Hoạt động điều tra tội phạm vi phạm pháp các quy định về khai thác bảo vệ rừng

Hoạt động điều tra tội phạm vi phạm pháp các quy định về khai thác bảo vệ rừng của cảnh sát điều tra tội phạm trật tự quản lí kinh tế và chức vụ

học viện cảnh sát nhân dân

Phạm đình xinh

Hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của cảnh sát điều tra tội phạm trật tự quản lý kinh tế và chức vụ

Tóm tắt Luận án tiến sĩ Luật học

Hà nội - 2008

mở đầu

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Việt Nam nằm ở vùng Đông Nam á, với diện tích 330.991,5 km2, khí hậu nhiệt đới gió mùa, cây cối quanh năm xanh tốt Việt Nam có thế mạnh về phát triển nông nghiệp, có diện tích rừng và đất rừng chiếm khoảng 30% diện tích lãnh thổ Rừng là nguồn tài nguyên to lớn, là nguồn thu lợi lớn cho nền kinh tế quốc dân Rừng không những có giá trị kinh tế mà rừng còn có vai trò quan trọng trong quốc phòng, an ninh Đặc biệt, rừng đã tạo ra sự ổn định và cân bằng về môi trường sinh thái, hạn chế các tác hại của lũ lụt, mưa gió, hạn hán, phục vụ đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, du lịch của nhân dân "Rừng là nguồn tài nguyên quý giá, có giá trị kinh tế lớn” nên rừng đã trở thành đối tượng, mục tiêu khai thác của nhiều cá nhân, tổ chức với mục đích vụ lợi" Theo thống kê của Cục kiểm lâm - Bộ NN & PTNN, đến năm 1997: "Việt Nam có khoảng 11,3 triệu ha rừng" Chỉ tính riêng từ năm 1997 đến nay, không kể diện tích rừng bị cháy, do khai thác bừa bãi của con người, diện tích rừng tự nhiên ở Việt Nam bị tàn phá hơn một triệu ha Khi Việt Nam xoá bỏ cơ chế quản lý kinh tế bao cấp chuyển sang nền kinh tế hàng hoá, tình hình tội phạm kinh tế có chiều hướng gia tăng, trong đó tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng có chiều hướng gia tăng không những về tổng số vụ việc, mà tính chất tội phạm cũng rất nghiêm trọng Theo Báo cáo của Cục CSĐT tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ (C15), chỉ tính từ năm 1997 đến 2006: "toàn quốc xảy ra 1.820 vụ án vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng" Thiệt hại do tội phạm vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo

vệ rừng gây ra đã ảnh hưởng trên nhiều lĩnh vực khác nhau Về kinh tế, đã gây thiệt hại lớn cho nguồn thu nhập quốc dân Về an ninh quốc phòng, làm ảnh hưởng đến các thế trận phòng thủ đất nước, hệ thống các công trình an ninh quốc phòng Về môi trường đã làm mất đi sự cân bằng sinh thái, ảnh hưởng và gây ra nhiều tác hại như: hạn hán, lũ lụt, mưa gió, phá hỏng hệ thống đê kè ven biển, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, của nhân dân Các quốc gia trên thế giới đều đã nhận thức và xác định rõ tính chất nguy hiểm cao của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, nên

đã tổ chức và chỉ đạo cho các cơ quan chuyên trách của nhà nước tập trung đấu tranh kiên quyết đối với loại tội phạm này Nhà nước Việt Nam cũng đã ban hành nhiều văn bản pháp luật, nhiều thông tư, chỉ thị nhằm chỉ đạo cho các

ngành, các cấp, các địa phương chủ động đưa ra các biện pháp ngăn chặn kịp thời và đấu tranh mạnh mẽ đối với tội phạm này như: Chỉ thị số 186/TTg ngày 2/5/1997 về tăng cường các biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển rừng; Chỉ thị số 287/TTg ngày 2/5/1997 về việc kiểm tra truy quét những cá nhân và

tổ chức phá hoại rừng; Kế hoạch số 421/BNV (C12) ngày 6/6/1997 về việc tăng cường biện pháp bảo vệ rừng của lực lượng CSND; Công văn số 530 ngày 27/6/1998 của Cục cảnh sát kinh tế và Cục Kiểm lâm hướng dẫn về sự phối hợp công tác giữa lực lượng Cảnh sát kinh tế với lực lượng Kiểm lâm

