Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội

Trong quan niệm trước đây ở nước ta về quá trình công nghiệp hóa,vai trò của con người mặc dù đã được đề

LỜI NÓI ĐẦU

Trong quan niệm trước đây ở nước ta về quá trình công nghiệp hóa,vaitrò của con người mặc dù đã được đề cao ở mức độ đáng kể,song con ngườivới tất cả tiềm năng,hiện trạng và sức mạnh của mình thì lại chưa đượcnhìn nhận như là một nguồn lực của bản thân quá trình công nghiệp.Dovậy,trên thực tế trong một thời gian tương đối dài con người đã vô tình bịđặt ra ngoài hệ thống các nguồn lực nội tại của sự phát triển.Đây là mộttrong những nguyên nhân chủ yếu làm cho quá trình phát triển kinh tế xãhội nước ta trước đây thiếu động lực và đạt kết quả rất hạn chế

Ngày nay,do sự tác động chi phối bởi những đặc điểm mới của thờiđại và do những nhu cầu của sự phát triển đất nước,cũng với những bài họcrút ra từ thực tiễn và qua kinh nghiệm của nhiều nước,trong thực tiễn cũngnhư trong lý luận,đã có sự thay đổi đáng kể về nội dung và giải pháp.Vị trí

và đặc điểm của nguồn nhân lực cũng được nhìn nhận lại,trong đó conngười được coi vừa là nguồn lực nội tại,cơ bản,quyết định sự nghiệp pháttriển đất nước.Mặt khác,với thực trạng nguồn nhân lực Việt Nam hiệnnay,việc khai thác sử dụng và phát triển nguồn lực đó sao cho có hiệu quảnhất,đáp ứng được các yêu cầu phát triển cũng đang là những vấn đề bứcxúc mà sự nhận thức và giải quyết tốt những vấn đề đó sẽ là điều kiện tiênquyết,bảo đảm cho sự phát triển mạnh mẽ nền kinh tế Việt Nam

Nhằm góp phần vào việc phát huy yếu tố con người và đặc biệt quan

tâm đến chất lượng nguồn nhân lực,em đã lựa chọn đề tài:" Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội"

Mục đích nghiên cứu là làm rõ thực trạng chất lượng nguồn nhân lựchiện nay và đưa ra những quan điểm và biện pháp nhằm nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.Tuy nhiênchất lượng nguồn nhân lực là vấn đề có nội dung rộng lớn,phức tạp và liênquan đến nhiều ngành,nhiều lĩnh vực khác nhau,do vậy đề tài không tránhkhỏi thiếu sót hạn chế,em mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy

cô giáo để đề án được hoàn thiện hơn.Em xin trân thành cảm ơn đến Thầy Mai Văn Bưu đã hướng dẫn em thực hiện tốt đề án này.

CHƯƠNG I: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT

LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC1.1.Nguồn nhân lực.

1.1.1.Khái niệm.

Nguồn nhân lực là khái niệm chỉ số dân,cơ cấu dân số và nhất là chấtlượng con người với tất cả đặc điểm và sức mạnh của nó trong sự phát triểncủa xã hội.Với cách hiểu như vậy,khái niệm nguồn nhân lực có nội dungrộng lớn,bao gồm những mặt cơ bản sau:

Lịch sử loài người trước hết là lịch sử lao động sản xuất,vì vậynguồn nhân lực trước hết cũng được biểu hiện ra là người lao động, làlực lượng lao động(số người trong độ tuổi lao động có khả năng laođộng),là nguồn lao động(đội ngũ lao động hiện có và sẽ có trong tương laigần).Từ khía cạnh này,có thể hiểu rằng khai thác,sử dụng có hiệu quảnguồn nhân lực trước tiên là tạo việc làm và khai thác hợp lý nguồn laođộng Đồng thời,khái niệm nguồn nhân lực cũng phản ánh quy mô dân sốthông qua số lượng dân cư và tốc độ tăng dân số của một nước trong mộtthời kỳ nhât định

Nguồn nhân lực phản ánh khía cạnh cơ cấu dân cư và cơ cấu laođộng trong các ngành,các vùng,cơ cấu lao động đã qua đào tạo trong cáclĩnh vực và khu vực kinh tế,cơ cấu trình độ lao động,cơ cấu độ tuổi tronglực lượng lao động,cơ cấu nguồn lao động dự trữ Cơ cấu và lao động ảnhhưởng trực tiếp đến chất lượng và sức mạnh của nguồn nhân lực

Khái niệm nguồn nhân lực chủ yếu phản ánh phương diện chất lượngdân số, đặc biệt là chất lượng lực lượng lao động trong hiện tại và trongtương lai gần,thể hiện qua hàng loạt yếu tố Đó là sức khỏe cơ thể và sứckhỏe tâm thần,mức sống tuổi thọ,trình độ giáo dục đào tạo về văn hóa vàchuyên môn nghiệp vụ,trình độ học vấn,trình độ phát triển trí tuệ,năng lựcsáng tạo,khả năng thích nghi,kỹ năng lao động,văn hóa lao động,các khíacạnh tâm lý,ý thức, đạo đức,tư tưởng tình cảm,tính cách,lối sống trong đótrí lực,thể lực và đạo đức là những yếu tố quan trọng nhất,quyết định chấtlượng và sức mạnh của nguồn lực con người

Có sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố nội tại trong nguồnnhân lực,sự tác động qua lại giữa con người và tự nhiên,môi trường sống

và các nguồn lực khác.Mặt khác,nó cũng nói lên sự biến đổi về sốlượng,chất lượng,cơ cấu dân cư và lực lượng lao động

Con người được xem xét với tư cách là một nguồn lực,nguồn lực nộitại,cơ bản trong hệ thống các nguồn lực của sự phát triển xã hội.Mặtkhác,không chỉ là chủ thể quyết định sự vận động và phát triển của xãhội,mà còn là khách thể của các quá trình kinh tế-xã hội,là đối tượng màchính sự phát triển xã hội phải hướng vào phục vụ

Vì vậy,khi xem xét nguồn nhân lực đòi hỏi phải có quan điểm toàndiện,phải nhìn nhận con người với tất cả hiện trạng,tiềm năng, đặc điểm vàsức mạnh của nó đối với sự phát triển xã hội ở cả phương diên chủ thể lẫnphương diện khách thể

1.1.2.Vai trò nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế-xã hội.

a) Con người là động lực của sự phát triển.

