Một vài biện pháp nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn kể chuyện lớp Một

Một vài biện pháp nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn kể chuyện lớp Một

A MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong cải cách giáo dục, Kể chuyện ở các lớp thuộc bậc tiểu học là mộtphân môn dạy học lí thú và hấp dẫn Tuy nhiên để đạt hiệu quả giáo dục, giáodưỡng cao, người giáo viên cần có sự đầu tư cần thiết về một số điểm lí luận cơ bản

về phương pháp và kĩ thuật lên lớp của phân môn Kể chuyện

Tiết Kể chuyện luôn được các em chờ đón và tiếp thu bằng một tâm trạnghào hứng vui thích Khác hẳn với những tiết Học vần, Tập đọc, Tập viết, Chínhtả… Tiết Kể chuyện, cả giáo viên và học sinh hầu như thoát lý hẳn sách vở mà giaohòa tình cảm một cách hồn nhiên thông qua nội dung câu chuyện được kể, thôngqua lời kể của giáo viên và lời kể của học sinh Tất cả như được sống trong nhữnggiây phút hồi hộp, xúc cảm ngoài quy chế thông thường của một giờ lên lớp bởikhông có các hiện tượng truy bài, hỏi bài căng thẳng Gần như một mối quan hệthầy – trò mới được xác lập giữa một không khí mới: không khí của cổ tích, của sựkhích lệ, của lòng vị tha rất đỗi thanh tao Vậy rõ ràng xác nhận phân môn Kểchuyện là một phân môn lí thú và hấp dẫn ở tiểu học là có cơ sở

Kể chuyện không những giúp các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp củacuộc sống một cách tự nhiên, thoải mái mà còn bồi dưỡng tình cảm tâm hồn vàgiúp các em nhận thức thế giới xung quanh thông qua những bài học được rút ra từcâu chuyện cổ tích, thần thoại như những lời ru ngọt ngào giúp cho tâm hồn trẻ thơcủa các em phát triển và hòa nhập với cuộc sống, góp phần hình thành nhân cáchtốt cho các em

Với những lí do nêu trên, tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu và áp dụng kinh

nghiệm: “Một vài biện pháp nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn kể chuyện lớp

Một”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Với đề tài này, mục đích nghiên cứu của tôi là tìm ra một số biện pháp, phươngpháp tổ chức các hình thức dạy học phù hợp trong quá trình dạy phân môn Kểchuyện lớp Một, nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn Kể chuyện lớp Một

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Một vài biện pháp nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn kể chuyện lớp Một

IV ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT, THỰC NGHIỆM:

- Học sinh lớp Một

V PHẠM VI VÀ KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU:

- Nội dung chương trình phân môn kể chuyện, nội dung chương trình TiếngViệt lớp Một

- Sách giáo khoa, sách hướng dẫn, sách thiết kế Tiếng Việt lớp Một và các tàiliệu tham khảo có liên quan đến môn học

- Đề tài được nghiên cứu từ năm học 2012 – 2015, bắt đầu từ tháng 9 năm

2012 và kết thúc vào tháng 1 năm 2015

VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Để nghiên cứu đề tài này, tôi đã sử dụng những phương pháp sau:

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp giảng giải

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp hỏi đáp

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Học sinh bậc tiểu học, nhất là học sinh lớp Một, đang ở trong giai đoạn pháttriển về tư suy, thể chất và tâm hồn Các em thích nghe người lớn, thầy cô nóinhưng cũng mau quên Trẻ rất dễ xúc động và thích tiếp xúc với các sự vật hiệntượng xung quanh Vậy nên trong dạy học giáo viên phải sử dụng nhiều đồ dùngdạy học, tổ chức cho học sinh chơi trò chơi để củng cố bài học

Học sinh lớp Một dễ xúc động nhưng cũng rất hiếu động, thích khám phá tìmhiểu những điều mới lạ Bởi vậy trong tiết học giáo viên phải đem lại cho trẻ hiềuxúc cảm để trẻ phấn khởi tiếp thu bài học