Lực lượng Cảnh sát nhân dân nói chung, CSĐT tội phạm về TTQLKT

và CV nói riêng là một trong những lực lượng mũi nhọn trong công tác đấu tranh chống tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Trong những năm qua, lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV đã kết hợp chặt chẽ với lực lượng trong ngành và ngoài ngành bằng các biện pháp

điều tra hữu hiệu nhằm đấu tranh quyết liệt với tội phạm nên bước đầu đã thu

được những kết quả nhất định Song thực tế, tội phạm vi phạm các quy định

về khai thác và bảo vệ rừng vẫn xảy ra hết sức phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, hậu quả của tội phạm gây ra hết sức nặng nề, không những ảnh hưởng đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, mà còn trực tiếp ảnh hưởng

đến môi trường và đời sống của nhân dân Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song trong công tác điều tra loại tội phạm này vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại thiếu sót như: Công tác phát hiện tội phạm thiếu kịp thời, quan hệ phối hợp trong hoạt động điều tra chưa đồng bộ, sử dụng các biện pháp điều tra chưa linh hoạt dẫn đến tỷ lệ điều tra khám tội phạm thấp, công tác xử lý tội phạm thiếu kịp thời, kiên quyết

Theo báo cáo của Cục CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV và thống kê của Cục Kiểm lâm - Bộ NN & PTNT, từ năm 1997 đến 2006: "Toàn quốc xảy

ra 54.483 vụ việc vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, làm thiệt hại 2.920 ha rừng Trong 54.483 vụ vi phạm các quy định về khai thác và bảo

vệ rừng, có 1.820 vụ đủ dấu hiệu tội phạm" Khi vụ án hình sự vi phạm các quy

định về khai thác và bảo vệ rừng xảy ra thì CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV phải có trách nhiệm tổ chức hoạt động điều tra khám phá theo chức năng nhiệm

vụ của mình Nhiệm vụ của CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV là phải thu thập tài liệu, chứng cứ, chứng minh làm rõ sự thật khách quan của vụ án và con người phạm tội nhằm xử lý nghiêm minh, chính xác loại tội phạm này Để có nhận thức đúng đắn về hoạt động điều tra, nắm vững quy luật hoạt động của loại tội phạm này và tiến hành hoạt động điều tra có hiệu quả, cần phải nghiên

cứu về hoạt động điều tra loại tội phạm này một cách có hệ thống trên cả hai phương diện lý luận cũng như hoạt động thực tiễn Đây là những vấn đề cần phải tập trung để nghiên cứu, phân tích và làm rõ trong luận án

Chính vì lý do trên chúng tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài: “Hoạt động

điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSĐT tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ “

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Đề tài nhằm phân tích làm rõ toàn diện, có hệ thống những vấn đề lý luận về hoạt động điều tra tội phạm và thực tiễn hoạt động

điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV ở Công an các cấp để từ đó, đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động điều tra đối với loại tội phạm này, đáp ứng được yêu cầu thực tế của công tác đấu tranh chống tội phạm hiện nay

Để đạt được mục đích nói trên, tác giả của luận án có những nhiệm vụ

cụ thể sau đây:

- Nghiên cứu về công tác đấu tranh chống tội phạm vi phạm các quy định

về khai thác và bảo vệ rừng ở nước ngoài và tình hình nghiên cứu của các công trình trong nước có liên quan đến đề tài để đánh giá kết quả nghiên cứu và xác

định những vấn đề cần đề cập nghiên cứu, giải quyết trong luận án

- Phân tích làm rõ khái niệm và các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng theo quy định của

