Đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở tỉnh Hà Nam

1. Lý do chọn đề tài Thiết bị dạy học (TBDH) là một trong những phương tiện quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường trung học cơ sở (THCS). Trên thực tế, hiện nay công tác quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học ở các trường THCS tỉnh Hà Nam còn nhiều bất cập. Nghiệp vụ quản lý TBDH của cán bộ quản lý (CBQL) và nhân viên TBDH còn hạn chế, nguồn lực đầu tư mua sắm thiết bị thiếu dẫn đến việc nhiều thiết bị hư hỏng chưa được thay thế, bổ sung, chưa khai thác tối đa TBDH, chưa mua sắm đủ TBDH theo danh mục TBDH của Nhà nước. Trong dạy học, bảo quản, sử dụng TBDH còn nhiều nơi chưa theo đúng quy định,…hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học chưa cao, chưa thực sự góp phần phục vụ nâng cao chất lượng dạy học trong các trường THCS. Với những lý do trên tôi chọn đề tài: “Đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở tỉnh Hà Nam”

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

MÃ SỐ: 60.14.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẤN KHOA HỌC:

PGS.TS ĐẶNG THỊ THANH HUYỀN

HÀ NỘI - 2011

LỜI CÁM ƠN

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn Học viện quản lý giáo dục, cácKhoa, Phòng, Trung tâm, các thầy cô giáo đã tạo mọi điều kiện để tôi học tập.Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Đặng ThịThanh Huyền, người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ tôi trong việcđịnh hướng đề tài cũng như suốt quá trình nghiên cứu luận văn

Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Sở Giáo dục & Đào tạo Hà Nam,Phòng Giáo dục và các trường trung học cơ sở thành phố Phủ Lý, huyệnThanh Liêm, huyện Bình Lục, Hà Nam, các đồng nghiệp, gia đình, bè bạn đã

hỗ trợ, cổ vũ và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Mặc dù hết sức cố gắng, nhưng luận văn không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót Tác giả kính mong nhận được sự quan tâm và góp ý chân tình củacác nhà khoa học, quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp

Hà nội, ngày 03 tháng 9 năm 2011

Tác giả

Đặng Thị Thanh Thảo

KÝ HIỆU VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN VĂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Giả thuyết khoa học 2

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 2

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

8 Cấu trúc của luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 4

1.1 Một số khái niệm 4

1.1.1 Thiết bị dạy học 4

1.1.2 Quản lí thiết bị dạy học 4

1.2 Chức năng, nội dung của thiết bị dạy học 4

1.2.1 Chức năng của thiết bị dạy học 4

1.2.2 Cơ cấu hệ thống thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 7

1.2.3 Vai trò của thiết bị dạy học trong quá trình dạy học 13

1.3 Mục tiêu, nội dung, nguyên tắc, vai trò của quản lý thiết bị dạy học trong trường trung học cơ sỏ 16

1.3.1 Mục tiêu quản lý thiết bị dạy học 16

1.3.2 Một số nguyên tắc quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 16

1.4 Cán bộ quản lý/nhân viên phụ trách thiết bị dạy học 19

1.5 Chỉ đạo của ngành GD&ĐT về quản lý thiết bị dạy học trong việc nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS 21

Kết luận chương 1 24

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH HÀ NAM 25

2.1 Tổng quan về phát triển giáo dục trung học cơ sở tỉnh Hà Nam 25

2.1.1 Khái quát chung về tình hình phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục & đào tạo tỉnh Hà Nam 25

2.1.2 Thực trạng phát triển giáo dục THCS tỉnh Hà Nam 25

2.2 Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học trong các trường trung học cơ sở tỉnh Hà Nam 26

2.2.1 Thực trạng công tác quản lý thiết bị trong dạy học của nhà trường .27

2.2.2 Thực trạng sử dụng thiết bị trong dạy học của giáo viên 34

2.2.3 Công tác quản lý thiết bị dạy học của Hiệu trưởng và viên chức quản lý thiết bị dạy học 43

Kết luận chương 2 47

Chương 3 BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM GIAI ĐOẠN 2011 - 2015 49

3.1 Định hướng đổi mới quản lý thiết bị dạy học tỉnh Hà Nam 49

3.2 Một số biện pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS 52

3.2.1 Biện pháp thứ nhất 52

3.2.2 Biện pháp thứ hai 54

3.2.3 Biện pháp thứ ba 61

3.2.4 Biện pháp thứ tư 65

3.3 Kết quả khảo sát, đánh giá về mức độ cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp quản lý đã đề ra ở trên 68

3.3.1 Về mức độ cấp thiết 68

3.3.2 Về mức độ khả thi 69

3.3.3 Tổng hợp cả hai kết quả về mức độ cấp thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất trên 70

KẾT LUẬN VÀ KHUYỀN NGHỊ 72

1 Kết luận 72

2 Khuyến nghị 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Số lượng cán bộ giáo viên và trình độ chuyên môn của đội ngũ giáo

viên THCS năm 2010-2011 25

Bảng 2.2: Chất lượng giáo dục của học sinh THCS năm 2010 - 2011 26

Bảng 2.3: Điều kiện bảo quản (%) 31

Bảng 2.4: CBQL đánh giá về tần xuất sử dụng các phương tiện và tài liệu trực quan 34

Bảng 2.5: CBQL đánh giá về tần xuất sử dụng các phương tiện thực hành, thí nghiệm (%) 35

Bảng 2.6 Ý kiến của GV về mức độ thường xuyên sử dụng phương tiện và tài liệu trực quan của giáo viên (%) 36

Bảng 2.7 Ý kiến của GV về mức độ thường xuyên sử dụng phương tiện thực hành, thí nghiệm của GV (%) 37

Bảng 2.8 Ý kiến của học sinh về mức độ thường xuyên sử dụng phương tiện và tài liệu trực quan của giáo viên (%) 37

Bảng 2.9 Ý kiến của HS về mức độ thường xuyên sử dụng phương tiện thực hành, thí nghiệm của GV (%) 38

Bảng 2.10: Về hiệu quả sử dụng TBDH theo nhận định của GV qua kết quả phiếu điều tra có: 40

Bảng 2.11 Kết quả khảo sát học sinh: “Nhận thức của HS về sử dụng TBDH trong các giờ học” 40

Bảng 2.12 Trong các loại TBDH, em mong muốn được sử dụng nhất (%) 41

Bảng 2.13 Kết quả nâng cấp và hoàn thiện TBDH qua phỏng vấn của CBQL trường THCS (%) 43

Bảng 2.14: Khảo sát viên chức TBDH (%) 46

Bảng 3.1 Mức độ cấp thiết của các biện pháp 68

Bảng 3.2 Mức độ khả thi của các biện pháp 69

Bảng 3.3 Tổng hợp mức độ khả thi và mức độ cấp thiết của các biện pháp 70

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Số lượng thiết bị dạy học các phương tiện và tài liệu trực quan 27

Hình 2.2 Số lượng thiết bị dạy học thực hành, thí nghiệm 28

Hình 2.3 Chất lượng TBDH các phương tiện và tài liệu trực quan 29

Hình 2.4 Chất lượng TBDH thực hành, thí nghiệm 29

Hình 2.5 Chất lượng TBDH qua nhận xét của GV 30

Hình 2.6 CBQL đánh giá về kỹ năng sử dụng TBDH của giáo viên 38

Hình 2.7 GV tự nhận xét về kỹ năng sử dụng TBDH của giáo viên 39

Hình 2.8: Ý kiến của GV về sự quan tâm của ban giám hiệu đối với việc sử dụng TBDH 45

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thiết bị dạy học (TBDH) là một trong những phương tiện quan trọngtrong đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dụctrong các trường trung học cơ sở (THCS)

Trên thực tế, hiện nay công tác quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học ởcác trường THCS tỉnh Hà Nam còn nhiều bất cập Nghiệp vụ quản lý TBDHcủa cán bộ quản lý (CBQL) và nhân viên TBDH còn hạn chế, nguồn lực đầu

tư mua sắm thiết bị thiếu dẫn đến việc nhiều thiết bị hư hỏng chưa được thaythế, bổ sung, chưa khai thác tối đa TBDH, chưa mua sắm đủ TBDH theo danhmục TBDH của Nhà nước Trong dạy học, bảo quản, sử dụng TBDH cònnhiều nơi chưa theo đúng quy định,…hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học chưacao, chưa thực sự góp phần phục vụ nâng cao chất lượng dạy học trong cáctrường THCS