Kể chuyện là một trong năm phân môn của môn Tiếng Việt lớp Một Nếunhư các phân môn: Tập đọc, Chính tả, Tập viết chú trọng rèn cho học sinh hai kĩnăng sử dụng Tiếng Việt là đọc và viết thì phân môn Kể chuyện lại rèn cho các emhai kĩ năng còn lại là nghe và nói Nó giúp các em không chỉ hiểu lời giảng, hướngdẫn học tập của giáo viên và nhớ nội dung chính của câu chuyện đơn giản đã nghe

mà còn phải biết nói rõ ràng, trả lời được câu hỏi ở dạng đơn giản và biết kể lại mộtđoạn của câu chuyện đã nghe Dần dần lớn lên các em sẽ tự tin hơn khi diễn đạtbằng ngôn ngữ nói một vấn đề nào đó Như vậy, việc dạy tốt phân môn Kể chuyệncho học sinh lớp Một là giúp các em rèn kĩ năng sử dụng Tiếng Việt

II CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Trong những năm gần đây, chương trình tiểu học mới được dạy đại trà trên

cả nước, khi mới tiếp cận chương trình này tôi thấy nội dung có nhiều thay đổi đặcbiệt là phân môn Kể chuyện Ở chương trình cũ, phân môn Kể chuyện chỉ được thểhiện bằng kênh chữ, tức là nội dung các câu chuyện được in hoàn toàn bằng chữtrong cuốn truyện đọc Một Học sinh mới vào lớp Một mới biết có 29 chữ cái thìlàm sao đọc được!! Còn với chương trình mới, mỗi câu chuyện được thể hiện bằngcác bức tranh minh họa xen lẫn cùng với các phân môn khác ở kì 1 và đầu kì 2, chỉ

có tranh từ tuần 23 trở đi có kèm câu hỏi gợi ý dưới tranh là một điều vô cùng hay.Với chương trình như hiện nay: Kênh hình nhiều hơn kênh chữ rất phù hợp với họcsinh lớp Một

Khi được giảng dạy theo chương trình mới tôi thấy học sinh tiếp thu bài họcnhẹ nhàng, thoải mái mà hiệu quả Hơn nữa, tâm lí học sinh tiểu học, đặc biệt là

học sinh lớp Một rất thích nghe kể chuyện Trong những tiết kể chuyện, các em rấtsôi nổi và hứng thú học tập.

Kể chuyện lí thú, hấp dẫn và có ích như thế nhưng qua tìm hiểu thực tế giảngdạy tôi thấy vẫn còn không ít giáo viên trước đây cũng như hiện nay vẫn chưa dànhcho tiết học này một sự đầu tư xứng đáng Giáo viên thường nhập đề bằng một

giọng kể tẻ nhạt thiếu hình ảnh, với một thái độ hờ hững Có giáo viên trong suốt

tiết kể chuyện hầu như mắt không rời khỏi trang sách có nội dung câu chuyện màcuối tiết học lại yêu cầu học sinh kể lại chuyện cho cả lớp nghe Có giáo viên lênlớp mà vẫn chưa thuộc nội dung chuyện mà cuối tiết lại yêu cầu học sinh thuộcchuyện ngay tại lớp…

Xuất phát từ tình hình trên, tôi trăn trở suy nghĩ để tìm ra những biện phápnâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn Kể chuyện Từ đó sáng kiến: “Một vài biệnpháp nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn Kể chuyện lớp Một” đã hình thành trongquá trình dạy – học của tôi

III CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

1 Công tác chuẩn bị:

1.1 Chuẩn bị của giáo viên:

Bằng kinh nghiệm giảng dạy qua nhiều năm, tôi thấy rằng để tiết học Kểchuyện đạt kết quả cao đó là một việc làm cần thiết và cũng rất quan trọng, gópphần bồi dưỡng tri thức cũng như tâm hồn tình cảm cho các em Công việc nàykhông thể hoàn thành trong một sớm một chiều được, nó đòi hỏi người giáo viênphải nhiệt tình, kiên trì và thực hiện thường xuyên liên tục qua từng tiết học Căn

cứ vào thực tế của môn học, tôi đã xây dựng kế hoạch cụ thể từ tháng 9 năm 2012như sau:

- Mỗi học sinh phải có quyển sách giáo khoa Tiếng Việt 1 tập 1 và 2

- Từ tiết học kể truyện đầu tiên, tôi đã gây hứng thú học tập cho các em

- Bản thân tôi đã tìm hiểu và phân loại các truyện trong chương trình lớp Một, để

có phương pháp dạy phù hợp với từng loại truyện

Qua đó, tôi hiểu về đặc điểm nội dung và nghệ thuật của từng truyện để có giọng kểphù hợp

Chuẩn bị của giáo viên thường được diễn ra trước tiết lên lớp một tuần lễ.Công việc của người giáo viên ở bước chuẩn bị này thường có tính quyết định cho

sự thành công của giờ lên lớp Và điều này đã trở thành một chân lý: Không có sự

chuẩn bị công phu chu đáo thì không thể có các tiết dạy thành công được” Do

vậy trước mỗi tiết học, tôi chuẩn bị rất kĩ càng cho bài dạy

* Đọc và tìm hiểu nhập tâm nội dung truyện.

