SKKN ứng dụng CNTT trong day học phân nhóm học sinh

Trong quá trình dạy học, người giáo viên phải lựa chọn và vận dụng linh hoạt các phương pháp phù hợp với từng kiểu bài, từng môn học và đối tượng học sinh.. Là giáo viên trực tiếp tham g

DẠY HỌC PHÂN NHÓM KẾT HỢP CNTT NHẰM NÂNG CAO

CHẤT LƯỢNG MÔN TOÁN CẤP THCS

Quảng Bình, tháng 9 năm 2014

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐỀ TÀI:

DẠY HỌC PHÂN NHÓM KẾT HỢP CNTT NHẰM NÂNG CAO

CHẤT LƯỢNG MÔN TOÁN CẤP THCS

Họ và tên: Nguyễn Tân Thành

Chức vụ: TPKHTN

Đơn vị công tác: Trường THCS Phù Hóa-QT-QB

Quảng Bình, tháng 9 năm 2014

MỤC LỤC Nội dung Trang

1 Phần mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài 4

1.2 Điểm mới của đề tài 5

1.3 Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu 5

2.Nội dung 2.1 Thực trạng đề tài 6

2.2 Cơ sở nghiên cứu 7

2.3 Các giải pháp thực hiện 8

3 Kết luận 3.1 Ý nghĩa 22

3.2 Kết quả đạt được sau khi nghiên cứu………22

3.3 Bài học kinh nghiệm 22

3.4 Kiến nghị đề xuất 23

4 Tài liệu tham khảo

1 Bộ sách giáo khoa Toán THCS

2 Bộ sách bài tập Toán THCS

3 Bộ sách thiết kế Toán THCS

4 Chuẩn kiến thức kỹ năng môn Toán THCS

5 Trang Wep:http://violet.vn/mai/

6 Đổi mới phương pháp dạy học bậc trung học cơ sở

7 Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS môn Toán Nhóm tác giả: PGS.TS Pham Gia Đức, Vũ Hữu Đức,Hoàng Ngọc

Hưng, Nguyễn Hữu Thảo

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài :

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, trung học cơ sở (THCS) là cấp học góp phần nâng cao mặt bằng dân trí, tạo điều kiện hình thành và phát triển các yếu tố cơ bản về phẩm chất và năng lực của người lao động mới( tính sáng tạo, tổ chức, lãnh đạo, ), tạo nguồn lực đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn CNH - HĐH hiện nay; đồng thời đưa nền giáo dục nước nhà lên một vị trí mới hoà nhập với xu thế phát triển giáo dục của thế giới Bộ Giáo dục & Đào tạo đã thực hiện đổi mới có tính chất đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, cách thức tổ chức và đánh giá trong quá trình dạy học, thể hiện qua đổi mới chương trình, sách giáo khoa, khuyến khích áp

dụng CNTT trong dạy học Nhưng, để thực hiện tốt công tác này thì

vấn đề đổi mới phương pháp dạy học có vai trò hết sức quan trọng Vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu tất yếu là vấn đề hết sức cấp bách, nóng bỏng trong công tác giáo dục hiện nay Phương pháp dạy học hiện nay rất phong phú và đa dạng Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm riêng của nó Trong quá trình dạy học, người giáo viên phải lựa chọn và vận dụng linh hoạt các phương pháp phù hợp với từng kiểu bài, từng môn học và đối tượng học sinh Là giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy bộ môn Toán, tôi không khỏi băn khoăn trăn trở, tìm tòi những phương pháp tối ưu để áp dụng vào tiết dạy một cách hợp lý nhất đồng thời đóng góp một chút công sức kinh nghiệm của mình để đưa nền GD ngày càng phát triển Trong các

phương pháp thử nghiệm, bản thân tôi nhận thấy phương pháp “Dạy học phân nhóm kết hợp CNTT nhằm nâng cao chất lượng môn toán cấp thcs” đưa lại hứng thú và hiệu quả học tập cho học sinh Dạy học