Với những lý do trên tôi chọn đề tài: “Đổi mới công tác quản lý thiết

bị dạy học ở các trường trung học cơ sở tỉnh Hà Nam”

2 Mục đích nghiên cứu

Khái quát cơ sở lý luận và phân tích thực trạng công tác quản lý thiết bịdạy học ở trường THCS trên cơ sở đó đưa ra các biện pháp đổi mới công tácquản lý thiết bị dạy học nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở cáctrường trung học cơ sở tỉnh Hà Nam

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Các trường THCS trên địa bàn tỉnh Hà Nam

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Công tác quản lý thiết bị dạy học ở trường THCS tỉnh Hà Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

 Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu: Phân tích tổng quan cácnghiên cứu lý luận và kinh nghiệm về công tác quản lý thiết bị dạy học

 Phương pháp khái quát, hệ thống hóa: Nghiên cứu các văn bản, chỉ thị,luật, điều lệ, quy chế về thiết bị dạy học và liên quan đến quản lý thiết bị dạyhọc

4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

 Điều tra - khảo sát; nghiên cứu tổng hợp

 Qua các phiếu hỏi

 Phỏng vấn

5 Giả thuyết khoa học

Đổi mới công tác quản lý TBDH có mối quan hệ mật thiết với hiệu quả

sử dụng TBDH sẽ nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường THCS, đáp ứngcác yêu cầu về đổi mới giáo dục THCS trong thời kỳ mới

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu TBDH về việc sử dụng các phương tiện vàtài liệu trực quan và các phương tiện thực hành thí nghiệm; Nghiên cứu thựctrạng và đề xuất giải pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học ở trườngTHCS thuộc tỉnh Hà Nam trong giai đoạn 2011-2015

Địa bàn: Các huyện đại diện các vùng, miền, mỗi huyện lựa chọn 2 trường

 01 huyện thuận lợi (Thành phố Phủ Lý)

 01 huyện trung bình (Bình Lục)

 01 huyện khó khăn (Thanh Liêm)

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý thiết bị dạy học ở trường

THCS

Nhiệm vụ 2: Phân tích đánh giá thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy

học ở các trường THCS tỉnh Hà Nam

Nhiệm vụ 3: Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý nhằm đổi mới

công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS tỉnh Hà Nam

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm các nội dung chính sau:

Chương I Cơ sở lý luận về quản lý TBDH trong trường THCS.

Chương II Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường

THCS trên địa bàn tỉnh Hà Nam

Chương III Biện pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học nhằm

nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường THCS trên địa bàn tỉnh Hà Nam

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC

TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Thiết bị dạy học

Theo Quy chế TBDH trong trường mầm non, trường phổ thông, TBDHbao gồm: Thiết bị phục vụ giảng dạy và học tại lớp, thiết bị phòng thí nghiệm,thiết bị thể dục thể thao, thiết bị nhạc, họa và các thiết bị khác trong xưởngtrường, vườn trường, phòng truyền thống, nhằm đảm bảo cho việc nâng caochất lượng dạy và học, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện

1.1.2 Quản lí thiết bị dạy học

Quản lý thiết bị dạy học là tác động có mục đích của người hiệu trưởngnhằm xây dựng, phát triển và sử dụng có hiệu quả hệ thống thiết bị giáo dục,thiết bị giáo dục chỉ phát huy được tác dụng tốt khi nó được quản lý tốt

Do đó đi đôi với việc đầu tư trang bị TBDH thì điều quan trọng là phảichú trọng đến việc quản lý TBDH trong nhà trường TBDH vừa mang đặctính kinh tế - giáo dục vừa mang đặc tính khoa học - giáo dục nên việc quản

lý phải tuân thủ các yêu cầu chung về quản lý kinh tế, khoa học, vừa phải tuântheo các yêu cầu quản lý chuyên ngành giáo dục Như vậy quản lý TBDH làmột trong những công việc của người cán bộ quản lý, vừa là đối tượng quản

lý trong nhà trường

1.2 Chức năng, nội dung của thiết bị dạy học

1.2.1 Chức năng của thiết bị dạy học

a) Sử dụng thiết bị dạy học để tạo động cơ học tập, kích thích hứng thú nhận thức của học sinh

- Giúp học sinh thu nhận thông tin một cách sinh động, đầy đủ, chínhxác, mở rộng và đào sâu tri thức đã lĩnh hội được; rèn luyện những kỹ năng,

kỹ xảo cần thiết, phát triển hứng thú nhận thức, năng lực quan sát, phân tíchtổng hợp các hiện tượng, rút ra những kết luận có độ tin cậy Có thể sử dụngcác hiện tượng đơn giản, có tính chất nghịch lý để tạo tình huống có vấn đề.Tính tò mò tự nhiên của học sinh sẽ được khêu gợi khi sử dụng phương tiệndạy học để chỉ ra các hiện tượng mới mẻ mà học sinh không thấy trong cuộcsống hàng ngày.

Thiết bị dạy học vừa là thành tố của quá trình dạy học, vừa là bộ phậncủa nội dung và phương pháp dạy học Sử dụng tốt thiết bị dạy học sẽ thúcđẩy chất lượng dạy và học trong trường THCS, đảm bảo thông tin về các sựvật, hiện tượng gây hứng thú nhận thức và là một trong những động cơ thúcđẩy niềm say mê học tập của học sinh Đồng thời, trong quá trình sử dụngthiết bị dạy học sẽ rèn cho học sinh tính cẩn thận, tỷ mỷ, chính xác, giáo dục ýthức giữ gìn vật dụng và ý thức bảo vệ môi trường góp phần hình thành nhâncách của người học sinh Việc xây dựng và tổ chức sử dụng thiết bị dạy họclại phụ thuộc vào công tác quản lý của người lãnh đạo trường do đó công tácquản lý thiết bị dạy học là vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao chất lượnggiảng dạy và học tập trong các trường học, đặc biệt là với học sinh THCS

Tư duy độc lập sáng tạo của học sinh có thể được rèn luyện qua quátrình sư phạm với việc sử dụng có hiệu quả TBDH, giúp nâng cao hứng thúhọc tập của học sinh là một trong những nguồn gốc chủ yếu nhất của việc họctập có kết quả cao, là con đường dẫn tới sáng tạo tài năng Trong nhiều trườnghợp, TBDH còn giúp thực hiện các thí nghiệm nghịch lý, mà nhờ chúng pháthuy được hứng thú học tập, độc lập suy nghĩ, trí tưởng tượng và phát triển trítuệ sáng tạo của HS

b) Sử dụng thiết bị dạy học để hình thành kiến thức, kỹ năng mới

Việc sử dụng TBDH giúp cho học sinh hiểu sâu kiến thức để từ đó có thể

tự suy nghĩ, vận dụng, hiểu và nghĩ ra những cái mới với các mức độ khác nhau

Thiết bị dạy học có thể giúp thực hiện có hiệu quả các PPDH mới, từngbước hướng dẫn HS động não, tăng cường lao động trí tuệ, suy nghĩ, phánđoán, phân tích, tổng hợp, giải đáp vận dụng.

