Đánh giá hoạt động xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện đa khoa huyện can lộc năm 2010

Điều này kéo theo một thực tế, đó là người kê đơn gặp khó khăn, lúng túng trong việc chọn lựa thuốc, dẫn đến dùng thuốc thiếu hợp lý, an toàn và hiệu quả, đặc biệt tại các bệnh viện tuyế

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN ANH TUẤN

ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG DANH MỤC THUỐC TẠI BỆNH VIỆN

ĐA KHOA HUYỆN CAN LỘC NĂM 2010

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA I

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN ANH TUẤN

ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG DANH MỤC THUỐC TẠI BỆNH VIỆN

ĐA KHOA HUYỆN CAN LỘC NĂM 2010

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược

Mã số: CK 60.73.20

Người hướng dẫn:

PGS TS Nguyễn Thanh Bình

HÀ NỘI - 2013

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận như ngày hôm nay, trước hết, cho phép tôi xin

được gửi lời biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới PGS TS Nguyễn Thanh

Bình – người thầy đã luôn ở bên cạnh chỉ bảo và dìu dắt tôi, giúp đỡ tôi rất

nhiều trong thời gian vừa qua Có cơ hội được tiếp xúc và làm việc với thầy, tôi đã được học hỏi và rèn luyện bản thân rất nhiều

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong bộ môn Quản lý và

Kinh tế Dược, các thầy cô tại tất cả các bộ môn trong trường Đại học Dược Hà Nội đã dạy dỗ, bảo ban tôi trong suốt quá trình học tập tại trường

Tôi xin được bày tỏ sự cám ơn chân thành nhất tới các anh chị đồng nghiệp trong cơ quan, đặc biệt là khoa Dược, các anh chị phòng TCKT, phòng KHTH bệnh viện ĐK huyện Can Lộc đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình hoàn thành luận văn một cách tốt nhất

Cuối cùng, tôi xin được nói lời biết ơn sâu sắc nhất tới gia đình và bạn

bè, những người luôn ở bên cạnh động viên và giúp đỡ tôi trong học tập cũng

như trong cuộc sống

Hà Nội ngày tháng 8 năm 2013

Nguyễn Anh Tuấn

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 3

1.1 Các khái niệm 3

1.2 Hội đồng thuốc điều trị 5

1.2.1 Tổ chức của một HĐTĐT 5

1.2.2 Mục tiêu và mục đích của HĐTĐT 6

1.2.3 Chức năng và vai trò của HĐTĐT trong chu trình cung ứng thuốc 7

1.3 Quy trình xây dựng danh mục thuốc 8

1.3.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc XD DMT 8

1.3.2 Quy trình xây dựng danh mục thuốc chuẩn 9

1.4 Đôi nét về tình hình thực hiện DMT BV trong những năm qua 13

1.5 Bệnh viện ĐK huyện Can Lộc 15

1.5.1 Quá trình hình thành và phát triển của bệnh viện 15

1.5.2 Về cơ cấu tổ chức 16

1.6 Tổng quan về các đề tài nghiên cứu trước đó và hướng mới của đề tài… 16

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 17

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 17

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 17

2.1.3 Thời gian nghiên cứu 17

2.2 Nội dung nghiên cứu 17

2.3 Phương pháp nghiên cứu 17

2.3.1 Thu thập số liệu: 17

2.3.2 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: 18

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGUYÊN CỨU 20

3.1 Phân tích quy trình xây dựng danh mục thuốc tại BV CL năm 2010 ………20

3.1.1 Sơ đồ quy trình 20

3.1.2 Phân tích quy trình 21

3.2 Đánh giá tính thích ứng của danh mục thuốc tiêu thụ tại BV CL năm 2010……… 30

3.2.1 Tính thích ứng với quy định của BYT 30

3.2.2 Tính thích ứng qua thực tế sử dụng 32

CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 44

4.1 Quy trình xây dựng danh mục thuốc tại BV CL năm 2010 44

4.2 Hoạt động lựa chọn xây dựng DMT BV 45

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DMTBV Danh mục thuốc bệnh viện

DMTCY Danh mục thuốc chủ yếu

DMTTY Danh mục thuốc thiết yếu

HĐTĐT Hội đồng thuốc điều trị

ICD Phân loại quốc tế bệnh tật

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Các thông tin mà BV thu thập được 21