Bộ luật hình sự Việt Nam

- Phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

- Tiến hành khảo sát thực tế kết hợp với việc nghiên cứu các văn bản, hồ sơ, tài liệu các bản sơ kết, tổng kết công tác điều tra loại tội phạm này của cơ quan CSĐT Công an các cấp để làm rõ tình hình diễn biến của tội phạm và thực trạng công tác điều tra loại tội phạm này ở công an các địa phương

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đưa ra được dự báo về tình hình tội phạm trong những năm tới và đề xuất được một số giải pháp khắc phục những thiếu sót và nâng cao hiệu quả điều tra khám phá loại tội phạm này của Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV Công an các cấp

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là: hoạt động điều tra tội phạm vi

phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV ở cơ quan CSĐT công an các cấp

Trong phạm vi của đề tài này, chúng tôi chỉ đi sâu nghiên cứu hoạt

động điều tra của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV đối với tội phạm vi phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng theo quy định của BLHS năm 1999, Bộ luật TTHS năm 2003 và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004

Việc khảo sát thực tế tập trung ở các địa bàn trọng điểm mà tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng thường xảy ra như: 6 tỉnh biên giới phía Bắc, các tỉnh miền Trung từ Thanh Hoá đến Bình Thuận, Tây Nguyên

và một số tỉnh ven biển Thời gian từ năm 1997 đến năm nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác -

Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về công tác

đấu tranh chống tội phạm

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng trong quá trình nghiên cứu đề tài là: nghiên cứu tài liệu, khảo sát thực tế, điều tra xã hội học, phân tích

so sánh, tổng hợp, trao đổi, toạ đàm, phỏng vấn chuyên gia

5 Những điểm mới của luận án

Luận án đã phân tích, chứng minh làm rõ những đặc trưng nổi bật mang tính quy luật hoạt động riêng của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác

và bảo vệ rừng, như: Đặc điểm về phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm, đối tượng phạm tội, địa bàn hoạt động của tội phạm, để so sánh với các tội phạm khác cùng nhóm

Luận án đã phân tích làm rõ hệ thống lí luận về hoạt động điều tra, chiến thuật, phương pháp điều tra, giúp cho công tác chỉ đạo hoạt động điều tra, tổ chức hoạt động điều tra loại tội phạm này của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV trong phạm vi toàn quốc đảm bảo tính thống nhất và mang lại hiệu quả cao hơn

Luận án đã chỉ ra được những vướng mắc, bất cập của pháp luật hiện hành; những sơ hở, thiếu sót trong quản lý của Nhà nước đối với công tác quản lý và bảo vệ rừng; những thiếu sót về sự phối hợp giữa lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV với các lực lượng khác trong ngành, ngoài ngành; sự phối hợp các biện pháp điều tra trong phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm Trên cơ sở đó

đã đề xuất được các giải pháp cho phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động

điều tra loại tội phạm này trong thời gian tới

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Về lý luận: kết quả nghiên cứu đề tài này sẽ góp phần xây dựng, bổ sung

và hoàn thiện hệ thống lý luận về điều tra tội phạm nói chung, tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng nói riêng

Về thực tiễn: Luận án sẽ được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu cho giáo viên và học viên chuyên ngành Cảnh sát điều tra tội phạm về TTQLKT và CV trong các trường CAND Đồng thời luận án này là tài liệu giúp cho cán bộ đang công tác thực tiễn có những nhận thức đúng đắn, có phương pháp điều tra đúng hướng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ điều tra tội phạm vi phạm các quy

định về khai thác và bảo vệ rừng

7 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án có cấu trúc được chia làm 4 chương 10 tiết

Chương 1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến công tác điều tra tội phạm

vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

(Từ trang 11 đến trang 33) 1.1 Công tác đấu tranh chống tội phạm vi phạm các quy định về khai thác bảo vệ rừng ở nước ngoài

Luận án đã giới thiệu và phân tích những công trình khoa học, những quy

định của pháp luật một số nước có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của luận