Từ thời kỳ xa xưa con người bằng công cụ lao động thủ công vànguồn lực do chính bản thân mình tạo ra để sản xuất ra sản phẩm thỏa mãnnhu cầu của bản thân.Sản xuất ngày càng phát triển,phân công lao độngngỳa càng chi tiết,hợp tác ngày càng chặt chẽ tạo cơ hội để chuyển dầnhoạt động cuả con người cho máy móc thiết bị thực hiện(các động cơ phátlực),làm thay đổi tính chất của lao động từ lao động thủ công sang lao động

cơ khí và lao động trí tuệ.Nhưng ngay cả trong điều kiện đạt được khoa học

kỹ thuật hiện đại như hiện nay thì cũng không thể tách rời nguồn lực conngười bởi lẽ:

-Chính con người đã tạo ra máy móc thiết bị hiện đại đó, điều đó thểhiện mức độ hiểu biết và chế ngự tự nhiên của con người

-Ngay cả đối với máy móc hiện đại,nếu thiếu sự điều khiển,kiểm tracủa con người thì chúng chỉ là vật chất.Chỉ khi có sự tác động của conngười mới phát động chúng và đưa chúng vào sản xuất

Trong phạm vi xã hội,nguồn lực con người là một trong những nguồnnội lực quan trọng cho sự phát triển Đặc biệt đối với những nước có nềnkinh tế đang phát triển như nước ta dân số đông,nguồn nhân lực dồi dào đã

trở thành một nguồn nội lực quan trọng nhất.Nếu biết khai thác nó sẽ tạonên một động lực to lón cho sự phát triển.

b) Con người là mục tiêu của sự phát triển.

Con người là lực lượng tiêu dùng của cải vật chất và tinh thần của xãhội và như vậy nó thể hiện rõ nét nhất mối quan hệ giữa sản xuất và tiêudùng.Mặc dù mức độ phát triển của sản xuất quyết định mức độ tiêudùng,song nhu cầu tiêu dùng của con người lại tác đông mạnh mẽ tới sảnxuất, đinh hướng phát triển sản xuất thông qua quan hệ cung cầu hàng hóatrên thị trường.Nếu trên thị trường nhu cầu tiêu dùng của một loại hàng hóanào tăng lên,lập tức thu hút lao động cần thiết để sản xuất ra hàng hóa đó

c) Yếu tố con người trong phát triển kinh tế-xã hội.

Con người không chỉ là mục tiêu, động lực của sự phát triển,thể hiệnmức độ chế ngự thiên nhiên,bắt thiên nhiên phục vụ cho con người,mà còntạo ra những điều kiện để hoàn thiện chính bản thân con người

Lịch sử phát triển của loài người đã chứng minh rằng trải qua quátrình lao động hàng triệu năm mới trở thành con người ngày nay và trongquá trình đó,mỗi giai đoạn phát triển của con người lại làm tăng thêm sứcmạnh chế ngự tự nhiên,tăng thêm động lực cho sự phát triển

Như vậy động lực.mục tiêu của sự phát triển và tác động của sự pháttriển tới bản thân con người cũng nằm trong chính bản thân con người.Điều đó lý giải tại sao con người được coi là nhân tố năng động nhất,quyếtđịnh nhất của sự phát triển

1.1.3.Phân loại nguồn nhân lực.

a) Nguồn nhân lực sẵn có trong dân số.

Bao gồm toàn bộ những người nằm trong độ tuổi lao động,có khảnăng lao động,không kể đến trạng thái có làm việc hay không làm việc

Độ tuổi lao động là giới hạn về những điều kiện cơ thể tâm lý-sinh lý xã

hội mà con người tham gia vào quá trình lao động.Giới hạn độ tuổi laođộng được quy định tùy thuộc vào điều kiện kinh tế-xã hội của từng nước

và trong từng thời kỳ.Giới hạn độ tuổi lao động bao gồm:

-Giới hạn dưới: quy định số tuổi thanh niên bước vào độ tuổi laođộng, ơ nước ta hiện nay là 15 tuổi

-Giới hạn trên: quy định độ tuổi về hưu, ở nước ta quy định độ tuổinày là 55 tuổi đối với nữ và 60 tuổi đối với nam

Nguồn nhân lực có sẵn trong dân cư chiếm một tỷ lệ tương đối lớntrong dân số,thường từ 50% hoặc hơn nữa,tùy theo đặc điểm dân số vànhân lực của từng nước

b) Nguồn nhân lực tham gia vào hoạt động kinh tế.

Nguồn nhân lực tham gia vào hoạt động kinh tế hay còn gọi là dân sốhoạt động kinh tế Đây là lực lượng bao gồm những người từ đủ 15 tuổi trởlên đang có việc làm hoặc không có việc làm nhưng có nhu cầu tìm việclàm.Như vậy giữa nguồn nhân lực sẵn có trong dân số và dân số hoạt độngkinh tế có sự khác nhau.Sự khác nhau này là do có một bộ phận nhữngngười trong độ tuổi lao động có khả năng lao động,nhưng vì nhiều nguyênnhân khác nhau,chưa tham gia vào hoạt động kinh tế(thất nghiệp,có việclàm nhưng không muốn làm việc,còn đang học tập,có nguồn thu nhập kháckhông cần đi làm, )Năm 2003 số người không có việc làm ở nước tachiếm 5,78% dân số hoạt động kinh tế

c) Nguồn nhân lực dự trữ.

Các nguồn nhân lực dự trữ trong nền kinh tế bao gồm những ngườitrong độ tuổi lao động,nhưng vì các lý do khác nhau,họ chưa có công việclàm ngoài xã hội.Số người này đóng vai trò của một nguồn dự trữ về nhânlực gồm có:

-Những người làm công việc nội trợ trong gia đình:khi điều kiện kinh

tế xã hội thuận lợi,nếu bản thân họ muốn tham gia lao động ngoài xã hội,họ

có thể nhanh chóng rời bỏ công việc nội trợ để làm công việc thích hợpngoài xã hội Đây là nguồn nhân lực đáng kể và đại bộ phận là phụ nữ,hàngngày vẫn đảm nhiệm chức năng duy trì,bảo vệ và phát triển gia đình vềnhiều mặt, đó là những hoạt động có ích và cần thiết.Công việc nội trợ gia

đình đa dạng,vất vả đối với phụ nữ ở các nước chậm phát triển(do chủ yếu

là lao động chân tay),dẫn đến năng suất lao động thấp so với những côngviệc tương tự được tổ chức ở quy mô lớn hơn,có trang bị kỹ thuật cao hơn.-Những người tốt nghiệp ở các trường phổ thông và các trườngchuyên nghiệp được coi là nguồn nhân lực dự trữ quan trọng và có chấtlượng Đây là nguồn nhân lực ở độ tuổi thanh niên,có học vấn,có trình độchuyên môn(nếu được đào tạo tại các trường dạy nghề và các trường trungcấp, đại học).Tuy nhiên,khi nghiên cứu nguồn nhân lực nay cần phân chia

-Những người đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự cũng thuộc nguồn nhânlực dự trữ,có khả năng tham gia vào hoạt động kinh tế xã hội.Số ngườithuộc nguồn nhân lực dự trữ này cũng cần phân loại để biết rõ có nghề haykhông có nghề,trình độ văn hóa,sức khỏe, từ đó tạo công việc làm thíchhợp

-Những người trong độ tuổi lao động đang bị thất nghiệp(có nghềhoặc không có nghề)muốn tìm việc làm,cũng là nguồn nhân lực dự trữ,sẵnsàng tham gia vào hoạt động kinh tế

1.2.Chất lượng nguồn nhân lực.

