phần lời bài giảng bài 18. Biến dạng của thân

Và hình dạng của chúng cũng không giống nhau... Tiếp theo chúng ta cùng quan sát cây xương rồng.

Trang 1

Trong thực tế thân không chỉ có chức năng vận chuyển các chất trong cây mà ở một số cây, thân còn có những chức năng khác nữa nên hình dạng, cấu tạo của thân thay đổi làm thân biến dạng Ta hãy quan sát một số loại thân biến dạng và tìm hiểu chức năng của chúng qua bài 18: BIẾN DẠNG CỦA THÂN

Trước hết chúng ta cùng vào phần 1.QUAN SÁT VÀ GHI LẠI NHỮNG THÔNG TIN VỀ MỘT SỐ LOẠI THÂN BIẾN DẠNG

Các nhóm hãy đặt khay mẫu lên bàn để cô kiểm tra sự chuẩn bị của nhóm Như vậy các nhóm đã chuẩn bị tốt 5 mẫu vật cô yêu cầu đó là củ khoai tây, su hào, gừng, dong ta và cành xương rồng

Các nhóm hãy cất cành xương rồng vào ngăn bàn và chúng ta sẽ quan sát 4 mẫu còn lại trước Theo các em củ khoai tây, su hào, gừng, dong ta là những bộ phận nào của cây?

Chính xác thì những củ này là thân của cây, nhưng chúng có hình dạng khác so với thân bình

thường đúng không nào? Và chúng được gọi là thân biến dạng.

Các em hãy thảo luận nhóm lớn cho cô yêu cầu trên bảng, một em đọc cho lớp nghe yêu cầu thảo luận Trước khi thảo luận, ai cho lớp biết thân cây có các đặc điểm gì?

Như vậy các em quan sát mẫu để tìm các đặc điểm chồi, lá, chú ý củ khoai tây có các hốc nhỏ, ở củ dong ta có các vảy, vảy là bộ phận nào của cây, lật vảy lên quan sát ở dưới vảy có gì?

Bắt đầu thảo luận

Kết thúc thảo luận, tất cả quay về vị trí của mình

Cô mời nhóm lên trình bày kết quả phần thảo luận của nhóm mình

Cô mời nhóm nhận xét phần trình bày của nhóm

Như vậy các củ này đều là thân vì: ở củ khoai tây có mang các chồi ở các hốc nhỏ, và đây là

1 thân đang phát triển từ 1 trong những chồi đó; củ su hào thì có mang lá; củ gừng có lá vảy

do lá biến đổi thành che chở cho chồi,đây là chồi của cây gừng, chồi này sẽ phát triển thành nhánh gừng mới và lá của cây gừng, phần trên mặt đất này ko phải là thân cây mà là bẹ lá gừng tạo thành Củ dong ta cũng có lá vảy do lá biền thành giống như củ gừng để che chở cho chồi, lá vảy của củ dong ta dày dai hơn củ gừng, khi lật lá vảy lên chúng ta sẽ quan sát được chồi củ dong ta,

Vậy các củ khoai tây, su hào, gừng, dong ta đều là thân và là thân biến dạng.

Các em hãy quan sát các hình sau và ghi lại vị trí của mỗi củ so với mặt đất

Theo quan sát của các em, củ nào trên mặt đất, củ nào dưới mặt đất?

À, củ trên mặt đất chỉ có củ su hào; còn dưới mặt đất là 3 củ còn lại khoai tây, gừng, dong ta

Trang 2

Các em trong 1 bàn cùng quan sát mẫu khoai tây, su hào, gừng, dong ta và phân loại chúng thành các nhóm dựa vào hình dạng các củ Bàn nào phân loại xong rồi? Bàn em phân loại thành mấy nhóm, mỗi nhóm có đặc điểm gì? Củ nào thuộc mỗi nhóm đó?

Có bàn nào phân loại khác nhóm bạn mình không?

Như vậy 4 củ này chúng ta chia làm 2 nhóm: nhóm 1 có dạng to, tròn hay dạng thân phình to

ra có 2 củ dạng phình to là củ su hào, và khoai tây; nhóm 2 có dạng dài, giống rễ như củ dong

ta, củ gừng

Tuy 4 củ này đều là thân biến dạng, nhưng có củ trên mặt đất như củ su hào, có củ dưới mặt đất như củ khoai tây, dong ta, gừng Và hình dạng của chúng cũng không giống nhau Su hào và khoai tây có dạng phình to; còn củ gừng và dong ta có dạng dài giống rễ

Các em trong 1 bàn hãy quan sát củ gừng và củ dong ta Và tìm những đặc điểm giống nhau giữa chúng

Ai cho lớp biết củ gừng và dong ta có đặc điểm gì giống nhau?

1 em nhận xét bạn trả lời đúng chưa?

Như vậy củ gừng và củ dong ta đều có hình dạng giống rễ, đều nằm dưới mặt đất, và chúng đều có lá vảy và chồi

Tiếp tục quan sát củ su hào, củ khoai tây, tìm những điểm giống nhau và khác nhau giữa chúng

Ai cho lớp biết củ su hào, củ khoai tây giống nhau ở điểm nào?

