Quan điểm toàn diện về kinh tế thị trường định hướng XHCN

Kinh tế là một trong những hoạt động phục vụ sự tồn tại và phát triển của loài người. Nó là phương thức

LỜI NÓI ĐẦU

Kinh tế là một trong những hoạt động phục vụ sự tồn tại và phát triểncủa loài người Nó là phương thức sống cơ bản cùng với đời sống tinh thầnthúc đẩy xã hội loài người tiến lên Ngày nay, khi thế giới đang chuyểnmình thì vai trò của kinh tế ngày càng được khẳng định hơn Trong cácphương thức hoạt động kinh tế thị kinh tế thị trường là giai đoạn phát triểncao của kinh tế hàng hoá Xây dựng nên kinh tế thị trường định hướngXHCN nghĩa là mô hình phát triển nền kinh tế tổng quát của nướ ta tronggiai đoạn hiện nay Sự phát triển của kinh tế thị trường làm tăng nhanh sụgiàu có cho xã hội Chỉ "chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ra những lực lượngsản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lục lượng sản xuất của tất cả các thế hẹtrước cộng lại" Khi kinh tế phát triển, kéo theo trình độ khoa học và côngnghệ cũng phát triển theo, đời sống người dân ngày càng được nâng cao

Nắm bắt được vai trò quan trọng của kinh tế thị trường, Đảng và nhànước ta đã quyết định chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sangphát triển kinh tế thị trường, cụ thể đó là nền kinh tế thị trường định hướngXHCN - nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thịtrường, có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng XHCN Sau 20 nămđổi mới và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã chứngminh rằng, kinh tế thị trường là con đường phát triển có hiệu quả, phù hợpvới điều kiện phát triển của nước ta

Đại hội Đảng lần thứ IX của Đảng khẳng định:"…thực hiện nhấtquán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phầnvận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo địnhhướng XHCN; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN"

Tại Đại hội lần thứ X Đảng tiếp tục khẳng định:" Để đi lên CNXH,chúng ta phải phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; đẩy

mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm

đà bản sắc dân tộc làm nền tảng, làm tinh thần cho xã hội …"

Kinh tế thị trường định hướng XHCN đã mang lại cho nước ta rấtnhiều thành tựu nhưng bên cạnh đó vẫn tồn tại không ít những hậu quả ảnhhưởng đến quá trình phát triển của con người Do vậy, muốn phát huynhững mặt tích cực và hạn chế những mặt tiêu cực của kinh tế thị trườngthì nhà nước phải có những biên pháp cụ thể phu hợp với điều kiện pháttriển của nước ta

Chương1: TÍNH TẤT YẾU CỦA VIỆC LỰA CHỌN KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở NƯỚC TA

HIỆN NAY.

1.1 Khái luận chung về kinh tế thị trường và CNXH

1.1.1 Đặc tính chung về kinh tế thị trường

Trong sự phát triển của xã hội loài người thì kinh tế hàng hoá là loạihình kinh tế tiến bộ, là nấc thang cao hơn kinh tế tự nhiên tự cung tự cung

tự cấp Kinh tế thị trường là sự phát triển cao hơn của kinh tế hàng hoá, khi

mà các yếu tố " đầu ra" và " đầu vào" của sản xuất đều thông qua thịtrường

Kinh tế thị trường vẫn luôn tồn tại trong nhiều xã hội khác nhau, nókhông phải là sản phẩm của riêng có của CNXH mà còn tồn tại trong cả xãhội TBCN và cả trong giai đoạn quá độ đi lên XHCN Trong mỗi điều kiện

cụ thể thì kinh tế thị trường lại có đặc trưng riêng Trong TBCN thì kinh tếthị trường lại dựa trên chế độ sở hữu tư nhân, là nền kinh tế phục vụ cho lợiích của giai cấp tư sản Kinh tế thị trường XHCN dựa trên chế độ sở hữutoàn dân và tập thể do Đảng Cộng sản lãnh đạo, mục đích của nền kinh tế

là phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, xoá bỏ chế

độ bóc lột, giải phóng và phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất

Trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Đảng ta khẳng định: "Sản xuất hàng hoá không đối lập với CNXH, mà là thành tựu phát triển củanền văn minh nhân loại, tồn tại khách qưan, cần thiết cho công cuộc xã hộiCNXH và cả khi XHCN được xây dựng"

Thị trường xuất hiện khi trên thị trường có sự lưu thông hàng hoá.Quy mô của sự lưu thông hàng hoá và sức mua quyết định dung lượng thịtrường Ngược lại, thị trường cũng tác động trử lại tới sự lưu thông, thịtrường phát triển sẽ làm cho lưu thông phát mở rộng và phát triển Khinhắc tới thị trường là nói tới lĩnh vực lưu thông hàng hoá, tới cung - cầu

Trên thị trường xuất hiện người bán, người mua, hàng hoá, giá cả, tiền tệ…Thị trường là tổng hoà những mối quan hệ mua – bán trong xã hội, đượchình thành và phát triển trong những điều kiện lịch sử kinh tế - xã hội nhấtđịnh Theo Mác: " Thị trường nghĩa là lĩnh vực trao đổi" Còn theo Lêninthì:" Khái niệm thị trường không thể tách rời phân công lao động xã hội.