1.2.1.Khái niệm.

Chất lượng nguồn nhân lực là trạng thái nhất định của nguồn nhân lựcthể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nên bản chất bên trong củanguồn nhân lực.Chất lượng nguồn nhân lực không những chỉ là chỉ tiêuphản ánh trình độ phát triển kinh tế,mà còn là chỉ tiêu phản ánh trình độphát triển về mặt đời sống xã hội,bởi lẽ chất lượng nguồn nhân lực cao sẽ

tạo ra động lực mạnh mẽ hơn với tư cách không chỉ là một nguồn lực của

sự phát triển,mà còn thể hiện mức độ văn minh của một xã hội nhất định

1.2.2.Vai trò.

Nhu cầu về lao động là nhu cầu dẫn xuất do nhu cầu sản xuất sảnphẩm nhất định;nhu cầu sản xuất sản phẩm lại xuất phát từ nhu cầu tiêudùng của con người.Cùng với sự phát triển của nền sản xuất,nhu cầu củacon người ngày càng đa dạng,sản phẩm sản xuất ra càng nhiều hơn và chấtlượng càng cao hơn Điều đó chỉ có thể có được do loại lao động có trình

độ cao sản xuất ra,nên không thể không chăm lo tới việc nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực.Sự tác động qua lại giữa chất lượng nguồn nhân lựcvới điều kiện phát triển kinh tế thúc đẩy kinh tế phát triển theo chiều hướng

có lợi cho xã hội chất lượng lao động được đảm bảo nâng cao sẽ thúc đẩykhoa học kỹ thuật,nâng cao tay nghề chất lượng người lao động,thúc đẩysản xuất kinh doanh,dẫn đến mức sống được đảm bảo

Trong quá trình phát triển đất nước không tránh khỏi việc chuyển từlao động thủ công sang lao động máy móc cơ khí,lao động trí tuệ.Do đó vaitrò của chất lượng nguồn lao động phải được đảm bảo đáp ứng sự cần thiếtđổi mới của xã hội

Chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao chứng tỏ sự quan tâm của

xã hội cho giáo dục và đạo tạo,qua đó cho thấy kết quả của giáo dục đàotạo

1.2.3.Chỉ tiêu đánh giá chất lượng nguồn nhân lực.

Chất lượng nguồn nhân lực được thể hiện qua một hệ thống các chỉtiêu,trong đó có các chỉ tiêu chủ yếu sau:

a)Chỉ tiêu phản ánh tình trạng sức khỏe của dân cư.

Sức khỏe là trạng thái thoải mái về thể chất và tinh thần chứ khôngphải đơn thuần là không có bệnh tật.Sức khỏe là tổng hòa nhiều yếu tố tạonên giữa bên trong và bên ngoài,giữa thể chất và tinh thần.Có nhiều chỉ tiêubiểu hiện trạng thái về sức khỏe.Bộ y tế nước ta quy định có 3 loại:

A:Thể lực tốt loại không có bệnh tật gì

B:Trung bình

C:Yếu,không có khả năng lao động.

Gần đây Bộ Y tế kết hợp với Bộ Quốc phòng căn cứ vào 8 chỉ tiêu đểđánh giá:

 Chỉ tiêu thể lực chung:chiều cao,cân nặng,vòng ngực

và rất kém

Bên cạnh việc đánh gía trạng thái sức khỏe của người lao động người

ta còn nêu ra các chỉ tiêu đánh giá sức khỏe của quốc gia thông qua:

 Tỷ lệ sinh thô,tỷ lệ chết thô,tỷ lệ tăng tự nhiên

 Tỷ lệ tử vong của trẻ em dưới 1 tuổi và dưới 5 tuổi

 Tỷ lệ sinh thấp cân ở trẻ em

 Tỷ lệ dừng mức sinh

 Tuổi thọ trung bình

 Tỷ lệ GDP/Đầu người

 Cơ cấu giới tính,tuổi tác

b) Chỉ tiêu biểu hiện trình độ văn hóa của người lao động.

Trình độ văn hóa của người lao động là sự hiểu biết của người laođộng đối với những kiến thức phổ thông về tự nhiên và xã hội.Trong chừngmực nhất định,trình độ văn hóa của dân số biểu hiện mặt bằng dân trí củaquốc gia đó.Trình độ văn hóa được biểu hiện thông qua các quan hệ tỷ lệnhư:

 Số lượng người biết chữ và chưa biết chữ

 Số người có trình độ tiểu học

 Số người có trình độ phổ thông cơ sở(cấp II)

 Số người có trình độ phổ thông trung học(cấp III)

 Số người có trình độ đại học và trên đại học

Trình độ văn hóa của dân số hay của nguồn nhân lực là một chỉ tiêuhết sức quan trọng phản ánh chất lượng cuả nguồn nhân lực và có tác độngmạnh mẽ tới quá trình phát triển kinh tế xã hội.Trình độ văn hóa cao tạokhả năng tiếp thu và vận dụng một cách nhanh chóng những tiến bộ khoahọc kỹ thuật vào thực tiễn

c)Chỉ tiêu biểu hiện trình độ chuyên môn kỹ thuật của người lao động.

Trình độ chuyên môn là sự hiểu biết,khả năng thực hành về chuyênmôn nào đó,nó biểu hiện trình độ được đào tạo ở các trường trung họcchuyên nghiệp,cao đẳng, đại học và sau đại học,có khả năng chỉ đạo quản

lý một công việc thuộc chuyên môn nhất định.Do đó trình độ chuyên môncủa nguồn nhân lực được đo bằng:

Trình độ kỹ thuật của người lao động thường dùng để chỉ trình độ conngười được đào tạo ở các trường kỹ thuật, được trang bị kiến thức nhấtđịnh,những kỹ năng thực hành về công việc nhất định.Trình độ kỹ thuậtđược biểu hiện thông qua các chỉ tiêu:

 Số lao động được đào tạo và lao động phổ thông

 Số người có bằng kỹ thuật và không có bằng

 Trình độ tay nghề theo bậc thợ

Trình độ chuyên môn và kỹ thuật thường kết hợp chặt chẽ vớinhau,thông qua chỉ tiêu số lao động được đào tạo và không đào tạo trongtừng tập thể nguồn nhân lực

d)Chất lượng nguồn nhân lực được thể hiện thông qua chỉ số phát triển con người(HDI-Human Development Index)

Chỉ số này được tính bởi 3 chỉ tiêu chủ yếu:

 Tuổi thọ bình quân.

