune Deficiency Syndrome)

CHXHCN Cộng hoà xã hội chủ nghĩa

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

HIV Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người

(Human Immuno Deficiency Virus)

UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc

(United Nations International Children's Emergency Fund)WHO Tổ chức y tế thế giới

(World Health Organization)

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HỌC SINH PHÒNG NGỪA CÁC TỆ NẠN XÃ HỘI CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THCS 5

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5

1.2 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học 7

1.3 Tệ nạn xã hội và tác động của TNXH đối với sự phát triển nhân cách học sinh THCS 17

1.4 Lý luận về quản lý HĐGD học sinh phòng ngừa các TNXH trong trường THCS 29

1.5 Biện pháp quản lý hoạt động GDHS phòng ngừa TNXH của Hiệu trưởng các trường THCS 35

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG TNXH VÀ CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HỌC SINH PHÒNG NGỪA CÁC TNXH XÂM NHẬP VÀO NHÀ TRƯỜNG CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ NINH BÌNH, TỈNH NINH BÌNH 39

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, giáo dục thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình 39

2.2 Thực trạng các tệ nạn xã hội 46

Ninh Bình 56

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 68

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HĐGD HỌC SINH PHÒNG NGỪA CÁC TNXH XÂM NHẬP VÀO NHÀ TRƯỜNG CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ NINH BÌNH, TỈNH NINH BÌNH 69

3.1 Một vài căn cứ có tính chất định hướng cho việc xây dựng các biện pháp 69 3.2 Những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh nhằm phòng ngừa các TNXH xâm nhập vào nhà trường của Hiệu trưởng các trường THCS thành phố Ninh Bình 72

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 101

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý đề xuất 102

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 105

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 106

1 Kết luận 106

2 Khuyến nghị 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110 PHỤ LỤC

STT BIỂU ĐỒ BẢNG, TÊN BẢNG, BIỂU ĐỒ TRANG

1 2.1 Thống kê loại hình trường lớp cấp THCS giai đoạn: 2007 –

2 2.2 Thống kê chất lượng văn hoá giai đoạn 2007-2012 44

3 2.3 Thống kê kết quả giáo dục hạnh kiểm giai đoạn

6 2.6 Nhận thức của HS về mức độ nguy hại của TNXH 52

8 2.8 Nguyên nhân khiến TNXH xâm nhập vào nhà trường 54

9 2.9 Nhận thức của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng về nguy cơ

10 2.10 Thái độ của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng về công tác phòng

11 2.11 Nhận thức của hiệu trưởng và hó hiệu trưởng về sự cần thiết của

công tác quản lý HĐGD học sinh phòng ngừa TNXH 58

12 2.12 Tình hình thực hiện các biện pháp quản lý HĐGD học sinh

phòng ngừa TNXH của hiệu trưởng các trường 59

13 2.13 Thực trạng và tình hình sử dụng CSVC, trang thiết bị phục vụ

14 3.1 Các bài dạy có lồng ghép nội dung GD phòng ngừa TNXH 78

15 3.2 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi các biện pháp quản lý của

hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, giáo viên THCS nhằm GDHS 103

16 2.1 Biểu đồ trung bình xếp loại các nguyên nhân TNXH 54

17 2.2 Biểu đồ đánh giá mức độ cần thiết của công tác QL HĐGD học

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam bước vào thế kỷ XXI trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhậpquốc tế Điều này đã đặt nước ta trước những thời cơ và vận hội mới nhưng cũngphải đối mặt với nhiều thách thức mới Đằng sau những tín hiệu đáng mừng như:nền kinh tế đất nước ngày càng khởi sắc, đời sống nhân dân ngày càng được cảithiện là các tệ nạn xã hội (TNXH) đang ngày càng có nhiều chiều hướng phức tạp

Đó là một trong những nguyên nhân cản trở sự phát triển kinh tế, xã hội của nước ta

Tệ nạn xã hội không loại trừ bất kỳ ai, nó xâm nhập, len lỏi vào mọi ngõngách của cuộc sống và gây ra những tác hại khôn lường về mọi mặt đối với đờisống xã hội Do vậy, phòng chống TNXH đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của mọicấp, mọi ngành và ngành giáo dục phải đi đầu trong cuộc chiến này

Trong những năm gần đây, thành phố Ninh Bình được đánh giá là thành phốtrẻ, năng động, sáng tạo, có tốc độ phát triển nhanh nhất tỉnh và khu vực nam đồngbằng Bắc bộ Cùng với sự phát triển kinh tế ở mức cao là tốc độ đô thị hóa đã làmcho dân số tăng nhanh Thành phố Ninh Bình có tổng số 14 phường/xã, lượng ngườilao động từ các huyện thị trong tỉnh và các tỉnh lân cận như (Nam Định, ThanhHoá) về định cư, lao động, sinh sống khiến cho đời sống xã hội bị xáo trộn Nhiềudịch vụ tiềm ẩn TNXH phát triển rầm rộ Những nguyên nhân này khiến cho số vụphạm pháp hình sự xảy ra trên địa bàn Thành phố tăng một cách báo động Tìnhhình trên đã ảnh hưởng xấu tới các nhà trường đóng trên địa bàn thành phố NinhBình, đặc biệt là học sinh các trường THCS có nguy cơ bị lôi kéo, sa ngã vào các

tệ nạn xã hội rất cao

Do đặc điểm các em học sinh lứa tuổi THCS có tâm sinh lý chưa ổn định, dễ

bị kích động, tò mò, thích khám phá, chưa làm chủ được bản thân và cũng chưa đủhiểu biết, kinh nghiệm để đánh giá đúng, sai; xấu, tốt nên các em rất dễ bị lôi kéovào các TNXH Mặt khác, về phía gia đình, hầu hết các bậc cha mẹ chưa thực sựquan tâm giáo dục con em của mình, phó mặc trách nhiệm cho nhà trường Từ

những nguyên nhân chủ quan và khách quan trên dẫn tới một số lượng không nhỏhọc sinh THCS của thành phố Ninh Bình bị lôi kéo vào các TNXH dẫn tới nhữnghậu quả xấu về sự phát triển thể trạng và nhân cách.

Mặc dù các trường THCS trên địa bàn thành phố Ninh Bình trong nhữngnăm qua đã nhận thức được mức độ nghiêm trọng của thực trạng trên, công tác giáodục học sinh phòng ngừa các TNXH luôn được quan tâm và đạt được một số kếtquả đáng mừng Tuy vậy, đây vẫn là một nội dung giáo dục mới nên các nhà trườngcòn gặp nhiều khó khăn; công tác quản lý hoạt động giáo dục học sinh phòng chốngcác TNXH của CBQL còn nhiều hạn chế, bất cập vì chưa được trang bị đầy đủ cơ

sở lý luận cũng như chưa đầu tư một cách đúng mức cho công tác này Do đó, hiệntượng học sinh vi phạm các tệ nạn xã hội trong trường học có nguy cơ lan rộng.Thực tế này đặt ra cho các nhà quản lý giáo dục bậc THCS ở thành phố Ninh Bình

là làm sao tìm ra được những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừaTNXH xâm nhập vào nhà trường hiệu quả, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện thực

tế của từng đơn vị, nhằm ngăn chặn một cách hữu hiệu nhất sự xâm nhập củaTNXH vào nhà trường

Xuất phát từ thực trạng trên, tôi chọn nghiên cứu vấn đề: “Biện pháp quản

lý HĐGD học sinh phòng ngừa các TNXH xâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trường THCS thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình” làm đề tài luận

văn thạc sỹ khoa học chuyên ngành quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng của vấn đề nghiên cứu,

đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh phòng ngừa các TNXHxâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trường THCS thành phố Ninh Bình,tỉnh Ninh Bình, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về biện pháp QLHĐGD học sinh của hiệu

trưởng nhằm phòng ngừa TNXH xâm nhập vào nhà trường THCS

3.2 Nghiên cứu thực trạng TNXH và thực trạng công tác QLHĐGD học sinh

nhằm phòng ngừa các TNXH xâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trườngTHCS thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình

3.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh của Hiệu

trưởng nhằm phòng ngừa TNXH xâm nhập vào các trường THCS thành phố NinhBình, tỉnh Ninh Bình

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh nhằm phòng ngừa các TNXHxâm nhập vào nhà trường của hiệu trưởng các trường THCS thành phố Ninh Bình,tỉnh Ninh Bình

6 Giả thuyết khoa học

Công tác phòng chống TNXH trong các nhà trường THCS thành phố NinhBình hiện nay còn gặp nhiều khó khăn về: nội dung, chương trình, phương pháp,cách thức tổ chức, kiểm tra đánh giá , nếu đề xuất và áp dụng được các biện phápquản lý hoạt động giáo dục học sinh phù hợp như: Quản lý giáo dục học sinh thôngqua các hoạt động dạy học, thông qua các hoạt động ngoại khoá thì sẽ góp phầnphòng ngừa và ngăn chặn hữu hiệu các TNXH xâm nhập vào nhà trường THCS

thành phố Ninh Bình, nhằm xây dựng một nhà trường thực sự an toàn, lành mạnh.