Hễ ở đâu và khi nào có phân công lao động xã hội và sản xuất hàng hoá thì

ở đó và khi ấy có thị trường Trao đổi của thị trường gắn chặt với trao đổichuyên môn hoá của lao động xã hội"

Kinh tế thị trường là sản phẩm tất yếu của sự lực lượng sản xuất đạttới một trình độ chung nhất định, kết quả của quá trinh phân công lao động

xã hội, đa dạng hoá các hình thức sở hữu, đồng thời nó là động lực mạnh

mẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Như vậy, quá trình phát triển của kinh tế thị trường gắn liền với quátrình phát triển xã hội loài người cả về năng lực hoạt động lẫn trình độ củađời sống Tuy nhiên, kinh tế thị trường phát triển theo quy luật cạnh tranhtrong thị trường sản xuất – tiêu dùng ( cung - cầu ) tự do, cho nên nó gắnliền với quy luật " cá lớn nuốt cá bé", phân hoá giai cấp hết sức rõ rệt vàgay gắt Kinh tế thị trường TBCN phát triển nhanh chóng làm cho mâuthuẫn giai cấp tăng lên tột đỉnh và đẩy đến những cuộc đấu tranh kinh tế,đấu tranh chính trị, cách mạng xã hội

Khi xuất hiện kinh tế thị trường thì đồng thời thị trường cũng xuấthiền theo Tuy nhiên, chúng có những đặc trưng riêng có của nó

Thứ nhất, trên thị trường giá cả là yếu tố trung tâm để kích thích và

điều tiết các hoạt động kinh tế của các chủ thể kinh tế thông qua hoạt độngcung cầu

Thứ hai, các chủ thể kinh tế cạnh tranh với nhau để giành các điều

kiện thuận lợi về mình Trong quá trình giành giật tất yếu có kẻ thắngngười thua Để cạnh tranh được trên thị trường thì các doanh nghiệp cần

Thứ ba, kinh tế thị trường đòi hỏi sự phát triển đồng bộ giữa các loại

thị trường ( Sức lao động, thông tin…) và hệ thống pháp luật điều chỉnh.Đây là điều kiện phát triển cho các thành phần hoạt động trong nền kinh tếđó

Thứ tư, có ba kiểu hình thái thị trường, đó là: thị trường cạnh tranh

hoàn hảo, thị trường độc quyền và thị trường cạnh tranh không hoàn hảo.Thị trường cạnh tranh hoàn hảo là thị trường mà giá cả do quan hệ cung -cầu và các quy luật cơ bản khác quy định sự gia nhập hay rời bỏ thị trường

là dễ dàng Thị trường độc quyền là thị trường mà giá cả do người bán hoặcngươi mua quy định, việc gia nhập hay rời khỏi thị trường là khó khăn Thịtrường bao gồm cả hai thị trường trên gọi là thị trường cạnh tranh khônghoàn hảo

Nền kinh tế thị trường vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lýcủa nhà nước Cơ chế thị trường là cơ chế nảy sinh một cách tất yếu từ sựphát triển của sản xuất và lưu thông hàng hoá, thị trường tự diều chỉnh cânđối các phạm trù kinh tế như giá cả, cung cầu… theo các quy luật kháchquan Cơ chế thị trường sẽ là cơ sở để chủ thể kinh tế quyết định sản xuấtcái gì? sản xuất cho ai? sản xuất như thế nào? Cơ chế thị trường hoạt độngtheo đặc trưng riêng của nó Đó là:

- Giá cả được hình thành một cách tự do, thông qua thị trườngngười bán và ngượ mua xác định giá cả

- Trong kinh doanh thì các phương án được lựa chọn một tối ưuhoá để đạt lợi nhuận tối đa

Cũng như các cơ chế khác, cơ chế thị trường cũng chịu ảnh hưởngcủa các quy luật khách quan Nó cũng có cả mặt tích cực và mặt tiêu cực:

- Tích cực: Đây là cơ chế tự điều tiếtinên nền kinh tế linh hoạt,mềm dẻo Đồng thời cơ chế thị trường phát triển cũng thúc đẩy khoa họccông nghẹ phát triển theo