 Thu nhập bình quân đầu người(GDP/người)

 Trình độ học vấn(tỷ lệ biết chữ và số năm đi học trungbình của dân cư)

Như vậy,chỉ số HDI không chỉ đánh giá sự phát triển con người vềmặt kinh tế,mà còn nhấn mạnh đến chất lượng cuộc sống và sự công bằngtiến bộ xã hội

e)Ngoài những chỉ tiêu có thể lượng hóa được như trên người ta cònxem xét chỉ tiêu năng lực phẩm chất của người lao động.Chỉ tiêu này phảnánh mặt định tính mà khó có thể định lượng được.Nội dung của chỉ tiêu nàyđược xem xét thông qua các mặt:

 Truyền thống dân tộc bảo vệ Tổ quốc

 Truyền thống về văn hóa văn minh dân tộc

Tuyển dụng đóng vai trò khá lớn trong quá trình nâng cao chất lượngđội ngũ nguồn nhân lực cho xã hội,tuyển dụng càng chặt chẽ đến đâu sẽlàm cho quá trình thực hiện kết quả sau này càng dễ dàng bấy nhiêu,chất

lượng cán bộ sẽ phù hợp với tiêu chuẩn đáp ứng tốt nhất các yêu cầu đặt racủa công việc cần tuyển dụng.

-Đào tạo tính sáng tạo,nội dung này giúp nhân lực có những cơ hội đểsuy nghĩ tự do,để giải quyết vấn đề theo những phương pháp mới màkhông lo ngại sự đánh giá của các nhà quản lý hay đồng nghiệp

Để đội ngũ nguồn nhân lực được nâng cao chất lượng cũng cần phải

có phương pháp đào tạo thích hợp

-Đào tạo gắn với thực hành công việc(đào tạo tại chỗ)là cách đào tạo

mà những người học thực hiện công việc thực tế dưới sự hướng dẫn củanhững nhân lực có kinh nghiệm,những người quản lý hoặc giảng viên.Ưuđiểm của cách đào tạo này là nội dung liên quan rõ ràng đến công việc cụthể.Tuy nhiên khi thực hiện công việc thực tế,những người được đào tạo cóthể làm hỏng và gây tổn thất cho tổ chức

-Đào tạo không gắn với thực hành công việc:như tổ chức khóa họcchính thức,đào tạo đóng kịch,đào tạo mô phỏng Cách đào tạo này ít tốnkém chi phí do học viên không được hoặc chỉ được sử dụng dụng cụ giả vàkhông gây thiệt hại tài sản cho tổ chức.Tuy nhiên phương pháp đào tạo nàykhông gắn liền với thực tế công việc do đó hiệu quả đào tạo không cao

công việc,làm hết mình để đạt được hiệu quả cao nhất có thể.Công cụ làmviệc cũng là một phần yếu tố quan trọng giúp cho việc nâng cao chấtlượng,nâng cao năng suất lao động,kể cả lao động quản lý.Chất lượng hoạtđộng không chỉ phụ thuộc vào trình độ,năng lực mà còn cả phương tiện kỹthuật.Vì vậy trang bị đủ và đúng phương tiện làm việc cho cán bộ quản lý

là một đòi hỏi để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Lợi ích luôn là động lực cho các hoạt động của con người.Hoạt độngcông vụ có đặc điểm là không vụ lợi,điều đó không có nghĩa tiềnlương,khen thưởng và kỹ luật không ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhânlực quản lý và các hoạt động của họ.Ảnh hưởng của tiền lương đến chấtlượng nguồn nhân lực là quá rõ ràng,không thể đòi hỏi cao về cả năng lực

và phẩm chất trong khi tiền lương và thu nhập lại không tương xứng.Tiềnlương phải phản ánh được hoạt động của cán bộ quản lý về cả chất lượng

và số lượng,tạo ra động lực phấn đấu vươn lên về mọi mặt đối với cán bộquản lý

d) Đánh giá

Đánh giá là quá trình so sánh,phân tích mức độ đạt được của quá trìnhphấn đấu,rèn luyện và thực hiện công việc của người cán bộ theo yêucầu,tiêu chuẩn đề ra cho công việc được giao theo chức danh.Công tácđánh giá là hết sức quan trọng vì những mục đích cũng như những ảnhhưởng của nó đến các cá nhân và tổ chức

Mục đích của việc đánh giá nhằm cung cấp các thông tin phản hồi chongười quản lý biết năng lực và việc thực hiện công việc của họ và người bịđánh giá đang ở mức nào,giúp họ phấn đấu để tự hoàn thiện mình và làmcông việc tốt hơn.Cung cấp thông tin cho công tác quản lý cán bộ,từ quyhoạch,đào tạo,bố trí sử dụng,tuyển chọn cán bộ cho đến quản lý hệ thốnglương thưởng cán bộ,công chức.Đánh giá suy cho cùng không phải chỉ biếtkết quả,mà nhằm nâng cao chất lượng,kết quả và hiệu quả công tác củangười cán bộ công nhân viên,đem lại lợi ích cho cả cá nhân,tập thể và Nhànước

Qua công việc đánh giá giúp cho hiểu được đội ngũ nguồn nhân lựcđang ở mức nào và qua đó đưa ra các giải pháp khắc phục,nâng cao hiệuquả nguồn nhân lực

CHƯƠNG II:THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG NGUỒN

NHÂN LỰC VIỆT NAM HIỆN NAY.

2.1.Thực trạng nguồn nhân lực Việt Nam hiện nay.

2.1.1.Số lượng(quy mô) nguồn nhân lực.

Số lượng về nguồn nhân lực tiếp tục gia tăng,hệ quả của tăng trưởngdân số thời gian trước,từ năm 1976 nước ta có hiện tượng "bùng nổ" sốngười trong độ tuổi lao động.Nhịp độ tăng bình quân hằng năm qua cácthời kỳ là:

Bảng 1 Số người trong độ tuổi lao động

Năm

Dân số trong tuổi

lao động(ngàn người)

% so vớitổng số dân

Mức tăng bìnhquân mỗi năm(ngàn người)

Tốc độ tăng bìnhquân /năm(%)

(Nguồn:Giáo trình Chính sách kinh tế xã hội trang 384)

Đến năm 2010 sẽ có gần 57,8 triệu và 2020 sẽ có 68 triệu người trong

độ tuổi lao động,chiếm 60,9% dân số 2010 và 63,8% dân số năm 2020

Số người vào độ tuổi lao động tăng nhanh,số người ra khỏi tuổi laođộng thấp và tăng chậm nên mức gia tăng của dân số trong độ tuổi lao độngrất cao.Hằng năm có trên 1,7 triệu thanh niên bước vào độ tuổi lao động vàchỉ có trên 3,5 vạn người ra khỏi tuổi lao động đã tạo ra áp lực rất lớn vềđào tạo nghề và giải quyết việc làm.