phân nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợp tác, Dạy học theo nhóm nhỏ, trong đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tậptrên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được

trình bày và đánh giá trước toàn lớp nhằm tạo ra sự thi đua giữa các nhóm

học sinh, sự đa dạng trong hoạt động mang lại hiệu quả cao trong giờ dạy Hơn nữa hiện nay hầu như các giáo viên nói chung và giáo viên dạy Toán nói riêng đã áp dụng phương pháp này nhưng chỉ mang tính hình thức,đối phó chưa mang lại hiệu quả cho tiết học Đề tài này tôi

đã từng nghiên cứu tuy nhiên phạm vi còn hẹp(lớp 6),trình bày chưa khoa học và trong quá trình thực hiện còn mang tính áp đặt phân nhómtheo sự sắp xếp của giáo viên Vì vậy tôi tiếp tục chọn đề tài này để nghiên cứu, nhằm bổ sung, cải tiến cách thức phân nhóm, nội dung hoạt động và ứng dụng CNTT cụ thể để các đồng nghiệp tham khảo và

áp dụng một cách có hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng môn Toán cấpTHCS

1.2 Điểm mới của đề tài:

- Bằng những kinh nghiệm của bản thân, tìm hiểu thực tế và traođổi với đồng nghiệp tôi nhận thấy chưa có đề tài nào thể hiện cụ thểvấn đề này, nếu có nghiên cứu thì còn mang tính chất chung chung , ápđặt khó thực hiện

- Đề tài đưa ra nhằm phát huy phương pháp dạy học tích cực tiếntới dạy theo phương pháp nghiên cứu bài học của giáo viên, tính tíchcực chủ động học tập của học sinh đồng thời kết hợp ứng dụng CNTTlàm cho hoạt động dạy học sinh động và đa dạng hơn, giảm được kinhphí như bảng nhóm, bảng phụ, giấy bìa, đặc biệt là dễ dàng lưu trử,

sử dụng được nhiều lần, nhiều lớp và có thể chia sẻ với đồng nghiêpqua mạng interner, bài giảng trực tuyến và các trang xã hội khác…

1.3 Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh trường THCS A

- Phạm vi nghiên cứu: Vì điều kiện không cho phép nên tôi chỉ

tập trung nghiên cứu và thử nghiệm đề tài này tại Trường THCS A nơi tôi đang công tác và tham khảo các trường trong cụm chuyên môn

Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh THCS có

những đặc điểm đáng lưu ý, đó là: các em chưa nắm được phương pháphọc tập cũng như kĩ năng lĩnh hội tri thức Nếu như cấp học này giáo viên có phương pháp dạy phù hợp, đa dạng hóa các hoạt động , không chỉ giúp các em lĩnh hội được kiến thức mà còn tạo cho các em “sân chơi” cho các em tranh luận, trình bày ý kiến của mình dưới sự chứng kiến của giáo viên hướng tới phương pháp dạy học theo “nghiên cứu bài học”, từ đó gây hứng thú học tập cho các em, tạo tiền đề cho

những lớp, những cấp tiếp theo Đề tài này thành công có thể áp dụng được tất cả các môn học và cấp học

- Giải pháp nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu “Dạy học phân nhóm kết hợp ứng dụng cntt nhằm nâng cao chất lượng môn toán cấp thcs ” trên cơ sở đề xuất một số ý kiến nhằm giúp

học sinh học tốt môn Toán.Và phải có phương pháp cụ thể, để tạo cho học sinh biết cách tính toán, giải toán, phát huy tính tích cực, tự giác chủ động sáng tạo của học sinh, phương pháp phù hợp với từng lớp và học sinh phải bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến hứng thứ niềm vui để học sinh khỏi e sợ, chán ngán và rụt rè khi học môn Toán, và đặc biết

là giúp các em biết phân công công việc và năng lực chủ tạo niềm tin cho học sinh

và giúp học sinh học tốt môn Toán tạo động lực học toán cho học sinh Từ dó kết quả học Toán của các em sẽ được nâng cao hơn và đáp ứng kịp thời một con ngườithời đại

