TRUYỀN HÌNH TƯƠNG TÁC VÀ SỰ HỘI TỤ CỦA TRUYỀN HÌNH VỚI INTERNET

Truyền hình là một phần trong cuộc sống của chúng ta

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân Văn

Nguyễn Thị Thủy

TRUYỀN HÌNH TƯƠNG TÁC VÀ SỰ HỘI TỤ CỦA

TRUYỀN HÌNH VỚI INTERNET

Mục lục

Mục lục ii Danh mục hình ảnh và bảng biểu iii Chương 1

Giới thiệu 4 Chương 2

Công nghệ của truyền hình tương tác 6 Chương 3

Tình hình thương mại hóa truyền hình tương tác

trên thế giới 16 Chương 4

Khách hàng của truyền hình tương tác 18 Tài liệu tham khảo 26

Chương 1

Giới thiệu1.1 Truyền hình tương tác là gì

Truyền hình là một phần trong cuộc sống của chúng ta Nó đã đặt sự ảnh hưởnglên kinh tế, chính trị và thế giới quan của chúng ta Đó là điều không cần phảichứng minh Truyền hình là một phương tiện truyền thông mạnh mẽ nhất, trongmọi thời đại Chính thế mà chúng ta sẽ không có gì ngạc nhiên khi nói rằng :ngay từ khi ra đời, truyền hình tương tác đã đem đến rất nhiều lợi ích Vậychúng ta đã biết gì về công nghệ tuyệt vời này?

Đối với một số người, cho rằng, truyền hình tương tác cho phép khán giả

tương tác với nội dung nhận được, gửi đi ý kiến của họ trong các buổi tranh

luận hoặc tham gia vào các trò chơi, trả lời các câu hỏi điều tra

Một số khác lại cho rằng, truyền hình tương tác đồng nghĩa với các dịch vụ

truyền hình theo yêu cầu (video-on-demand hay VoD).

Đối với các nhà công nghệ, truyền hình tương tác lại hoàn toàn có nghĩa là sựhội tụ của truyền hình với mạng thông tin toàn cầu (Internet) Điều này đượcphát triển theo hai hướng Hướng thứ nhất, truy cập vào Internet thông quatruyền hình nhờ việc sử dụng một thiết bị giải mã, bộ điều khiển từ xa, bànphím Hướng thứ hai, việc truy cập vào truyền hình thông qua máy tính

Khái niệm truyền hình tương tác dẫn ta tới rất nhiều khái niệm khác Đó làmột phương pháp thị giác mới của truyền hình, là một cuộc cách mạng côngnghệ bởi vì nó sử dụng rất nhiều công nghệ tiên tiến

Truyền hình tương tác rất phát triển trong những năm gần đây Sự rối loạntrong lĩnh vực truyền thông đã tạo đà phát triển cho sự cạnh tranh gay gắt giữacác công ty điện thoại, các công ty cung cấp cáp và các phương tiện truyềnthông mới Điều này cũng khiến chúng ta quan tâm đến các thiết bị truyềnthông không truyền thống được sử dụng trong các gia đình.

1.2 Mục đích của tiểu luận

Truyền hình tương tác là gì? Sự xâm nhập của nó vào thị trường như thế nào?

Sự kết hôn giữa Internet và truyền hình sẽ đem đến một tương lai huy hoàng?

Sự phát triển của truyền hình tương tác hiện tại ra sao ở châu Á, châu Âu, châuMĩ?

Với cuốn tiểu luận nhỏ này, chúng tôi không có tham vọng đi sâu vào nghiêncứu truyền hình tương tác để trả lời tất cả những câu hỏi trên Bằng cách tiếpcận truyền thống, chúng tôi hy vọng giới thiệu được một phần bộ mặt củatruyền hình tương tác trong thời gian vừa qua

1.3 Cấu trúc nội dung của tiểu luận

Phần thứ hai, chúng tôi giới thiệu về công nghệ truyền hình tương tác, đó là vềkiến trúc tổng quát và các chế độ phát tán Cũng trong phần này, chúng tôi sẽ

đề cập đến những khó khăn mà một nhà phát triển sẽ phải đối mặt khi tiến hànhđầu tư vào công nghệ tương tác cho người dùng gia đình

Phần thứ ba, chúng tôi xin đề cập đến tình hình thương mại hóa truyền hìnhtương tác trên thế giới