Đây là khâu cơ bản đầu tiên của tiết Kể truyện Để có thể kể được, kể cónghệ thuật hấp dẫn và rõ ràng, hơn ai hết người giáo viên phải là người thuộctruyện, nắm vững tình tiết cốt truyện, hiểu cặn kẽ ý nghĩa và bài học rút ra từtruyện Đối với truyện mới, việc đọc trước truyện là rất cần thiết, nhưng ngay cảđối với một số truyện đã quen thuộc thì việc đọc trước truyện vẫn không thể thiếuđược Vì có đọc trước truyện mới vỡ vạc câu chuyện, y như người nông dân cày vỡlần đầu tiên trên mảnh ruộng của mình Không chỉ đọc nội dung câu chuyện ở sáchgiáo khoa mà tôi còn tìm đọc câu chuyện ấy ở các truyện đọc khác Có đọc trướctruyện mới biết rõ nội dung câu chuyện, mới nắm được tính cách nhân vật và cáctình huống của truyện để kể truyện được diễn cảm, cuốn hút cũng như có thể sosánh được các dị bản khác nhau

Đọc truyện cũng phải có phương pháp thì mới nhanh chóng nắm bắt nộidung câu chuyện Có hai phương pháp đọc: đọc thầm và đọc thành tiếng Thườngthì lúc đầu, tôi đọc thầm toàn bộ câu chuyện, sau đó tôi đọc to thành tiếng có kếthợp ngữ điệu phù hợp để tìm giọng điệu chuẩn Vì đọc thành tiếng còn tạo điềukiện tự kiểm tra khả năng và nghệ thuật phát âm thực tế của mình Việc đọc truyệncòn biểu hiện sắc thái ngôn ngữ đối thoại theo tâm trạng nhân vật

Ví dụ: truyện kể: “ Trí khôn” Truyện này sự phân biệt giọng đối thoại là cơbản như: Giọng nói an phận, thật thà của Trâu Giọng nói tò mò, háo hức, ngây ngôcủa Cọp và giọng nói điềm tĩnh, khôn ngoan của Người

Khi đọc truyện, tôi thường dừng ở những chỗ cần thiết để tìm hiểu rõ từngtình tiết từ ngữ của truyện Đôi lúc, tôi ghi lược ra giấy nháp những tình tiết chính,

so sánh với phần gợi ý tình tiết ở hướng dẫn cụ thể để thấy rõ cả mạch truyện.Cũng có thể trên cơ sở đó lập nên sơ đồ phát triển tình tiết của cốt truyện, mối liênquan giữa các tình tiết, và các tình tiết cần nhấn mạnh Việc lược ghi này còn nhằmmục đích giúp tôi loại bớt tình tiết phụ hoặc trùng lặp Cũng trong quá trình đọctruyện, tôi tìm hiểu về thể loại truyện, ý nghĩa của truyện và bài học rút ra từ nộidung truyện

Phần ý nghĩa toát ra trực tiếp từ cốt truyện, còn phần tổng kết rút ra bài học

có tính chất nâng cao khái quát hơn Tôi nhận rõ mức độ khác nhau đó để có cách

xử lý cần thiết

* Tập kể truyện.