Bảng 3.2: Cơ cấu tổ chức của HĐTĐT BVĐK Can Lộc 22

Bảng 3.3: Các yếu tố tác động đến quá trình lựa chọn thuốc 24

Bảng 3.4: Các nguồn thông tin BV sử dụng để đánh giá thuốc 25

Bảng 3.5: Cơ cấu DMT 2010 phân chia theo tác dụng dược lý 27

Bảng 3.6: Tỷ lệ thuốc nằm trong DMTCY của BYT 30

Bảng 3.7: Tỷ lệ thuốc nằm trong DMTTY lần V của BYT 31

Bảng 3.8: Mô hình bệnh tật của BV năm 2010 32

Bảng 3.9: Cơ cấu DMT tiêu thụ năm 2010 tại BV theo tác dụng dược lý 35

Bảng 3.10: Cơ cấu DMT tiêu thụ năm 2010 theo phương pháp ABC 37

Bảng 3.11: Cơ cấu các thuốc nhóm A theo tác dụng dược lý 38

Bảng 3.12: Danh sách 12 khoản mục thuốc có giá trị sử dụng cao nhất trong năm 2010… ………39

Bảng 3.13: Kết quả phân tích cơ cấu các dạng thuốc tại BV năm 2010 40

Bảng 3.14: Kết quả phân tích cơ cấu khoản mục thuốc nội - ngoại tại BV…41 Bảng 3.15: Các hoạt chất sử dụng ngoài DMT năm 2010 41

Bảng 3.16: Các hoạt chất có trong DMT 2010 nhưng không được sử dụng 42

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Vai trò của HĐTĐT trong chu trình cung ứng thuốc 8

Hình 1.2: Các yếu tố để xây dựng danh mục thuốc 9

Hình 3.1: Quy trình xây dựng DMT BVĐK Can Lộc năm 2010 20

Hình 3.2: Mẫu đơn xin bổ sung thuốc được sử dụng tại BVĐK Can Lộc 26

Hình 3.3: Biểu đồ cơ cấu các chương bệnh trong MHBT BVCL năm 2010

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay trên thế giới, khoảng 70% chế phẩm thuốc trên thị trường là các chế phẩm thuốc nhái, sản phẩm ăn theo hoặc là thuốc không thiết yếu.[18] Ở Việt Nam những năm vừa qua, số lượng chế phẩm thuốc lưu hành trên thị trường không ngừng gia tăng Điều này kéo theo một thực tế, đó là người kê đơn gặp khó khăn, lúng túng trong việc chọn lựa thuốc, dẫn đến dùng thuốc thiếu hợp lý, an toàn và hiệu quả, đặc biệt tại các bệnh viện tuyến huyện – nơi mà sự cập nhật các thông tin về các loại thuốc mới còn hạn chế

Để khắc phục hiện tượng này, danh mục thuốc thiết yếu đã được Bộ Y tế Việt Nam ban hành và định kỳ sửa đổi nhằm hoàn thiện hơn nữa việc chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Song song với đó là hàng loạt những văn bản chỉ đạo của Bộ Y tế như các thông tư, chỉ thị nhằm chấn chỉnh lại công tác cung ứng,

kê đơn và sử dụng thuốc trong BV Đặc biệt, việc ban hành thông tư 08/BYT – TT ngày 4/7/1997 về việc thành lập Hội đồng thuốc điều trị đã cải thiện đáng kể công tác Dược trong BV Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của hội đồng thuốc điều trị đó là xây dựng được một danh mục thuốc phù hợp với bệnh viện mình Trên cơ sở có được danh mục thuốc chủ yếu đó, bệnh viện sẽ tiến hành mua sắm, cấp phát và giám sát sử dụng các thuốc trong danh mục Danh mục thuốc của mỗi bệnh viện sẽ khác nhau tùy theo đặc thù của bệnh viện đó Và việc xây dựng được một danh mục thuốc phù hợp sẽ mang lại rất nhiều lợi ích to lớn cho bệnh viện nói riêng cũng như toàn xã hội nói chung

Do đó, hoạt động xây dựng danh mục thuốc là một bước then chốt và có vai trò tiên quyết tới hiệu quả của việc cung ứng thuốc trong bệnh viện Tuy nhiên hiện nay, một điều đáng lo ngại là bước quan trọng này lại đang được các bệnh viện quan tâm chưa đúng mức, dẫn đến sự lãng phí về mặt kinh tế cũng như chưa tối đa hóa được hiệu quả điều trị.[13]

Xuất phát từ thực tế đó, với mục đích góp phần nâng cao chất lượng

cung ứng thuốc trong bệnh viện, nâng cao vai trò của hội đồng thuốc điều trị trong bệnh viện, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu tại bệnh viện ĐK huyện Can Lộc đó là:

“ Đánh giá hoạt động xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện ĐK huyện Can Lộc năm 2010 ” nhằm giải quyết các mục tiêu sau đây:

- Phân tích quy trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện ĐK huyện Can Lộc năm 2010

- Đánh giá tính thích ứng của danh mục thuốc năm 2010 đã được xây dựng

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN

1.1 Các khái niệm

Để giúp người đọc hiểu rõ hơn về nội dung cũng như phục vụ tính logic của đề tài, chúng tôi xin trình bày một số khái niệm được sử dụng trong phạm

vi nghiên cứu của đề tài đó là:

Mô hình bệnh tật (MHBT): MHBT của một xã hội, một cộng đồng,

một quốc gia nào đó sẽ là tập hợp tất cả những tình trạng mất cân bằng về thể xác, tinh thần dưới tác động của những yếu tố khác nhau, xuất hiện trong cộng đồng đó, xã hội đó trong một khoảng thời gian nhất định

“Ở Việt Nam, về mặt mô hình bệnh tật, các bệnh nhiễm khuẩn là những bệnh phổ biến nhất, kể cả trong quá khứ, hiện tại và trong tương lai”

MHBT của BV: không giống mô hình bệnh tật ở cộng đồng, bệnh

viện(BV) là nơi chữa bệnh (và khám bệnh) cho người mắc bệnh trong cộng đồng Mỗi BV có một MHBT riêng Ở Việt Nam cũng như trên thế giới, có 2 loại MHBT BV:

 MHBT của BV chuyên khoa: chủ yếu là các bệnh chuyên khoa và các bệnh thông thường

 MHBT của BV đa khoa: chủ yếu là các bệnh thông thường và các bệnh chuyên khoa

Ngoài ra, tùy theo hạng và tuyến của BV mà MHBTBV có thể thay đổi Căn cứ vào MHBT mà BV xây dựng cho mình một DMT phù hợp.[3]

Hướng dẫn thực hành điều trị: là văn bản chuyên môn có tính chất

pháp lý Nó được đúc kết từ kinh nghiệm thực tiễn, được sử dụng như một khuôn mẫu trong điều trị học mỗi loại bệnh Một hướng dẫn thực hành điều trị

có thể có một hoặc nhiều công thức điều trị khác nhau.[3]

Hướng dẫn thực hành điều trị là một căn cứ quan trọng để xây dựng danh mục thuốc BV

Danh mục thuốc thiết yếu (DMTTY) là danh mục những loại thuốc

thỏa mãn nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho đa số nhân dân Những loại thuốc này luôn có sẵn bất cứ lúc nào với số lượng cần thiết, chất lượng tốt, dạng bào chế thích hợp, giá cả hợp lý [1]

DMTTY chính là trung tâm của chính sách quốc gia về thuốc và việc sử dụng DMTTY góp phần cải thiện chất lượng của việc chăm sóc sức khỏe cũng như nguồn lực và chi phí thuốc men của quốc gia Cùng với các quốc gia trên toàn cầu, năm 1985 Bộ Y tế Việt Nam đã ban hành DMTTY lần đầu tiên gồm 225 thuốc tân dược được xác nhận là an toàn và có hiệu lực Sau 5 lần sửa đổi, bổ sung, DMTTY Việt Nam lần thứ V được ban hành kèm theo quyết định số17/2005/QĐ-BYT ngày 01/07/2005 của Bộ Y tế bao gồm 355 tên thuốc của 314 hoạt chất tân dược; 94 danh mục thuốc chế phẩm y học cổ truyền; danh mục cây thuốc nam và 215 danh mục vị thuốc, kèm theo bản hướng dẫn sử dụng DMTTY Việt nam lần thứ V [14]

DMTTY là cơ sở để xây dựng danh mục thuốc chủ yếu tại các cơ sở khám, chữa bệnh

Danh mục thuốc bệnh viện (DMTBV)là kết quả của quá trình lựa chọn

thuốc Nó chứa các thuốc được phê chuẩn để mua sắm và đưa vào sử dụng tại

cơ sở khám chữa bệnh cụ thể [16,18]

Cẩm nang danh mục thuốc bệnh viện: là một quyển sách tham khảo

ngắn gọn, súc tích chứa những thông tin cơ bản về mỗi thuốc có trong DMT [18]