Với đặc điểm tính chất của đề tài tôi sử dụng những phương phápsau đây đễ đi sâu nghiên cứu đề tài của mình:

- Đọc nghiên cứu tài liệu liên quan đến đổi mới phương pháp dạy học

- Trao đổi phương pháp với đồng nghiệp , dự giờ thăm lớp

- Khảo sát thực tế

- Áp dụng đề tài trong từng bướcnhằm r út ra bài học kinh nghiệm từnhững tiết dạy của mình và đồng nghiệp.

- Kiểm tra đánh giá và một số phương pháp khác

2 NỘI DUNG ĐỀ TÀI 2.1 Thực trạng đề tài:

2.1.1 Khảo sát thực tế:

Trước khi nghiên cứu đề tài này, tôi đã tiến hành khảo sát hứngthú học tập bộ môn Toán lớp 8A và 9B đối với học sinh lớp tôi trựctiếp giảng dạy:

- Mẫu khảo sát:

1 Thái độ học tập bộ môn Toán của em là:

A Rất thích; B Thích; C Bình thường; D Không thích

2 Khi hoạt động nhóm thái độ của em thế nào?

A Tham gia tích cực; B Theo dỏi bạn làm; C Ngồi chơi; Hãy vòng chữ cái đứng trước câu trả lời của em.

- Giáo viên đã có sử dụng phương pháp trong một số tiết học có gợi ý

trong sách thiết kế hoặc các bài trình chiếu Powerpoint, Violet được

tải từ trên mạng internet cũng có những giáo viên tự nghĩ ra phần hoạtđộng nhóm trong tiết dạy

- Vận dụng chưa linh hoạt, còn mang tính hình thức, đối phó trong cáctiết thực tập thao giảng

- Phân công nhóm học sinh chưa hợp lý, đối tượng học sinh trong cácnhóm chưa đồng đều

- Hệ thống câu hỏi chưa gây được hứng thú, hình ảnh chưa sinh động

- Chưa lôi cuốn được các đối tượng học sinh tham gia hoạt động nhóm

- Thường giữ nguyên các nhóm trưởng như đã phân công từ đầu năm.

- Trình độ tin học còn hạn chế nhất là phần mềm soạn giáo án

Powerpoint, Violet, kĩ năng sử dụng máy tính, máy chiếu đa năng

- Ý thức học tập của các em còn yếu, dụng cụ học tập còn thiếu thốn

- Phòng học, bàn ghế chưa đảm bảo đáp ứng yêu cầu thuận lợi cho các em hoạt động nhóm Phụ huynh học sinh chưa thực sự quan tâm đến việc học của các em

2.2 Cơ sở nghiên cứu:

Trên cơ sở mục tiêu của giáo dục là " Nâng cao dân trí- Đào tạo nhân

lực-Bồi dưỡng nhân tài" đào tạo những con người tự chủ, năng động, sáng tạo, có nănglực giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt ra, đáp ứng yêu cầu Công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước Muốn đào tạo được con người khi vào đời là con người tựchủ, năng động và sáng tạo thì phương pháp giáo dục cũng phải hướng vào việc

khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động

và sáng tạo ngay trong học lập, lao động ở nhà trường Vì vậy cần phải đổi mới

phương pháp dạy và học, áp dụng những phương pháp mới , hiện đại để bồi dưỡngcho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực chủđộng chiếm lĩnh tri thức Đặc biệt đối với bộ môn Toán thì giáo viên cần chọn lọc

hệ thống bài tập và phương pháp giảng dạy phù hợp có vai trò quyết định đến việcphát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh

Hiện nay, “lực lượng” giáo viên nói chung và giáo viên dạyToán nói riêng đang từng bước áp dụng phương pháp này, song khôngphải ai cũng thành công; qua nhiều tiết dạy, vẫn còn bộc lộ nhiều hạnchế và chưa gây được hứng thú học tập bộ môn cho học sinh Vấn đềnày đã làm cho không ít giáo viên phải băn khoăn trăn trở trong đó cóbản thân tôi Vì vậy, tôi xin đưa vấn đề này ra để thảo luận, bổ sungnâng cao chất lượng đồng thời nêu lên một số kinh nghiệm giảng dạynhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán trong trườngTHCS A

2.3 Các giải pháp thực hiện:

2.3.1 Bảng mô tả các bước hoạt động nhóm.

Bước 1

- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụnhận thức

Bước 2

- Kích lệ HS làm việc, khuyếnkhích sự tham gia của mỗi cánhân HS vào các hoạt động họctập chung của nhóm

- Đưa ra những câu hỏi gợi ýkhi thảo luận bế tắc hoặc đichệch hướng

- Tự đặt mình vào các tình huống,

tự sắm vai đưa ra cách xử lý tìnhhuống, trao đổi ý kiến, thảo luậntrong nhóm, xử lý thông tin

- Tự ghi lại ý kiến theo chủ kiếncủa mình, khai thác những gì đãhợp tác với bạn hoặc tham khảothêm ý kiến của GV để bổ sungsản phẩm ban đầu của mình

- Tổ chức thảo luận toàn lớp

- Đại diện các nhóm trình bày,bảo vệ sản phẩm của mình trướclớp

- Tỏ thái độ trước những ý kiếncủa các nhóm khác

- Khai thác bổ sung ý kiến củacác nhóm khác, điều chỉnh sảnphẩm của nhóm mình

Bước 4

- Tóm tắt từng vấn đề - So sánh, đối chiếu kết luận của

GV và của các bạn với sản phẩm

- Đưa ra những nhận xét đánhgiá về kết quả của từng nhóm,

từ đó đưa ra các kết luận khoahọc

- Giáo viên tổng kết, đặt vấn đềtiếp theo

ban đầu của mình

- Tự sửa sai, bổ sung, điều chỉnhnhững gì cần thiết

- Tự rút kinh nghiệm về cách học,cách sử lý tình huống, cách giảiquyết vấn đề của mình

2.3.2 Các bước tiến hành cụ thể:

2.3.2.1 Chuẩn bị cho hoạt động nhóm

- Xác định kiến thức cần hoạt động nhóm học sinh

- Dự kiến thời gian học sinh hoạt động nhóm.( thời gian thảo luận, thời gian trình bày,…)

- Nội dung trình chiếu cho các nhóm

- Bảng nhóm hoặc phiếu học tập

Ví dụ: Khi dạy bài “Phép cộng và phép nhân” Toán 6 Tập I

- Nội dung cần hoạt động nhóm là:

- Thời gian hoạt động 3 phút

- Chuẩn bị phiếu học tập ( nội dung như ?1)

Nhóm nào nhanh hơn

2.3.2.2 Phân nhóm học sinh

Để phương pháp này có hiệu quả thì việc phân nhóm học sinh làviệc làm rất quan trọng, nó quyết định phần nào kết quả của học sinh

và thời gian hoạt động Vì vậy, giáo viên cần chú ý những v ấn đề sau:

Có nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không nên áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả năm học Có thể theo sổ điểm danh, theo màu sắc, theo biểu tượng, theo giới tính, theo vị trí ngồi, hoặc có cùng sự lựa chọn,