Việc sử dụng các TBDH trong nhà trường cũng có khả năng giúp íchnhiều cho việc giáo dục tư tưởng đạo đức, giáo dục lao động, giáo dục nhâncách của người lao động mới cho học sinh Tính nghiêm túc, tính trung thực

là nội dung rất quan trọng của đạo đức con người nói chung và học sinh nóiriêng Ở đây, những đòi hỏi về tính nghiêm túc, ngăn nắp, cẩn thận, chu đáo,chính xác đối với HS khi theo dõi GV sử dụng thiết bị, làm thí nghiệm cũngnhư tự mình lắp ráp thí nghiệm, sử dụng các máy đo, từ tiến hành thí nghiệm,ghi chép và xử lý số liệu để rút ra kết luận cần thiết hay kiểm chứng định luậtkhoa học,…đều có tác dụng bồi dưỡng các yếu tố đạo đức trên cho các em

Bằng cách sử dụng một số phim ảnh, phim đèn chiếu hay băng ghi hìnhgiáo khoa,…về con người xã hội thời cổ, cổ Hy Lạp, cổ Ai Cập, về quá trìnhtiến hóa của động thực vật, bằng cách tiến hành các phản ứng hóa học khácnhau,…có thể bồi dưỡng cho HS một cách nhìn về thế giới vận động và pháttriển chứ không phải do những đấng tinh thần hay thượng đế sinh ra

Các phương tiện dạy học: thiết bị thí nghiệm, mô hình, tranh ảnh, sáchgiáo khoa, phim học tập, các phần mềm máy vi tính,… được sử dụng để cungcấp các số liệu thực nghiệm nhằm khái quát hoá hoặc kiểm chứng các kiếnthức và đề cập các ứng dụng của các kiến thức trong đời sống và kỹ thuật

c) Thiết bị dạy học có thể được sử dụng một cách đa dạng trong quá trình ôn tập, củng cố, đào sâu, mở rộng, hệ thống hoá kiến thức, kỹ năng của học sinh

Các vật thật trong đời sống, kỹ thuật có thể được sử dụng như là xuấtphát điểm của quá trình nghiên cứu nhưng cũng có thể được dùng như là sựvận dụng các kiến thức đã học ở khâu củng cố

d) Thiết bị dạy học được sử dụng để kiểm tra kiến thức, kỹ năng mà học sinh đã thu được

Bằng cách cho học sinh xem tia lửa điện trong phòng thí nghiệm các

em có thể giải thích được hiện tượng chớp thường xuyên xảy ra trong thiênnhiên theo cách nhìn khoa học Đó là các tia lửa điện khổng lồ xuất hiện khi

có sự phóng điện giữa những phần điện nhiễm điện trái dấu ở trong lòng đámmây, giữa hai đám mây gần nhau và giữa đám mây và vật nhô cao trên mặtđất (nhà, cây,…) chứ không phải do “ Ông Thiên Lôi” gây ra để trừng phạt

ma quỷ và những người có tội như quan niệm sai lầm thường có ở bộ phậnnhân dân còn kém hiểu biết và có đầu óc mê tín

Hiện nay, tiềm năng này của TBDH vẫn chưa được khai thác sử dụngđầy đủ trong dạy học ở trường phổ thông Việc kiểm tra kiến thức của họcsinh mới chỉ thông qua các câu hỏi và bài tập

1.2.2 Cơ cấu hệ thống thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

TBDH là tất cả những phương tiện cần thiết được GV và học sinh sửdụng trong hoạt động dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo trong hoạt động khám phá và lĩnh hội tri thức của học sinh góp phần nângcao chất lượng giáo dục, đạt mục tiêu giáo dục đã đề ra

TBDH gồm máy móc, dụng cụ thí nghiệm, mô hình, mẫu vật, hóa chất,tranh ảnh, đồ dùng dụng cụ giáo dục thể chất, âm nhạc, mỹ thuật, thiết bịnghe nhìn và các thiết bị trực quan khác

TBDH bao gồm các thiết bị dùng chung, các thiết bị trực quan, thựcnghiệm và các thiết bị kỹ thuật (Thiết bị nghe nhìn) TBDH các bộ môn được

sử dụng thường xuyên nhất, chúng trực tiếp tham gia vào quá trình học tập vàgiảng dạy, gắn liền với nội dung và phương pháp trong từng tiết học nên đượcxem là bộ phận quan trọng góp phần đổi mới về nội dung và phương pháp dạyhọc Một bộ phận TBDH có tính hiện đại và khả năng sư phạm to lớn vàthường được sử dụng chung trên lớp đó là phương tiện kỹ thuật dạy học Nhờ

có các phương tiện kỹ thuật, một lượng thông tin lớn của bài học có thể đượchình ảnh hóa, mô hình hóa, phóng to hoặc thu nhỏ, làm cho nhanh hơn hoặcchậm hơn,…đem lại cho người học một không gian học tập mang tính mụcđích và hiệu quả cao.

Có thể mô tả cấu trúc hệ thống thiết bị dạy học ở trường phổ thông qua sơ đồ sau:

Máy móc

Dụng cụ

Hóa chất

Các phương tiện thực hành, thí nghiệm

Thiết bị dạy học

Các phương tiện

và tài liệu trực quan

Qua sơ đồ cho thấy, hệ thống thiết bị dạy học ở trường phổ thông gồm:

a) Các phương tiện và tài liệu trực quan bao gồm:

* Phương tiện nghe nhìn gồm:

- Vật liệu nghe nhìn gồm: Phim các loại, bản trong, bảng ghi hình, bảng ghi

 Vạch rõ được bản chất của vấn đề nghiên cứu

 Tập trung được sự chú ý của học sinh vào những vấn đề cần thiết, quan trọng

 Củng cố được nội dung nghiên cứu trong giờ học

 Hướng dẫn được học sinh ghi chép vào vở và học tập ở nhà

Trên thực tế khi sử dụng bảng, người sử dụng thường chia nội dung ghitrên bảng làm hai phần: một phần cần giữ lại trên bảng trong suốt giờ học(chẳng hạn như: dàn bài, công thức định nghĩa, định luật, đồ thị…), một phần

có thể xoá đi sau khi đã dùng xong (chẳng hạn như câu hỏi đặt vấn đề, lời giảithích định luật, những phép tính…) Phần giữ lại ghi ở một bên bảng dướihình thức rất tóm tắt Phần thứ hai ghi ở một bên bảng và GV căn cứ vào diện tíchcủa bảng dành cho phần này để lường trước việc xoá bảng đúng lúc cần thiết

Chữ viết và hình vẽ trên bảng phải đủ lớn để cho học sinh toàn lớp đềunhìn thấy rõ Để làm nổi bật điểm cần chú ý, GV thường dùng phấn màu

Phần mềm dạy học là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho việc thực thi cácPPDH hiện đại nhằm phát huy tính tích cực, chủ động tự lực của từng họcsinh Muốn vậy, phần mềm dạy học cần phải đáp ứng các yêu cầu sau:

 Hỗ trợ có hiệu quả việc dạy học tại lớp và việc tự học, tự tìm kiếm, bổsung kiến thức, tự luyện tập, tự kiểm tra - đánh giá,…theo các địnhhướng cá thể hóa và quy trình hóa hoạt động dạy học.

 Để giúp HS học tập đạt kết quả và luyện cách làm việc khoa học, phầnmềm dạy học phải được thiết kế nhằm quy trình hóa toàn bộ quá trình

tự học với đầy đủ các khâu theo trình tự Học và làm bài tập tại lớp theoquy trình:

 Nâng cao tính trực quan bằng cách tăng số lượng và chất lượng tài liệunghe nhìn Sử dụng công nghệ đa phương tiện để tạo ra các hình ảnh

âm thanh phong phú, rõ ràng, màu sắc hài hòa, sinh động, hấp dẫn, giúp

HS dễ thấy, dễ hiểu, dễ nhớ nội dung cần học

 Khai thác hợp lý khả năng của phần mềm dạy học cho phép hiển thị tàiliệu với nhiều kiểu chữ, cỡ chữ, màu chữ khác nhau, các hình ảnh màu,hình hoạt họa, hình động mô tả các diễn biến, các thí nghiệm ảo, cácđoạn phim video,…và khả năng phóng to thu nhỏ, thay đổi các tốc độhiển thị của hình ảnh, thay đổi âm lượng, âm sắc của âm để tăng tínhtrực quan, gây hứng thú cho người dùng

 Không dùng các hình ảnh phức tạp, quá nhiều chi tiết, màu sắc sặc sỡ,chói lọi, các hình động có tốc độ quá nhanh hay chậm, lời thuyết minhthiếu diễn cảm, âm thanh, nhạc đệm ồn ào, kích động, không ăn nhịp,không gắn bó với nội dung,…vì chúng không những không giúp HShiểu rõ bài mà còn gây mất tập trung tư tưởng, gây khó chịu khi học

Thày

hướng dẫn ôn tập Tự

Tự luyện tập kiểm tra Tự

Tự đánh giá

- Máy móc nghe nhìn gồm: Tivi, đầu VCD, DVD, amply, loa, micro,

overHead, projector, scanner, máy chiếu vật thể, máy photocopy, máy vi tính,máy in, máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim kỹ thuật số, hệ thống mạng máytính