Phần thứ tư sẽ trình bày đến những điều liên quan đến người sử dụng - khángiả - yếu tố quyết định sự thành bại của truyền hình tương tác Cụ thể là về cácmong đợi của họ, thái độ ứng xử, các thói quen nghe nhìn của họ

5

Chương 2

Công nghệ của truyền hình tương tác

Truyền hình tương tác có thể được định nghĩa bằng sự thay thế máy thu hìnhtruyền thống bởi các thiết bị cho phép người sử dụng nhận được các thông tin

và các dịch vụ bằng cách sử dụng bộ điều khiển từ xa và bàn phím

Truyền hình có thể có các loại sau :

Bảng số 1 Các loại truyền hình

Điều khiển bới thiết bị

Xem, thay đổi kênh hoặc

2.1 Kiến trúc khái quát

Các tác nhân chính tham gia vào việc tạo thành môi trường truyền hình tươngtác gồm :

• khán giả tại gia đình;

• nhà cung cấp thiết bị (người sản xuất các thiết bị truyền hình tươngtác);

• nhà cung cấp các dịch vụ và nội dung (người quản lí các ứng dụng);

• nhà cung cấp mạng (người cung cấp hạ tầng cơ sở)

Để có thể thực hiện được một cuộc truyền hình tương tác, đồi hỏi phải có cácthiết bị sau đây :

• một máy thu hình;

• một thiết bị đầu cuối (set-top unit) nối vào máy thu hình1;

• một máy chủ quản lí nội dung và dịch vụ;

• một mạng truyền dẫn

2.1.1 Máy thu hình (tivi)

Trong hầu hết các gia đình, máy thu hình làm nhiệm vụ nhận các tín hiệu tương

tự, chuyển đổi và hiển thị chúng thành hình ảnh Một số loại máy thu hình cókhả năng cung cấp âm thanh (dolby Digital/AC3) và hình ảnh chất lượng cao(độ phân giải kép : 1250 dòng xen kẽ thay vì chỉ có 525 dòng)

Với sự ra đời của các sản phẩm kĩ thuật truyền hình số và sự số hóa các tínhiệu truyền hình bởi các thiết bị phát sóng và các trung tâm trung gian chuyểnđổi tín hiệu, trong một thời gian ngắn nữa, chúng ta sẽ được sử dụng các máythu hình chất lượng cao Tuy nhiên, trong khi chờ đợi, chúng ta sẽ vẫn phải gắncái thiết bị đầu cuối vào máy thu hình thì mới xem được truyền hình

1 Đối với các thiết bị đầu cuối hiện đại, người ta đã tích hợp vào nó cả bộ giải mã.

7

2.1.2 Thiết bị đầu cuối (set-top unit)

Hình 1 Thiết bị đầu cuối và thiết bị ngoại vi

Thiết bị đầu cuối hay còn gọi là bộ giải mã hóa được nối với máy thu hình

Nó làm nhiệm vụ chuyển đổi các tín hiệu âm thanh, hình ảnh cho truyền hình.Các thế hệ đầu tiên của bộ giải mã hóa có khả năng rất giới hạn trong việc duyệtcác thực đơn đa cấp bằng việc sử dụng các khóa số

Nhưng hiện nay, thiết bị đầu cuối có thể cho phép thực hiện một tương tác cục

bộ hoặc với một máy chủ ở xa Nó thực chất là một bộ điều khiển kiến trúctruyền hình tương tác có thể tương tác với nhiều thiết bị hoặc máy móc khác(xem Hình 1)

Bộ giải mã đang chuyển dần từ tương tự sang số hóa

2.1.3 Thiết bị trung tâm

Thiết bị trung tâm chính là một cái máy tính chứa các lưu trữ điện tử Nó có thể

có các khả năng khác nhau trong việc lưu trữ nội dung (media server) và quản lí

các giao tác dịch vụ

Sự xuất hiện của nhiều cách thức tiêu thụ mới của truyền hình đã khuyếnkhích sự đa dạng hóa về dịch vụ, vậy nên, các thiết bị trung tâm đòi hỏi phải cókhả năng lưu trữ rất lớn Nó cũng phải có một tốc độ xử lí cực lớn, vững chắc

và ổn định trong hoạt động Hơn nữa, nó phải được trang bị các phần mền hỗtrợ tìm kiếm và trích lọc thông tin