Bảng 2.Mức tăng dân số trong độ tuổi lao động

Đơn vị : Ngàn ngư iời

Năm

Tổng số vàotuổi lao động(BQ mỗinăm)

Tổng số ratuổi lao động(BQ mỗinăm)

Tổng sốtrong tuổi laođộng tăngthêm

Mức gia tăngbình quânhàng năm

(Nguồn:Giáo trình Chính sách kinh tế xã hội trang 384)

Phần lớn nguồn nhân lực của cả nước (58,5%) tập trung ở cả 3 vùng làđồng bằng sông Cửu Long (8,7 triệu người chiếm 22,3% trong cả nước),đồng bằng sông Hồng(7,8 triệu chiếm 20% cả nước) và đồng bằng NamBộ(6,3 triệu chiếm 16,2 % cả nước).Khoảng 60% của tổng mức gia tăngnguồn nhân lực cũng tập trung tại 3 vùng này.Tây Nguyên và Tây Bắc là 2vùng có diện tích lớn nhưng quy mô nguồn nhân lực lại nhỏ nhất(Tây Bắc1,1 triệu,Tây Nguyên hơn 1,1 triệu).Nguồn nhân lực tăng nhanh ở các vùngTây Nguyên, Đông Nam Bộ còn do di dân có tổ chức và di dân tự do nênngoài tác động tích cực là tăng thêm lao động cho phát triển kinh tế-xã hộinhưng cũng đang gây ra những tác động tiêu cực về xã hội và môitrường.Nhu cầu giải quyết việc làm trên các vùng đến năm 2010 đều rấtcao

Bảng 3.Dân số trong tuổi lao động(1000 người)

Năm

Khu vực

Nhịp tăngBQ2001-2010

8 ĐB Sông Cửu Long 8.673,0 10.310,8 11.757,1 13.388,1 2,65

(Nguồn:Giáo trình Chính sách kinh tế xã hội trang 385)

Nguyên nhân :Sự phát triển của dân số 15 năm trước đã tác động đến

số lượng và chất lượng nguồn nhân lực hiện nay và thực trạng hiện nay đãtác động cho 15 năm sau.Số người trong độ tuổi lao động đến năm 2010 đãđược sinh ra, đang được nuôi dạy trên đất nước ta hiện nay

Dân số cả nước năm 1997 là 76.709 nghìn người, ước tính năm 2000

là 80,5-81 triệu người.Tỷ lệ phát triển dân số kể từ năm 1990 đến nay đãgiảm đáng kể từ 2,4%(1992) xuống còn 1,68%(1997) đến năm 2000 là1,75.Vượt chỉ tiêu Đại hội VIII đề ra.Tỷ lệ sinh giảm nhanh,từ 31,3% năm

1988 xuống còn khoảng 22,8%(1996).Tổn tỷ suất sinh(số con trung bìnhcủa nữ trong độ tuổi sinh đẻ)giảm từ3,88(1988),2,7 (1997) đến năm 2000 là

2,55.Tỷ lệ áp dụng các biện pháp tránh thai tăng khá nhanh từ 53% năm

1988 lên 68,3 năm 1996 Điều đó tạo tiền đề cho việc tiếp tục giảm tỷ lệsinh và theo đó là tốc độ tăng dân số trong những năm tới.Tuy nhiên, điềuđáng lưu ý là tỷ lêj sinh ở các vùng nghèo và các nhóm dân cư có thu nhậpthấp còn khá cao,tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên còn nhiều,gây ra các tác độngtiêu cực về chất lượng dân số do phần lớn số trẻ em đó không có điều kiệnnuôi dưỡng,chăm sóc và giáo dục tốt và sự nghèo đói ngày càng trầm trọnghơn

Do đó,cùng với đầu tư lớn hơn cho công tác dân số-kế hoạch hóa giađình giảm sinh ổn định tiến tới ngừng tăng dân số,cần tập trung đầu tư vànâng cao chất lượng dân số.Khu vực nông thôn và các vùng miền núi BắcBộ,Bắc Trung Bộ,Duyên hải Nam Trung Bộ,Tây Nguyên và đồng bằngSông Cửu Long, đặc biệt là đối tượng dân cư nghèo và có hoàn cảnh khókhăn ở vùng sâu vùng xa nhằm xóa đói giảm ngheo,tạo ra những chuyểnbiến tích cực giảm nhanh tỷ lệ sinh chung,nâng cao chất lượng dân số vànguồn nhân lực

Nhịp độ tăng dân số bình quân hằng năm khác biệt giữa các vùng caonhất là Tây Nguyên (3,99%),Tây Bắc (3,3%),đồng bằng sôngCửuLong(3,08%) Riêng hai địa bàn trọng điểm Bắc và Nam bộ và TâyNguyên do có tăng cơ học nên tốc độ tăng còn nhiều

Giảm nhanh tỷ lệ sinh đã làm cho cơ cấu dân số được cải thiện.Tỷ lệdân số trong độ tuổi lao động tăng còn tỷ lệ trẻ em không ngừng giảm.Tuynhiên quá trình giảm sinh khác nhau ở các vùng sẽ dẫn đến xu thế đòi hỏi

sự đầu tư khác nhau cho phát triển xã hội ở các vùng

2.1.2.Cơ cấu nguồn nhân lực.

Cơ cấu nguồn nhân lực phản ánh qua cơ cấu dân cư,lao động trong cácnghành,cơ cấu lao động đã qua đào tạo trong các lĩnh vực và các khu vựckinh tế,cơ cấu trình độ lao động,cơ cấu độ tuổi trong lực lượng lao động,cơcấu nguồn lao động dự trữ trong các trường đai học cao đẳng,trung họcchuyên nghiệp và dạy nghề

Bảng 4.Tình hình chuyển dịch cơ cấu lao động

Đơn v : %ị : %

Ngành

Kế hoạch2001-2005

Thực hiện Ước thực hiện

(Nguồn :2006-2010,Tạp chí Lý luận chính trị,Số 4-2004 Trang 70)

Theo số liệu thống kê ở trên,cơ cấu dân cư và lao động ở nước ta đã

có sự chuyển biến tích cực.Tỷ trọng lao động trong ngành nông-lâm-ngưnghiệp có xu hướng giảm dần,lao động trong công nghiệp xây dựng và dịch

vụ tăng,mặc dù tốc độ còn chậm.Nếu như trước đây,lao động trong sảnxuất nông nghiệp chiếm tới 73%,trong khi đó lao động trong sản xuất côngnghiệp và dịch vụ mới chỉ có 27%,thì hiện nay cơ cấu lao động đã cóchuyển biến như bảng trên.Tuy nhiên,so với chỉ tiêu chuyển dịch cơ cấukinh tế mà Đại hội Đảng lần thứ IX đề ra(nông -lâm-ngư nghiệp:20-21%;công nghiệp và xây dựng:38-39%;các ngành dịch vụ:41-42%)thì tốc