Phim học tập giúp thu nhận thế giới tự nhiên vào lớp học, xoá bỏ nhữnghạn hẹp về mặt không gian của lớp học và về mặt thời gian của giờ học

Nhờ các cuốn phim được quay trước học sinh với tốc độ mong muốnhoặc có thể làm dừng lại các hình ảnh, học sinh quan sát được rõ ràng cáchiện tượng, các quá trình đã được phóng đại (thu nhỏ) một cách tối ưu, làmcho học sinh có những biểu tượng đúng đắn về chúng

Việc sử dụng các khả năng của sự đồ hoạ (đánh dấu, đóng khung, tômàu, sơ đồ, đồ thị), kết hợp hài hoà với các tín hiệu âm thanh và sự thuyếtminh phim không những tạo ở học sinh những biểu tượng tốt hơn về đốitượng nghiên cứu mà còn làm tăng tính trực quan và hiệu quả xúc cảm củaphương tiện dạy học

Phim học tập có thể được sử dụng ở tất cả các giai đoạn của quá trìnhdạy học (tạo động cơ học tập, đề xuất vấn đề nghiên cứu, nghiên cứu kiếnthức mới, củng cố) ở trong và ngoài giờ học chính khoá

* Các phương tiện trực quan khác gồm: Tranh ảnh, mô hình, mẫu vật, bản

đồ, lược đồ

Mô hình, mẫu vật phỏng theo vật gốc, giúp HS nắm vững được nhữngkiến thức cơ bản của vật gốc Đối với học sinh THCS nhất là đối với HS lớp 6còn nhỏ tuổi, các em chưa có những biểu tượng, những khái niệm ban đầu cầnthiết nhất là năng lực tư duy trìu tượng còn hạn chế Vì vậy, mô hình mẫu vậtgiúp HS nắm được kiến thức cơ bản một cách vững chắc, giúp HS tích cựchoạt động trong quá trình học tập

Tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ là TBDH trực quan tạo hình thể hiệnthế giới khách quan thông thường qua đường nét, hình mảng, màu sắc và bốcục nhằm nâng cao hiệu quả dạy - học các môn học trong nhà trường.

 Tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ với những hình vẽ mô tả các sự vật

và hiện tượng cụ thể giúp cho việc dạy - học trở nên rõ ràng, cụ thể,kích thích hoạt động tích cực của HS; khắc họa sâu đậm những hiệntượng sự vật, nhân vật… giúp cho HS hình thành khái niệm khoa họcvững chắc

 Tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ từ đơn giản đến phức tạp phải phùhợp với trình độ nhận thức của HS từ thấp đến cao; giúp cho việc lĩnhhội kiến thức của HS được dễ dàng hơn, trong một thời gian nhất địnhtiếp thu được nhiều thông tin hơn; đồng thời nắm vững bản chất hiệntượng, sự vật góp phần bồi dưỡng năng lực tư duy sáng tạo cho HS

 Tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ cần thể hiện phù hợp với PPDH bộmôn, với đặc điểm tâm sinh lý và quy luật nhận thức của HS góp phầnhợp lý hóa quá trình dạy học của GV và HS GV có thể chủ động sửdụng tranh giáo khoa tùy theo thể loại tranh, loại kiến thức và đối tượng

mà HS vận dụng PPDH tích cực, phát huy vai trò chủ động, sáng tạocủa HS, tăng cường nhịp độ truyền thụ kiến thức của GV và tiếp thukiến thức của HS, tiết kiệm thời gian và giảm nhẹ sức lao động củathầy và trò

 Tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ với những hình mang tính thẩm mỹcao, thích hợp với quy tắc hội họa còn giúp cho HS hình thành cảm xúcnghệ thuật tạo hình

 Tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ đã được xếp trong TBDH trực quantạo hình trên mặt phẳng như bản trong, Nhiều hình ảnh trong bảntrong đã được chụp từ tranh vẽ

b) Các phương tiện thực hành, thí nghiệm bao gồm:

 Máy móc: Máy dùng trong dạy nghề, máy dùng trong giảng dạy môn

vật lý, hóa học, …

 Dụng cụ : Dụng cụ thí nghiệm, dụng cụ dạy mỹ thuật, dụng cụ dạy

âm nhạc,…

 Hóa chất : Hóa chất dùng trong giảng dạy môn hóa học, sinh học,…

1.2.3 Vai trò của thiết bị dạy học trong quá trình dạy học

Thiết bị dạy học vừa là thành tố của quá trình dạy học, vừa là bộ phậncủa nội dung và phương pháp dạy học Sử dụng tốt thiết bị dạy học sẽ thúcđẩy chất lượng dạy và học trong trường THCS, đảm bảo thông tin về các sựvật, hiện tượng gây hứng thú nhận thức và là một trong những động cơ thúcđẩy niềm say mê học tập của học sinh Đồng thời trong quá trình sử dụng thiết

bị dạy học sẽ rèn cho học sinh tính cẩn thận, tỉ mỷ, chính xác, giáo dục ý thứcgiữ gìn đồ vật, vệ sinh và ý thức bảo vệ môi trường góp phần hình thành nhâncách của người học sinh Việc xây dựng và tổ chức sử dụng thiết bị dạy họclại phụ thuộc vào công tác quản lý của người lãnh đạo trường, do đó công tácquản lý thiết bị dạy học là vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao chất lượnggiảng dạy và học tập trong các trường học, đặc biệt là với học sinh THCS

Viện sỹ N.M Sacmaev đã nêu trong tác phẩm “ Lý luận dạy học trongnhà trường phổ thông ” như sau: “ Đối với học sinh, thiết bị dạy học là công

cụ mà nhờ đó trong quá trình học tập các em hiểu biết thế giới xung quanhchúng”

Các phương tiện kỹ thuật dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng trongviệc tạo khả năng hình thành, củng cố, hệ thống hóa, vận dụng kiến thức vàothực tiễn

TBDH góp phần nâng cao hiệu quả của các phương pháp dạy học, nếukhông có TBDH thì mọi ý tưởng dạy học của GV có thể bị hạn chế vì nhữngkiến thức khoa học trìu tượng rất khó giải thích cho học sinh hiểu và nắmvững vấn đề nếu thiếu sự hỗ trợ của TBDH

Đứng về mặt nội dung và phương pháp dạy học thì thiết bị dạy họcđóng vai trò hỗ trợ tích cực Vì có thiết bị dạy học tốt thì GV mới có thể tổchức được quá trình dạy học khoa học, đưa người học tham gia thực sự vàoquá trình tìm tòi, khám phá ra điều cần nhận thức dưới sự hướng dẫn củangười dạy Thiết bị dạy học phải phù hợp mới triển khai được các phươngpháp dạy học có hiệu quả Trong quá trình dạy học thì thiết bị dạy học là một

bộ phận của nội dung và phương pháp dạy học chúng có thể vừa là phươngtiện để nhận thức, vừa là đối tượng chứa đựng trình độ khoa học kỹ thuật, vănhóa, nghệ thuật của sự phát triển khoa học kỹ thuật xã hội, đất nước Không ítnội dung học tập cần đến sự hỗ trợ tích cực của phương tiện trực quan mớigiải quyết được như chứng minh các hiện tượng khoa học trong tự nhiên, toánhọc, tin học Học sinh rất cần được trực tiếp tận mắt nhìn thấy, tai nghe thấy,tay được cầm nắm, được trực tiếp làm thí nghiệm, được lắp ráp thao tác, quansát nhận xét bằng việc sử dụng các dụng cụ, phương tiện cụ thể Nhận thứcbằng tất cả các giác quan của cơ thể con người Để thiết bị dạy học góp phầnđảm bảo chất lượng kiến thức khoa học yêu cầu phải chính xác, khoa học,tổng quát và bền vững Như vậy thiết bị dạy học là công cụ nhận thức củangười học