Đọc và nhập tâm truyện là bước đầu làm quen với truyện kể Nhưng dù saovẫn là truyện ở bên ngoài Tôi cần biến truyện đó thành truyện của bản thân mìnhbằng cách tập kể truyện Tôi thường tập kể một mình hoặc tập kể cho con nhỏ,cháu nhỏ trong gia đình nghe Quá trình tập kể là quá trình chuyển ngôn ngữ từ vănbản in ấn sang ngôn ngữ của bản thân mình Vì thế tôi có thể kể theo cách thể hiệnkhác nhau sao cho bộc lộ được tính cách nhân vật trong truyện một cách sâu sắcnhất Khi tập kể tức là tôi đã thoát ly sách và kể bằng ngôn ngữ của bản thân, bằnggiọng điệu hàng ngày của mình, tất nhiên là có cách điệu một chút Ngoài ra, tôicũng thường lắng nghe những buổi phát thanh kể truyện cho thiếu nhi hàng tuầnhoặc kể chuyện cho các cháu mẫu giáo để học tập cách kể và tự điều chỉnh giọng

kể của mình Kể lại được toàn bộ câu chuyện bằng ngữ điệu của mình có nghĩa làtôi đã hiểu nội dung truyện Đó là cơ sở để tôi chủ động trong giờ lên lớp Khi đã

kể được truyện, tôi bắt đầu nghiên cứu việc sử dụng đồ dùng dạy- học (tranh ảnh,vật thật…) kết hợp với cử chỉ nét mặt để phù hợp với ngôn ngữ kể chuyện Khôngcường điệu hóa cử chỉ và nét mặt cũng như không bắt chước hoàn toàn các tâmtrạng nhân vật trong truyện và biện pháp sư phạm có hiệu quả

Ví dụ: tôi không bắt chước tiếng cười, tiếng khóc hay tiếng chó sủa, gà gáymột cách dễ dãi hoặc tự nhiên chủ nghĩa để gây hiện tượng cười đùa vô nguyên tắccủa học sinh Dù ở bất kỳ chuyện nào, tôi cũng thể hiện mình chỉ là một người kể,chứ không phải là người trực tiếp ở trong truyện đó

* Giáo án.

Cũng như các môn học khác, cần có giáo án cho tiết Kể truyện hay phần kểchuyện trong tiết ôn tập âm (vần) Song khác với giáo án các môn học khác, phânmôn Kể chuyện, giáo án được thiết kế gần với một tiết lên lớp hơn là nội dung bàigiảng Vì chính ở tiết Kể chuyện, vai trò hướng dẫn hoạt động là cơ bản nhất.Ngoài mục đích giáo dục, giáo dưỡng như thường thấy, giáo án giờ Kể chuyệnkhông đi kỹ vào nội dung câu chuyện ( vì phần này giáo viên đã nắm vững) mà đinhiều về mặt phương pháp và điều khiển học sinh kể chuyện Cũng có thể ghi tỉ mỉcác câu hỏi cần gợi mở các tình huống lưu ý, các học sinh cần được kiểm tra Cũng

có thể ghi theo thời gian: 1 phút ổn định lớp, 3 phút kiểm tra truyện kể tuần trước, 1phút mở đầu truyện mới

Giáo viên kể từ 2 đến 3 lần: Lần 1 kể để học sinh biết truyện, Lần 2, 3 kể vàkết hợp với đồ dùng để học sinh nhớ nội dung từng đoạn, hết khoảng 17 đến 18

phút Tiếp đó là hướng dẫn học sinh quan sát, đọc câu hỏi và tập kể theo đoạn kể cảtruyện hết khoảng 17 phút, 5 phút cuối cùng củng cố rút ra ý nghĩa và bài học từtruyện Nếu thời gian cho phép thì số lượng học sinh tập kể được nhiều và ngượclại nếu thời gian còn ít thì số lượng học sinh tập kể sẽ giảm đi Dự kiến các biệnpháp bổ sung, để bằng bất cứ giá nào đó cũng tạo điều kiện cho các con đượchưởng trọn vẹn yêu cầu của tiết kể truyện.

Quá trình soạn giáo án cũng là quá trình tôi tự tìm tư liệu tranh ảnh minh họacho truyện kể Hiện nay do tranh vẽ minh họa cho truyện kể lớp Một chưa nhiềunên tôi phải phát huy sở trường của mình và tận dụng các tư liệu có thể có được ởtrường, ở nhà như tranh ảnh, hiện vật, bột phấn, bột phấn màu, giấy tô-ki, giấy bìalịch và cả sự giúp đỡ của những giáo viên năng khiếu để chuẩn bị tốt cho tiết dạycủa mình

Ví dụ: khi dạy bài kể chuyện: “Chú gà trống khôn ngoan” Tôi đã dùng tranhảnh con gà trống để giới thiệu bài và nhờ giáo viên mỹ thuật vẽ hộ bức tranh gàtrống đậu trên cây và Cáo ở dưới gốc cây để minh họa cho câu chuyện ( tranh vẽphóng to)