Đối với truyền hình tương tác, sự phát tán các chương trình truyền hình đakênh được sự trợ giúp của những phần mềm máy tính đặc biệt

• các trung tâm phân phối phục vụ cho hàng nghìn căn hộ;

• mạng nối các trung tâm với các căn hộ (tới bộ giải mã);

• một bộ giải mã hóa được nối với máy thu hình

9

Mạng này được thiết kế nhằm truyền tải các tín hiệu từ trung tâm đến cáckhách hàng chứ không phải để truyền các thông điệp theo hướng ngược lại.Bởi vì thông tin trong nó chỉ đi theo một hướng, cho nên dạng mạng nàykhông thể hỗ trợ cho truyền hình tương tác.

2.1.4.2 Mạng điện thoại

Mạng điện thoại được tạo ra từ những cặp dây đồng xoắn với nhau nối một trạmđiện thoại với một đầu được chia xẻ vởi một hoặc nhiều thuê bao Mạng nàycho phép truyền tải thông tin theo hai chiều Các dữ liệu được truyền tảo nhờmột hệ thống máy điện báo phức và chuyển đổi

Nhờ có công nghệ ADSL/LNPA nên thông qua một thiết bị biến đổi dữ liệutốc độ cao (modem) làm tăng lưu lượng truyền dẫn của mạng điện thoại trongkhi vẫn sử dụng những cặp dây đồng Công nghệ này mở ra một cánh cửa tớicác dịch vụ tương tác đa phương tiện tiên tiến

Thực tế, vận tốc truyền dẫn một tín hiệu video số có thể lên tới 2,2Mbit/giây.Khi sử dụng công nghệ ADSL/LNPA tốc độ truyền dẫn hai chiều có thể lên tới5,76Mbit/giây Tuy nhiên, mạng điện thoại vẫn bị coi là chậm chạp và có nhiềuyếu điểm do quá tốn kém để triển khai đến một hộ gia đình

2.1.4.3 Vệ tinh

Vệ tinh là một thiết bị thu phát trung gian có khả năng truyền thông tin trên một

bề mặt rộng Tín được phát đi từ một trạm trên mặt đất hướng theo vị trí của vệtinh được đặt trên quĩ đạo ở độ cao 36000 km tính từ mặt đất Người sử dụngnhận tín hiệu thông qua thiết bị là ăng ten hình parabôn Thông tin được truyền

đi dưới dạng số hóa và được nén

Vệ tinh cung cấp khả năng trao đổi thông tin từ một điểm đến nhiều điểm

nhưng không cho phép khả năng tương tác bởi vì người sử dụng không thể

gửi thông tin của họ một cách trực tiếp đến vệ tinh

Việc trao đổi thông tin giữa người sử dụng dưới mặt đất và vệ tinh chỉ có thểthực hiện được thông qua một trạm phát trung gian Hoặc nếu không thì phảithiết lập một liên kết điểm-điểm sử dụng các công nghệ định vị và mã hóa đặcbiệt, trong trường hợp này ta thu được khả năng cung cấp liên kết Internet với

vệ tinh

2.1.4.4 Sóng điện từ

Đây là hệ thống truyền thông tin cổ điển của truyền hình trên dải tầnVHF/UHF Hạ tầng cơ sở của loại mạng này là một mạng lưới các trạm thu vàphát lại trên mặt đất

Tương tự như với vệ tinh, mạng sóng điện từ cũng không cho phép việc trao

đổi hai chiều nên cũng không cung cấp khả năng tương tác.

2.1.4.5 Sóng ngắn

Sóng ngắn được sử dụng trong công nghệ điện thoại di động Các tín hiệutruyền hình sẽ được phát đi dưới dạng tương tự hoặc số hóa đến các trạm thuthông qua mạng sóng điện hoặc không dây Sau đó, nó được dẫn đến điểm phátlại bằng cáp quang Rồi tín hiệu sẽ được tiếp tục phát đi từ các trạm này đếnngười sử dụng bằng sóng ngắn Về phía người sử dụng, người ta cắm một cáiăngten trên mái nhà và nối với một bộ nhận tín hiệu số

Look là một công ty Canada đầu tiên trên thế giới cung cấp dịch vụ truyềnhình số bằng sóng ngắn với tốc độ cao