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp và hệ thống hoá các tài liệu lý luận có liên quan đến vấn

đề nghiên cứu phòng ngừa TNXH xâm nhập vào nhà trường

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát các hoạt động học tập, vui chơi, giao lưu của học sinh THCS ở cáctrường THCS trên địa bàn thành phố để thấy rõ nguyên nhân mắc các TNXH, quansát các đối tượng HS có nghi vấn

7.2.2 Phương pháp điều tra viết

Sử dụng bảng hỏi với hệ thống câu hỏi đối với học sinh, hỏi những hiểu biết

về TNXH, sử dụng bảng hỏi với giáo viên, Hiệu trưởng về các biện pháp QL hoạtđộng GDHS phòng ngừa các TNXH xâm nhập vào nhà trường

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến của các đồng chí cán bộ, chuyên viên Sở GD&ĐT, lãnhđạo và chuyên viên Phòng GD&ĐT, cán bộ quản lý các trường THCS trên địa bànthành phố Ninh Bình

Tham khảo ý kiến các cán bộ đoàn thể phường, xã, các bậc phụ huynh họcsinh nơi có nguy cơ cao về TNXH trên địa bàn thành phố Ninh Bình

7.2.4 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn chuyên viên Sở GD&ĐT phụ trách công tác ngoại khoá và thểchất (phòng Công tác HSSV), chuyên viên Phòng GD&ĐT, Hiệu trưởng, Tổngphụ trách Đội các trường THCS thành phố Ninh Bình các cán bộ đoàn thể ởmột số xã, phường

7.2.5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Qua thực tế quản lý và giảng dạy ở các trường THCS trên địa bàn Thành phố,trên cơ sở đó chúng tôi tổng kết kinh nghiệm về các biện pháp quản lý HĐGD học sinhnhằm phòng ngừa các TNXH xâm nhập vào nhà trường

7.3 Phương pháp thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC HỌC SINH PHÒNG NGỪA CÁC TỆ NẠN XÃ HỘI

CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THCS

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

TNXH là một căn bệnh nguy hiểm đã tồn tại từ lâu trong xã hội và làm cảntrở bước tiến của loài người Trong mỗi giai đoạn lịch sử, ở mỗi quốc gia; TNXHkhông ít thì nhiều đã gây ra những ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội Đặc biệt vàonhững thập niên cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, thế giới bước vào thời kỳ toàn cầuhoá; hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực; nền kinh tế thị trường càng ngày càngphát triển đồng nghĩa với tệ nạn xã hội càng có cơ hội phát sinh, phát triển và gâytác hại rất lớn đến kinh tế, an ninh chính trị, sức khoẻ, đạo đức, lối sống, thuầnphong mỹ tục của các quốc gia trong đó có Việt Nam

Chính vì thế, vấn đề phòng chống TNXH đã trở thành mối quan tâm của mọiquốc gia, mọi tổ chức trên thế giới Đề tài này được nhiều tổ chức, nhiều hội nghịquốc tế, nhiều hoạt động tổ chức nghiên cứu và xuất bản nhiều ấn phẩm, nhiều côngtrình nghiên cứu về vấn đề phòng chống TNXH

Ở Việt Nam trong những năm gần đây các cơ quan quản lý nhà nước, cácnhà nghiên cứu của Bộ Công an, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Viện Khoahọc Xã hội và Nhân văn quốc gia… đã có nhiều công trình nghiên cứu về phòng,chống TNXH và tội phạm dưới nhiều nội dung, góc độ và khía cạnh khác nhau vềTNXH Các đề tài điển hình của các tổ chức và các tác giả trên đó là:

- Đề tài KX 0414 của Tổng cục cảnh sát – Bộ Công an nghiên cứu thựctrạng, nguyên nhân và giải pháp phòng chống TNXH và tội phạm năm 2000

- TNXH và các giải pháp đấu tranh phòng chống (Phạm Văn Đức - năm 1993)

- TNXH ở Việt Nam: thực trạng, nguyên nhân và giải pháp (Lê Thế Tiệm vàđồng nghiệp năm 1994)

- Luận cứ khoa học đổi mới chính sách xã hội nhằm đảm bảo an ninh xã hội

và khắc phục TNXH (Lê Thế Tiệm và đồng nghiệp năm 1994)

- Các chất ma tuý (Vũ Ngọc Bừng – năm 1994)

- Phòng chống ma tuý trong nhà trường (Vũ Ngọc Bừng - Năm 1997)

- Mại dâm và phòng chống mại dâm (Bùi Toản – Tạp chí Công an nhân dân

- Hiểm hoạ ma tuý và cuộc chiến đấu mới (Nguyễn Xuân Yêm và Trần VănLuyện, Nguyễn Thị Kim Liên, NXB Công an nhân dân, Hà Nội năm 2003)

- Các tài liệu, băng hình, bài viết, trong các hội nghị, hội thảo đăng trên tạpchí của ngành Công an, Toà án, Kiểm sát, Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luậtthuộc Viện khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia, Uỷ ban Quốc gia phòng chốngAIDS; Vụ công tác học sinh sinh viên Bộ GD&ĐT; các bài giảng trong một số Họcviện, nhà trường

Các công trình nghiên cứu, các bài viết, các tài liệu trên đã tập trung đi sâunghiên cứu những vấn đề xoay quanh TNXH, đặc biệt quan tâm tới nguyên nhândẫn đến TNXH, thực trạng TNXH ở Việt Nam hiện nay, những tác hại về mọi mặtcủa TNXH đối với bản thân người mắc nói riêng và cả xã hội nói chung Trên cơ sở

đó, các tác giả đã đưa ra các giải pháp nhằm ngăn chặn phòng ngừa, hạn chế sự xâmnhập, phát sinh, phát triển các TNXH đối với xã hội Những nghiên cứu này đãđóng góp không nhỏ trong việc trang bị những hiểu biết, những kiến thức cơ bản vềTNXH, góp phần tuyên truyền giáo dục nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếuniên, học sinh phòng chống và đấu tranh chống TNXH; mặt khác đây cũng là những

lý luận giúp các cấp quản lý đưa ra những điều luật, những quy định nhằm phòng

chống TNXH, góp phần đảm bảo an ninh chính trị, sức khoẻ đạo đức và lối sốngcho nhân dân

Hiện nay TNXH đang len lỏi xuất hiện vào các lĩnh vực, các môi trường, cácđối tượng, của xã hội và giáo dục cũng không nằm ngoài thực trạng ấy Tuy nhiênđại đa số các công trình kể trên đi sâu nghiên cứu những vấn đề chung về TNXH,rất ít công trình dành riêng cho công tác phòng chống TNXH xâm nhập vào đờisống học đường, nhất là đề cập đến thực trạng TNXH và các biện pháp quản lý củahiệu trưởng các trường THCS nhằm giáo dục học sinh phòng ngừa các TNXH xâmnhập vào nhà trường Ninh Bình là một thành phố trẻ, là trung tâm chính trị, kinh tế,văn hoá của cả tỉnh, trong những năm gần đây bên cạnh cái được là tốc độ đô thịhoá nhanh thì thực trạng TNXH đang ở mức báo động Công tác quản lý HĐGDhọc sinh nhằm phòng chống TNXH xâm nhập vào các nhà trường của hiệu trưởngcác trường THCS ở thành phố Ninh Bình hiện nay còn gặp nhiều khó khăn, TNXH

có nguy cơ xâm nhập vào các trường ngày càng cao Một phần nguyên nhân củathực trạng trên là do đội ngũ CBQL trường THCS của thành phố Ninh Bình chưa có

cơ sở lý luận cũng như chưa đầu tư một cách đúng mức cho công tác này trong việcquản lý nhà trường Đề tài của tôi là sự tiếp nối những nghiên cứu và biện phápquản lý HĐGD học sinh của hiệu trưởng các trường THCS nhằm góp phần đưa ranhững biện pháp hữu hiệu nhất trong công tác phòng ngừa TNXH xâm nhập vàonhà trường của thành phố Ninh Bình; nếu không làm tốt công tác phòng ngừa, ngănchặn sớm TNXH xâm nhập vào nhà trường thì hậu hoạ sẽ khôn lường

1.2 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học

1.2.1 Quản lý

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý là một thuộc tính của xã hội ở mọi giai đoạn lịch sử Đây là một hoạtđộng có ý thức của con người nhằm đạt được những mục đích nhất định Ngay từbuổi sơ khai, sống bầy, đàn; quản lý đã có mầm mống xuất hiện trong lao động,trong cuộc đấu tranh sinh tồn của loài người Cho đến nay, hoạt động quản lý đãphát triển, tiến tới hoàn thiện và phát huy vai trò tích cực trong đời sống xã hội

Vậy quản lý là gì? Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý.

