Nghiên cứu thực trạng và giải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình

Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá thực trạng tham vấn cộng đồng trong quá trình xây dựng và triểnkhai một số nội dung quản lý đất đai nhằm tìm ra những tồn tại của việc xây dựng và thực thi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN THỊ KHUY

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THAM VẤN CỘNG ĐỒNG TRONG QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HOÀ BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

MÃ SỐ : 62 85 01 03

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

HÀ NỘI - 2015

Công trình hoàn thành tại:

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Người hướng dẫn: 1 TS NGUYỄN ĐÌNH BỒNG

2 TS ĐỖ THỊ TÁM

Phản biện 1: PGS.TS NGUYỄN THANH TRÀ

Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Phản biện 2: PGS.TS TRẦN VĂN TUẤN

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên

Phản biện 3: TS THÁI THỊ QUỲNH NHƯ

Tổng cục Quản lý đất đai

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng đánh giá luận án cấp Học viện họp tại:

Học viện Nông nghiệp Việt Nam Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2015

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam

- Thư viện Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là địa bàn

để phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc

phòng, an ninh Hệ thống quản lý đất đai chặt chẽ và chính sách đất đai phù hợp sẽ

có tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế và xã hội (KTXH) của đất nước

Ở Việt Nam, sau 10 năm thi hành Luật Đất đai năm 2003, công tác quản lýđất đai đã dần đi vào nề nếp Tuy nhiên, xét trên tổng thể công tác quản lý đất đai

vẫn còn một số tồn tại là: hệ thống quy hoạch, KHSDĐ chưa đáp ứng được yêu cầuthực tiễn Tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo”, các vướng mắc trong công tácbồi thường, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng đang gây ảnh hưởng xấu đến đời sốngcủa nhân dân, làm chậm tiến độ triển khai nhiều dự án đầu tư và gây lãng phí đất đai.Nguyên nhân của tình trạng nêu trên là trong quá trình hoạch định, xây dựng và triểnkhai các nội dung quản lý Nhà nước về đất đai chưa sát với thực tiễn, chưa đáp ứng

được yêu cầu tổng thể chung về phát triển KTXH Mặt khác, việc tham vấn ý kiến của

nhân dân, cộng đồng trong quá trình xây dựng và triển khai chính sách đất đai chưa

được thực hiện hoặc việc thực hiện chỉ là hình thức, ít hiệu quả Nhiều nơi khi triển

khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng không có sự tham gia và giám sát của

người dân đã làm cho việc thực thi pháp luật thiếu sự ủng hộ từ cộng đồng

Tham vấn cộng đồng (TVCĐ) là công cụ quan trọng giúp cơ quan Nhà nước

có thêm nguồn thông tin sát thực phục vụ cho việc xây dựng và thực thi chínhsách, pháp luật Trên thế giới TVCĐ là bắt buộc đối với việc ban hành và tổ chứcthực hiện chính sách pháp luật nói chung, trong đó có chính sách pháp luật đất đai

TVCĐ đã được thực hiện ở Việt Nam từ những năm 1980 dưới hình thức lấy ý

kiến nhân dân vào Hiến pháp và các dự án luật, pháp lệnh, vào những vấn đề cóquan hệ tới lợi ích rộng rãi của nhiều người TVCĐ đã được quy định trong Luật

Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi năm 2008 Tuy nhiên, đánh giá thực

tiễn TVCĐ trong quá trình thực hiện các văn bản đó như thế nào đang còn rất ítnghiên cứu, đặc biệt đối với các chính sách đất đai Để hệ thống pháp luật về đất

đai đi vào cuộc sống và được nhân dân đồng tình ủng hộ thì việc thực hiện TVCĐ

trong quá trình hoạch định, xây dựng hệ thống pháp luật về đất đai và trong quátrình thực thi pháp luật là hết sức cần thiết

Huyện Lương Sơn cách thủ đô Hà Nội khoảng 43 km là cửa ngõ của tỉnhmiền núi Hoà Bình, nối Hà Nội với miền Τây Bắc Việt Nam Những năm gần đâycông tác quản lý đất đai của địa phương có nhiều tiến bộ, cơ cấu sử dụng đất cóchuyển biến rõ rệt từ nông nghiệp sang các mục đích phi nông nghiệp, huyện đã

bước đầu thực hiện việc TVCĐ trong quản lý đất đai và đạt được những kết quả

khả quan, tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế, bất cập Vì vậy, nghiên cứu thựctrạng TVCĐ trong quản lý đất đai là rất cần thiết nhằm góp phần nâng cao hiệuquả quản lý và sử dụng đất