11

2.2 Môi trường công nghệ

Bốn giải pháp công nghệ lớn cho phép sự tương tác giữa nội dung truyền hình

2.2.2 Bộ điều hưởng tín hiệu truyền hình

Bộ điều hưởng tín hiệu truyền hình được gắn vào một máy tính và sẽ kết hợpvới các phần mềm máy tính cho phép thêm các chức năng tương tác Thiết bịWaveTop, phát triển bới WavePhore và dựa trên công nghệ InterCast của Intel,cho phép kết hợp việc nhận đồng thời các chương trình từ truyền hình và từWeb

Về mặt phần mềm, chương trình WebTV chạy trên Windows, được tích hợpvào hệ điều hành Windows 98, cho phép xem các chương trình TV trên mộtmàn hình máy tính có chứa các thông tin từ Internet

Rất nhiều hàng truyền thông, trong đó có NBC, MTV, CNN và The WeatherChannel, đã triển khai dịch vụ tương tác.

Hình 2.Ví dụ về truyền hình tương tác (The Weather Channel 1 )

2.2.3 Sự hội tụ giữa truyền hình và Internet

Hệ thống chìa khóa trao tay là một hệ thống hoàn chỉnh gồm : thiết bị đầu cuối,

hệ thống điều hành, dịch vụ thuê bao, truy cập Internet Kể từ thời điểm người

sử dụng bật thiết bị đầu cuối, nó sẽ được chăm sóc bởi một dịch vụ quản lítương tác

Việc sử dụng dịch vụ được chấp nhận sau khi khách hàng đăng kí thuê bao.Nhà cung cấp dịch vụ Internet là đối tác của nhà cung cấp dịch vụ truyền hình

tương tác Chỉ cần mua một thiết bị đầu cuối (set-top box) giá vài trăm đôla và

một tài khoản thuê bao tháng khoảng vài chục đôla, hệ thống chìa khóa trao tay

sẽ cung cấp cho bạn các chức năng cơ bản như : truy cập không hạn chế vàoWeb, thư điện tử, tán gẫu, và ngay cả việc giữ lại hoặc quản lí các dấu vết củaviệc tra cứu thông tin Nhờ vào việc sử dụng một trình duyệt xây dựng bởi nhàcung cấp dịch vụ, khách hàng có thể vào một giao diện web và lang thang trênInternet như làm với chiếc máy tính

1 Hình ảnh này lấy từ mục "What is Interactive Television ?", tháng 3 năm 1999,

http://developer.webtv.net/itv/whatis/main.htm

13

2.3 Các ứng dụng

2.3.1 Truyền hình theo yêu cầu (Video-on-demand, VoD)

Với dịch vụ truyền hình theo yêu cầu, người xem có thể yêu cầu và thanh toánthông qua bộ điều khiển từ xa và nhận được chương trình mong muốn trực tiếptrên màn hình tại thời điểm như yêu cầu

2.3.2 Thanh toán theo thời gian xem (Pay per view)

Thanh toán theo thời gian xem hay còn gọi là thanh toán theo từng cảnh xem làchương trình cho phép bán quyền xem một hoặc nhiều chương trình truyềnhình Loại hình này đã được áp dụng cho việc bán các chương trình truyền hìnhthể thao

2.3.3 Dịch vụ tại gia

Dịch vụ tại gia dựa trên nền tảng truyền hình tương tác cho phép thực hiện việcquản lí tổng thể và tự động các máy móc gia đình và công nghệ phục vụ sinhhoạt (sưởi, chiếu sáng, báo thức, )

2.3.6 Mua bán qua truyền hình

Mua bán qua truyền hình là một dạng bán hàng hoặc dịch vụ từ xa Các giaodịch được thực hiện trên màn hình của tivi Các lệnh đặt mua của khách hàngtruyền hình cũng được thực hiện trên màn hình và hàng hóa sau đó sẽ đượcchuyển đến tận nhà

2.3.7 Dịch vụ ngân hàng tại nhà

Các dịch vụ ngân hàng tại nhà cho phép thực hiện các giao dịch cơ sở từ xa như: chuyển tiền, tra cứu số dư trong một môi trường thông tin bảo mật

2.3.8 Môi trường ảo

Trong một môi trường ảo đa người sử dụng (ví dụ : dự án Hàng xóm điện tử),

có đến 6 người có thể đàm thoại với nhau

2.3.9 Trò chơi

Các ứng dụng kiếm tiền qua truyền hình tương tác, các trò chơi có thể là dànhcho cá nhân hoặc tập thể