độ chuyển dịch cơ cấu lao động còn quá chậm,dẫn đến khoảng cách khá xagiữa cơ cấu lao động và cơ cấu kinh tế.Nhưng điều đáng lưu ý hơn là cơcấu lao động đã được đào tạo giữa các ngành,các khu vực sản xuất,cácvùng,các dạng lao động và giữa các trình độ rất bất hợp lý.Nông thônchiếm gần 75% dân số và lao động nhưng chỉ chiếm 47,38 lực lượng laođộng được đào tạo cả nước, đặc biệt trong gần 60% lao động làm việc ởlĩnh vực nông,lâm,ngư nghiệp,số được đào tạo mới chỉ chiếm 7%.Đây thực

sự là trở ngại lớn nhất khi tiến hành công nghiệp hóa,hiện đại hóa nôngnghiệp và nông thôn

-Cơ cấu trình độ lực lượng động, đến cuối năm 2003 tỷ lệ lao độngqua đào tào dậy nghề trong lực lượng lao động là 17,5%.Cụ thể có khoảng4,9 triệu lao động có trình độ sơ cấp hoặc có chính chỉ dạy nghề,1,47 triệu

lao động có trình độ trung học chuyên nghiệp,khoảng 1,3 triệu lao động cótrình độ cao đẳng, đại học,hơn 10 ngàn thạc sỹ.Riêng tiến sỹ,phó giáo sư vàgiáo sư đến tháng 5-2002 có khoảng 13.500 người.Nghĩa là,tỷ lệ đại học-trung học chuyên nghiệp-công nhân kỹ thuật là 1-1,75-2,3.Tỷ lệ này nói lên

sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu trình độ lao động.Chúng ta thiếu

cả cán bộ trên đại học, đại học,trung học chuyên nghiệp và công nhân kỹthuật lành nghề,nhưng thiếu hụt nghiêm trọng hơn cả là chuyên gia đầunghành và công nhân lành nghề-kỹ thuật viên.Chẳng hạn,trong lĩnh vựcgiáo dục và đào tạo, đặc biệt ở các trường đại học và viện nghiên cứu cónhu cầu lớn về lực lượng cán bộ có trình độ trên đại học nhưng tỷ lệ sốngười có trình độ trên đai học trên tổng số cán bộ giảng dạy hiện mới đạt12,7%(cần đạt 30%).Hay trong khu vực kinh tế tậo thể và tư nhân hiện sửdụng 85%lao động xã hội,nhưng số cán bộ có trình độ trung học chuyênnghiêpk chỉ chiếm 9% Vì thế tăng nhanh quy mô đào tạo,nhất là đào tạodạy nghề,phải là giải pháp hàng đầu,cấp bách để tạo ra nguồn lao động có

số lượng và chất lượng phục vụ đất nước

-Cơ cấu độ tuổi của lực lượng lao động,nói chung lực lượng lao độngnước ta được xếp vào loại trẻ,54% số người trong độ tuổi lao động là thanhniên(16-35 tuổi),hàng năm có thêm 1,2 triệu người bước vào độ tuổi laođộng.Lực lượng lao động trẻ có thuận lợi về sức khỏe,tính năng động sángtạo,có trình độ văn hóa khá,khả năng tiếp thu khoa hoc-công nghệ tiên tiếnnhanh.Tuy nhiên, đội ngũ lao động trình độ cao lại đang bị già hóa rấtnhanh và đang có sự hẫng hụt lớn giữa các thế hệ.Số công nhân kỹ thuậtbậc cao đa phần xấp xĩ tuổi 50;trong số trên 10.000 cán bộ khoa học bậccao thì tuổi bình quân của tiến sĩ là 52,8;giáo sư ở độ tuổi 51-70 chiếm90%,dưới 50 tuổi chỉ có 4%,phó giáo sư độ tuổi 52-70 chiếm 82%,dưới 50chỉ có 18%

2.1.3.Chất lượng nguồn nhân lực.

Chất lượng nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định sức mạnh của nguồnnhân lực,bao gồm các yếu tố như:sức khỏe,mức sống,trình độ giáo dục đàotạo về văn hóa và chuyên môn nghề nghiệp,trình độ học vấn,năng lực sángtạo,khả năng thích ứng,kỹ năng lao động,văn hóa lao động, đạo đức,tâm

lý,tư tưởng,tình cảm,tính cách,lối sống song khái quát lại,gồm:thể lực,trílực và những phẩm chất đạo đức tinh thần của con người.

a)Về thể lực.

Từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX,tầm vóc và thể lực của con ngườiViệt Nam đang được cải thiện về chiều cao và cân nặng,tỷ lệ suy dinhdưỡng và tuổi thọ.Chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam đã tăng từ1,56m năm 1994 lên 1,58m năm 2000.Tuổi thọ trung bình tăng từ 65 tuổinăm 1989 lên 68,5 tuổi năm 2000.Tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi

đã giảm từ 44,9% năm 1995 xuống còn 33,1% năm 2000 và 30,1% năm2002,nhưng tỷ lệ như thế này là vẫn còn rất cao.Thể lực của người ViệtNam vẫn còn kém hơn nhiều so với một số nước trong khu vực và so vớiyêu cầu nguồn lực con người cần có ở nước ta.Hiện tai nước ta nằm trong

số các nước có mức sống thấp nhất thế giới(GDP tính theo đầu người là410USD năm2001).Theo số liệu thống kê năm 2002 của Chương trình pháttriển Liên hiệp quốc(UNDP),thu nhập quốc dân bình quân đầu người củanước ta đứng thứ 165/208 nước và vùng lãnh thổ.Theo phân loại của Ngânhàng thế giới,các nước có thu nhập thấp là dưới 745USD/người năm2001.Trên thế giới,dân số của các nước thu nhập thấp như vậy có tổng 2,5

ty người,bình quân thu nhập đầu người năm 2001 của những nước này là

430 USD.Vậy là chỉ số này của Việt Nam còn thấp hơn mức trung bình củacác nước có thu nhập thấp và thấp hưn 12 lần thu nhập bình quân đầungười của thế giới(5150) Đến cuối năm 2003,Việt Nam vẫn còn 29% dân

số sống dưới mức thu nhập 1USD/ngày và 50% dân số sống dưới thu nhập2USD/ngày,12% hộ nghèo và chỉ có 55% dân số nông thôn có nước sạch.Mức thu nhập thấp như vậy mà tốc độ tăng dân số vẫn còn cao,trình