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá thực trạng tham vấn cộng đồng trong quá trình xây dựng và triểnkhai một số nội dung quản lý đất đai nhằm tìm ra những tồn tại của việc xây dựng

và thực thi chính sách đất đai tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Đề xuất giải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng trong quá trình xây dựng

và triển khai chính sách đất đai phù hợp với thực tiễn công tác quản lý đất đai trên

địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

a) Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu sẽ góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về tham vấn cộng

đồng trong quản lý đất đai

b) Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần tăng cường hiệu quả của công tác quản lý

đất đai trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Các giải pháp đề xuất nhằm tăng cường tham vấn cộng đồng trong quản lý

đất đai trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình có thể áp dụng cho các địaphương có điều kiện tương tự

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là: tham vấn cộng đồng trong một sốnội dung quản lý đất đai trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình:

+ Đăng ký và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và

tài sản khác gắn liền với đất (gọi tắt là giấy chứng nhận - GCN);

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất;

+ Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Các đối tượng tham vấn: các tổ chức; hộ gia đình, cá nhân; cộng đồng dân

cư và cơ sở tôn giáo

4.2 Ph ạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: công tác quản lý Nhà nước về đất đai theo quy địnhcủa Luật Đất đai 2003 bao gồm 13 nội dung Đề tài tập trung nghiên cứu 03 nộidung chính trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, đó là: (1) Đăng ký và cấpGCN; (2) Quy hoạch, KHSDĐ; (3) BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Đây là

các nội dung có nhiều hoạt động cần có TVCĐ.

- Phạm vi không gian: nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi địa giới hànhchính của huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Phạm vi thời gian: các vấn đề liên quan đến đối tượng và địa bàn nghiêncứu trong giai đoạn triển khai thực hiện Luật Đất đai 2003 (từ năm 2004 đến năm2013) và có xem xét bổ sung quá trình xây dựng pháp luật đất đai năm 2013

5 Những đóng góp mới của đề tài

- Xác định được sự cần thiết, hệ thống hóa cơ sở lý luận, căn cứ pháp lý vàthực tiễn về TVCĐ trong công tác quản lý đất đai Đó là cơ sở quan trọng để tăng

cường hiệu quả thực thi chính sách đất đai góp phần giảm thiểu những tác động

Quản lý Nhà nước về đất đai tập trung vào cách thức Chính phủ xây dựng

và thực hiện chính sách đất đai và quản lý đất đai cho tất cả các loại đất khôngphân biệt quyền sử dụng đất Cụ thể hơn, đây là quá trình Nhà nước quản lý đất

đai thuộc sở hữu của Nhà nước và giao đất cho các mục đích sử dụng khác nhau

Cộng đồng được hiểu là một nhóm người cùng sống trong một môi trường

có những điểm tương đồng về văn hóa, kinh tế, xã hội truyền thống, phong tục tậpquán, có các quan hệ trong sản xuất và đời sống gắn bó với nhau thường có ranhgiới không gian trong một thôn bản

Tham vấn là cách mà đối tượng chủ thể thường dùng hỏi hoặc tham khảo ýkiến của các khách thể về vấn đề mà chủ thể dự kiến sẽ đưa ra hoặc ban hành.Tham vấn cộng đồng là việc một cộng đồng được tham khảo (hỏi hoặc phát biểu ýkiến) về những mối quan tâm của họ về một chủ trương, chính sách hay kế hoạch,

làm, dân kiểm tra” thực hiện theo quy chế dân chủ ở cơ sở do Bộ Chính trị ban

hành Theo đó, phương thức quản lý dựa vào cộng đồng được phân chia thành: cấp

độ thông báo; cấp độ tham vấn; cấp độ hợp tác; cấp độ tự quản lý

Mặc dù mỗi mô hình có cách phân chia sự tham gia của cộng đồng thành

các mức độ khác nhau tùy thuộc theo đối tượng và phạm vi nghiên cứu Nhưng xét

về bản chất bên trong, các mô hình này cũng có những điểm tương đồng nhất định,

đó là phân chia tham vấn cộng đồng thành 4 mức độ khá tách bạch là thông báo,

bang Đức, Nhật Bản, Singapore, theo hướng dẫn của các tổ chức quốc tế rút ra bài

học kinh nghiệm cho việc thực hiện công tác TVCĐ tại Việt Nam

1.3 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở Việt Nam

Công tác TVCĐ trong lĩnh vực quản lý đất đai có rất nhiều thuận lợi do đây

là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Tuy nhiên khi triển khai cũng gặp một số