án gồm: Tuyên ngôn “Môi trường và phát triển” và “Nghị trình của thế kỷ 21” của Hội nghị quốc tế gồm 180 quốc gia và 70 tổ chức quốc tế, 118 nguyên thủ quốc gia họp tại Brazin Trong hội nghị này các quốc gia đã đi đến thống nhất

để đưa ra những biện pháp mang tính chiến lược toàn cầu về công tác bảo vệ

và phát triển rừng, yêu cầu mỗi quốc gia đưa ra các chương trình, biện pháp phù hợp với điều kiện hoàn cảnh về quản lý và bảo vệ rừng của đất nước mình

và tổ chức thực hiện tốt các biện pháp trên Luận án cũng giới thiệu Bộ luật hình sự và Bộ luật TTHS của nhà nước Liên Bang Nga, Cộng hoà Séc, Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào về tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng và công tác tổ chức, hoạt động điều tra tội phạm này ở các nước,

từ đó so sánh với quy định của pháp luật Việt Nam, rút ra những vấn đề cần

xem xét vận dụng vào điều kiện hoàn cảnh Việt Nam để đề xuất bổ sung, chỉnh sửa pháp luật cho phù hợp

1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến công tác

điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Luận án giới thiệu về Báo cáo khoa học của Bộ NN & PTNT năm 2000 về tăng cường các biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển rừng, và Báo cáo khoa học của Bộ Công an năm 2001 tăng cường các biện pháp đấu tranh truy quét lâm tặc về bảo vệ rừng, và Đề tài khoa học năm 1998 của Công an tỉnh Kon Tum về thực trạng và giải pháp bảo vệ rừng trên địa bàn Kon Tum Các báo cáo khoa học

và đề tài trên mang tính chất tổng kết công tác bảo vệ rừng và đưa ra các biện pháp để chỉ đạo các ngành địa phương thực hiện tốt công tác bảo vệ rừng Các đề tài thạc sĩ: Lê Đình Quang bảo vệ năm 1998 “Đấu tranh chống tội phạm trong khai thác và vận chuyển gỗ trái phép trên địa bàn Tây Nguyên” của tác giả Đàm Thị Thu bảo vệ năm 2000 “Thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả

đấu tranh phòng chống tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSKT trong tình hình hiện nay”, và của tác giả Nguyễn Thanh Trang bảo vệ năm 2004 “Quan hệ phối hợp giữa lực lượng CSĐT với LLKL trong điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng” Các đề tài trên nghiên cứu ở các góc độ nhất định đã đề xuất được các giải pháp góp phần vào thực hiện tốt công tác bảo vệ rừng, song các đề tài chưa chỉ ra được những yếu kém thiếu sót trong công tác đấu tranh chống

“lâm tặc” Những giải pháp mà các tác giả đưa ra để phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng còn chung chung chưa có tính toàn diện trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn

1.3 Đánh giá tình hình và kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu tiếp trong Luận án

Trên thế giới, các quốc gia có rừng đều rất quan tâm đến công tác phát triển và bảo vệ rừng Ngoài việc Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp luật để bảo vệ rừng, Nhà nước còn lập ra những cơ quan chuyên trách nhằm thực thi pháp luật để bảo vệ rừng và chống lại mọi hành vi xâm hại tới rừng Trong nước cũng đã có nhiều công trình của cơ quan nhà nước, của các nhà khoa học, nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau liên quan tới công tác bảo vệ và phát triển rừng Các đề tài của các cơ quan và cá nhân trên lĩnh vực bảo vệ pháp luật, đã nghiên cứu về lý luận cũng như thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống các hành vi xâm phạm, làm thịêt hại đến rừng; đã đề xuất những

giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại thiếu sót trong công tác quản lý, bảo

vệ rừng hiện nay Tuy nhiên các công trình nghiên cứu mới chỉ giới hạn ở một lĩnh vực, một địa phương hoặc nghiên cứu thực trạng công tác này ở giai đoạn trước khi Bộ luật TTHS 2003 và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự 2004 có hiệu lực; các đề xuất còn mang tính chung chung, tính khả thi còn có hạn chế Vì vậy tác giả đã đặt vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu trong luận án một cách toàn diện và có hệ thống hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy

định về khai thác và bảo vệ rừng của Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT

và CV

Về lý luận hoạt động điều tra loại tội phạm này, đến nay vẫn chưa được xây dựng một cách có hệ thống, chưa được bổ sung lý luận hoạt động điều tra trên cơ sở thực tế công tác phòng ngừa và đấu tranh chống loại tội phạm này ở nước ta trong những năm gần đây, cụ thể là:

- Phương pháp, chiến thuật điều tra loại tội phạm này còn chưa phù hợp, chưa đáp ứng được yêu cầu đấu tranh hiện nay, vì vậy phải nghiên cứu và đưa ra những phương pháp, chiến thuật, quy trình điều tra cụ thể mới mang lại hiệu quả

- Sự phối kết hợp giữa lực lượng điều tra, các biện pháp điều tra còn chưa

đồng bộ, thiếu linh hoạt dẫn đến kết quả điều tra tội phạm không cao

- Sự phân định thẩm quyền điều tra giữa CSĐT tội phạm về TTQLKT và

CV với Kiểm lâm còn nhiều bất cập không những về phương diện lý luận, về pháp luật mà ngay cả trong thực tiễn điều tra

Trên cơ sở kế thừa và phát huy kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, tác giả của Luận án tiếp tục nghiên cứu về lý luận và thực tiễn hoạt động đấu tranh chống tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ một cách toàn diện có hệ thống

để đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả

Về lý luận, tập trung phân tích làm rõ: nhận thức về tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng như: khái niệm, đặc điểm pháp lý của tội phạm làm rõ lý luận về hoạt động điều tra đối với tội phạm vi phạm các quy định

về khai thác và bảo vệ rừng như: khái niệm, những vấn đề cần chứng minh trong

vụ án, các tình huống điều tra tiêu biểu và các biện pháp điều tra cần tiến hành trong các tình huống đó; làm rõ thẩm quyền điều tra tội phạm vi phạm các quy

định về khai thác và bảo vệ rừng và quan hệ phối hợp trong quá trình điều tra loại tội phạm này

Về thực tiễn, luận án tập trung nghiên cứu làm rõ những nội dung sau đây:

Thứ nhất nghiên cứu làm rõ, thực trạng tình hình tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng xảy ra từ năm 1997 đến 2007 như: tình hình diễn biến của tội phạm và đặc điểm hình sự của tội phạm, trên cơ sở kết quả nghiên cứu sẽ tìm ra những nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng gia tăng trong những năm vừa qua

Thứ hai, nghiên cứu, phân tích thực tế hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSĐT tội phạm

về TTQLKT và chức vụ, từ việc tổ chức chỉ đạo điều tra đến hoạt động điều tra, tìm ra những nét đặc thù để phân biệt với công tác điều tra các loại tội phạm khác; chỉ ra được những ưu điểm, nhược điểm, tồn tại, và những nguyên nhân dẫn đến những tồn tại, thiếu sót trong hoạt động điều tra loại tội phạm này

Thứ ba, trên cơ sở nghiên cứu tổng thể một số vấn đề về lý luận hoạt động

điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng ở chương 2 Thực trạng hoạt động điều tra loại tội phạm này ở công an các cấp, luận án sẽ đưa

ra các dự báo về tình hình tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng trong những năm tới và xác định nhiệm vụ điều tra đối với tội phạm này, để trên cơ sở đó sẽ đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả hoạt

động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ trong thời gian tới

Chương 2

Nhận thức chung về hoạt động điều tra tội phạm vi

phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng csđt tội phạm về ttqlkt và chức vụ

(Từ trang 34 đến trang 82) 2.1 Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

2.1.1 Khái niệm tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Trên cơ sở Điều 8 BLHS về khái niệm tội phạm và Điều 175 BLHS luận án