Các phương tiện kỹ thuật dạy học có vai trò quan trọng đặc biệt trongviệc tạo khả năng hình thành, củng cố, hệ thống hóa, vận dụng kiến thức vàothực tiễn Phương tiện kỹ thuật dạy học gồm các máy chiếu quang học, máytạo hoặc khuyếch đại âm thanh, hình ảnh, máy lưu giữ và tái hiện thông tin,…vốn chứa đựng những tiềm năng sư phạm to lớn trong việc hỗ trợ tích cựcgiảng dạy và học tập Bằng những phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại, conngười đã tổ chức các cuộc hội thảo, hội nghị, các lớp học theo phương thứcgiáo dục từ xa, các lớp học qua vệ tinh, học tập tại gia đình cho người lớn tuổiđược một số nước áp dụng và sẽ được mở rộng trong những năm tới Thiết bịdạy học và phương tiện kỹ thuật dạy học tạo những điều kiện đi sâu vào các

đề tài nghiên cứu, đồng thời cho phép trình bày các vấn đề trìu tượng mộtcách sinh động Đó là khả năng tăng tốc độ truyền tải thông tin, thực hiện cácphương pháp trực quan, thực nghiệm, tạo những vùng hợp tác giữa thầy vàtrò, tạo ra khả năng thực hành, củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng làm việc,học tập, sự khéo léo tay chân, bồi dưỡng khả năng tự học, tự chiếm lĩnh trithức, tạo ra hứng thú học tập, cải tiến các hình thức lao động sư phạm, tạo khảnăng tổ chức một cách khoa học và điều khiển hoạt động giáo dục Để có hiệuquả trong sử dụng dạy học, yêu cầu cơ sở vật chất và thiết bị dạy học phải phùhợp với tâm sinh lý đối tượng, với khả năng tư duy của học sinh, mang tínhkhoa học, tính sư phạm và phải đảm bảo tính kinh tế.

Thiết bị dạy học có thể đơn giản hay hiện đại nhưng qua sử dụng nóphải cho kết quả khoa học, đảm bảo yêu cầu về mặt mỹ quan, sư phạm, antoàn và giá cả hợp lý, thực hành đòi hỏi thiết bị dạy học phải đủ, có thiết bịdạy học dành cho GV sử dụng và cho học sinh được trực tiếp thực hành Có

đủ thiết bị dạy học sẽ cho phép tổ chức các hình thức hoạt động dạy học đadạng, linh hoạt như dạy trong lớp, dạy ngoài giờ, dạy chia nhóm, mỗi họcsinh sẽ được thao tác trực tiếp trên thiết bị dạy học để tự khám phá tri thứcmới Khi đó mỗi học sinh, nhóm học sinh đóng vai trò là người tiến hành tưduy tích cực để tìm kiếm cái mới cho chính mình, là người “ tự phát minh ”.Thiết bị dạy học đủ cho phép đạt được mức độ cao về tổ chức dạy học theonguyên tắc học đi đôi với hành, thiết bị dạy học đủ sẽ cho phép tổ chức nhiềuhình thức hoạt động dạy học phong phú, đa dạng và có hiệu quả, thiết bị dạyhọc phải đảm bảo chất lượng Theo VAT Project thì khả năng của các giácquan trong việc duy trì học tập: Nghe 11%, nhìn 80%, các giác quan khác 9%.Thiết bị dạy học hiện đại có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo khảnăng xây dựng, hình thành, củng cố hệ thống hóa kiến thức lý thuyết vào thựctiễn Thiết bị dạy học còn chứa đựng tiềm năng sư phạm to lớn trong việc hỗtrợ tích cực trong giảng dạy, học tập như:

 Tăng tốc độ truyền tải thông tin.

 Thực hiện các phương pháp dạy học trực quan, thực nghiệm

 Tạo ra những vùng hợp tác sinh động giữa thầy và trò

 Tạo khả năng hình thành, củng cố tri thức

 Rèn luyện kỹ năng làm việc, học tập, sự khéo léo của đôi tay, đôichân

 Bồi dưỡng khả năng tự học, tự chiếm lĩnh tri thức

 Tạo ra hứng thú lôi cuốn người học

 Tiết kiệm thời gian trên lớp

 Cải tiến các hình thức lao động sư phạm

 Tạo khả năng tổ chức một cách khoa học và điều khiển hoạt độnggiáo dục

1.3 Mục tiêu, nội dung, nguyên tắc, vai trò của quản lý thiết bị dạy học trong trường trung học cơ sỏ

1.3.1 Mục tiêu quản lý thiết bị dạy học

Mục tiêu quản lý thiết bị dạy học là xây dựng, sử dụng, bảo quản vàhuy động tối đa thiết bị dạy học của nhà trường phục vụ cho công tác giảngdạy, học tập nhằm đạt được mục tiêu về dạy học - giáo dục đã đề ra

TBDH phải phù hợp với yêu cầu về nội dung và phương pháp củachương nình giáo dục, bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm, an toàn chongười sử dụng, phù hợp với sự phát triển tâm lý và sinh lý lứa tuổi học sinh

1.3.2 Một số nguyên tắc quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở

- Trang bị đầy đủ và đồng bộ các thiết bị dạy học

- Bố trí hợp lý cơ sở vật chất và thiết bị dạy học trong trường, trongphòng thực hành, phòng thí nghiệm, phòng học bộ môn

- Tạo môi trường sư phạm thuận lợi cho các hoạt động dạy học có sửdụng thiết bị dạy học nhằm đổi mới phương pháp dạy học

- Tổ chức bảo quản trường sở và các phương tiện vật chất, kỹ thuật củanhà trường.

a) Yêu cầu về quản lý, sử dụng TBDH

- Tất cả TBDH của một cơ sở giáo dục phải được đặt khoa học, dễ sửdụng và có các phương tiện bảo quản (tủ, hòm), vật che phủ, phương tiệnchống ẩm, chống mối, mọt, dụng cụ phòng chữa cháy Tuỳ theo tính chất, quy

mô của thiết bị mà bố trí diện tích phòng và địa điểm thích hợp, bảo đảm cho

GV và học sinh thao tác, đi lại thuận tiện và an toàn khi sử dụng Các thínghiệm có độc hại, gây tiếng ồn phải được bố trí và xử lý theo tiêu chuẩn quyđịnh được bảo đảm an toàn lao động và vệ sinh môi trường

- TBDH phải được sử dụng có hiệu quả cao nhất, đáp ứng các yêu cầu

về nội dung và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục

- TBDH phải được làm sạch và bảo quản ngay sau khi sử dụng, định kìbảo dưỡng, bổ sung phụ tùng, linh kiện, vật tư tiêu hao

- Định kỳ, phải tiến hành kiểm kê theo đúng quy định của Nhà nước vềquản lý tài sản Việc kiểm kê bất thường phải được tiến hành trong các trườnghợp sau:

 Khi thay đổi hiệu trưởng hoặc người phụ trách công tác TBDH

 Khi thay đổi địa điểm, sáp nhập, chia tách, đình chỉ hoạt động, giải thểtrường

 Khi xảy ra thiệt hại do thiên tai, hỏa hoạn, trộm cắp

 Khi cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền yêu cầu

- Phòng dành cho TBDH

 Các phòng đồ dùng dạy học và đồ chơi, phòng học liệu, phòng thínghiệm bộ môn, phòng dụng cụ văn thể phải được thiết kế và lắp đặttheo chuẩn, bảo đảm nguyên tắc thực hiện đủ thí nghiệm, giờ thực hànhquy định trong chương trình giáo dục

 Các phòng thí nghiệm bộ môn được bố trí đảm bảo cho việc thực hànhđược tổ chức theo nhóm

 Số lượng học sinh của mỗi nhóm do GV dạy lớp phân chia theo điềukiện cơ sở vật chất kỹ thuật hiện có của nhà trường và đặc điểm củatừng môn học

 Mỗi trường đều có trang bị dụng cụ văn - thể bảo đảm đủ số lượng vàchất lượng để đáp ứng yêu cầu học lập, rèn luyện và phát triển toàndiện của học sinh

b Trách nhiệm của Hiệu trưởng

Hiệu trưởng nhà trường có trách nhiệm xây dựng kế hoạch mua sắm,trang bị, tiếp nhận, phân phối TBDH theo đúng các quy định hiện hành củaNhà nước, phù hợp với chương trình giáo dục; thường xuyên kiểm tra, đánhgiá hiệu quả sử dụng TBDH; lập báo cáo lên cơ quan cấp trên mỗi năm mộtlần; hướng dẫn xây dựng nội quy quản lý TBDH phù hợp với trường mình

c Người phụ trách công tác TBDH

Mỗi trường bố trí người phụ trách công tác TBDH Người phụ tráchcông tác TBDH phải là người có trình độ chuyên môn theo yêu cầu của bậchọc, được đào tạo hoặc bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác TBDH và có tinhthần trách nhiệm với công việc được giao Nhiệm vụ và quyền của người phụtrách công tác TBDH:

 Chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng trong việc quản lý TBDH củanhà trường

 Bảo quản sổ sách, hồ sơ TBDH, theo dõi việc xuất, nhập TBDH, ghichép và kiểm kê TBDH theo đúng quy định của Nhà nước

 Giúp hiệu trưởng xây dựng kế hoạch hàng năm để bổ sung, điềuchuyển, thanh lý và bảo quản TBDH

 Tham gia việc chuẩn bị cho GV và học sinh thực hiện các giờ thínghiệm, thực hành

 Được trang bị phòng hộ lao động, được hưởng phụ cấp độc hại, địnhmức lao động theo các quy định hiện hành của Nhà nước

Biện pháp xây dựng và quản lý TBDH nhằm góp phần nâng cao chấtlượng dạy và học sẽ được đề xuất trên cơ sở của các lĩnh vực hoạt động quản

lý của nhà trường như sau:

 Tổ chức xây dựng kế hoạch mua sắm, trang bị, tiếp nhận, phân phốiTBDH theo các quy định hiện hành của Nhà nước, phù hợp với chươngtrình giáo dục

 Bồi dưỡng chuyên môn về nghiệp vụ quản lý, sử dụng thiết bị chonhân viên, GV

 Chỉ đạo GV sử dụng đầy đủ và có hiệu quả thiết bị hiện có của nhàtrường trong hoạt động dạy học

 Chỉ đạo bảo quản sổ sách, hồ sơ TBDH, theo dõi việc xuất, nhậpTBDH, ghi chép và kiểm kê TBDH theo đúng quy định của Nhà nước

 Kiểm tra, đánh giá hiệu quả sử dụng TBDH

 Lập báo cáo lên cơ quan cấp trên

1.4 Cán bộ quản lý/nhân viên phụ trách thiết bị dạy học

Theo Quyết định số 243 - CP ngày 28/6/1979 của Chính phủ về tổ chức

bộ máy, biên chế của các trường phổ thông để bố trí người phụ trách công tácTBDH (tùy theo quy mô của nhà trường để bố trí cán bộ chuyên trách hoặckiêm nhiệm), người phụ trách công tác TBDH phải là người có trình độchuyên môn theo yêu cầu của bậc học, được đào tạo hoặc bồi dưỡng về nghiệp vụcông tác TBDH và có tinh thần trách nhiệm với công việc được giao

Để quản lý thiết bị dạy học tốt người cán bộ quản lý trường học cầnnắm vững các yêu cầu sau:

 Nắm vững cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý, thông hiểu về chế địnhcủa ngành và liên ngành đối với lĩnh vực TBDH

 Nắm vững các chức năng và nội dung quản lý, biết phân lập và phốihợp các nội dung quản lý, các mặt quản lý.

 Hiểu rõ chương trình giáo dục và những điều kiện cơ sở vật chất vàthiết bị trường học để chỉ đạo chương trình

 Biết huy động mọi tiềm năng có thể của tập thể sư phạm

 Có biện pháp tập trung mọi tiềm năng vật chất vào một hướng thốngnhất và đảm bảo cơ sở vật chất và thiết bị trường học để nâng cao chấtlượng giáo dục

 Định kỳ, hàng năm phải có kế hoạch kiểm kê, kiểm tra đúng theo quyđịnh của Nhà nước về quản lý tài sản

 Luôn luôn có ý thức thực hiện đổi mới, chuẩn hoá và hiện đại hoáTBDH và tổ chức thực hiện khả thi những vấn đề đó

 Phân loại được TBDH

 Biết chính xác nội dung quản lý từng loại TBDH và biết phối hợp cácnội dung quản lý khác nhau

 Biết chính xác những yêu cầu của nội dung, chương trình giáo dục vànhững phương tiện kỹ thuật, sản phẩm công nghệ cần thiết thực hiệnchương trình đó

 Xây dựng được những biện pháp bảo quản, tu bổ, giữ gìn và thanh lýTBDH

 Tập trung mọi tiềm năng của nhà trường, của cộng đồng và xã hội vào việctăng cường TBDH nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

1.5 Chỉ đạo của ngành GD&ĐT về quản lý thiết bị dạy học trong việc nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS

Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến giáo dục, xác định giáo dục làquốc sách hàng đầu trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Nghịquyết 40/2000/QH10 của Quốc Hội nước CHXHCN Việt Nam về đổi mớichương trình giáo dục phổ thông đã nêu rõ: “ Đổi mới nội dung chương trìnhsách giáo khoa, phương pháp dạy và học phải được thực hiện đồng bộ vớiviệc nâng cấp và đổi mới trang TBDH,…” Như vậy việc đổi mới thiết bị dạyhọc có vai trò quan trọng trong đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa

và phương pháp dạy học

“Sự nghiệp giáo dục phát triển nhờ thực hiện các quá trình dạy học qua các giai đoạn lịch sử, trong đó người lao động - giáo viên và học sinh - chiếm vị trí trung tâm và đồng thời các công cụ lao động của họ cũng phải là yếu tố rất quan trọng và mang tính quy định của quá trình lao động này Thiếu một trong 3 yếu tố đối tượng lao động, công cụ lao động và người lao động thì “quá trình lao động hẳn hoi” sẽ không xuất hiện, sẽ không thể nói đến một “quá trình sư phạm hẳn hoi”, một “việc dạy học hẳn hoi” nếu không

có công cụ lao động tương ứng - thiết bị dạy học Thiết bị dạy học và người lao động (giáo viên và học sinh) liên quan hữu cơ với nhau và luôn bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển”.

(Trích: Tạp chí TTKHGD số 81/2000 – Vai trò của thiết bị dạy học xét trên quan điểm triết học duy vật lịch sử - tác giả Trần Doãn Qưới).

Ngày 8/12/2009, Bộ GD&ĐT đã tổ chức lấy ý kiến đóng góp ý rộng rãicho Đề án " Phát triển TBDH tự làm cấp học mầm non, phổ thông " đangđược Bộ GD&ĐT triển khai xây dựng Mục đích của đề án nhằm xây dựng hệthống văn bản chỉ đạo quản lý thực hiện và tổ chức các hoạt động nhằm đưaphong trào tự làm TBDH trở thành hoạt động sư phạm thường xuyên trongnhà trường

Trên thực tế, Nhà nước đã quan tâm đầu tư thiết bị dạy học đồng bộcho các ngành học, các tỉnh Tuy nhiên, nguồn lực của nhà nước có hạn, một

số trường lớp học sinh lại phát triển nhanh và mạnh vì vậy cán bộ quản lýtrường học cần phải phát động phong trào tự làm thiết bị dạy học trong GV vàhọc sinh Hoạt động này sẽ góp phần phát huy được tính tích cực, chủ động,sáng tạo ở mỗi người, từ đó giáo dục mọi người ý thức sử dụng, giữ gìn, bảo

vệ các sản phẩm do chính mình làm ra

Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo việc quản lý sử dụng TBDH trong các trườnghọc như một tiêu chuẩn quan trọng đánh giá chất lượng nhà trường Quyếtđịnh số 41/2000/QĐ-BGDĐT ngày 07 tháng 9 năm 2000 của Bộ GD&ĐTban hành quy chế TBDH trong trường mầm non, trường phổ thông đã nêu rõtrách nhiệm quản lý, sử dụng TBDH Theo đó:

- Giám đốc Sở GD&ĐT chịu trách nhiệm trước UBND, tỉnh, thành phố

và Bộ GD&ĐT về việc chỉ đạo mua sắm, bảo quản, sử dụng TBDH cho cáctrường, đảm bảo số lượng, chất lượng và kịp tiến độ phục vụ năm học mới

- Hiệu trưởng các trường học chịu trách nhiệm về số lượng, chất lượng,hiệu quả sử dụng TBDH tại mỗi đơn vị trường học

Quy chế TBDH trong trường mầm non, trường phổ thông cũng đã nêu

rõ yêu cầu về quản lý, sử dụng TBDH “TBDH được trang bị từ mọi nguồnđều là tài sản của nhà trường, GV, nhân viên, học sinh đều có trách nhiệm giữgìn và bảo vệ những tài sản đó Các đơn vị quản lý giáo dục các cấp có tráchnhiệm thường xuyên kiểm tra, đôn đốc công tác quản lý, trang bị và sử dụngTBDH”

Thông tư số 12/2009/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 5 năm 2009 Ban hànhQuy định về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường trung học cơ sở

có quy định trường THCS phải: “ Sử dụng thiết bị trong dạy học và viết, đánhgiá, vận dụng sáng kiến, kinh nghiệm về các hoạt động giáo dục của GV thực

hiện theo kế hoạch của nhà trường ” Và “ Nhà trường có đủ TBDH, đồ dùngdạy học và quản lý sử dụng theo quy định của Bộ GD&ĐT ”.