khó khăn như: một số phương án quy hoạch, chương trình, dự án chưa được các cơ

quan có trách nhiệm cung cấp thông tin công khai, minh bạch nhiều tổ chức xã hội,nhà kinh tế, nhà khoa học và người dân chưa chủ động tham gia góp ý cho các dự

án, chính sách, quy hoạch dẫn đến sự thiếu đồng thuận của người dân địa phươngvới cơ quan chủ trì xây dựng chính sách, quy hoạch, dự án làm cho việc tổ chứcthực hiện bị chậm, tốn kém thời gian và kinh phí

1.4 Định hướng nghiên cứu của đề tài

Tham vấn cộng đồng trong xây dựng và thực thi chính sách là rất quan trọngnhằm nâng cao hiệu quả của việc thực thi chính sách Trên thực tế, việc tham giacủa cộng đồng trong xây dựng và thực thi chính sách đã được quy định tại các vănbản pháp lý Tuy nhiên, đánh giá thực tiễn sự tham gia của cộng đồng trong quátrình thực hiện các văn bản đó như thế nào đang còn rất ít nghiên cứu, đặc biệt đốivới các chính sách đất đai Do vậy, đề tài nghiên cứu thực trạng và giải pháp tăng

cường tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh

Hòa Bình là rất cần thiết nhằm trả lời các câu hỏi: (1) Quy trình, nội dung và cáchthức TVCĐ trong quản lý đất đai hiện nay ở Việt Nam ra sao? (2) Kết quả thực hiện

TVCĐ trong quản lý đất đai ở huyện Lương Sơn hiện nay thế nào? (3) Cần có các

giải pháp nào để tăng cường TVCĐ trong quản lý đất đai ở huyện Lương Sơn?

Để trả lời các câu hỏi trên, đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết các vấn đề

chính đó là: (1) Phân tích thực trạng TVCĐ trong quản lý đất đai; rà soát các văn

bản quy định TVCĐ từ đó tiến hành đánh giá việc thực hiện tham vấn tại địa bànnghiên cứu bằng cách so sánh kết quả điều tra với quy định tham vấn của phápluật (2) Kết quả thực hiện TVCĐ trong quản lý đất đai với các nội dung cụ thể là:

trong đăng ký và cấp GCN; trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; trong bồithường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (3) Các giải pháp tăngcường TVCĐ trong quản lý đất đai được đề xuất đối với từng nội dung

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Nội dung nghiên cứu

2.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội huyện Lương Sơn

Điều kiện tự nhiên; điều kiện kinh tế và xã hội; tình hình quản lý sử dụng đất

2.1.2 Th ực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai huyện Lương Sơn

- Hình thức, thời điểm thông tin tới cộng đồng

- Hình thức, thời điểm tiếp nhận thông tin từ cộng đồng

- Thực trạng tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận

- Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Thực trạng tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi

Nhà nước thu hồi đất

2.1.3 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn

- Đánh giá tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận

- Đánh giá tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Đánh giá tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi

Nhà nước thu hồi đất

2.1.4 Gi ải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai

- Nhóm giải pháp về chính sách: ban hành các văn bản hướng dẫn và tổ chứcthực hiện Luật Đất đai 2013; tăng cường TVCĐ trong quản lý đất đai trên địa bànhuyện Lương Sơn

- Nhóm giải pháp về kỹ thuật: giải pháp tăng cường TVCĐ trong đăng ký vàcấp GCN; giải pháp tăng cường TVCĐ trong quy hoạch, KHSDĐ; giải pháp tăng

cường TVCĐ trong BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Số liệu thứ cấp được thu thập từ Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nôngthôn, Phòng Kinh tế, Phòng Thống kê, Ban Quản lý dự án thuộc UBND huyện