đã đưa ra khái niệm về tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng phản ánh nội dung và bản chất của tội phạm này, đồng thời là đặc điểm pháp lý riêng của tội phạm

“Tội phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Điều 175 BLHS, do người có năng lực, trách nhiệm hình sự thực hiện do cố ý hoặc vô ý xâm phạm những quy định của nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng”

2.1.2 Đặc điểm pháp lý đặc trưng của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Luận án phân tích những dấu hiệu pháp lý, đặc trưng của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng thể hiện ở 4 yếu tố cấu thành tội phạm Trong mặt khách quan của tội phạm tác giả đi sâu phân tích hành vi vi phạm trong khai thác rừng và bảo vệ rừng, cụ thể là: hành vi khai thác trái phép cây rừng hoặc có hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng nếu không thuộc trường hợp quy định tai Điều 189 (BLHS), hành vi vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép, nếu không thuộc trường hợp quy định tai

Điều 153 và Điều 154 BLHS Luận án phân tích làm rõ 5 hành vi vi phạm trong khai thác rừng và những hành vi vi phạm trong 2 giai đoạn vận chuyển gỗ, đồng thời chỉ rõ hậu quả tác hại do các hành vi đó gây ra Từ việc phân tích đặc điểm pháp lý đặc trưng của tội phạm, tác giả so sánh sự khác nhau giữa tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Điều 175 BLHS với tội vi phạm các quy định về quản lý rừng Điều176 BLHS làm cơ sở cho việc áp dụng các biện pháp điều tra phù hợp, đảm bảo đạt hiệu quả cao

2.2 Nhận thức chung về hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy

định về khai thác và bảo vệ rừng

2.2.1 Khái niệm về hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo về rừng là hoạt động của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT

và chức vụ dựa trên quy định của pháp luật, được sử dụng đồng bộ các biện pháp

điều tra để thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh làm rõ sự thật của vụ án, tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm và người phạm tội, đề nghị truy tố người phạm tội trước pháp luật

2.2.2 Những vấn đề cần chứng minh trong vụ án vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Theo quy định tại Điều 63 (BLTTHS) và thực tiễn công tác điều tra, luận

án nêu và phân tích khá sâu sắc những vấn đề cần chứng minh trong vụ án vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Đây là yêu cầu đồng thời cũng là mục đích của hoạt động điều tra tội phạm Nội dung những vấn đề cần phải

chứng minh tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng phải đảm bảo quy định tại Điều 63 BLHS Ngoài ra đối với loại tội phạm này phải chứng minh rõ được những hành vi vi phạm cụ thể trong khai thác gỗ trái phép, trong vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép Đây là vấn đề hết sức quan trọng, là nội dung

và yêu cầu của công tác điều tra Vì vậy đòi hỏi điều tra viên phải nắm chắc các nội dung và yêu cầu cần chứng minh đối với loại tội phạm này

2.2.3 Các tình huống điều tra và biện pháp tiến hành hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Căn cứ vào đặc điểm hoạt động của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng và thực tế công tác điều tra theo quy định của pháp luật, trong luận án, tác giả đã nêu cụ thể 4 tình huống điều tra thường xảy ra đối với loại tội phạm này Tình huống 1: Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV trực tiếp bắt quả tang người đang thực hiện hành vi khai thác rừng trái phép hoặc

đang vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép; Tình huống 2: Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV tiếp nhận người thực hiện hành vi khai thác rừng trái phép hoặc vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép bị các lực lượng khác bắt giữ và giải đến cơ quan điều tra Tình huống 3: Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT

và CV tiếp nhận hồ sơ vụ án do cơ quan kiểm lâm chuyển đến để điều tra tiếp theo thẩm quyền sau khi cơ quan kiểm lâm đã KTVA và tiến hành một số hoạt

động điều tra theo quy định của pháp luật Tình huống 4: Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV xác định tội phạm xâm phạm các quy định về quản lý

và bảo vệ rừng xẩy ra, cơ quan điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án, nhưng vụ