15

Chương 3

Tình hình thương mại hóa truyền hình tương tác

trên thế giới3.1 Tại Trung Quốc

Tháng 1 năm 1998, hãng truyền thông Hong Kong Telecom đã cho ra đời dịch

vụ truyền hình tương tác tại Hồng Kông, Trung Quốc

Đây là một trong những chương trình đầu tiên trên thế giới cung cấp dịch vụtruyền hình thông qua mạng điện thoại

Các thuê bao có thể lựa chọn một phim hay một chương trình truyền hìnhtrong khoảng 100 giờ chương trình đã được số hóa Các chương trình này đượcquản lí bởi thiết bị giải mã Nó cho phép theo dõi thời gian khai thác, khoảngdừng, quay lui giống như một máy nghe băng

3.2 Tại Châu Âu

Truyền hình tương tác đã tạo ra một sức hút rất lớn tại Châu Âu, đặc biệt là tạiAnh Tuy nhiên, truyền hình tương tác tại Châu Âu vẫn phát triển chậm hơn tại

Mĩ Sự chậm trễ này là vì một số lí sau đây :

• Tại Châu Âu, tỉ lệ người trung thành với các loại hình truyền thôngtruyền thống vẫn còn rất cao Ví dụ, truy cập vào Internet ít hơn ở Mĩ là

3 lần!

• Tại Châu Âu, sự thắt cổ chai không nằm ở công nghệ mà nằm ở kinh tế

và chính trị điều này đã tạo ra một số dịch vụ giá quá cao do độc quyền

3.3 Tại Mĩ

Tập đoàn Microsoft đã tạo ra WebTV Thông qua hệ thống dịch vụ WebTVNetwork, người sử dụng có thể truy cập không hạn chế vào Web, gửi và nhậnthư điện tử, giữ, lưu trữ và tổ chức các dấu vết truy cập, in ấn nội dung

Time Warner đã tạo ra Studios, đó là một giao diện đồ họa cho phép các thuêbao truy cập đến các dịch vụ truyền hình tương tác : các bộ phim theo yêu cầu,môi trường trò chơi ảo 3D, tin tức mọi lúc trong ngày, các bản tin thống kê tổngkết thể thao, dịch vụ ngân hàng, phân phối bánh Pizzas

3.4 Tại Canada

Tại Canada, các hãng có phát triển truyền hình tương tác đều là những công tyrất lớn, đó là những công ty có đầy đủ các phương tiện, cơ sở hạ tầng Hầu hếtcác công ty này đều đã triển khai các dự án truyền hình tương tác

17

Chương 4

Khách hàng của truyền hình tương tác

Theo Peter Sands, principal, McKinsey & Co thì : "rất nhiều người nhầm lẫn

giữa truyền hình số và Internet, hai cái này rất khác nhau Với Internet người ta đọc văn bản, duyệt và lựa chọn các khả năng như đối với một cuốn tạp chí Trong khi truyền hình số thì cho ta khả năng tạo ra nội dung nghe nhìn được."

Qua nghiên cứu người ta thấy rằng để phát triển truyền hình tương tác, mộttrong những điều có tính chất quyết định đầu tiên đến sự thành công đó là người

sử dụng Việc đầu tiên phải làm là phải tìm hiểu những mong chờ của ngườixem đối với truyền hình tương tác

Những đòi hỏi của khán giả phụ thuộc rất nhiều vào bản chất hai loại hìnhtruyền thông này Người dùng Internet thì có thể chấp nhận một giao diện cơbản và những vấn đề về giao tiếp Còn người xem truyền hình thì lại đòi hỏinhững hình ảnh chất lượng cao và dịch vụ không được ngắt quãng Nhữngngười này có thói quen nhìn một toàn bộ các nội dung trên một màn hình,không giồng như đối với máy tính, khái niệm thanh trượt không tồn tại trêntruyền hình

Sau đây sẽ là bảng giới thiệu những đặc tính sử dụng khác nhau trên máy tính

và trên máy thu hình Mô hình tương tác và giao diện tương tác phải xem xétthận trọng những điểm khác nhau này Chính vì thế mà một số khái niệm thiết

kế giao diện áp dụng cho máy tính phải thích nghi với truyền hình