Theo quan niệm truyền thống, quản lý là quá trình tác động có ý thức củachủ thể vào một bộ máy (đối tượng quản lý) bằng cách vạch ra mục tiêu cho bộmáy, tìm kiếm các biện pháp tác động để bộ máy đạt tới mục tiêu đã xác định

Theo quan niệm hiện nay, quản lý là những hoạt động có phối hợp nhằmđịnh hướng và kiểm soát quá trình tiến tới mục tiêu

Theo góc độ chính trị - xã hội, "quản lý được hiểu là sự kết hợp giữa tri thứcvới lao động Vận hành sự kết hợp này cần có một cơ chế quản lý phù hợp Cơ chếđúng, hợp lý thì xã hội phát triển, ngược lại thì xã hội phát triển chậm hoặc rối ren"[35, tr.40]

Theo góc độ hành động, "quản lý được hiểu là chỉ huy, điều khiển, điềuhành" [35, tr 4] hay: "Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thểquản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra" [13, tr.12] Ngoài ra,một số quan niệm về quản lý của các tác giả và tài liệu dưới đây được nhiều ngườichấp nhận:

Theo Đại học bách khoa toàn thư Liên Xô, 1977: "Quản lý là chức năng của

hệ thống có tổ chức với những bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật, kỹ thuật) nóbảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện nhữngchương trình, mục đích hoạt động" [17, tr.8]

Theo Từ điển Việt Nam thông dụng (NXB GD, 1998): Quản lý là tổ chức,điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan

Theo Harold Koontz "Quản lý là hoạt động thiết yếu đảm bảo sự nỗ lực củacác cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức" [16, tr.31]

Với tác giả Trần Kiểm thì cho rằng "Quản lý là nhằm phối hợp nỗ lực củanhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xãhội", "Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy,kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức mộtcách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với mục đích cao nhất" [17, tr.8]

Theo Nguyễn Bá Sơn: "Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể nhữngcon người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình hoạt động"[17, tr.8].

Theo Trần Quốc Thành: "Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản

lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động củacon người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luậtkhách quan" [25, tr.1]

Tìm hiểu các định nghĩa trên, ta thấy có một số ý đồng nhất:

- Về đối tượng: Trong quản lý có hai đối tượng là chủ thể quản lý và đốitượng bị quản lý trong một tổ chức, đơn vị hay nhóm xã hội

- Về mục đích: Quản lý bao giờ cũng nhằm để đạt được một kết quả, mộtmục tiêu nhất định

- Về phương thức: Quản lý là một quá trình điều khiển, phối hợp, tác độnggiữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu

- Về điều kiện quản lý: Tiến hành trong một hoàn cảnh, thời gian, với cácnguồn lực trong và ngoài tổ chức

Từ những định nghĩa trên, ta có thể hiểu: Quản lý là sự điều khiển, phối hợp,

tác động của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý trong quá trình hoạt động (laođộng, học tập, nghiên cứu, ứng dụng ) của một tổ chức, một đơn vị với các điềukiện nhất định (không gian, thời gian, nguồn lực ) nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra Quá trình tác động này có thể khái quát theo sơ đồ sau:

Mục tiêu quản lý

Chủ thể quản lý

Đối tượng bị quản lý

MÔI TRƯỜNG QUẢN LÝ

1.2.1.2 Vai trò và chức năng của quản lý

• Vai trò của quản lý

Quản lý là nhân tố cơ bản quyết định sự tồn tại, phát triển hay trì trệ hoặcdiệt vong của một tổ chức Mỗi một tổ chức là sự kết hợp của nhiều người có cùngnhững mục tiêu chung Tổ chức chỉ có thể tồn tại và phát triển tốt khi nó được tiếnhành các hoạt động của mình phù hợp với các yêu cầu của các quy luật có liênquan đến sự tồn tại và hoạt động của tổ chức Điều này là biểu hiện của sự quản lýthành công

Quản lý đúng đắn sẽ giúp cho các tổ chức hạn chế được các nhược điểm củamình, liên kết gắn bó mọi người trong tổ chức, tạo ra niềm tin, sức mạnh và truyềnthống; tận dụng mọi cơ hội và sức mạnh tổng hợp của tổ chức bên ngoài

Ngày nay quản lý được coi là một trong năm nhân tố cho phát triển kinh tế

xã hội Đó là: vốn, nguồn lực lao động, khoa học kỹ thuật, tài nguyên và quản lý,trong đó quản lý có vai trò quan trọng, có tính quyết định cho sự thành công

• Chức năng của quản lý

Quản lý là một hệ thống mở mà bản chất của nó là sự phối hợp các nỗ lựccủa con người thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý

Chức năng của quản lý là một hệ thống được quy định một cách khách quanbởi sự phân công và hợp tác lao động của đối tượng quản lý và sự phân công của

lao động quản lý Chức năng quản lý có thể coi là những: "nhiệm vụ lớn" có tính

nghề nghiệp mà các nhà quản lý của bất cứ ngành nào cũng thực hiện trong quátrình quản lý

Các nhà nghiên cứu cho rằng quản lý có bốn chức năng cơ bản là bốn khâu

có liên quan mật thiết với nhau, bao gồm: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo thực hiện

và kiểm tra.

- Chức năng kế hoạch hoá

Đây là giai đoạn đầu tiên và quan trọng trong bất kỳ chu trình quản lý nào

Kế hoạch hoá là xác định các mục tiêu và phương pháp tốt nhất để đạt được cácmục tiêu đó

Việc xây dựng kế hoạch phải đảm bảo các nguyên tắc:

Tổ chức trong quản lý bao gồm 4 nội dung cơ bản:

+ Xây dựng cơ cấu tổ chức hay bộ máy tổ chức trong đơn vị quản lý

+ Xây dựng các cơ chế vận hành bộ máy

- Chức năng chỉ đạo

Là phương thức tác động của chủ thể quản lý nhằm điều hành tổ chức nhânlực đã có của tổ chức, của đơn vị, vận hành theo đúng kế hoạch để thực hiện mụctiêu quản lý Chỉ đạo, lãnh đạo chính là nhìn cho rõ những việc phải làm Vấn đềquan trọng của chỉ đạo là phải tạo ra động cơ thúc đẩy con người hoạt động theomục tiêu tổ chức

- Chức năng kiểm tra

Là những hoạt động của chủ thể quản lý tác động lên khách thể quản lýnhằm đánh giá và xử lý các kết quả vận hành của tổ chức Kiểm tra là quá trình xác

định kết quả đạt được trên thực tế, đối chiếu với các tiêu chuẩn đã xây dựng, thu cácthông tin phản hồi, phát hiện những sai lệch và đề ra chương trình khắc phục các sailệch, nhằm thực hiện các mục tiêu của kế hoạch đã đề ra.

Như vậy, trong một chu trình quản lý được thực hiện liên tiếp và đan xen,phối hợp, bổ sung cho nhau một cách lôgic trong đó từng chức năng vừa là mụcđích vừa có vai trò là phương tiện để thực hiện Muốn kế hoạch hoá, phải sử dụngchỉ đạo, tổ chức và kiểm tra thật tốt Có như vậy thông tin mới chính xác, kế hoạch

đề ra mới khả thi, mới có khả năng đạt được mục tiêu quản lý Ngược lại, trong chỉđạo hoạt động của bộ máy quản lý không thể thiếu tính kế hoạch, tổ chức và kiểmtra thường xuyên

1.2.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là một bộ phận quan trọng của quản lý xã hội Theo nghĩarộng quản lý giáo dục là quản lý mọi hoạt động giáo dục trong xã hội Quá trình đóbao gồm các hoạt động giáo dục hoặc có tính giáo dục của bộ máy nhà nước, củacác tổ chức xã hội, của hệ thống giáo dục quốc dân, của gia đình Theo nghĩa hẹpthì quản lý giáo dục là những tác động có mục đích, có hệ thống, có khoa học, có ýthức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý là quá trình dạy và học diễn ra ở các

cơ sở giáo dục Về khái niệm quản lý giáo dục thì các nhà quản lý giáo dục đã cócác quan niệm như sau:

Nhà nghiên cứu giáo dục M.I.Konzacov định nghĩa như sau: "Quản lý giáodục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có hướng đích của chủ thểquản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống nhằm mục đíchđảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụngnhững quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em"[19, tr.10]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang định nghĩa: "Quản lý giáo dục là hệ thốngnhững tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằmlàm cho hệ thống vận hành theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiệncác tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá

trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạngthái mới về chất" [23, tr.35].