À, chúng giống nhau là đều có dạng phình to

Còn điểm khác nhau giữa chúng là gì? (su hào trên mặt đất, còn khoai tây dưới mặt đất) Bên cạnh đó còn điểm khác nhau nữa giữa chúng đó là củ su hào do thân chính phình to tạo thành, còn củ khoai tây là do những cành ở gần gốc khi bị vùi xuống đất phát triển thành củ

1 em đọc cho lớp nghe thông tin phần hình vuông thứ nhất trang 58

Qua thông tin này ai cho lớp biết thân củ có đặc điểm gì?

Đặc điểm của thân củ là có dạng phình to, nằm trên mặt đất hoặc dưới mặt đất

Còn chức năng của thân củ đối với cây là gì?

Như vậy thân củ có dạng phình to để dự trữ chất dinh dưỡng cho cây dùng khi mọc chồi, ra hoa, tạo quả

Vậy củ nào trong 4 mẫu thân biến dạng này thuộc loại thân củ À đó là khoai tây, và su hào Củ su hào là thân củ nằm trên mặt đất, củ khoai tây là thân củ nằm dưới mặt đất

Củ su hào có công dụng gì đối với con người? (làm thức ăn)

Trang 3

Còn củ khoai tây có công dụng gì đối với con người không? (làm thức ăn) e hãy kể cho lớp nghe những món ăn được chế biến từ khoai tây?

Có rất nhiều món ngon được chế biến từ củ khoai tây, nhưng các em cần chú ý khi sử dụng khoai tây làm món ăn là: có một số củ khoai tây có 1 phần vỏ màu xanh, khi gọt vỏ những loại củ này chúng ta cần gọt bỏ hết phần màu xanh đi rồi mới đem chế biến vì phần màu xanh này có chứa nhiều chất độc có thể gây hại cho cơ thể người Hoặc những củ khoai tây đã mọc mầm rồi thì chúng ta nên bỏ đi, vì chúng chứa nhiều chất độc

Tại sao củ su hào và khoai tây được sử dụng làm thức ăn vậy?

Thân củ có dạng phình to, nằm dưới mặt đất hoặc trên mặt đất; vậy thân rễ có đặc điểm gì? À thân biến dạng có dạng dài giống rễ thì được gọi là thân rễ, và chúng nằm dưới mặt đất Còn chức năng của thân rễ là gì?

Giống như thân củ, thân rễ có chức năng dự trữ chất dinh dưỡng cho cây dùng khi mọc chồi,

ra hoa, tạo quả

Ai cho lớp biết, trong các thân biến dạng chúng ta đã quan sát, củ nào thuộc loại thân rễ? (gừng, dong ta)

À, gừng và dong ta thuộc loại thân rễ

Củ gừng có công dụng gì đối với con người? (làm gia vị, làm thuốc)

Còn củ dong ta có công dụng gì không?

Củ dong ta có lẽ các em ít gặp hơn, củ dong ta được luộc chín dùng như món ăn vặt, hoặc chế bột thực phẩm, hoặc làm tá dược Và lá cây dong ta còn được dùng để gói bánh chưng-một loại bánh của người Việt không thể thiếu trong dịp tết nguyên đán

Tiếp theo chúng ta cùng quan sát cây xương rồng Ai cho lớp biết trong tự nhiên cây xương rồng sống ở đâu? (sa mạc)

Ở sa mạc có khí hậu như thế nào?

À sa mạc có khí hậu khô hạn, chúng ta cùng tìm hiều xem xương rồng có những đặc điểm gì để thích nghi với môi trường khô hạn này nhé

Khi quan sát xương rồng các em thấy xương rồng có đặc điểm gì đặc biệt? ( gai)

Có ai biết gai là bộ phận nào của cây không?

Xương rồng có rất nhiều gai là do lá biến đổi thành, để hạn chế sự thoát hơi nước qua lá Tại sao xương rồng phải hạn chế sự thoát hơi nước ra khỏi cây? (để thích nghi với môi trường khô hạn)

Các em hãy lấy que nhọn chọc vào thân xương rồng, rồi chọc tiếp vào su hào Ai cho lớp biết có hiện tượng gì xảy ra sau đó ở thân xương rồng và thân su hào? (xương rồng chảy mủ trắng, còn su hào thì không) e có nhận xét gì về hiện tượng này?

Trang 4

Qua thí nghiệm nhỏ này chúng ta thấy thân xương rồng mọng nước hơn các thân khác vì thành phần chính của mủ trắng là nước

Vậy thân cây xương rồng mọng nước có tác dụng gì đối với cây?

À thân cây xương rồng mọng nước giúp cây thích nghi với môi trường khô hạn Các em thấy thân cây xương rồng đều có màu xanh, là do nó có chứa chất gì?

À thân cây xương rồng khác với những thân bình thường khác là toàn bộ thân cây màu xanh vì có chứa chất diệp lục để tham gia quá trình quang hợp tổng hợp chất hữu cơ cho cây thay cho lá biến thành gai

Và đây là loại thân biến dạng thứ 3 có tên gọi là thân mọng nước có chức năng dự trữ nước cho cây và tham gia quang hợp

Ngoài xương rồng, các em có quan sát thấy cây nào có thân mọng nước nữa không?