độ hiểu biết về dinh dưỡng và sức khỏe của nhân dân lại thấp,nên đã ảnhhưởng trực tiếp đến việc nâng cao chất lượng sống,trong đó có vấn đề giáodục,chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Điều kiện lao động trong nhiều cơ sở cácngành sản xuất cũng như ở các cơ quan hành chính sự nghiệp của nước tacòn kém,thậm chí có nơi còn rất khắc nghiệt,môi trường lao động bị ônhiễm nghiêm trọng,các yếu tố nguy hiểm và độc hại vượt quá ngưỡng giớihạn cho phép nhiều lần, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp có chiều

hướng tăng nhất là ở khu vực kinh tế tư nhân và hợp tác xã Tất cả nhữngđiều này cho thấy chất lượng dân số nói chung và người lao động nói riêng

về mặt thể lực sức khỏe cũng như điều kiện lao động,không bảo đảm,cầnphải được cải thiệ căn bản.Nói cách khác,thu nhập thấp, đời sống khókhăn,dinh dưỡng thiếu,thể lực hạn chế, đó là trạng thái chung của nguồnnhân lực nước ta hiện nay về phương diện mức sống và sức khỏe

b)Về trí lực.

Chất lượng nguồn nhân lực được phản ánh chủ yếu qua sức mạnh trítuệ, đây là yếu tố quan trọng nhất quyết định chất lượng của nguồn laođộng, đặc biệt trong điều kiện trí tuệ hóa lao động hiện nay.Trình độ trí tuệbiểu hiện ở năng lực sáng tạo,khả năng thích nghi và kỹ năng lao độngnghề nghiệp của người lao động thông qua các chỉ số:trình độ văn hóa dântrí,học vấn trung bình của một người dân;số lao động đã qua đào tạo,trình

độ và chất lượng đào tạo;mức độ lành nghề(kỹ năng,kỹ xảo )của lao động;trình độ tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh;năng suất,chất lượng;hiệu quảcủa lao động

Theo số liệu của UNDP,chỉ số phát triển con người HDI của ViệtNam có xu hướng gia tăng từ xếp thứ 116/174 nước(1993) lên xếp thứ109/177 nước(2000),nhưng năm 2003 lại tụt xuống thứ 112/177nước.Nước ta là một trong mười nước có chỉ số xếp hạng HDI cao hơn xếphạng GDP/người trên 20 bậc, điều này chứng tỏ nước ta đã cố gắng;gắntăng trưởng kinh tế với xã hội,quan tâm đến yếu tố sức khỏe,y tế,giáodục Mặt khác,cho đến nay đại bộ phận lao động nước ta chưa qua đào tạođầy đủ, đến cuối năm 2003 số người được đào tạo mới chỉ chiếm 17,5%tổng số lao động cả nước và hiện vẫn còn có3,74% lao động không biếtchữ.Trong cơ cấu lao động ở các cơ sở sản xuất của nước ta, đội ngũ côngnhân và lao động giản đơn chiếm 82%,đội ngũ các nhà kỹ thuật,quảnlý,phát minh và đổi mới công nghệ chỉ chiếm 18%,trong khi tỷ lệ tươngứng ở các nước phát triển là 28% và 72%

Như vậy chưa nói đến chất lượng đào tạo và sự phù hợp giữa kiếnthức đào tạo trước đây với việc làm hiện nay ra sao,mà chỉ riêng chỉ số trên

đã cho thấy tỷ lệ lao động được đào tạo ở nước ta là quá thấp,vì thế chất

lượng lao động nói chung rất hạn chế Đáng chú ý là số lao động được đàotạo đã thấp mà hiện tại vẫn còn 2,2% trong tổng số lao động có trình độchuyên môn kỹ thuật chưa có việc làm.Thêm vào đó,chỉ khoảng 70% sốngười có trình độ đại học,cao đẳng và trung học chuyên nghiệp làm việcđúng ngành nghề đào tạo.Chẳng hạn,trong số học sinh tốt nghiệp cácnghành nông,lâm,ngư nghiệp ở các trường trung học chuyên nghiệp chỉtrên 40% làm việc đúng ngành nghề,còn trong số sinh viên tốt nghiệp đạihọc ở các khoa này thì chỉ khoảng 20% đúng ngành đào tạo.Trong số laođộng chuyển ngành nghề so với ngành nghề được đào tạo,chỉ có 42,5%được đào tạo lại,số còn lại 57,5% làm trái nghề,coi như chưa đào tạo.Ởkhu vực hành chính sự nghiệp và bộ máy sản xuất kinh doanh khu vực nhànước hiện có khoảng 30% cán bộ,nhân viên không đủ trình độ chuyên mônhay làm không đúng nghề,họ làm việc chủ yếu bằng kinh nghiệm Tìnhhình này làm cho chất lượng lao động càng hạn chế.

Hiện tại có 10% công chức chưa tốt nghiệp phổ thông;60,51% côngchức tốt nghiệp đại hoc,cao đẳng;4,41% công chức có trình độ trên đạihọc;4,28% có trình độ lý luận chính trị cao cấp;28,26% có trình độ lý luậnchính trị trung cấp;37,07% có trình độ tiếng Anh(A,B,C);14,47% đã quađào tạo hành chính nhà nước;4,34% đã qua đào tạo quản lý kinhtế;227,19% được đào tạo về tin học Đội ngũ trí thức lực lượng nòng cốtchưa nhiều nhưng những năm gần đây phát triển khá nhanh.Lao động cótrình độ cao đẳng trở lên tăng từ 800.000 năm 1995 lên 1,3 triệu người năm2000;số tiến sĩ chuyên ngành và tiến sĩ khoa học tăng từ 9.300 năm 1995lên 13.500 người năm 2000.Còn theo thống kê của Hội đồng chức danh nhànước năm 2002 thì đến cuối năm 2002,cả nước có hơn 1000 giáo sư vàkhoảng 4000 phó giáo sư.trong đó có một số chuyên gia đầu ngành về khoahọc,kỹ thuật và công nghệ đạt trình độ quốc tế.Còn theo thống kê của Bộnội vụ thì tính đến tháng 11-2004,cả nước đã có khoảng 5479 giáo sư,phógiáo sư được công nhận,trong đó số lượng giáo sư,phó giáo sư đang làmviệc là 3075,chiếm 56,1%.Tuy nhiên so với một số nước trong khu vực và

so với yêu cầu cấp bách của phát triển kinh tế trong điều kiện hiện nay thìcon số đó còn quá nhỏ nhoi

Bảng 5.Một số chỉ tiêu về giáo dục các nư c ASEANớc ASEAN

Chỉ tiêu Thờigian

người cho giáo dục 1991 4 - 21,9 510,6 21,46 62,7 480,8

(Nguồn: Chỉ số và chỉ tiêu phát triển con người, Nxb Thống

kê,HàNội1995)