Những khái niệm trên tuy có những điểm khác nhau, nhưng vẫn có thể tìm

ra những điểm đồng nhất QLGD theo cách định nghĩa nào cũng đều hướng tới mụctiêu giáo dục QLGD theo nghĩa rộng (vĩ mô) là quản lý mọi hoạt động liên quanđến giáo dục trong xã hội bao gồm HĐGD của bộ máy nhà nước, của các tổ chức xãhội, của hệ thống giáo dục quốc dân, của gia đình QLGD theo nghĩa hẹp (vi mô) lànhững tác động có mục đích, có hệ thống, có khoa học, có ý thức của chủ thể quản

lý lên đối tượng quản lý nhằm đưa HĐGD của nhà trường đạt hiệu quả cao nhất

1.2.3 Quản lý nhà trường

Trường học là một cơ sở, một tổ chức giáo dục, nơi cụ thể hoá đường lối, tưtưởng, chính sách, mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục Do đó nhà trườngthực sự cần được quản lý, chỉ đạo Vậy quản lý nhà trường là gì? Có rất nhiều kháiniệm về quản lý nhà trường

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý nhà trường là quản lý hệ thống

xã hội chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch vàhướng đích của chủ thể quản lý lên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảmbảo sự vận hành tối ưu xã hội - kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học vàgiáo dục thế hệ đang lớn lên" [23, tr.94]

Quản lý nhà trường là quản lý toàn diện mọi hoạt động, mọi nguồn lực củanhà nước (nhân lực, vật lực, tài lực), trong đó, quản lý hoạt động dạy học trong nhàtrường là hoạt động cơ bản Do vậy, tác giả Konzacov định nghĩa: “Quản lý nhàtrường là quản lý hoạt động dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạngthái này sang trạng thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục” [19, tr.34]

Tác giả Phạm Minh Hạc định nghĩa: “Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục

là tổ chức hoạt động dạy học Có tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện đượccác tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lýđược giáo dục, tức là cụ thể hoá đường lối giáo dục của Đảng và biến đổi đường lối

đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước” [18, tr.12]

Từ những định nghĩa trên ta có thể khái quát một cách chung nhất, quản lýnhà trường là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đối vớicác nguồn lực trong và ngoài nhà trường (nhân lực, vật lực, tài lực) nhằm thúc đẩytất cả các hoạt động của nhà trường theo nguyên lý giáo dục, tiến tới đạt mục tiêu

mà trọng tâm là đưa hoạt động dạy và học tiến lên một trạng thái mới về chất

1.2.4 Quản lý trường THCS

1.2.4.1 Vị trí, vai trò của bậc THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân

Tại điều 4, Luật giáo dục (2005) quy định: Các cấp học và trình độ đào tạocủa Hệ thống giáo dục quốc dân gồm: giáo dục mầm non có nhà trẻ và mẫu giáo;giáo dục phổ thông có tiểu học, THCS, THPT; giáo dục nghề nghiệp có trung cấpchuyên nghiệp và dạy nghề; giáo dục đại học và sau đại học đào tạo trình độ caođẳng, đại học, thạc sĩ, tiến sĩ [34, tr.63]

Như vậy, giáo dục THCS là cấp học nằm trong bậc GD phổ thông Điều 26,mục b (Luật giáo dục 2005) cũng quy định: “Giáo dục THCS được thực hiện trongbốn năm học, từ lớp sáu đến lớp chín Học sinh vào học lớp sáu phải hoàn thànhchương trình tiểu học, có tuổi là mười một tuổi” [34, tr.74]

Vị trí của trường THCS được xác định trong Điều lệ trường trung học nhưsau: "Trường THCS là cơ sở giáo dục của bậc trung học, bậc học nối tiếp bậc tiểuhọc của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông Trườngtrung học có tư cách pháp nhân và con dấu riêng" [3, tr.5]

Có thể nói, THCS là một cấp học quan trọng trong Hệ thống giáo dục quốcdân Đây là bậc học nối tiếp chương trình giáo dục tiểu học và là bước chuẩn bị đểhọc sinh có thể tiếp tục học lên trung học phổ thông hoặc học các trường nghề, hay

đi vào đời sống lao động

1.2.4.2 Nhiệm vụ của trường THCS

Theo điều lệ trường phổ thông, trường THCS có những nhiệm vụ và quyềnhạn như sau:

1 Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục khác theo chương trìnhgiáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành;

2 Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện kếhoạch phổ cập giáo dục THCS trong phạm vi cộng đồng theo quy định của nhà nước;

3 Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh;

4 Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo quyđịnh của pháp luật;

5 Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thựchiện các hoạt động giáo dục;

6 Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia vào các hoạt động xãhội trong phạm vi cộng đồng;

7 Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật[3, tr.6]

1.2.4.3 Mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục THCS

• Mục tiêu: Điều 28, Luật giáo dục năm 2005 quy định: “Giáo dục THCS

nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả giáo dục tiểu học; có họcvấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướngnghiệp để tiếp tục học ở THPT, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống laođộng" [34, tr.75]

• Nội dung: Điều 28, Luật giáo dục 2005 quy định: "Giáo dục THCS phảicủng cố, phát triển những nội dung đã học ở tiểu học, bảo đảm cho học sinh cónhững hiểu biết phổ thông cơ bản về tiếng Việt, Toán, lịch sử dân tộc, kiến thứckhác về khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cầnthiết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp" [34, tr.76]

• Phương pháp: Luật giáo dục 2005, Điều 28 quy định: "Phương pháp giáodục phổ thông phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học,khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn;tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh" [34, tr.77]

1.2.4.4 Người hiệu trưởng THCS

Ở trường THCS, Hiệu trưởng là chủ thể quản lý Hiệu trưởng là người phụtrách cao nhất, chịu trách nhiệm trước nhà nước, trước nhân dân và trước cấp trên

trực tiếp về mọi hoạt động giáo dục của nhà trường Luật giáo dục năm 2005 quyđịnh trách nhiệm của người hiệu trưởng tại Điều 54 như sau: "Hiệu trưởng là ngườichịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước cóthẩm quyền bổ nhiệm, công nhận" [34, tr.99].

Các điều lệ nhà trường đều có phần ghi trách nhiệm của người hiệu trưởng.Trong Điều lệ trường trung học, được ban hành theo Quyết định số 23/2000 QĐ-BGD&ĐT ngày 17/11/2000, tại Điều 17 khoản 1 ghi:

"Hiệu trưởng có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

a Tổ chức bộ máy nhà trường;

b Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học;

c Quản lý giáo viên, nhân viên, học sinh; quản lý chuyên môn; phân côngcông tác, kiểm tra đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, nhân viên;

d Quản lý và tổ chức giáo dục học sinh;

đ Quản lý hành chính, tài chính, tài sản của nhà trường;

e Thực hiện chế độ chính sách của nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, họcsinh; tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường;

g Được học các lớp chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ hiện hành"[3, tr.13]

Trong nhà trường, Hiệu trưởng là người tiên phong, đóng vai trò quan trọngtrong việc thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Đặc biệt, hiện nay trong tràolưu đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp quản lý và dân chủ hoá nhà trườngnhằm phát huy cao độ tính tích cực của đội ngũ GV thì vai trò của người hiệutrưởng càng nổi bật hơn bao giờ hết

Ngày nay, khi thế giới đang trong xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế, khuvực, khoa học - công nghệ - thông tin phát triển GD được xem là quốc sách hàngđầu trong phát triển kinh tế - xã hội thì người Hiệu trưởng nói chung, Hiệu trưởngtrường THCS nói riêng phải có những năng lực, phẩm chất chủ yếu sau nhằm đápứng những yêu cầu mới của xã hội:

- Là GV giỏi, nhà sư phạm mẫu mực, tiêu biểu, có tâm hồn, giỏi tổ chứctrong hoạt động thực tiễn, QLGD, quản lý hành chính nhà nước ở trường học

- Là người có khả năng lao động sáng tạo, ham mê nghiên cứu khoa học, đặcbiệt là khoa học giáo dục, luôn tìm tòi, cải tiến phương pháp giáo dục, giảng dạy vàquản lý nhà trường.

- Là nhà hoạt động xã hội giàu kinh nghiệm, biết động viên, thu hút quầnchúng và các tổ chức, ban ngành tham gia vào sự nghiệp GD

- Là người am hiểu pháp luật và đường lối giáo dục của nhà nước, có nhãnquan giáo dục để vận dụng đúng đắn vào thực tiễn giáo dục chung

- Là người có ý thức không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ, nghiệp vụquản lý giáo dục

Nói một cách khái quát, người Hiệu trưởng trong thời đại ngày nay phải hội

tụ ba điểm cần và có là: "Tâm, Tầm, Tài"

1.3 Tệ nạn xã hội và tác động của TNXH đối với sự phát triển nhân cách học sinh THCS

Xem xét khái niệm trên, ta thấy, hành vi thuộc tệ nạn xã hội có những đặcđiểm cơ bản sau:

- Hành vi sai lệch theo hướng tiêu cực so với những chuẩn mực xã hội về luậtpháp, đạo đức, lối sống, phong tục, tập quán đang được xã hội tôn trọng và tuân theo

- Hành vi sai lệch có tính phổ biến, lặp lại nhiều lần, không phải là một hiệntượng đơn lẻ, cá biệt, có xu hướng phát triển, lây lan nhanh chóng trong xã hội

- Hành vi sai lệch thường có nhiều chủ thể, nhiều đối tượng tham gia ở cáclĩnh vực của đời sống (kinh doanh, dịch vụ, văn hoá, giáo dục…).