Quy mô nhóm có th l n ho c nh , tùy theo nhi m v Tuy nhiên, nhóm thể lớn hoặc nhỏ, tùy theo nhiệm vụ Tuy nhiên, nhóm thường ớn hoặc nhỏ, tùy theo nhiệm vụ Tuy nhiên, nhóm thường ặc nhỏ, tùy theo nhiệm vụ Tuy nhiên, nhóm thường ỏ, tùy theo nhiệm vụ Tuy nhiên, nhóm thường ệm vụ Tuy nhiên, nhóm thường ụ Tuy nhiên, nhóm thường ường ng

t 3-5 hs l phù h p.ừ 3-5 hs là phù hợp à phù hợp ợp

Tiêu chí Cách thực hiện Ưu, nhược điểm

1 Các nhóm gồm những

người tự nguyện, chung

mối quan tâm

Ưu điểm: Đối với Hs thì đây là cách dễ chịu nhất để

thành lập nhóm, đảm bảo công việc thành công nhanh nhất

Nhược điểm: Dễ tạo sự tách biệt giữa các nhóm trong

lớp, vì vậy cách tạo nhóm như thế này không nên là khả năng duy nhất

2 Các nhóm ngẫu nhiên

Bằng cách đếm số, phát thẻ, gắp thăm, sắp xếp theo màusắc,

Ưu điểm: Các nhóm luôn luôn mới mẻ sẽ đảm bảo là tất

cả các hs đều có thể học tập chung nhóm với tất cả các

hs khác

Nhược điểm: Nguy cơ có trục trặc tăng cao, hs phải

sớm làm quen với việc đó để thấy rằng cách lập nhóm như vậy là bình thường

3 Nhóm ghép hình Xé nhỏ một bức tranh hoặc các tờ tài liệu cần xử lí, các

hs được phát mẫu xé nhỏ, những hs ghép thành bức tranh hoặc tờ tài liệu đó sẽ tạo thành nhóm

Ưu điểm: Cách tạo nhóm kiểu vui chơi, không gây ra sự

đối địch, đối kháng

Nhược điểm: Cần một tí chi phí để chuẩn bị và cần

nhiều thời gian hơn để tạo lập nhóm

4 Các nhóm với những

đặc điểm chung

Ví dụ: Tất cả những hs cùng sinh ra trong mùa đông, mùa xuân, mùa hè hoặc mùa thu sẽ tạo thành nhóm

Ưu điểm: Tạo lập nhóm một cách độc đáo, tạo ra niềm

vui cho hs có thể biết nhau rõ hơn

Nhược điểm: Cách làm này mất đi tính độc đáo nếu

được sử dụng thường xuyên

5 Các nhóm cố định

trong một thời gian dài

Các nhóm được duy trì trong một số tuần hoặc một số tháng, các nhóm này thậm chí có thể được đặt tên riêng

Ưu điểm: Cách làm này đã được chứng tỏ tốt trong

những nhóm học tập có nhiều vấn đề

Nhược điểm: Sau khi đã quen nhau một thời gian dài thì

việc lập các nhóm mới sẽ khó khăn

6 Nhóm có hs khá giỏi

để hỗ trợ hs yếu kém

Những hs khá giỏi trong lớp cùng luyện tập với các hs yếu hơn và đảm nhận nhiệm vụ của người hướng dẫn

Ưu điểm: Tất cả đều được lợi Những hs khá giỏi đảm

nhận trách nhiệm, những hs yếu kém được giúp đỡ

Nhược điểm: Ngoài việc mất thời gian thì chỉ có ít

nhược điểm, trừ phi những hs khá giỏi hướng dẫn sai

7 Phân chia theo năng

lực học tập khác nhau

Những Hs yếu hơn sẽ xử lí các bài tập cơ bản, những hs đặc biệt giỏi sẽ nhận được thêm những bài tập bổ sung

Ưu điểm: Hs có thể xác định mục đích của mình Ví dụ,

ai bị điểm kém trong môn Toán thì có thể tập trung vào một số ít bài tập

Nhược điểm: Cách làm này dẫn đến kết quả là nhóm

học tập cảm thấy bị chia thành những Hs thông minh và những hs kém

8 Phân chia theo các

dạng học tập

Được áp dụng thường xuyên khi học tập theo tình huống, những hs thích học tập với hình ảnh, ẩm thanh hoặc biểu tưởng sẽ nhận được những bài tập tương ứng