án chưa rõ thủ phạm Nghiên cứu 4 tình huống trên là cơ sở thực tiễn cho CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ tổ chức và tiến hành các biện pháp điều tra phù hợp với từng tình huống đảm bảo đạt được kết quả

2.2.4 Nhiệm vụ, thẩm quyền điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Công tác động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác vệ rừng thuộc thẩm quyền của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ Lực lượng này được bố trí ở 3 cấp: Cục CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (C15) thuộc Tổng cục Cảnh sát- Bộ Công an, Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (PC15) thuộc Công an các tỉnh thành phố; Đội CSĐT tội phạm

về TTQLKT và chức vụ của Công an cấp huyện Trong luận án phân tích làm rõ thẩm quyền điều tra của Lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV các cấp

và mối quan hệ chỉ đạo; phối hợp trong hoạt động điều tra tội phạm này

Các cơ quan trên hoạt động theo nguyên tắc 2 chiều: theo chiều dọc, Đội CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ của Công an cấp huyện chịu sự chỉ đạo của Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (PC15) thuộc Công an các tỉnh Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (PC15) thuộc Công an các tỉnh chịu

sự chỉ đạo của Cục CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (C15) thuộc Tổng cục Cảnh sát - Bộ Công an theo chiều ngang, hoạt đông theo lãnh thổ, Đội CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Ban lãnh đạo Công

an cấp huyện; Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (PC15) chịu sự chỉ đạo của Ban giám đốc Công an tỉnh; Cục CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV (C15) chịu sự chỉ đạo của lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát và lãnh đạo Bộ Công an

2.2.5 Quan hệ phối hợp trong điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

2.2.5.1 Quan hệ phối hợp giữa CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ với cơ quan Kiểm lâm trong hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định

về khai thác và bảo vệ rừng

Trong hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ quan hệ phối hợp với nhiều cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan tham gia một số hoạt động tố tụng, trong

đó chủ yếu là, quan hệ với cơ quan Kiểm lâm và VKS Luận án phân tích làm rõ

về mối quan hệ giữa CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ với cơ quan Kiểm lâm ở những nội dung như: phối hợp trong phát hiện, thu thập xử lý tin báo tố giác về tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng; phối hợp trong KNHT, thu thập thông tin tài liệu có liên quan đến vụ án; phối hợp trong lập kế hoạch điều tra; phối hợp trong việc trưng cầu giám định; phối hợp trong việc lập hồ sơ đề nghị xử lý các vụ án vi phạm các quy định về khai thác và bảo

vệ rừng (do cơ quan CSĐT chủ trì)

2.2.5.2 Quan hệ phối hợp giữa CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ với VKS trong hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Mối quan hệ phối hợp giữa lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức

vụ với VKS trong hoạt động điều tra tội phạm là mối quan hệ tố tụng hình sự nhằm mục đích đảm bảo tính khách quan, đúng đắn trong quá trình điều tra Trong luận án, tác giả phân tích mối quan hệ được thể hiện những nội dung cụ thể là: Quan hệ trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; quan hệ trong việc KTVA, khởi tố bị can, khám xét thu giữ vật chứng; quan hệ trong quá trình thu thập tài liệu chứng cứ, lấy lời khai người làm chứng,

lời khai người bị hại, đối chất, nhận dạng, trưng cầu giám định; quan hệ trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoặc huỷ bỏ biện pháp ngăn chặn; quan hệ trong việc lập hồ sơ, tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra, kết thúc điều tra, kết luận tội phạm

Kết luận chương 2 Trong Chương 2, tác giả phân tích làm rõ một số vần đề lý luận về hoạt