Tình hình trên cho thấy bên cạnh các chỉ tiêu đáng mừng như tỷ lệngười biết chữ từ 15 tuổi trở lên đạt được 89% năm 1992,tăng 6% so vớinăm 1989,thực trạng trình độ nguồn nhân lực Việt Nam còn nhiều vấn đềcòn lo ngại;số người mù chữ từ 15 tuổi trở lên còn 4,7 triệu năm 1992;trongtoàn bộ dân số ở độ tuổi lao động,chỉ có 5,1% là có trình độ đại học và sautrung học,8,8% có trình độ trung học;trong tổng số lực lượng lao động,sốlao động kỹ thuật chỉ chiếm có 12%;năm 1995,trong số 40,2 triệu người chỉ

có 4,7 triệu người là lao động có kỹ thuật.Một mặt,Việt Nam có cố gắngnâng cao chất lượng giáo dục đào tạo,chất lượng nguồn nhân lực như:số

học sinh cao đẳng và đại học tăng từ 129.600 người năm 1990 lên 279.900người năm1995.tức là tăng gần 2,3 lần trong 5 năm;tốt nghiệp đại học từ20.500 năm 1990 tăng lên 58.500 năm 1995;số học sinh trung học chuyênnghiệp từ 135.400 năm 1990 lên 197.500 năm 1995,số tốt nghiệp trung họcchuyên nghiệp từ 39.900 năm 1990 lên 56.300 năm 1995.Chưa kể đến tỷ lệchi cho giáo dục đào tạo trong GDP đã tăng nhanh từ 1,6% năm 1991 lên2,75% năm 1993,Gần 6% năm 1994.Nhưng để đạt được mức độ chung nhưnước khác ngay trong khối ASEAN,rõ ràng chúng ta còn phải đầu tư nhiềuthời gian,công sức và tiền của cho công tác giáo dục đào tạo để biến nhữngtiềm năng nguồn nhân lực Việt Nam thành hiện thực.

c)Phẩm chất đạo đức tinh thần của người Việt Nam.

Xem xét chất lượng nguồn nhân lực không thể không nói đến đạođức,tư tưởng,văn hóa,tâm lý,tính cách của con người Đây là phẩm chấtđạo đức-tinh thần có vai trò hết sức quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đếnchất lượng nguồn nhân lực,thúc đẩy tính tích cực và làm gia tăng hiệu quảhoạt động của con người.Những phẩm chất đạo đức-tinh thần trên khôngchỉ do tồn tại xã hội đương thời chi phối mà còn chịu ảnh hưởng dai dẳngcủa xã hội trước,nhất là khi đã trở thành truyền thống.Con người là sảnphẩm của lịch sử,nên dù có ý thức hay không đều mang trong mình một disản truyền thống nhất định.Mà truyền thống thì bao gồm cả yếu tố giátrị,tích cực lẫn những yếu tố phản giá trị,tiêu cực.Vì vậy,trong tư tưởng,đạo đức,văn hóa tâm lý,tính cách của con người Việt Nam hôm nay,bêncạnh những giá trị truyền thống tốt đẹp,có cả những di sản không tốt từtruyền thống cần được khắc phục trong quá trình phát triển.Nổi cộm lànhững tư tưởng và tâm lý tiểu nông, đó là:coi trong địa vị,ngôi thứ,chủnghĩa hình thức,gia trưởng;nặng về tình nghĩa hơn lý lẽ;thiên về tìnhcảm,kinh nghiệm,thiếu lý trí,thực nghiệm khoa học; dễ thỏa hiệp,bảothủ,dung hòa;hay nể nang,tùy tiện,sống theo lệ hơn là theo luật;lối sốngmang nặng tâm lý cộng đồng làng xã,lấy các quan hệ họ hàng,làng xómlàm chuẩn mực cư xử Tất cả những điều đó đã làm cho con người trở nênthiển cận, đố kỵ,bản vị,cục bộ,bè phái.Trong truyền thống,người Việt Namthường không đề cao trí tuệ(mặc dù trọng sự học)mà ca tụng sự khôn

khéo:" ăn cỗ đi trước,lội nước theo sau",thủ thế,giữ mình Những đặc điểmtrên đây chẳng những hoàn toàn xa lạ,không thích hợp với con người laođộng công nghiệp,mà còn tạo ra"sức ì"ghê gớm,là lực cản quá trình pháttriển kinh tế.Vì vậy,việc cải tạo,khắc phục và xóa bỏ những di sản tiêu cựccủa truyền thống thực sự là một cuộc đấu tranh rất khó khăn,phức tạp vàlâu dài như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:"Thói quen và truyền thốnglạc hậu cũng là kẻ địch to,nó ngấm ngầm cản trở cách mạng tiến bộ.Chúng

ta lại không thể trấn áp nó,mà phải cải tạo nó một cách rất cẩn thận,rất khóchịu,rất lâu dài"

2.1.4 Đánh giá chung chất lượng nguồn nhân lực nước ta hiện nay.

Dân số nước ta đông,tốc độ tăng dân số khá lớn,tạo ra lực lượng laođộng dồi dào và trẻ,nhu cầu về việc làm ngày càng tăng,giá lao động lại rẻ,đây đang là lợi thế so sánh quan trọng của nguồn nhân lực của nước ta.Mặtkhác,con người Việt Nam có truyền thống yêu nước,cần cù,chịu khó,có tưchất thông minh và sáng tạo,có khả năng thích ứng nhanh với hoàn cảnh.Không chỉ trong quá khứ mà cả ngày nay,không chỉ tầng lớp trên xãhội mà cả người dân bình thường cũng có truyền thống hiếu học,trọng học

dù điều kiện khó khăn cũng đều cố gắng cho con cái của mình được họchành, đỗ đạt cao để trở thành trí thức,có địa vị xã hội.Mặt khác,do ảnhhưởng của văn minh Trung Hoa,Nhất là của Nho giáo ở nước ta vẫn tồn tạikhá phổ biến là tâm lý trọng chức tước,thích làm quan và coi quan tước làmột bậc thang đánh giá sự tiến bộ của một cá nhân Điều đó thúc đẩy nângcao dân trí,nâng cao trình độ học vấn của dân tộc,phản ánh trách nhiệm caocủa cha mẹ với con cái,với thế hệ trẻ

Do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp truyền thống mang nặng tính

tự cung tự cấp,thêm vào đó cơ chế tập trung bao cấp quan niệm hiện vật tồntai trong một khoảng thời gian khá dài ở Việt Nam một tập tính không quenhạch toán kinh tế,ngại trao đổi,buôn bán.Từ khi thực hiện nền kinh tế hànghóa thị trường,tập tính không phù hợp này phần nào được dỡ bỏ và cảibiến,người Việt Nam đã bắt đầu làm quen với nền kinh tế thị trường,songnói chung sự yếu kém về năng lực hạch toán,quản lý kinh tế vẫn còn là hạnchế lớn của người Việt Nam hiện nay