- Hành vi thuộc tệ nạn xã hội gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng

và tác động xấu đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị, tư tưởngtình cảm, lối sống, đạo đức, an ninh trật tự, an toàn xã hội )

Như vậy, có thể khẳng định TNXH là một vấn đề nóng bỏng của xã hội, gâynhững thiệt hại không nhỏ tới mọi mặt cuộc sống Điều này đòi hỏi mọi cấp, mọingành cùng ra tay đấu tranh, ngăn chặn góp phần thúc đẩy sự ổn định và phát triểncủa cả xã hội

1.3.2 Tệ nạn xã hội trong nhà trường

Tệ nạn xã hội trong nhà trường là những hành vi vi phạm pháp luật, nhữnghành vi sai lệch so với những chuẩn mực xã hội xảy ra trong trường học Ngày nay,khi công nghệ thông tin có bước phát triển như vũ bão, nền kinh tế thị trường pháttriển mạnh kéo theo nhiều tệ nạn xã hội, các tệ nạn này đang có nguy cơ xâm nhậpngày càng nhiều vào các nhà trường gây tâm lý lo lắng cho các nhà quản lý, đội ngũ

GV, các bậc phụ huynh đặc biệt ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển nhân cáchcủa các em học sinh Có thể kể đến những tệ nạn tiêu biểu như: nghiện ma tuý, chơiđiện tử, hút thuốc lá, bạo lực học đường (đánh nhau), cờ bạc, trộm cắp, quan hệ nam

Tại điều 2 Luật phòng chống ma tuý được Quốc hội khoá X kỳ họp thứ 8nước ta thông qua ngày 9 tháng 2 năm 2000 quy định:

1 Chất ma tuý là chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong cácdanh mục do Chính phủ ban hành.

2 Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạngnghiện đối với người sử dụng

3 Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu

sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sử dụng" [22, tr.5]

Theo tác giả Nguyễn Vũ Trung thì: "Ma tuý là một số chất tự nhiên hoặcchất tổng hợp (hoá học), khi đưa vào cơ thể người dưới bất cứ hình thức nào sẽ gây

ức chế hoặc kích thích mạnh hệ thần kinh, làm giảm đau hoặc có thể gây ảo giác"[26, tr.10]

Từ những định nghĩa trên ta có thể tóm lược như sau: Ma tuý là các chất tựnhiên hoặc nhân tạo khi đưa vào cơ thể người, nó tác dụng và làm thay đổi sứckhoẻ, trạng thái, ý thức, tâm sinh lý đối với người sử dụng Nếu lạm dụng việc sửdụng ma tuý sẽ làm cho người đó lệ thuộc và gây ra những tổn hại đối với người sửdụng và cộng đồng

• Tác hại của ma tuý

Khi nghiện ma tuý, người nghiện sẽ gây ra hiểm hoạ cho bản thân, gia đình

và xã hội về nhiều mặt (kinh tế, chính trị, văn hoá, đạo đức, giống nòi )

Tại diễn đàn của Liên hợp quốc, ông Boutros Gali - nguyên Tổng thư kýLiên hiệp quốc đã đánh giá tác hại của ma tuý đối với loài người như sau: "Trongnhững năm gần đây, tình trạng nghiện ma tuý đã trở thành hiểm hoạ lớn của toànnhân loại Không một quốc gia, dân tộc nào thoát ra ngoài vòng xoáy khủng khiếpcủa nó để tránh khỏi những hậu quả do nghiện hút và buôn lậu ma tuý gây ra Matuý đang làm gia tăng tội phạm, bạo lực, tham nhũng, vắt cạn kiệt nhân lực, tàichính, huỷ diệt những tiềm năng quý báu khác mà lẽ ra phải được huy động choviệc phát triển kinh tế, xã hội, đem lại ấm no, hạnh phúc cho mọi người Ma tuý làmsuy thoái nhân cách, phẩm giá, tàn phá cuộc sống yên vui gia đình, gây xói mòn đạo

lý, kinh tế, xã hội Nghiêm trọng hơn, ma tuý còn là tác nhân chủ yếu thúc đẩy cănbệnh thế kỉ HIV/AIDS phát triển" [12, tr.3]

Theo từ điển Bách khoa Công an nhân dân: "Mại dâm là làm thoả mãn nhucầu tình dục của người khác để lấy tiền hoặc lợi ích vật chất khác" [28, tr.408].

Tại Điều 3 chương I Pháp lệnh phòng chống mại dâm của nước ta đã giảithích rõ: "Mại dâm là hành vi mua dâm, bán dâm"

Từ những định nghĩa trên, ta thấy, mại dâm có những đặc trưng cơ bản kháiquát như sau:

- Là những hành vi có sự thoả thuận giữa người mua dâm và người bán dâmnhằm thực hiện quan hệ tình dục thông qua việc giao hợp hoặc các hình thức làmtình khác

- Là quan hệ tình dục có tính chất mua dâm và bán dâm trên cơ sở một giá trịvật chất nhất định bằng tiền hoặc hiện vật

- Quan hệ tình dục này được thực hiện ngoài phạm vi tình yêu chân chính vàhôn nhân gia đình

Các đối tượng tham gia mại dâm gồm: người bán dâm, người mua dâm,người chứa mại dâm và người môi giới mại dâm

Trong giai đoạn hiện nay, mại dâm đang có xu hướng phát triển mạnh, mangtính chất xuyên quốc gia, nhiều đường dây mua - bán dâm không chỉ hoạt độngtrong nước mà đã vươn sang các quốc gia trong khu vực và trên thế giới và tínhchất cũng hỗn tạp hơn không chỉ đơn thuần là mại dâm nam nữ mà còn cả mạidâm đồng tính

• Tác hại của mại dâm

Mại dâm làm suy thoái đạo đức, nhân cách người tham gia, phá vỡ hạnhphúc gia đình, lây truyền các căn bệnh nguy hiểm, đặc biệt là HIV/AIDS, băng hoạiđạo đức xã hội và cũng là nguyên nhân phát sinh, phát triển các loại tội phạm: thamnhũng, cờ bạc, giải trí độc hại

Tại điều 10 của Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam quy định những biệnpháp cấp bách bài trừ một số TNXH nghiêm trọng đã chỉ ra các hành vi đánh bạcbao gồm:

1 Đánh bạc dưới mọi hình thức: sóc đĩa, tá lả, tổ tôm, tú lơ khơ, ba cây, tứsắc, đỏ đen, cờ thế và các hình thức khác

2 Đánh bạc bằng máy, trò chơi điện tử, bóng tay, bi da hoặc dùng các hìnhthức, phương tiện khác

3 Tham gia cá cược ăn tiền trong các môn thể thao vui chơi, giải trí như (đuangựa, chọi gà, bóng đá và mọi hình thức cá cược ăn tiền khác)

4 Mua bán đề, ô số đề [8, tr.44]

Tác hại của tệ nạn cờ bạc: Người chơi cờ bạc dễ giảm sút sức khoẻ do thức

thâu đêm, suốt sáng, lười lao động, kinh tế gia đình, bản thân khánh kiệt, vỡ hạnhphúc, nảy sinh nhiều tệ nạn khác

• Số đề

Theo từ điển Tiếng Việt 1992, số đề là: "Lối chơi đề, dựa vào việc đoán

trước những con số nào đó" [32, tr.851]

Theo từ điển Tiếng Việt, NXB khoa học xã hội, 1994: "Số đề là một kiểuđánh bạc mới".

Lối chơi đề là dựa vào việc đoán trước các con số nào đó rồi dựa vào 2 chữ

số cuối kết quả giải đặc biệt của sổ số kiến thiết nhà nước để ăn thua tỷ lệ 1 ăn 70.Ngày nay, số đề còn được chơi với nhiều cách khác nhau

Tác hại của số đề: Chơi đề thường dẫn đến sự ham mê mù quáng, người chơiluôn trong tình trạng luẩn quẩn: được ham chơi, thua ham gỡ Điều này khiến ngườichơi sinh ra thói lười lao động Do ham chơi quá đà, nhiều người đã gây ra cảnh nhàtan cửa nát, kinh tế suy sụp, vợ chồng con cái ly tán

• Trò chơi điện tử

Một nhà tâm lý học người Mỹ đã đưa ra định nghĩa: "Trò chơi điện tử là tròchơi mà hành động trong đó cần công nghệ thông tin điều khiển" Hiểu một cáchđơn giản, trò chơi điện tử là những trò chơi được chơi trên thiết bị điện tử, thườnggọi là "game" Ngày nay, trò chơi điện tử được đầu tư hết sức phong phú, đa dạng.Một loại trò chơi điện tử thật sự tạo nên một cơn "địa chấn" trong giới học sinh mà

ta không thể không nói đến là "game online" (trò chơi trực tuyến) bởi hình ảnh đồhoạ 3D sắc nét, người chơi có thể trực tiếp thi thố tài năng với nhau thông qua điềukhiển các nhân vật ảo, vừa chơi game, vừa chát, có thể chuyển nhượng các món đồtrong game (đồ ảo) Chính bởi tính đa dạng của trò chơi điện tử mà nó lôi cuốn, hấpdẫn mọi lứa tuổi, đặc biệt là thanh niên, học sinh