Lương Sơn; Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Phát triển quỹ đất, Văn

phòng UBND, HĐND và từ các nghiên cứu đã có trước đây

2.2.2 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

Huyện Lương Sơn gồm 20 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn trong đó có 1 thịtrấn và 19 xã Dân số toàn huyện là 97.446 người Từ xa xưa Lương Sơn là địa bànsinh sống của người Mường (chiếm hơn 65% dân số toàn huyện) Người Kinh sốngxen lẫn với người Mường và chiếm khoảng hơn 20% dân số toàn huyện, còn lại

là người Dao và các dân tộc khác chiếm tỷ lệ nhỏ Căn cứ vào điều kiện tự nhiên, kinh

tế xã hội, tình hình sử dụng và quản lý đất đai huyện Lương Sơn được chia thành 4vùng: vùng 1, vùng 2, vùng 3, vùng 4

2.2.3 Phương pháp thu thập tài liệu số liệu sơ cấp

Số liệu sơ cấp được thu thập từ phiếu điều tra hộ gia đình, cá nhân, cộng

đồng dân cư và các tổ chức sử dụng đất tại 4 vùng nghiên cứu Đối tượng điều tra

gồm: hộ gia đình cá nhân; các cộng đồng sử dụng đất: dòng họ, đại diện các thôn;các tổ chức kinh tế và cơ quan hành chính sự nghiệp Phương pháp chọn hộ điều tra

là ngẫu nhiên Các thông tin cần thu thập là thông tin chung về hộ/tổ chức điều tra;tình hình sử dụng đất của hộ/tổ chức; sự tham gia đánh giá của hộ/tổ chức trong cácnội dung đăng ký và cấp giấy chứng nhận; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Mỗi xã/thị trấn điều tra 64

phiếu, bao gồm: hộ gia đình cá nhân 50 phiếu; đại diện của cộng đồng dân cư sửdụng đất 6 phiếu (đại diện của 6 cộng đồng); tổ chức kinh tế và cơ quan hành chính

sự nghiệp 8 phiếu (đại diện của 8 tổ chức) Tổng số phiếu điều tra là 256 phiếu

2.2.4 Phương pháp phân tích số liệu và đánh giá tham vấn

Thực trạng TVCĐ được đánh giá thông qua việc so sánh quá trình thực hiện

các quy định tham vấn tại địa phương với quy định của các văn bản pháp luật hiện

hành Các chỉ tiêu dùng để so sánh và đánh giá tham vấn gồm:

- Tham vấn trong đăng ký và cấp GCN được đánh giá thông qua các tiêuchí: kế hoạch công khai biểu mẫu cấp GCN; xác định nguồn gốc sử dụng đất; công

khai danh sách đủ điều kiện cấp GCN; thông báo về thực hiện nghĩa vụ tài chính;

thông báo thời gian trao GCN

- Tham vấn trong quy hoạch, KHSDĐ được đánh giá thông qua các tiêu chí:quy hoạch đất công trình sự nghiệp; quy hoạch đất khu công nghiệp; quy hoạch đất cơ

sở sản xuất kinh doanh; quy hoạch đất di tích danh thắng; quy hoạch đất nghĩa trangnghĩa địa; quy hoạch đất cơ sở văn hóa; quy hoạch đất cơ sở y tế; quy hoạch đất cơ sởgiáo dục; quy hoạch đất cơ sở thể dục thể thao; quy hoạch đất ở

- Tham vấn trong BTHT&TĐC khi nhà nước thu hồi đất được đánh giáthông qua các tiêu chí: chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất; bản đồ hiện trạng và quy hoạch sử dụng đất; quyết định phê

duyệt dự án đầu tư; bản vẽ chi tiết khu đất Nhà nước thu hồi; các công trình hạtầng được đầu tư kinh phí; quyết định thu hồi đất; trình tự thủ tục bồi thường; kếtquả giải quyết khiếu nại, tố cáo; kết quả kiểm kê đất đai và các tài sản gắn liền với

đất; giá dự kiến bồi thường;

Mỗi nhóm tiêu chí được xác định bằng các tiêu chí cụ thể Mỗi tiêu chí được

đánh giá bằng 5 mức: rất tốt; tốt; trung bình; kém; rất kém

Các số liệu điều tra được tiến hành xử lý thông qua các bước sau:

Bước 1: Mã hóa số liệu theo thang đo khoảng cách và phân tích định tính

bằng việc xây dựng phát triển hệ thống khái niệm/thang đo

Bước 2: Định lượng bằng việc sử dụng phương pháp phân tích T-test để

kiểm định mức độ khác nhau giữa các vùng, giữa các đối tượng sử dụng đất theocác nhóm yếu tố quan sát