Có ai biết đây là cây gì không?

Cây này có tên gọi là cành giao, thuộc loại thân mọng nước

Các em đã từng ăn quả của 1 loại cây xương rồng nào chưa?

Có thật không? Cô gợi ý nhé, quả này có vỏ màu đỏ, ruột chứa rất nhiều hạt giống hạt mè đen

Đó chính là cây thanh long, một loại cây ăn quả có thân mọng nước thuộc họ xương rồng Như vậy chúng ta đã tìm hiểu 3 loại thân biến dạng có tên gọi là gì? À đó là thân củ, thân rễ, thân mọng nước Thân củ có chức năng gì? Thân củ dự trữ chất dinh dưỡng dùng cho cây khi mọc chồi, ra hoa, tạo quả Thân rễ cũng có chức năng giống thân củ Còn chức năng của thân mọng nước là gì? Dự trữ nước và tham gia quang hợp 1 e điền cho cô từ còn thiếu trong phần nội dung trên bảng 1 em nhận xét bạn điền đúng chưa? Như vậy một số loại thân biến đổi hình dạng và cấu tạo để thực hiện chức năng khác của cây Chúng ta cùng tổng hợp lại những chức năng đó trong phần 2 Đặc điểm, chức năng của một số loại thân biến dạng Đây là bảng trang 59, cô cần 3 em lên hoàn thành cho cô bảng này bằng cách dán những miếng bìa cô ghi sẵn thông tin này vào đúng ô theo từng mẫu vật, 1 em làm cột đặc điểm của thân biến dạng, 1 em làm cột chức năng đối với cây,1 em làm cột tên thân biến dạng

Cô mời các em ở dưới quan sát bạn mình làm đúng không nhé

Cô mời nhận xét 3 bạn làm đúng chưa?

3 bạn đã hoàn thành chính xác nội dung bảng trang 59, cả lớp cho 3 bạn tràng pháo tay nào Như vậy bài hôm nay chúng ta tìm hiểu 3 loại thân biến dạng có tên là thân củ, thân rễ, thân mọng nước Thân củ có 2 loại, thân củ trên mặt đất như củ su hào, thân củ dưới mặt đất như củ khoai tây Chúng có chức năng dự trữ chất dinh dưỡng cho cây

Trang 5

Ngoài củ khoai tây và su hào, các e đã gặp cây nào thuộc loại thân củ chưa?

Cây chuối cũng thuộc loại thân củ, phần trên mặt đất này mà người ta gọi là thân thực ra là bẹ lá của cây tạo thành, còn phần thân chính của cây nằm dưới mặt đất mà người ta gọi là củ chuối Đây là các chồi sẽ phát triển thành những cây chuối mới và tạo thành bụi chuối Nên các em sẽ thấy chuối mọc thành bụi chứ không mọc riêng lẻ

Thân biến dạng thứ 2 là thân rễ, có đặc điểm nằm dưới mặt đất và chúng cũng có chức năng dự trữ chất dinh dưỡng cho cây

Bên cạnh những cây thân rễ có ích cho con người, còn có một số cây cỏ thuộc loại thân rễ gây hại như cây cỏ gấu, cỏ tranh

Khi diệt những loại cỏ này, người dân thường bỏ sót phần thân rễ của chúng ở trong đất, và chúng lại phát triển thành những cây cỏ mới không lâu sau đó và cạnh tranh chất dinh dưỡng với cây trồng Trong dân gian có câu’diệt cỏ phải diệt tận gốc’ là ý nói tới những loại cỏ này Chúng ta phải diệt cả phần thân rễ này dưới mặt đất cùng với thân trên mặt đất thì mới diệt được chúng hoàn toàn

Đối với những củ thuộc loại thân củ và thân rễ, sau khi thu hoạch người ta phải bảo quản chúng như thế nào?

Phải bảo quản thân củ và thân rễ ở nơi thoáng mát; riêng củ khoai tây phải ở nơi tối nữa để chúng không chuyển màu xanh gây hại sức khỏe khi ăn phải

Thân biến dạng thứ 3 là thân mọng nước nằm trên mặt đất, có chức năng dự trữ nước cho cây để thích nghi với môi trường khô hạn, và thay lá tham gia quá trình quang hợp tổng hợp chất hữu cơ cho cây

Các em thấy xương rồng được trồng để làm gì?

Xương rồng được trồng để làm cảnh hoặc làm hàng rào ở một số vùng quê Nếu trồng xương rồng làm cảnh các em cần chú ý gì về chế độ nước của chúng?

Khi trồng xương rồng các em không cần phải tưới nước nhiều như những cây cảnh khác, chỉ cần 1 or 2 lần/ tuần là được; có ai giải thích được vì sao không?

vì thân của chúng có khả năng dự trữ nước cho cây

Như vậy sự thích nghi của thân các loài cây tạo nên sự đa dạng của thực vật, và góp phần làm phong phú nhu cầu của con người

Định dạng
Số trang	5
Dung lượng	50 KB