động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, như: khái niệm và đặc điểm pháp lý của tội phạm được thể hiện trong các yếu tố cấu thành tội phạm; phân tích các dấu hiệu cụ thể trong mặt khách quan của tội phạm vi vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng bao gồm: những hành

vi vi phạm cụ thể trong khai thác rừng trái phép, hành vi vi phạm trong vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép, đồng thời chỉ rõ các văn bản pháp luật của Nhà nước về công tác quản lý và bảo vệ rừng mà các hành vi đó đã vi phạm Trong Luận án cũng đã chỉ ra hậu quả tác hại mà tội phạm gây ra cho xã hội và ảnh hưởng đến TTQLKT của Nhà nước Đây chính là cơ sở pháp lý để xác định tội phạm Nội dung trên cũng là những yêu cầu nội dung chứng minh mà công tác

điều tra phải làm rõ, đồng thời cũng là cơ sở pháp lý giúp cho việc phân biệt tội phạm này với tội phạm khác trong cùng một nhóm tội phạm Phần lý luận về hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, tác giả phân tích làm rõ các nội dung về khái niệm hoạt động điều tra, những vấn đề cần chứng minh trong vụ án, các tình huống điều tra và các biện pháp

điều tra áp dụng trong từng tình huống; nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ quan CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ; mối quan hệ giữa lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ với các lực lượng khác trong điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Đây cũng chính là cơ sở pháp lý cho lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ tiến hành tổ chức hoạt

động điều tra Ngoài ra trong luận án còn nêu những tồn tại thiếu sót, và những nguyên nhân dẫn đến tồn tại, thiếu sót, khó khăn, vướng mắc trong việc quy định của pháp luật, làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ

Chương 3 Tình hình tội phạm và thực trạng hoạt động điều tra tội phạm vi phạm các quy định về khai thácvà bảo vệ

rừng của lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và chức vụ

(Từ trang 83 đến trang 158) 3.1 Khái quát tình hình tội phạm vi phạm các quy định về khai thác

và bảo vệ rừng

3.1.1 Tình hình vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng

Qua báo cáo tổng kết hàng năm từ 1997 đến 2006 cho thấy, vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng xảy ra trong toàn quốc là hết sức nghiêm trọng, xảy ra ở hầu hết các địa bàn có rừng, ở các loại rừng từ rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng sản xuất, rừng đặc dụng, rừng ngập mặn ven biển, vi phạm trong tất cả các giai đoạn từ thiết kế khai thác, thẩm định khai thác đến quá trình tiến hành khai thác Đối tượng vi phạm cũng rất đa dạng, phức tạp, bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, đơn vị vũ trang quân đội, công an; các nông, lâm trường; bà con dân tộc sống ở các vùng sâu, vùng xa, sống du canh du cư; những người di cư tự do ở các tỉnh đến phá rừng lấy đất dựng nhà, làm nương rẫy; lâm tặc, những

đối tượng làm thuê Thủ đoạn hoạt động cũng đa dạng, có trường hợp chặt vài cây gỗ để dựng nhà, làm củi, đốt than có tính chất nhất thời cơ hội, có những đối tượng chuyên nghiệp thì móc nối, mua chuộc cán bộ Kiểm lâm, chính quyền địa phương cơ sở, phạm tội có tổ chức chặt chẽ theo đường dây để phá rừng

Tình hình vận chuyển buôn bán gỗ trái phép xảy ra trong những năm qua cũng rất phức tạp Đối tượng vận chuyển lợi dụng các tuyến đường sông từ đầu nguồn về hạ lưu mùa nước nổi, đóng bè mảng để vận chuyển; dùng ô tô, máy kéo các loại phương tiện đường bộ để vận chuyển về nơi tiêu thụ Trong quá trình vận chuyển, các đối tượng đã dùng nhiều thủ đoạn khác nhau nhằm tránh

sự kiểm soát, phát hiện của cơ quan chức năng, như: lợi dụng phương tiện của cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang để vận chuyển gỗ kèm theo các loại hàng hoá khác, xoay vòng lệnh vận chuyển gỗ, mua chuộc, hối lộ cán bộ Kiểm lâm tránh

sự kiểm tra Có những trường hợp khi bị phát hiện đã chống trả quyết liệt để

đánh tháo hoặc trốn tránh pháp luật Trong 10 năm từ 1997 đến 2006 tình hình vi