2.2.5 Xây d ựng thang đo và các biến quan sát

Sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính (thống kê mô tả)

trong SPSS để thống kê đặc tính của các đối tượng điều tra theo nhóm Thống kêtheo vùng, theo nhóm đối tượng, tính trung bình trọng số, tần suất xuất hiện…

Thang đo Likert được sử dụng để đánh giá mức độ tham vấn theo 5 mức độ

từ: Rất tốt: 5; Tốt: 4; Trung bình: 3; Kém: 2; Rất kém:1 Chỉ số đánh giá chung là

số bình quân gia quyền của số lượng người trả lời theo từng mức độ áp dụng và hệ

số của từng mức độ Phân cấp đánh giá mức độ tham vấn cộng đồng: Rất tốt ≥4,20; Tốt: 3,40 – 4,19; Trung bình: 2,60 – 3,39; Kém: 1,8 – 2,59; Rất kém: < 1,80

2.2.6 Phương pháp thống kê

Sử dụng kiểm định ANOVA để kiểm định sự sai khác về một số chỉ tiêugiữa các vùng điều tra và giữa các đối tượng điều tra Dựa vào giá trị P (p-value)(SPSS viết tắt p-value là sig.) cụ thể như sau: Nếu p-value (sig.) ≤ α (mức ý nghĩa),bác bỏ giả thuyết H0 Nghĩa là có sự khác biệt của chỉ tiêu nghiên cứu giữa các vùnghoặc các đối tượng điều tra ở mức độ tin cậy 100%- α Nếu p-value (sig.) > α (mức ýnghĩa), chấp nhận H0 Nghĩa là không có sự khác biệt của chỉ tiêu nghiên cứu giữa cácvùng hoặc các đối tượng điều tra ở mức độ tin cậy 100%- α Trong nghiên cứu nàymức ý nghĩa α là 0,05% nghĩa là ở mức độ tin cậy 95%

2.6.7 Phương pháp so sánh

So sánh thực trạng TVCĐ tại huyện Lương Sơn với quy định của pháp luậttrong 3 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai: đăng ký và cấp GCN; quy hoạch,

KHSDĐ; BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Từ đó rút ra các tồn tại trong quá

trình tham vấn ở các vùng nghiên cứu để đánh giá và đưa ra giải pháp

2.2.8 Phương pháp SWOT

SWOT là tập hợp viết tắt những chữ cái đầu tiên của các từ tiếng Anh:

strengths (điểm mạnh); weaknesses (điểm yếu), opprtunities (cơ hội) và threats (thách

thức) Khung phân tích SWOT thường được trình bày dưới dạng lưới, bao gồm 4phần thể hiện 4 nội dung chính của SWOT: điểm mạnh; điểm yếu; cơ hội và tháchthức Trong nghiên cứu này, khung phân tích SWOT được sử dụng để tìm hiểu những

điểm mạnh, điểm yếu, những cơ hội và thách thức đối với TVCĐ trong quản lý đấtđai của từng vùng nghiên cứu tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình Kết quả phân tích

ma trận SWOT sẽ là một trong những căn cứ quan trọng để ra quyết định lựa chọngiải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai với mỗi nội dung như:

đăng ký và cấp GCN; quy hoạch, KHSDĐ; BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội tại huyện Lương Sơn

3.1.1 Điều kiện tự nhiên huyện Lương Sơn

Lương Sơn là huyện miền núi thấp của tỉnh Hòa Bình, với tổng diện tích tự

nhiên là 37.707,99 ha Lương Sơn nằm trên trục Quốc lộ 6A, cách trung tâm thủ đô

Hà Nội 43 km về phía Tây Bắc và cách thành phố Hòa Bình 33 km về phía ĐôngNam Với vị trí là cầu nối giữa các tỉnh Tây Bắc và Hà Nội, huyện Lương Sơn cónhững điều kiện thuận lợi để phát triển về mọi mặt KTXH, đặc biệt quá trình côngnghiệp, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ

3.1.2 Tình hình phát tri ển kinh tế và xã hội

Trong những năm gần đây kinh tế huyện Lương Sơn có bước tăng trưởng khá

(năm 2013 đạt 18,50 %) Cơ cấu kinh tế của huyện trong những năm qua có chuyển

dịch theo hướng tích cực, tăng dần tỷ trọng các ngành công nghiệp - xây dựng, giảm

tỷ trọng dịch vụ, nông – lâm – ngư nghiệp (UBND huyện Lương Sơn, 2013)