Điều 19, Điều lệ trường trung học có nêu rõ nhiệm vụ, quyền hạn củaCBQL: “ Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường ”

Thông tư liên tịch số 125/2008/TTLT-BTC-BGDĐT ngày 22 tháng 12năm 2008 của liên Bộ Tài chính, Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn quản lý và sửdụng kinh phí thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia giáo dục và đào tạo đếnnăm 2010

Bộ GD&ĐT đã xây dựng một hệ thống các công văn gửi giám đốc các

Sở GD&ĐT hướng dẫn mua sắm, sử dụng TBDH cho năm học, gửi UBNDcác tỉnh, thành phố đề nghị phối hợp chỉ đạo mua sắm TBDH năm học.01/6/2006 đã có luật đấu thầu và chỉ đạo các Sở, các tỉnh thành thực hiện luậtđấu thầu

- Công văn số 4728/QĐ-Bộ GD&ĐT ngày 11/5/2007 của Bộ trưởng BộGD&ĐT gửi UBND các tỉnh, thành phố đề nghị phối hợp chỉ đạo, mua sắm,

sử dụng TBDH năm học 2007 - 2008

- Công văn số 5484/QĐ - Bộ GD&ĐT ngày 01/6/2007 của Bộ trưởng

Bộ GD&ĐT gửi Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố đề nghị phối hợp chỉ đạocác đơn vị chức năng ở địa phương thực hiện khung thời gian và nội dungnhững công việc chính trong việc mua sắm TBDH năm học 2007 - 2008

- Công văn 5515/Bộ GD&ĐT-CSVCTBDH ngày 03 tháng 7 năm 2009của Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi UBND các tỉnh, các Sở GD&ĐT về việc muasách cho GV, học sinh năm học 2009 - 2010 bằng nguồn kinh phí chươngtrình nục tiêu quốc gia giáo dục và đào tạo

Kết luận chương 1

Tóm lại, nếu sử dụng đúng các TBDH sẽ góp phần tích cực nâng caohiệu suất lao động của thầy và trò Từ những vấn đề cơ bản của quá trình dạyhọc, chúng ta nhận thấy rằng, hoạt động dạy là hoạt động tổ chức, điều khiểnhoạt động nhận thức của HS, mà một trong những nhiệm vụ tổ chức, điềukhiển nhận thức đó là việc tổ chức, điều khiển quá trình tri giác những hiệntượng hoặc đối tượng được nghiên cứu của HS Tuy nhiên, những hiện tượng,đối tượng đó không phải bao giờ cũng được hiện ra một cách trực tiếp ngaytại phòng học Trong trường hợp đó, TBDH tạo khả năng tái hiện chúng mộtcách gián tiếp thông qua hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, mô hình… Nhờ chúng màtạo nên trong ý thức của người HS những hình ảnh trực quan cảm tính củanhững hiện tượng và sự vật

Thiết bị dạy học là nội dung, phương tiện truyền tải thông tin giúp GV

tổ chức và điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, giúp học sinh hứngthú học tập, rèn luyện tác phong và kỷ luật lao động, kỹ năng thực hành, hìnhthành phương pháp học tập chủ động, tích cực TBDH là cầu nối giữa lýthuyết và thực hành, là cơ sở cho việc đổi mới phương pháp dạy học Giúphọc sinh thu nhận thông tin một cách sinh động, đầy đủ, chính xác, mở rộng

và đào sâu tri thức đã lĩnh hội được; rèn luyện những kỹ năng, kỹ xảo cầnthiết; phát triển hứng thú nhận thức, năng lực quan sát, phân tích tổng hợp cáchiện tượng, rút ra những kết luận có độ tin cậy

Từ những nét chủ yếu về lịch sử của vấn đề nghiên cứu, các khái niệm

cơ bản có liên quan đến đề tài, những vấn đề mang tính lý luận về TBDH là

cơ sở khoa học để nghiên cứu đề tài Như vậy, các biện pháp đổi mới công tácquản lý TBDH ở các trường THCS tỉnh Hà Nam sẽ được đề xuất dựa trên lýluận đã nêu ở trên, đồng thời dựa trên thực trạng công tác quản lý TBDH ởcác trường THCS tỉnh Hà Nam mà tôi sẽ trình bày trong chương 2 dưới đây

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH HÀ NAM

2.1 Tổng quan về phát triển giáo dục trung học cơ sở tỉnh Hà Nam

2.1.1 Khái quát chung về tình hình phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục & đào tạo tỉnh Hà Nam

Hà Nam là một tỉnh nằm trong vùng đồng bằng Bắc Bộ, bao gồm 6 đơn

vị hành chính: thành phố Phủ Lý (tỉnh lỵ của tỉnh), huyện Duy Tiên, huyệnKim Bảng, huyện Lý Nhân, huyện Thanh Liêm và huyện Bình Lục với 119

xã, phường và thị trấn Mỗi xã, phường, thị trấn đều có một trường THCS

Theo điều tra dân số 01/04/2009 Hà Nam có 785.057 người, giảm sovới điều tra năm 1999 (811.126 người), chiếm 5,6% dân số đồng bằng sôngHồng, mật độ dân số 954 người/km² 91,5% dân số sống ở khu vực nông thôn

và 8,5% sống ở khu vực đô thị Dân cư đô thị chủ yếu ở thành phố Phủ Lý vàcác thị trấn: Hòa Mạc, Đồng Văn, Quế, Vĩnh Trụ, Bình Mỹ, Kiện Khê Tỉ lệtăng dân số tự nhiên năm 1999 là 1,5%

2.1.2 Thực trạng phát triển giáo dục THCS tỉnh Hà Nam

Phát huy những thuận lợi và khắc phục khó khăn, toàn ngành GD&ĐTtỉnh Hà Nam đã nỗ lực phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ trọng tâm năm họctheo chủ đề “ Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục ”

Hà Nam có 35/120 trường THCS đạt chuẩn quốc gia

Bảng 2.2: Chất lượng giáo dục của học sinh THCS năm 2010 - 2011

2010-2011 50.14 29.14 18.35 2.37 24.15 36.2 33.01 6.42 0.22

Xác định nâng cao chất lượng giáo dục là nhiệm vụ trọng tâm, ngànhGD&ĐT Hà Nam đã kiện toàn đủ về số lượng GV, đồng bộ về chủng loại, cótrình độ chuẩn và trên chuẩn về chuyên môn, có phẩm chất đạo đức nhà giáotốt, có năng lực về sư phạm Đội ngũ GV luôn được bồi dưỡng về chuyênmôn và phẩm chất chính trị Bên cạnh đó, các trường đã triển khai tốt việcmua sách cho GV, sách giáo khoa, giấy vở cho học sinh bằng kinh phíchương trình mục tiêu quốc gia và thực hiện tốt việc tặng sách giáo khoa chocác đối tượng con em thương binh, liệt sĩ, quyên góp sách cũ, giảm giá bánsách giáo khoa cho các đối tượng học sinh giỏi, học sinh nghèo vượt khó.TBDH cũng được các trường thường xuyên bổ sung, đáp ứng nhu cầu dạy vàhọc góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

2.2 Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học trong các trường trung học cơ sở tỉnh Hà Nam

Để tìm hiểu thực trạng công tác quản lý TBDH trong các trường THCStỉnh Hà Nam, đề tài tiến hành khảo sát thực tế qua các phiếu hỏi

- Đối tượng khảo sát:

+ Cán bộ quản lý trường THCS : 50 cán bộ

+ GV trường THCS: 175 GV

+ Học sinh trường THCS: 200 học sinh

- Địa bàn khảo sát: Thành phố Phủ Lý, một số huyện của tỉnh Hà Nam.