- Tiêu cực: Trong cơ chế thị trường chứa đựng tính tự phát, chứađựng nhiều yếu tố bất ổn, mát cân đối Để đạt được mục đích là lợi nhuận,các nhà sản xuất đã để lại hậu quả xấu cho môi trường và xã hội: Môitrường ô nhiễm, thất nghiệp, lạm phát, xã hội phân hoá giàu nghèo…

Để hạn chế các tiêu cực của kinh tế thị trường, phát huy những mặttích cực của nó Nhà nước phải quản lý kinh tế, tạo điều kiện cho các nhàsản xuất, kinh doanh hoạt dộng trong khuôn khổ pháp luật đã đề ra Đồngthời nhà nước cũng cần có kế hoạch phát triển, định hướng để sự phát triểncủa nó của thị trường không lệch ra khỏi mục tiêu chung

1.1.2 Vài nét về hình thái XHCN.

Trải qua các kỳ đại hội, chúng ta luôn khẳng định con đường màchúng ta lựa chọn đó là CNXH Tại đại hội Đảng lần thứ X, Đảng ta đãkhẳng định CNXH có 8 đặc trưng cơ bản, đó là:

- Là một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,văn minh

- Do nhân dân làm chủ

- Có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại

và quan hệ sản xuất phù hợp với quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ pháttriển của lực lượng sản xuất

- Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Con người được giải phóng khỏi áp bức bất công, có cuộc sống

ấm no, tự do,hạnh phúc, phát triển toàn diện

- Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết,tương trợ và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ

- Có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản

- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thếgiới

Qua 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, chúng ta đã đạt đượcnhững thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử Điều đó càng khẳng định việclựa chọn con đường XHCN là phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh nước ta.

1.2 Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta.

1.2.1 Tính tất yếu khách quan của việc lựa chọn Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta.

Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nươc ta là sự lựachọn hoàn toàn phù hợp với quy luật phát triển khách quan và xu thế tấtyếu của thời đại Bởi vì:

Thứ nhất, phân công lao động xã hội và sự chuyên môn hoá sản xuất

ngày càng phát triển làm cho các quan hệ kinh tế, những sự trao đổi hoạtđộng lao động trong xã hội phải dựa theo thước đo giá trị và chỉ được thựchiện tốt nhất bằng quan hệ hàng hoá- tiền tệ Cách mạng khoa học côngnghệ làm cho lực lượng sản xuất phát triển thì phân công lao động càngphát triển theo Đó chính là cơ sở của kinh tế hàng hoá, mà kinh tế thịtrường là sự phát triển cao hơn của kinh tế hàng hoá

Thứ hai, trong thời kỳ quá độ, nền kinh tế có nhiều thành phần và

nhiều hình thức sở hữu khác nhau, có nhiều chủ thể kinh tế khác nhau Cácchủ thể này độc lập, tách biệt nhau trong hệ thống phân công lao động xãhội nhưng trong sản xuất, kinh doanh chúng lại vừa cạnh tranh vừa hợp tácvới nhau Quan hệ kinh tế giữa các chủ thể chỉ có thể thực hiện bằng conđường trao đổi hàng hoá – tiền tệ theo cơ chế thị trường

Thứ ba, các mối quan hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp nhà nước

cũng được thực hiện thông qua quan hệ hàng hoá - tiền tệ Vì giữa cácdoanh nghiệp vẫn có sự tách biệt tương đối về kinh tế, có quyền tự chủtrong sản xuất, kinh doanh, do đó chúng là những chủ thể khác biệt về lợiích Mặc dù chúng đều dựa trên sở hữu nhà nước nhưng được giao quyền

sử dụng những tư liệu sản xuất khác nhau, do đó có sự tách biệt giữa quyền

sở hữu và quyền sử dụng Giữa chúng vẫn có mối liên hệ vừa cạnh tranhvừa hợp tác.

Thứ tư, kinh tế hàng hoá là loại hình kinh tế mà việc sản xuất và lưu

thông sản phẩm phải hạch toán thu – chi, lỗ lãi Do đó, nó kích thích đổimới kỹ thuật và công nghệ, cải tiến tổ chức lao động và quản lý nhằm làmnâng cao năng suất lao động để hạ chi phí cá biệt so với chi phí xã hộinhằm thu lợi nhuận siêu ngạch Như vậy, kinh tế hàng hoá là loại hình kinh

tế tạo ra động lực kinh tế, kích thích nâng cao hiệu quả sản xuất, kinhdoanh

Thứ năm, sản xuất hàng hoá, quan hệ hàng hoá - tiền tệ là tất yếu

trong quan hệ kinh tế đối ngoại của các nước trên thế giới, vì mỗi nước lànhững chủ sở hữu khác nhau về sản xuất hàng hoá

Như vậy, việc lựa chọn kinh tế thị trường định hướng XHCN là tấtyếu khách quan

1.2.2 Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta.