Năm 2013 dân số của huyện là 97.446 người, với 22.436 hộ Trong đó dân

số đô thị là 10.758 người với 3.586 hộ, dân số nông thôn là 86.688 người với18.850 hộ (UBND huyện Lương Sơn, 2013) Mật độ dân số phân bố không đều;một số xã, thị trấn có mật độ dân số cao như: thị trấn Lương Sơn, xã Trường Sơn

Năm 2013 huyện đã giải quyết việc làm cho 3.125 lao động, đào tạo dạy nghề cho

1.856 học viên Cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống của người dân tăng lên rõrệt, thu nhập bình quân đầu người của huyện tăng qua các năm: năm 2009 là 8,3triệu đồng/người tăng lên 9,5 triệu đồng/người năm 2013 Khoảng cách về thunhập giữa các xã, thị trấn đã được thu hẹp, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn huyện giảm

3.1.3 Tình hình qu ản lý sử dụng đất huyện Lương Sơn

Tổng diện tích tự nhiên của huyện Lương Sơn là 37707,79 ha Trong đó, đấtnông nghiệp có 25653,57ha chiếm 68,03%, đất phi nông nghiệp có 7225,49 hachiếm 19,16%, đất chưa sử dụng có 4828,73 ha chiếm 12,81 % so với diện tích tựnhiên toàn huyện (Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Lương Sơn, 2013)

3.2 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai huyện Lương Sơn

3.2.1 Hình th ức, công cụ tham vấn cộng đồng

a) Hình thức, thời điểm thông tin tới cộng đồng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tại huyện Lương Sơn, các hình thức thông tin tớicộng đồng là: dán ở bảng tin, thông báo trên loa phát thanh, tra thông tin tại quầy

thông tin, đưa lên trang thông tin điện tử và cử cán bộ phụ trách thông tin Trong quá

trình tham vấn đã kết hợp các hình thức để truyền đạt thông tin một cách tốt nhất tớicộng đồng nhưng mỗi hình thức cũng có những thuận lợi và hạn chế riêng

b) Hình thức, thời điểm tiếp nhận thông tin từ cộng đồng

Sau khi, đưa thông tin công khai tới cộng đồng bằng nhiều hình thức khácnhau đại diện cơ quan Nhà nước sẽ tiếp nhận thông tin từ cộng đồng thông qua các

hình thức sau: lấy phiếu trưng cầu ý kiến và phỏng vấn đối tượng sử dụng đất

3.2.2 Th ực trạng tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận

huy ện Lương Sơn

a) Công tác đăng ký và cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn

Từ khi Luật Đất đai 2003 sửa đổi bổ sung năm 2009 và Nghị định số

88/2009/NĐ-CP, Thông tư 17/2009/TT-BTNMT có hiệu lực thi hành đến nay, việc cấp

GCN đã được đẩy mạnh Riêng đất lâm nghiệp và đất nuôi trồng thủy sản tỷ lệ cấp cònthấp (chỉ đạt 66,49%) Nguyên nhân chính là do chưa xác định rõ nguồn gốc sử dụng

đất; có sự sai lệch giữa diện tích đang sử dụng với hồ sơ địa chính Ngoài ra, một số hộ

dân không có nhu cầu xin cấp GCN hoặc đang không có mặt tại địa phương

b) Quy định tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn

Tham vấn cộng đồng trong công tác đăng ký cấp GCN được quy định cụthể trong Luật Đất đai năm 2003 sửa đổi bổ sung năm 2009, Nghị định số

181/2004/NĐ-CP; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP; Nghị định số 88/2009/NĐ-CP;Thông tư số 09/2004/TT-BTNMT; Thông tư số 17/2009/TT-BTNMT; Thông tư số

16/TT-BTNMT; Thông tư 20/TT-BTNMT gồm 8 nội dung

c) Kết quả tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn

So sánh giữa quy định về TVCĐ trong công tác đăng ký và cấp GCN của

pháp luật và thực tế thực hiện tại huyện Lương Sơn cho thấy tại bảng 3.1 đều được

quy định về TVCĐ Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung chưa thực hiện đúng theoquy định của tham vấn: lấy ý kiến về kế hoạch cấp GCN, công khai biểu mẫu; xácđịnh nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất đối với trường hợp không có giấy tờ theoquy định; công khai danh sách cấp GCN và thông báo trao GCN Cho nên các đốitượng sử dụng đất gặp nhiều khó khăn trong kê khai khai đăng ký cấp GCN vàđăng ký các giao dịch đất đai