Game và chơi game, truy cập Internet không xấu nhưng việc nhiều ngườiđang lạm dụng một cách quá mức tính giải trí của nó lại gây lên những tác hại màngười chơi, đặc biệt là lứa tuổi học sinh không ngờ tới:

- Tốn thời gian: Để tiêu diệt một quái vật hay vượt qua một cửa ải trong tròchơi, người chơi đã mất một đến vài tiếng đồng hồ nên nhiều học sinh bỏ học, trốntiết, thậm chí bỏ nhà, quên cả ăn, ngủ, sao nhãng học hành

- Tốn tiền bạc: Với giá trung bình là 2.500đ/1giờ, nếu một ngày chơi 5 tiếngthì một năm sẽ tiêu hết khoảng 4.500.000đ nghĩa là một tháng cũng mất xấp xỉ400.000đ

- Ảnh hưởng tới sức khoẻ và trí óc: Chơi game liên tục khiến đầu óc mệtmỏi, bỏ ăn, quên ngủ khiến cơ thể rã rời, đờ đẫn Đã có không ít trường hợp vì quá

mê game mà đột qụy hay suy sụp sức khoẻ hết sức nguy kịch

- Chơi game ảnh hưởng tới nhân cách con người và các mối quan hệ xã hội:Nội dung các game bạo lực là cảnh các nhân vật tàn sát, tiêu diệt đồng loại, kíchđộng hận thù Mới đây nhất ngày 17/5/2010 "Sát thủ" Nguyễn Đức Nghĩa sinh viêntrường Đại học Ngoại Thương Hà Nội quê ở Kiến An - Hải Phòng đã giết hại bạngái một cách dã man: chặt đầu và 10 ngón tay Khi được cảnh sát hỏi vì sao lại giếtbạn dã man thế Hắn trả lời là học trên phim và game online Đó là bằng chứng vềảnh hưởng của chơi game

Như vậy, có thể nói rằng trò chơi điện tử, Internet, công nghệ thông tin hiệnđại của nhân loại đã bị biến tướng trở thành một tệ nạn xã hội trong học sinh, đẩynhiều em học sinh, sinh viên vào con đường tội lỗi, thất học

• Trộm cắp: Là hành động lấy của cải vật chất của người khác hoặc của công

một cách lén lút khi vắng người Đây là một tệ nạn có từ xa xưa, ở khắp nơi trên thếgiới với những kẻ lười biếng, không chịu lao động nhưng lại muốn sống sungsướng, giàu có nhanh chóng Trộm cắp là bạn đồng hành của ma tuý, cờ bạc, số đề,trò chơi điện tử

1.3.4 Tác động của TNXH đối với sự phát triển nhân cách học sinh THCS

1.3.4.1 Một vài đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THCS

Lứa tuổi học sinh THCS bao gồm các em có độ tuổi từ 11, 12 đến 14, 15tuổi Đó là những em HS đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 ở các trường THCS Lứatuổi này còn gọi là lứa tuổi thiếu niên và nó có một vị trí đặc biệt trong thời kỳ pháttriển của trẻ em Vị trí đặc biệt này được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau:

"thời kỳ quá độ", "tuổi khó bảo", "tuổi khủng hoảng", "tuổi bất trị" Tuổi thiếu niên

có những đặc điểm cơ bản về tâm sinh lý như sau:

• Về mặt sinh lý: Sự phát triển cơ thể có bước nhảy vọt và mất cân đối, hệ

xương phát triển nhanh hơn hệ cơ, dung lượng tim tăng lên, bộ máy sinh dục đangtrưởng thành, hoạt động thần kinh cấp cao có những đặc điểm riêng biệt Tất cả

những biến đổi đó gây cho thanh thiếu niên sự tò mò, quan tâm, ý thức về bản thân,cảm giác mình đang trở thành người lớn "Sự thay đổi về thể chất của lứa tuổi họcsinh THCS đã làm cho các em có những đặc điểm nhân cách khác với các em ở lứatuổi trước Lứa tuổi này là lứa tuổi có nghị lực dồi dào, có tính tích cực cao, cónhiều dự định lớn lao" [14, tr.26].

• Về tâm lý: Ở giai đoạn này, các em có những thay đổi về nhận thức, tình

cảm cũng như về nhu cầu:

- Nhận thức: Lứa tuổi này, tư duy trừu tượng của các em đã phát triển, các

em thích học hỏi, tìm tòi, khám phá những điều mới lạ, đặc biệt rất thích được thửnghiệm, "làm thử", "sống thử", cho nên các em sẵn sàng thử nhiều thứ như: bia,rượu, thuốc lá Đây là một điều bất lợi vì các em chưa đủ sức để phân biệt đâu làcái tốt, đâu là cái xấu; do vậy, các em rất dễ bị tiêm nhiễm các thói hư tật xấu, trong

đó có tệ nạn xã hội

- Về tình cảm: Đặc điểm tình cảm nổi bật ở lứa tuổi này là bồng bột, dễ bịkích động Các em nữ thường rất nhạy cảm, dễ xúc động, muốn tỏ mình dịu dàngđầy nữ tính Các em nam thường bốc đồng, luôn muốn tỏ ra mình là người anhhùng Chính vì đặc điểm này mà các em nam dễ dàng học đòi những điều xấu(nhưng lại không nhận thức được là xấu) như: đánh nhau, uống rượu bia, hút thuốc,đua xe ; để chứng tỏ bản lĩnh đàn ông và thu hút sự quan tâm của các bạn khácgiới Quan hệ tình cảm giữa các em trai và các em gái ở lứa tuổi này có sự thay đổi

cơ bản so với lứa tuổi trước Các em bắt đầu quan tâm lẫn nhau, ưa thích nhau.Những rung cảm này làm cho các em ngộ nhận là tình yêu và khi lý trí chưa đủ sức

để làm chủ những cảm xúc mới mẻ này, các em có thể có những hành động, hành vi

đi quá trong quan hệ với bạn khác giới

- Nhu cầu: Lứa tuổi học sinh THCS luôn có nhu cầu mở rộng quan hệ vớingười lớn và mong muốn người lớn quan hệ, quan tâm đến mình một cách bìnhthường như người lớn Trong giao tiếp các em chịu ảnh hưởng của nhau, có sự thâmnhập vào mọi mặt cuộc sống của con người, cùng nhau hợp tác hành động Thôngqua giao tiếp các em nhận được người khác và bản thân mình, học hỏi, bổ sung lẫn

nhau, làm phong phú thêm những bản chất tốt đẹp Tuy nhiên, cũng qua giao tiếp,quan hệ bạn bè các em dễ học tập tính xấu của bạn, hành động nông nổi thiếu suy nghĩdẫn tới những hậu quả khôn lường.

Những hạn chế trong tình bạn, đặc biệt là tình bạn khác giới của các em đòihỏi nhà GD kịp thời nắm bắt, uốn nắn giúp các em có tình cảm trong sáng, lànhmạnh, biến thành động lực giúp các em hoàn thiện bản thân, cùng giúp nhau tronghọc tập và tu dưỡng đạo đức

1.3.4.2 Tác động của tệ nạn xã hội đối với học sinh THCS

Tệ nạn xã hội ảnh hưởng xấu đến mọi mặt đối với học sinh THCS:

• Đối với thể chất:

- Nếu sử dụng ma tuý, HS sẽ bỏ học, trốn tiết, học tập sa sút, xa lánh bạn bè,lười biếng, kém ăn, ngủ nhiều, ngại tham gia hoạt động tập thể dẫn tới sức khoẻgiảm sút nhanh chóng, cơ thể kém phát triển so với sức phát triển của lứa tuổi, dễmắc các loại bệnh nguy hiểm do ma tuý gây ra

- Mại dâm ảnh hưởng tới sức khoẻ con người, thường thể hiện ở ba nhómbệnh: HIV/AIDS, bệnh lây qua đường tình dục, các bệnh về tâm thần Học sinhTHCS là lứa tuổi dậy thì, tò mò nên dễ bị lôi kéo, bị lợi dụng, xâm hại tình dục, dẫndắt vào con đường mại dâm Do thiếu những kiến thức về sức khoẻ sinh sản vịthành niên, không biết phòng tránh nên dễ bị mắc các bệnh lây qua đường tình dục,đặc biệt là các em nữ dễ dẫn tới mang thai, sẩy thai, nạo hút Theo thống kê gầnđây nước ta là nước có tỷ lệ nạo phá thai ở lứa tuổi vị thành niên cao nhất thế giới Điều này sẽ làm cho sức khoẻ các em ảnh hưởng lớn, thậm chí gây ra những hậuquả đáng tiếc sau này như vô sinh hoặc mắc các bệnh nguy hiểm như HIV/AIDS,ảnh hưởng tới tương lai, giống nòi, dân tộc