Ưu điểm: Hs sẽ biết các em thuộc dạng học tập như thế

Ưu điểm: Tạo điều kiện học tập theo kinh nghiệm đối

với những gì đặc biệt quan tâm

Nhược điểm: Thường chỉ có thể áp dụng trong khuôn

khổ một dự án lớn

10 Phân chia hs nam và

nữ

Ưu điểm: Có thể thích hợp nếu học về những chủ đề đặc

trưng cho hs nam và nữ, ví dụ trong giảng dạy về tình dục, chủ đề lựa chọn nghề nghiệp,

Nhược điểm: Nếu bị lạm dụng có thể dẫn đến mất bình

đẳng nam nữ

Ví dụ : Khi dạy bài “Công thức tính diện tích hình thang” hoạt

động nhóm để só sánh diện tích theo hình vẽ:

Giáo viên cần chia như sau:

Ví dụ2 : Khi hoạt động nhóm để trả lời câu hỏi sau:

(Hình ảnh được chụp từ bài giàng)

Với kiến thức như trên không có sự làm việc độc lập cá nhân,không có sự phân hóa kiến thức nên giáo viên chỉ phân nhóm theo vịtrí chổ ngồi cho các em trình bày nhanh về kết quả

2.3.2.3 Giao nhiệm vụ cho từng nhóm

Trước khi giao nhiệm vụ cho từng nhóm, giáo viên cần phân tíchlượng kiến thức cần giải quyết và giao nhiệm vụ chung cho tất cả cácnhóm Chỉ rõ cần giải quyết vấn đề gì, xác định mục đích cần đạt, cáchthức thực hiện Khi đã thống nhất, các thành viên phải cùng nhau thựchiện, hoạt động phải độc lập rồi cả nhóm cùng trao đổi đi đến thốngnhất cách trình bày kết quả ở đây giáo viên cần chú ý t ùy từng bài vàlượng kiến thức của từng bài mà giao nhiệm vụ Tránh trường hợplượng kiến thức giữa các nhóm không đồng đều, như vậy thời gianhoạt động khác nhau dẫn đến gây lộn xộn giữa các nhóm Trong trườnghợp này, nếu lượng kiến thức giữa các nhóm không tương đương nhau,thì giáo viên cần lưu ý khi phân nhóm ,số thành viên trong nhóm tươngứng với lượng kiến thức giao cho Cũng có thể cho nhóm học sinh cónăng lực hơn làm phần kiến thức nhiều hơn hoặc khó hơn Tùy theođặc trưng của từng bài, có khi tất cả các nhóm cùng làm một yêu cầurồi gọi đại diện một nhóm lên trình bày, các nhóm bổ khuyết thốngnhất phương pháp giải, giáo viên nhận xét và trình bày khoa học

Ví dụ 1: Khi dạy bài “ Ước chung lớn nhất” Toán 6 - Tập I

Hoạt động nhóm:

?1 Tìm ƯCLN(12,30)

?2 Tìm ƯCLN(8,9); ƯCLN(8,12,15); ƯCLN(24,16,8).

Phân tích: Với hai yêu cầu như trên, ta chia thành bốn yêu cầu nhỏ:

(y/c1-Tìm CLN(12,30); y/c2-Tìm ƯCLN(8,9); y/c3-tìm

ƯCLN(8,12,15); y/c4- Tìm ƯCLN(24,16,8)), lượng kiến thức ở mỗi yêu cầu tương đương nhau chỉ khác nhau về số lượng các số cần tìm ƯCLN

Tìm ƯCLN(8,12,15) ƯCLN(24,16,Tìm

8)

Tìm ƯCLN(24,16,

8)