Bảng 3.1 Kết quả tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận

tại huyện Lương Sơn Trình tự, thủ tục

đăng ký và cấp GCN Quy định tham vấn cộng đồng

Kết quả thực hiện tham vấn

cộng đồng

1 Lấy ý kiến về kế

hoạch cấp giấy

chứng nhận, công

khai biểu mẫu

- Thông báo trên loa truyền thanh của thôn, xã; dán ở nơi công cộng;

thông báo bằng văn bản qua trưởng thôn, xóm; góp ý kiến bằng văn bản qua trưởng thôn, xóm; tổ chức họp

để lấy ý kiến.

- Kế hoạch cấp GCN và biểu mẫu

kê khai đã được dán tại bảng tin của xã; thông báo trên loa truyền thanh; gửi vào hòm thư góp ý; nhận

ý kiến phản hồi qua bộ phận một cửa

- Kết quả xác nhận nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất được thông báo trên loa và dán ở bảng tin.

để lấy ý kiến.

- Dán ở bảng tin UBND xã

- Gửi vào hòm thư góp ý

- Nhận ý kiến phản hồi qua bộ phận một cửa

Trình tự, thủ tục

đăng ký và cấp GCN Quy định tham vấn cộng đồng

Kết quả thực hiện tham vấn

cộng đồng

5 Xác định nghĩa vụ

tài chính

- Cơ quan thuế - Cơ quan thuế

6 Thông báo nghĩa

vụ tài chính để cấp

GCN

- Thông báo trên loa truyền thanh của xã; dán ở nơi công cộng; thông báo qua trưởng thôn, xóm.

- Được thông báo qua trưởng thôn, xóm

7 Ký cấp GCN - Trình UBND huyện - Trình UBND huyện

8 Thông báo trao

GCN

- Thông báo trên loa truyền thanh của xã; dán ở nơi công cộng; thông báo qua trưởng thôn, xóm

- Được thông báo trên loa truyền thanh của xã.

- Dán ở bảng tin UBND xã

Những trở ngại chính bao gồm thời gian cần thiết cho các thủ tục và chi phí

tài chính đi kèm trong các giao dịch chính thức Mặt khác, việc thiếu những tài liệu

chính xác và thiếu sự hiểu biết về các thủ tục đăng ký cấp GCN cũng là những khó

khăn khi người sử dụng đất có nhu cầu thực hiện các thủ tục hành chính liên quanđến đăng ký, cấp GCN và các giao dịch trên GCN

3.2.3 Th ực trạng tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

huy ện Lương Sơn

a) Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại huyện Lương Sơn

Trong giai đoạn 2000-2010, việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất đã đạt được

kết quả nhất định Phương án quy hoạch sử dụng đất cơ bản được thực thi, cụ thể:

- Các chỉ tiêu đất nông nghiệp hầu hết thực hiện theo chỉ tiêu phương án quyhoạch đề ra Việc thực hiện vượt chỉ tiêu đất nông nghiệp do nhiều công trình quyhoạch lấy vào đất nông nghiệp nhưng chưa được thực hiện

- Các chỉ tiêu đất phi nông nghiệp hầu như đã thực hiện được chỉ tiêu của

phương án quy hoạch nhưng còn một số loại đất cơ bản chưa thực hiện được so với

quy hoạch đề ra

- Đất chưa sử dụng còn 4759,96 ha, thực hiện vượt chỉ tiêu theo phương án quyhoạch là 129,35%, đó chứng tỏ rằng việc khai thác cải tạo quỹ đất chưa sử dụng đượcUBND huyện chỉ đạo trong những năm qua đã đem lại những hiệu quả tích cực

b) Quy định tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại huyện Lương Sơn

Nội dung TVCĐ trong quy hoạch, KHSDĐ được thực hiện theo quy định: Luật

đất đai năm 2003 sửa đổi bổ sung năm 2009; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP; Nghịđịnh số 69/2009/NĐ-CP; Thông tư 30/2004/TTBTN&MT; Thông tư 19/2009/

TTBTN&MT; Nghị quyết số 161/NQ-HĐND ngày 10/12/2010 của HĐNDvề việc