Quả nhiên tiết học không những gây được hứng thú đối với học sinh mà cònđem lại hiệu quả cao Từ đó, tôi cho rằng đôi khi đồ dùng dạy học chỉ là một vàibức tranh minh họa đơn giản mà cũng đạt được hiệu quả cao cho học sinh Tấtnhiên những minh họa ấy phải được đưa vào tiết học một cách tự nhiên, phù hợpvới tình huống câu chuyện

Bên cạnh đó, tôi luôn phải chuẩn bị cho mình về mặt tư thế và tâm thế vớitrạng thái tinh thần sảng khoái, vẻ mặt tươi vui, gần gũi với học sinh Đó chính làđiều kiện tối thiểu đảm bảo cho tiết kể chuyện được thành công

GIÁO ÁN MINH HỌA

Kể chuyện: Trí khôn

I MỤC TIÊU:

-Học sinh kể được một đoạn câu chuyện dựa vào tranh và gợi ý dưới tranh

- Học sinh hiểu nội dung câu chuyện: Trí khôn của con người khiến con người làm chủ được muôn loài

- Bồi dưỡng cho học sinh lòng tự tin, ý thức tự học

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:

-Tranh minh họa truyện kể trong sách giáo khoa

-Mặt nạ: Trâu, Hổ, bác nông dân

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU:

I Kiểm tra bài cũ:

-Nhắc lại câu chuyện

- HS trả lời:Truyện “Cô bé trùm khăn đỏ’’

- GV gọi 2 HS kể lần lượt nối tiếp nhau hếttruyện

II Bài mới:

1.Giới thiệu bài:

- GV kể toàn bộ câu chuyện lần 1

-HSlắng nghe để nhớ nội dung câu chuyện

-GV kể lần 2, 3 kết hợp chỉ tranh minhhọa

- GV yêu cầu HS quan sát tranh và đọc cáccâu hỏi dưới tranh

Tranh

Tranh

- HS nhóm khác nhận xét theo gợi ý sau:

Bạn có nhớ đúng nội dung đoạn truyệnkhông? Có kể thiếu hay thừa chi tiết nàokhông? Có diễn cảm không?

- Sau mỗi HS kể, GV gọi 1-2 HS khácnhận xét bạn

- Cuối cùng là lời nhận xét của GV

*Với tranh 2, 3, 4

- GV chốt và chuyển sang tranh 2, 3, 4

Thực hiện tương tự như với tranh 1

- Nội dung của 3 tranh còn lại là: Hổ vàTrâu nói chuyện với nhau, cuối cùng Hổ đãmắc bẫy bác ông dân

- GV lưu ý: Giọng kể, cử chỉ, nét mặt phảiphù hợp với từng nhân vật trong truyện

d Ý nghĩa câu

chuyện:

nông dân, Hổ và Trâu

- Gọi 2 HS lần lượt kể lại toàn bộ truyện

- Sau mỗi em kể, GV yêu cầu 1-2 HS nhậnxét và bổ sung ( nếu cần)

- GV nhận xét, đánh giá

* Kể phân vai:

- GV hướng dẫn cách kể phân vai trongnhóm 4 ( người dẫn truyện, Hổ, Trâu, bácnông dân)

- Các nhóm học sinh trình bày trước lớp

- GV gọi lần lượt từng nhóm kể trước lớp(khoảng 4 nhóm)

+ Nhóm thứ nhất lên trình bày: GV làngười dẫn truyện, các nhân vật khác nhìntranh minh họa và gợi ý dưới tranh để kểtruyện

+ Nhóm thứ 2: Cho một học sinh trongnhóm nhìn sách để dẫn truyện

+ Nhóm thứ 3 thứ 4: Học sinh nhớ vai củamình để nhập vai, kể lại toàn bộ câuchuyện (4 học sinh)

- Sau mỗi nhóm thực hiện, GV yêu cầu họcsinh nhóm khác nhận xét

+ Con người bé nhỏ nhưng có trí khôn

+ Con người thông minh, tài trí nên tuynhỏ vẫn buộc những con vật to xác nhưcon Trâu phải vâng lời, con Hổ phải sợ hãi

- Gọi 4-5 HS nêu rồi chốt ý nghĩa của

Mặtnạ:Hổ,Trâu,bácnôngdân