- Cờ bạc, số đề, trò chơi điện tử Các tệ nạn này khiến người chơi phải suynghĩ, tính toán, chờ đợi mất ăn, mất ngủ, lo lắng, hồi hộp, sức khoẻ giảm sút, trí tuệkém phát triển, đặc biệt với học sinh THCS thể chất các em sẽ không phát triển bìnhthường do ăn uống, sinh hoạt không đúng mực, trí tuệ các em sẽ không vận động doviệc các em chỉ quanh quẩn với ý nghĩ về con bài, số đề, điện tử Nếu thua, người

chơi càng cay cú, tính toán để gỡ Nỗi lo đó càng lớn làm cho người chơi bị ảnhhưởng tới nhiều căn bệnh nguy hiểm như tim mạch, gan, rối loạn thần kinh

• Đối với nhân cách

- Nhân cách là gì? Theo tâm lý học, nhân cách là một phạm trù xã hội đượchình thành trong những điều kiện nhất định của lịch sử xã hội Theo từ điển TiếngViệt, nhà xuất bản khoa học – xã hội Hà Nội thì "Nhân cách là tư cách và phẩm chấtcủa con người" Các nhà tâm lý học Việt Nam định nghĩa: “Nhân cách là tổ hợpnhững đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trịcủa con người” [31, tr.78] Theo Phạm Viết Vượng: “Nhân cách là bộ mặt tâm lýcủa một cá nhân với tổ hợp những phẩm chất phù hợp với những giá trị và chuẩnmực xã hội, được xã hội thừa nhận” [35, tr.31]

Các quan điểm trên mặc dù có khác nhau nhưng có sự thống nhất khi xemxét nhân cách, đó là:

+ Những phẩm chất và năng lực có giá trị đối với cá nhân và xã hội đượchình thành và phát triển bằng hai con đường chủ yếu là hoạt động và giao lưu

+ Mỗi cá nhân có một nhân cách riêng bao gồm hai mặt: mặt tự nhiên và mặt

xã hội, trong đó, mặt xã hội có ý nghĩa quan trọng đặc biệt, thể hiện đặc thù về nhâncách của mỗi con người

+ Nhân cách là tổng hợp những phẩm chất, năng lực không thành bất biếncủa cá nhân mà nó thường xuyên vận động, biến đổi theo chuẩn mực, giá trị xã hội

Vì vậy, mọi cá nhân không chỉ phải thường xuyên giữ gìn, bảo vệ mà còn phải rènluyện, bồi dưỡng để nhân cách ngày càng hoàn thiện hơn

Như vậy, nhân cách được hình thành trong quá trình con người tiếp xúc vàchiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội và biến những kinh nghiệm xã hội đó thànhvốn sống và kinh nghiệm của bản thân Điều đó cũng có nghĩa nhân cách là tổ hợpcác thuộc tính năng lực và phẩm chất nói lên sức mạnh bản chất con người

Học sinh THCS trong quá trình hoạt động, giao lưu, tiếp xúc với các TNXH

mà không có những thông tin đầy đủ và những hiểu biết về tác hại các TNXH sẽ dễdàng bị tác động ảnh hưởng xấu đến việc hình thành, phát triển nhân cách các em

- Tác hại của TNXH đối với nhân cách:

+ Tác hại của ma tuý: Với học sinh THCS thì nguy cơ bị ma tuý lôi kéo rất

cao vì kẻ xấu thường lợi dụng đặc điểm tâm sinh lý thích mới lạ, tò mò, muốn làmngười lớn, dễ bị kích động của các em Ma tuý tác động xấu dến việc rèn luyệnđạo đức, lối sống, sức khoẻ, tri thức của hàng vạn thanh thiếu niên, ảnh hưởng đếntương lai của chính các em

+ Tác hại của mại dâm: Mại dâm khiến các em lứa tuổi THCS xa rời học

tập, bị lôi kéo vào lối sống đua đòi, chơi bời, thích khám phá cái mới lạ, sinh hoạttình dục bừa bãi, thậm chí cho rằng quan hệ tình dục với nhiều người mới là taychơi Điều này không những làm mất đi tư cách đạo đức của một học sinh mà huỷhoại chính tương lai của các em

+ Tác hại của tệ nạn số đề, cờ bạc, trò chơi điện tử : Các tệ nạn này dễ làm

mất đi tính thật thà, trung thực, chăm chỉ, siêng năng mà thay vào đó là sự xuất hiệncủa nhiều thói hư tật xấu khác như: gian dối, lừa đảo, lười biếng, ăn cắp, gây gổđánh nhau Học sinh THCS khi tham gia các tệ nạn trên sẽ phát sinh những thóixấu như: lười học, bỏ học, không muốn tu dưỡng phấn đấu, không ước mơ hoài bão,

di ăn cắp, ăn trộm Đặc biệt, các trò chơi điện tử còn tiêm nhiễm các em lối sống,suy nghĩ, phong cách, hành động, cư xử theo kiểu bạo lực, tự do giống các ngườihùng trong các trò chơi điện tử

1.3.4.3 Nguyên nhân khiến học sinh THCS dễ mắc vào các TNXH

• Nguyên nhân chủ quan: Theo các điều tra nguyên nhân và thực trạng

TNXH học đường thì HS mắc phải các TNXH là do một số nguyên nhân sau:

- Sức học yếu, chán học, nhận thức chậm

- Đạo đức yếu, thường xuyên vi phạm các nội quy của trường, không nghelời cha mẹ, thầy cô, người thân

- Thiếu thông tin, hiểu biết, đặc biệt là thông tin về tác hại của TNXH

- Do bản thân còn non nớt, chưa làm chủ được bản thân, đặc điểm tâm lýthích tò mò, thích khám phá cái mới lạ nên dễ bị lôi kéo, dụ dỗ vào cuộc sống ănchơi, đua đòi và các tệ nạn xã hội

• Nguyên nhân khách quan:

- Mặt trái của nền kinh tế thị trường, tốc độ đô thị hoá nhanh kéo theo sựxuất hiện các thành phần xã hội cùng các tệ nạn xã hội

- Sự phát triển của KHCN đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệ thông tin vớicác phương tiện nghe nhìn hiện đại hàng ngày, hàng giờ tác động đến trẻ em.Những phim ảnh liên quan đến TNXH ảnh hưởng rất nhanh đến các em, điều nàydẫn tới những hành vi bắt chước một cách lệch lạc dẫn tới bị sa ngã và lôi kéo vàocác TNXH

- Một bộ phận CMHS chưa nhận thức đúng hoặc chưa thật sự quan tâm đếncon cái, còn e ngại khi GD con về những vấn đề nhạy cảm (chăm sóc sức khoẻ sinhsản vị thành niên, quan hệ bạn khác giới ), buông lỏng việc quản lý con cái về họctập, sinh hoạt, thời gian, các mối quan hệ Cũng có gia đình quá nuông chiều con,đáp ứng mọi đòi hỏi của con; có gia đình do rạn nứt tình cảm, ly hôn, ốm đau thiếu sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ khiến con cái không được quan tâm đầy đủcũng dễ mắc phải những TNXH

- Nhà trường và các giáo viên còn nặng dạy kiến thức cơ bản và giáo dục đạođức một cách chung chung mà chưa chú trọng giáo dục các em về lối sống, kỹ năng,hành vi, thái độ, tình cảm, đặc biệt là chưa trang bị cho các em kiến thức về tâmsinh lý lứa tuổi, quan hệ tình cảm với bạn khác giới, về tác hại cũng như cách phòngchống TNXH Điều này cộng với tâm lý tò mò, muốn tự khám phá cho nên một bộphận không nhỏ học sinh THCS không biết cách phòng chống những cám dỗ ngọtngào của các TNXH nên rất dễ bị xâm hại tình dục, bị lôi kéo, sa ngã vào các tệ nạn

xã hội

- Về mặt xã hội, tình hình TNXH đang có nguy cơ phát triển mạnh với cácthủ đoạn tinh vi, biến dạng dưới nhiều hình thức khác nhau: nhà hàng, khách sạn,nhà nghỉ, cà phê, karaoke, quán điện tử, internet, Mặt khác, do công tác đấu tranh,quản lý của các cơ quan chức năng còn lỏng lẻo, chưa đủ mạnh nên kết quả phòngchống còn chưa hiệu quả, các TNXH ở nhiều nơi có chiều hướng ngày một gia tăng

Trên đây là một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng học sinh THCSmắc phải các TNXH Nắm bắt được các nguyên nhân này chính là cơ sở để nhàtrường, GV, gia đình và xã hội đề ra các biện pháp hữu hiệu nhằm phòng ngừa sựxâm nhập của TNXH vào các nhà trường nói chung, với học sinh THCS nói riêng.

1.4 Lý luận về quản lý HĐGD học sinh phòng ngừa các TNXH trong trường THCS

1.4.1 Hoạt động giáo dục

• Giáo dục là gì?