 01 địa điểm thuận lợi (Thành phố Phủ Lý): Khảo sát trường THCS LêHồng Phong, THCS Châu Sơn, THCS Trần Phú, THCS Lương KhánhThiện, THCS Trần Quốc Toản

 01 huyện trung bình (Bình Lục): Khảo sát trường THCS Tràng An,THCS La Sơn, THCS An Lão, THCS Bình Mỹ.

 01 huyện khó khăn (Thanh Liêm): Khảo sát trường Thanh Hà, THCSThanh Phong, THCS Thanh Hương, THCS Liêm Túc, THCS ThanhTâm, THCS Thanh Lưu, THCS Thanh Bình, THCS Liêm Thuận,THCS Liêm Cần, THCS Liêm Phong, THCS Liêm Tiết, THCS LiêmTuyền, THCS Thanh Thủy, THCS Đinh Công Tráng, THCS ThanhNguyên, THCS Thanh Hải

- Thời gian khảo sát: Từ 01/6/2011 đến 31/8/2011.

2.2.1 Thực trạng công tác quản lý thiết bị trong dạy học của nhà trường

a) Thực trạng trang bị thiết bị dạy học

a1 Về số lượng thiết bị dạy học

* Ý kiến của CBQL về số lượng TBDH

Hình 2.1 Số lượng thiết bị dạy học các phương tiện và tài liệu trực quan

Hình 2.2 Số lượng thiết bị dạy học thực hành, thí nghiệm

Như vậy, qua phiếu hỏi 50 CBQL trường THCS về số lượng TBDHcho thấy:

- Số lượng TBDH các phương tiện và tài liệu trực quan: chỉ có 6.67%

là đủ; 24.67% tương đối đủ; 68.66% thiếu

- Số lượng TBDH thực hành, thí nghiệm: chỉ có 12% là đủ; 47.3%tương đối đủ; 40.7% thiếu

a2 Về chất lượng thiết bị dạy học:

- Các tiêu chí đánh giá chất lượng TBDH:

+ Tiêu chí về khoa học sư phạm: Mức độ chính xác về kiến thức, mức

độ phù hợp về tiêu chuẩn tâm sinh lý, mức độ phù hợp với mục đích dạy học,đáp ứng công nghệ sản xuất,…

+ Tiêu chí về khoa học công nghệ: Đáp ứng về tiêu chuẩn kỹ thuật củavật liệu chế tạo

- Ý kiến của CBQL về chất lượng TBDH

Hình 2.3 Chất lượng TBDH các phương tiện và tài liệu trực quan

Hình 2.4 Chất lượng TBDH thực hành, thí nghiệm

Như vậy qua phiếu hỏi 50 CBQL trường THCS về chất lượng TBDHcho thấy:

- Chất lượng TBDH thực hành, thí nghiệm: chỉ có 13.6% là tốt; 78.4%dùng được; 5.3% không dùng được; 2.7% không có

- Chất lượng TBDH các phương tiện và tài liệu trực quan: chỉ có 14,3%

là tốt; 64% dùng được; 3.4% không dùng được; 18.3 % không có

- Đánh giá của GV về chất lượng TBDH

Hình 2.5 Chất lượng TBDH qua nhận xét của GV

Qua khảo sát GV về chất lượng TBDH cho thấy: chỉ có 17% là tốt;73% dùng được; 9.4% không dùng được; 0.6 % không có

Như vậy đánh giá về chất lượng TBDH của CBQL và GV là có sựtương đồng: Chất lượng TBDH phần lớn đảm bảo yêu cầu, song vẫn cònnhững hạn chế, yếu kém của một số TBDH như thiết bị đo nhiệt độ sôi của

H20 trong Hóa 8, hóa chất thí nghiệm môn Hóa 9,…

b) Về bảo quản, bảo dưỡng thiết bị dạy học

TBDH được đưa vào sử dụng, sử dụng như thế nào cũng như việc sửdụng có hiệu quả hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố đó là GV, HS, hiệutrưởng, viên chức TBDH và các điều kiện bảo quản khác Vì vậy khâu bảoquản TBDH rất quan trọng

Bảng 2.3: Điều kiện bảo quản (%)

TT Điều kiện bảo quản Có Không

8 TBDH hỏng hóc có được sửa chữa hay không 76 24

9 Bảo dưỡng TBDH thường xuyên 66 34

10 Bảo dưỡng TBDH theo định kỳ 94 6

Kết quả cho thấy:

+ 100% số trường điều tra khảo sát có hệ thống sổ sách tài sản, theo dõiTBDH được cung ứng hàng năm

+ 96% số trường có sổ đăng ký sử dụng (phòng thực hành, phòng bộmôn) sổ đăng ký mượn và trả TBDH

+ 96% số trường có hệ thống tủ, giá đỡ để TBDH

+ 94% số trường có kho chứa TBDH

+ 94% số trường bảo dưỡng TBDH định kỳ

+ 72% số trường có viên chức TBDH

+ 58% trường có phòng thí nghiệm/thực hành

+ 54% trường có phòng phòng bộ môn Như vậy, phòng học bộ môn ởcác trường rất thiếu, đạt tỷ lệ thấp nhất, gây khó khăn cho việc sử dụng hiệuquả TBDH

Phần lớn đối với môn tin học được các trường bố trí có phòng học lýthuyết riêng, phòng thực hành riêng

Qua trao đổi, nhiều trường có ý kiến cần phải có 3 viên chức TBDH và

kỹ thuật viên cho mỗi trường mới đáp ứng được yêu cầu dạy và học

Nhận xét 2.2.1:

Công tác quản lý TBDH trong các nhà trường THCS đã có nhiều cốgắng, TBDH đã được quan tâm Có thể khẳng định đây là thời kỳ lên ngôi củaTBDH Hiệu trưởng các trường khảo sát đã thực hiện đúng quy trình mua sắmTBDH Quản lý TBDH đã đạt được kết quả, song còn nhiều hạn chế, tồn tạisau:

 Số lượng thiết bị dạy học được cung cấp khá đầy đủ theo danh mục tốithiểu do Bộ GD&ĐT ban hành và đã đưa vào sử dụng trong quá trìnhdạy học Tuy nhiên, việc cung ứng thiết bị dạy học còn chậm chưađúng tiến độ theo quy định, có nhiều trường đã vào năm học mới nhưngthiết bị dạy học vẫn chưa về hết

 Do kinh phí các nhà trường còn gặp nhiều khó khăn nên vào đầu nămhọc mặc dù đã lên kế hoạch kiểm tra, kiểm kê thiết bị dạy học, dự trùmua sắm thiết bị dạy học nhưng chủ yếu là lên kế hoạch mua sắm,trang bị cơ sở vật chất nhà trường còn thiết bị dạy học chủ yếu là chờđợi sự cấp phát từ Nhà nước

 Một số hoá chất, thiết bị của bộ môn hoá học, vật lý khá đầy đủ nhưngchất lượng chưa cao, độ bền thấp, độ chính xác chưa cao và bị hỏnghóc, thiếu chi tiết Một số bộ môn đặc thù như âm nhạc, mỹ thuật chưa

có phòng học riêng Do điều kiện, tính chất và đặc điểm của TBDHthường đồng bộ không bán lẻ trên thị trường nên việc bổ sung thiết bịgặp rất nhiều khó khăn

 Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học, đặc biệt là phục vụcho việc dạy tin học và ứng dụng công nghệ thông tin còn nhiều khókhăn Các trường được trang bị máy tính nhưng với số lượng rất hạnchế không đáp ứng được nhu cầu học tập của học sinh

 Hơn nữa, số lượng HS trong một lớp học hiện tại vẫn là khá đông thôngthường trên 40 học sinh/lớp