Nước ta đi lên CNXH từ xuất phát điểm là nền kinh tế bao cấp, dovậy khi xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN thìnền kinh tế thị trường có những đặc điểm riêng có của nó

Một là, trong nền kinh tế còn tồn tại nhiều loại hình sản xuất hàng

hoá đan xen nhau, sản xuất hàng hoá XHCN, sản xuất hàng hoá TBCN vàsản xuất hàng hoá nhỏ lẻ…Chúng vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với nhau,bình đẳng trước pháp luật, được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu và quyềnthu nhập hợp pháp Trong các loại hình đó, sản xuất hàng hoá XHCN giữvai trò chủ đạo, định hướng đối với các kiểu sản xuất hàng hoá khác

Thứ hai, kinh tế hàng hoá còn ở trình độ kém phát triển Biểu hiện ở

số lượng mặt hàng và chủng loại mặt hàng còn nghèo nàn Hiện nay, sốlượng mặt hàng có đa dạng hơn nhưng nhìn chung vẫn còn ít Bên cạnh đóđội ngũ cán bộ, các nhà quản lý doanh nghiệp giỏi còn ít, sức cạnh tranh

của các doanh nghiệp chưa cao, chất lượng hàng hoá còn thấp; nhiều loạithị trường còn ở mức độ sơ khai hoặc đang trong quá trình hình thành…

Ba là, nền kinh tế hàng hoá phát triển theo hướng hội nhập vào thị

trường thế giới Cách mạng khoa học công nghệ càng phát triển càng làmcho lực lượng sản xuất phát triển đạt trình độ xã hội hoá cao, dẫn đến quátrình khu vực hoá quốc tế hoá nền kinh tế ngày càng mở rộng hơn Do vậy,hướng phát triển đúng đắn nhất là phát triển nền kinh tế mở, hướng mạnh

về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu có hiệu quả

Bốn là, phát triển kinh tế hàng hoá gắn liền với việc giữ gìn và phát

huy bản sắc dân tộc Để làm được điều đó Việt Nam phải thực hiện có hiệuquả sự quản lý của nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng, không chấp nhậnlối sống thực dụng với sự chi phối của đồng tiền, không chấp nhận việcthương mại hoá mọi hoạt động đời sống xã hội, mà đề cao những chuẩnmực giá trị ăn hoá và đạo đức, đấu tranh xoá bỏ những tập tục và lối sống

cổ hủ lạc hậu

Với những đặc trưng riêng có như trên, để phát triển nền kinh tế thịtrường định hướng XHCN thì Đảng và nhà nước phải có những chính sáchphát triển riêng phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh của nước ta

Chương 2:THỰC TRẠNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN

2.1 Mục tiêu của kinh tế thị trường định hướng XHCN của nước ta trong giai đoạn hiện nay.

Việc hình thành mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN là sự sáng tạo của đảng ta Nền kinh tế đó không phải là nền kinh tế thị trường tư

do TBCN, song cũng chưa phải là nền kinh tế thị trường XHCN Đất nước

ta đang ở thời kỳ quá độ lên CNXH, chưa có đầy đủ các yếu tố của CNXH

Vì vậy, về thực chất, nền kinh tế thị trường của ta vẫn là phát triển kinh tế hỗn hợp nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo mục tiêu XHCN

Mục tiêu của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đó là: Phát triển kinh tế để đạt tới một xã hội giàu mạnh, công bằng dân chủ văn minh Nếu như kinh tế thị trường tự do TBCN phục vụ lợi ích các nhà tư bản, xâydựng cơ sở kỹ thuật cho CNTB, bảo vệ phát triển TBCN thì kinh tế thị trường định hướng XHCN lại lấy lợi ích và phúc lợi toàn dân làm mục tiêu;phát triển kinh tế thị trường để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ

sở vật chất kỹ thuật cho CNXH, nâng cao đời sông nhân dân Kinh tế thị trường bản thân nó là nội lực tự thúc đẩy tién trình kinh tế xã hội Tất cả những mục tiêu trên đều vì mục đích: thực hiện” dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ văn minh”, giải phóng mạnh mẽ và không ngừng phát triển sứcsản xuất, nâng cao đời sống nhân dân; đảy mạnh xoá đói giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chính đáng, giúp đỡ người khácthoát nghèo và từng bước khá giả hơn.Như vậy, mục tiêu trên đã thể hiện mục đích của phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN là vì con người Con người phải luôn luôn được chú trọng, đặt vào vị trí trọng tâm của sự phát triển Trên cơ sở giải phóng mọi tiềm năng để phát triển lực