Giáo dục là một hoạt động có ý thức của con người nhằm mục đích tồn tại vàphát triển Ngày nay, giáo dục là nhân tố quan trọng thúc đẩy nền kinh tế - xã hộicủa một quốc gia Chính vì vậy, GD ngày nay đã trở thành "một hoạt động được tổchức đặc biệt, đạt tới trình độ cao, có chương trình, kế hoạch, có nội dung, phươngpháp hiện đại, diễn ra theo một nhịp độ khẩn trương và đã trở thành động lực thúcđẩy sự phát triển nhanh chóng của xã hội loài người" [35, tr.7,8]

Vậy giáo dục là gì?

Theo tác giả Phạm Viết Vượng: "Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt,bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của thế hệloài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hoádân tộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài ngườikhông ngừng tiến lên" [35, tr.9]

Hoạt động GD là quá trình tác động để hình thành nhân cách cho thế hệ trẻtheo mục đích xã hội, quá trình này thực hiện qua các con đường: dạy học, các hoạtđộng, qua sinh hoạt tập thể và tự tu dưỡng

Giáo dục bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp

Giáo dục theo nghĩa hẹp là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giaolưu cho HS, nhằm giúp họ nhận thức đúng, tạo lập tình cảm và thái độ đúng, hìnhthành những thói quen, hành vi văn minh trong cuộc sống, phù hợp với chuẩn mực

xã hội

Theo giáo trình giáo dục học, giáo dục gồm các nội dung sau: Giáo dục đạođức và ý thức công dân, Giáo dục thẩm mỹ, Giáo dục lao động, hướng nghiệp vàGiáo dục thể chất.

Hiện nay trên thế giới đang phải đối mặt với những vấn đề lớn của thời đạinhư: hoà bình, dân số, môi trường, tệ nạn xã hội, chất lượng cuộc sống Để giáodục đào tạo thế hệ trẻ thành những con người mới có khả năng và bản lĩnh thích ứngcao với những biến động của xã hội hiện đại, giáo dục trong nhà trường hiện nay đãđược bổ sung những nội dung mới cho phù hợp, cần thiết như: Giáo dục môitrường, giáo dục dân số, giới tính, phòng chống ma tuý, bạo lực học đường, giáodục giá trị và giáo dục quốc tế

Như vậy, trong giai đoạn hiện nay, phòng chống TNXH là một trong nhữngnội dung không thể thiếu được nhằm mục đích định hướng và phát triển hoàn thiệnnhân cách toàn diện cho học sinh

1.4.2 Giáo dục phòng ngừa các TNXH trong trường THCS

Giáo dục phòng ngừa các TNXH là chương trình giáo dục tác động vào nhậnthức, thái độ, hành vi của mọi người, đặc biệt là học sinh lứa tuổi THCS nhằm giúpngười học có những hiểu biết về các TNXH, về tác hại, nguyên nhân, về cách phòngngừa Trên cơ sở đó có những hoạt động tích cực góp phần ngăn chặn các TNXH,đảm bảo sức khoẻ, nhân cách, đạo đức và sự phát triển, an toàn của mỗi người, mỗigia đình và toàn nhân loại

1.4.2.1 Ý nghĩa công tác phòng ngừa TNXH

Trong cuốn “Tệ nạn xã hội: căn nguyên, biểu hiện, phương thức khắc phục”,Hezhaofa viết: “ma tuý, mại dâm, cờ bạc, buôn lậu là mối độc hại lớn của xã hội

Nó ăn mòn cơ thể của một xã hội lành mạnh, phá hoại sự phát triển của xã hội đó,làm tổn thương hình tượng tốt đẹp của xã hội XHCN, cũng là căn nguyên của mọitội phạm khác trong xã hội” [33, tr.34]

Ta có thể nói rằng làm tốt công tác phòng ngừa tệ nạn xã hội là ta đã làm tốtcông tác ngăn chặn, đấu tranh chống TNXH và có biện pháp kiểm soát các hoạtđộng có thể liên quan hoặc dẫn đến tệ nạn Việc phòng ngừa TNXH có ý nghĩa lớnvới cả cá nhân, nhà trường, gia đình và xã hội

- Với cá nhân, công tác phòng chống TNXH sẽ giúp cho mỗi người có nhậnthức đầy đủ, đúng đắn về những tác hại của các TNXH đối với chính mình và xãhội Từ đó cá nhân sẽ có thái độ, hành vi tránh xa các TNXH, là một tuyên truyềnviên tích cực trong công tác phòng chống TNXH, góp phần xây dựng xã hội antoàn, tốt đẹp.

- Với nhà trường, thực hiện tốt công tác phòng ngừa TNXH sẽ đảm bảo chohọc sinh một môi trường học tập, rèn luyện trong sáng, lành mạnh, góp phần quantrọng phát triển toàn diện nhân cách người học sinh – chủ nhân tương lai của đất nước

- Với gia đình, làm tốt công tác phòng chống TNXH sẽ góp phần làm cho mọigia đình hạnh phúc hơn, kinh tế ổn định hơn và ngày càng phát triển hơn

- Với xã hội, thực hiện tốt công tác phòng chống TNXH sẽ góp phần xâydựng một xã hội ổn định, trật tự, tập trung sức lực, trí tuệ, vật chất cho công cuộcphát triển đất nước

Với những ý nghĩa lớn lao và tích cực như vậy, công tác phòng chống TNXHkhông chỉ là trách nhiệm của một vài cá nhân, gia đình hay cơ quan chức năng, nóđòi hỏi mọi người, mọi gia đình, mọi ngành, mọi cấp cùng tham gia trong đó ngànhgiáo dục đóng một vai trò trọng yếu

1.4.2.2 Vai trò của nhà trường THCS trong công tác phòng ngừa TNXH

Nhà trường THCS là cấp học trung chuyển giữa cấp tiểu học với THPT cómục tiêu củng cố và phát triển kết quả của giáo dục tiểu học, trang bị cho HS có họcvấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướngnghiệp, có nhân cách đạo đức và sức khoẻ để tiếp tục học lên THPT, học nghề hoặc

đi vào lao động xã hội Để đạt được mục tiêu này bên cạnh các biện pháp quản lýcông tác dạy học, giáo dục đạo đức trong hoàn cảnh xã hội đang phải đối mặt với sựgia tăng của TNXH, nhà trường, cụ thể là người Hiệu trưởng cần phải quan tâm tớiviệc xây dựng các biện pháp quản lý công tác phòng ngừa TNXH xâm nhập vào nhàtrường THCS, đảm bảo cho học sinh một môi trường học tập và rèn luyện trongsáng, lành mạnh là một nhiệm vụ hết sức cần thiết trong tình hình GD hiện nay

Đối với một đất nước, một xã hội, HĐGD phòng ngừa TNXH của nhàtrường nói chung, của nhà trường THCS nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọngbởi đây là con đường ngắn nhất, ít tốn kém nhất mà hiệu quả lại cao nhất.

1.4.3 Quản lý HĐGD học sinh phòng ngừa các TNXH trong trường THCS

1.4.3.1 Nội dung Quản lý HĐGD học sinh phòng ngừa các TNXH trong trường THCS

Quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa TNXH trong trường THCS là nhữngtác động của chủ thể quản lý đến tập thể CBGV, NV, HS, CMHS và các lực lượng

xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm phòng ngừa sự xâm nhập của TNXH vàonhà trường góp phần thực hiện hiệu quả các nội dung giáo dục trong nhà trường,nhằm hình thành và phát triển toàn diện HS theo mục tiêu giáo dục của nhà trường

Nội dung quản lý hoạt động GDHS phòng ngừa các TNXH trong nhà trườngthường bao gồm các hoạt động sau:

- Quản lý việc xây dựng kế hoạch: Hoạt động phòng ngừa TNXH có nhữngđặc trưng riêng biệt Do đó việc xây dựng kế hoạch hoạt động cần theo hướng từ tổchuyên môn đến trường Dựa vào chương trình, hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên mônxây dựng kế hoạch hoạt động từng tháng, học kỳ và cả năm

- Quản lý việc tổ chức thực hiện kế hoạch: Hiệu trưởng quản lý, chỉ đạo việcthực hiện kế hoạch có thể bằng cách phân cấp tổ chức theo cấp độ lớp (GVCN),Khối (trưởng khối + GVCN), trường (Tổng phụ trách Đội, Bí thư Đoàn TNCS HồChí Minh chủ trì); mỗi học kỳ có tổ chức vài hoạt động ngoại khoá

- Quản lý lực lượng tham gia hoạt động GDHS: Hiệu trưởng quản lý chỉ đạocác lực lượng trong trường (Công đoàn, Đoàn thanh niên, Tổng phụ trách, GV vàGVCN lớp), quản lý sự phối hợp GDHS giữa các lực lượng GD trong và ngoàinhà trường

- Quản lý đối tượng GD: bao gồm tất cả HS trong toàn trường, đặc biệtnhững HS có dấu hiệu vi phạm TNXH, chậm tiến, gia đình có hoàn cảnh éo le

- Quản lý việc kiểm tra đánh giá HS: Qua Tổng phụ trách, đội Sao đỏ