Hội đồng thuốc và điều trị (HĐTĐT) là một diễn đàn để tập hợp tất cả

các bên có liên quan nhằm đưa ra quyết định về sử dụng thuốc và có thể duy trì ở nhiều cấp độ khác nhau trong hệ thống chăm sóc sức khỏe y tế từ tuyến huyện (tại các cơ sở chăm sóc ban đầu) cho tới các bệnh viện lớn và các cơ sở khám chữa bệnh tầm cỡ quốc gia [16]

Phân loại nguồn thông tin:

Nguồn thông tin cấp I: là các bài báo, công trình gốc đăng tải đầy đủ trên

các tạp chí hoặc đưa lên mạng Internet, các báo chuyên môn, khóa luận tốt nghiệp của sinh viên, sổ tay phòng thí nghiệm,…Các thông tin này thường do tác giả công bố các kết quả nghiên cứu của mình mà không có sự can thiệp, đánh giá của bên thứ hai

Nguồn thông tin cấp II: bao gồm hệ thống mục lục các thông tin hoặc

các bài tóm tắt của các thông tin thuộc nguồn thông tin thứ nhất, được sắp xếp theo các chủ đề nhất định

Nguồn thông tin cấp III: là các thông tin được xây dựng bằng cách tổng

hợp các thông tin từ hai nguồn thông tin trên Các nguồn thông tin thứ ba thường được công bố dưới dạng sách giáo khoa, các bản hướng dẫn điều trị chuẩn,…[5,16]

Phân tích ABC/VEN:

Phân tích ABC là một phương pháp phân chia thuốc thành 3 nhóm: các

thuốc nhóm A gồm 10-20% số lượng thuốc nhưng chiếm khoảng 70-80% tổng giá tiền tiêu thụ, các thuốc nhóm B (là những thuốc có mức độ sử dụng trung bình) chiếm khoảng 10-15% tổng giá tiền và nhóm C có số lượng thuốc chiếm 70-80% nhưng giá trị tiêu thụ chỉ dưới 10% tổng giá tiền Phân tích này được sử dụng để cơ sở y tế nhận biết và ưu tiên cân nhắc các thuốc nhóm A trong việc lựa chọn và mua sắm

Phân tích VEN là một hệ thống sắp đặt sự ưu tiên các thuốc theo tác

động điều trị của chúng: V – thuốc tối cần, E – thuốc thiết yếu, N – thuốc không thiết yếu.[17]

1.2 Hội đồng thuốc điều trị:

1.2.1 Tổ chức của một HĐTĐT?

Ở những nước phát triển, thành lập một HĐTĐT là một việc làm không

thể thiếu của mỗi bệnh viện, một HĐTĐT hoạt động hiệu quả sẽ giúp BV giải quyết được nhiều vấn đề có liên quan tới việc sử dụng thuốc Nhưng ở các nước đang phát triển, HĐTĐT hầu như không tồn tại hay có tồn tại nhưng hoạt động không hiệu quả Nhìn thấy thực tế đó, Bộ Y tế Việt Nam đã ban hành Thông tư 08/BYT-TT ngày 4/7/1997 hướng dẫn việc tổ chức chức năng nhiệm vụ của HĐTĐT của BV để thực hiện chỉ thị 03/BYT-CT ngày 25/2/1997 của Bộ trưởng BYT về việc chấn chỉnh công tác quản lý và sử

dụng thuốc tại BV:

 Tổ chức HĐTĐT:

- Giám đốc BV: Chủ tịch hội đồng

- Trưởng khoa dược: Phó chủ tịch thường trực hội đồng

- Trưởng phòng kế hoạch tổng hợp: thư ký hội đồng

- Các phó giám đốc: gồm 2 người, ủy viên hội đồng

- Kế toán trưởng: ủy viên không thường trực hội đồng

- Điều dưỡng trưởng: ủy viên hội đồng

- Trưởng khoa nội, sản, ngoại, nhi, truyền nhiễm, phòng khám: ủy viên hội đồng

1.2.2 Mục tiêu và mục đích của HĐTĐT:

Mục đích của một HĐTĐT là nhằm đảm bảo cho người bệnh được

hưởng chế độ chăm sóc tốt nhất với chi phí phù hợp thông qua việc xác định xem loại thuốc nào cần phải cung ứng, giá cả ra sao và sử dụng thế nào

Để đạt được mục đích trên, một HĐTĐT cần phải đạt được những mục tiêu sau:

- Xây dựng và thực hiện một hệ thống DMT có hiệu quả cả về mặt

điều trị cũng như giá thành trong đó bao gồm các hướng dẫn điều trị thống

nhất, một danh mục thuốc và cẩm nang hướng dẫn DMT Có thể nói đây là

mục tiêu hàng đầu và quan trọng nhất, quyết định tới hiệu quả hoạt động của một HĐTĐT

- Đảm bảo chỉ sử dụng những thuốc thỏa mãn các tiêu chí về hiệu quả điều trị, độ an toàn, hiệu quả - chi phí và chất lượng

- Đảm bảo an toàn thuốc thông qua công tác theo dõi, đánh giá và trên cơ

sở đó ngăn ngừa các phản ứng có hại (ADR) và sai sót trong điều trị

- Xây dựng và thực hiện những can thiệp để nâng cao thực hành sử dụng thuốc của các thầy thuốc kê đơn, dược sỹ cấp phát và người bệnh; Điều này đòi hỏi phải thực hiện công tác và giám sát sử dụng thuốc.[16]

1.2.3 Chức năng và vai trò của HĐTĐT trong chu trình cung ứng thuốc:

 Chức năng: Một HĐTĐT có thể có rất nhiều chức năng, các thành viên phải quyết định lựa chọn ưu tiên cho từng chức năng cụ thể, và việc quyết định các vấn đề ưu tiên đó có thể dựa trên năng lực tại chỗ và cơ cấu tổ chức Một số chức năng của HĐTĐT được tóm tắt như sau:

- Là hội đồng tư vấn cho các bác sỹ, dược sỹ và các nhà quản lý BV

- Xây dựng các chính sách thuốc cho BV

- Đánh giá và lựa chọn thuốc cho danh mục thuốc bệnh viện Có thể

nói rằng đây là chức năng quan trọng nhất của một HĐTĐT Thuốc được lựa chọn phải dựa trên các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị chuẩn đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hay cơ sở khám chữa bệnh

 Vai trò của HĐTĐT trong chu trình cung ứng thuốc:

LỰA CHỌN (Selection)

PHÂN PHỐI (Distribution)

SỬ DỤNG

(Usage)

HĐTĐT

MUA THUỐC

MUA BÁN (Procurement)

Hình 1.1: Vai trò của HĐTĐT trong chu trình cung ứng thuốc

Nhìn vào chu trình cung ứng thuốc ở trên, ta thấy rằng HĐTĐT chỉ đảm nhận 2 trong 4 khâu của chu trình, đó là khâu đảm bảo lựa chọn thuốc nhằm xây dựng một hệ thống DMT hợp lý và khâu giám sát sử dụng thuốc trong

BV HĐTĐT phải phối hợp nhịp nhàng với bộ phận chịu trách nhiệm mua thuốc và phân phối, có như vậy trình cung ứng thuốc mới được vận hành một

cách trơn tru và hiệu quả.[16]

1.3 Quy trình xây dựng danh mục thuốc:

1.3.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc XD DMT

Việc XD DMT mang lại rất nhiều lợi ích cho BV, tựu chung lại đó là tiết kiệm chi phí và sử dụng hợp lý nguồn tài chính đồng thời cải thiện chất lượng chăm sóc y tế tại bệnh viện.[17] Do vậy, quy trình XD DMT chính là nền tảng cho việc quản lý dược tốt và sử dụng thuốc hợp lý Chúng tôi xin khái quát các yếu tố để xây dựng một DMT bệnh viện như sau:[13,14]

HĐTĐT BV

MHBT BV DMTTY

DMT chữa bệnh chủ yếu sử

dụng tại cơ sở khám chữa bệnh

Hướng dẫn thực hành điều trị

(Phác đồ điều trị)Trình độ chuyên môn, kỹ thuật,

Giai đoạn I: QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH

Bước 1: Giới thiệu khái niệm và có được sự ủng hộ

Đây là bước đầu tiên trong quy trình XD DMTBV Trước hết cần phải

có một hệ thống thông tin được đưa ra như: ngân sách thuốc BV, tổng số chế phẩm thuốc được sử dụng hàng năm, tổng giá trị các thuốc đã hết hạn năm trước, danh sách các thuốc đắt nhất đã được sử dụng, bằng chứng về các ADRs,… để các nhà quản lý BV thấy được lợi ích và vai trò to lớn của DMTBV, từ đó quyết định tiến hành xây dựng một DMTBV và có kế hoạnh thực hiện Các đối tượng phù hợp để dành được nhiều sự ủng hộ gồm có: các nhà quản lý y tế tại chính quyền các cấp trung ương và địa phương, đại diện các tổ chức bảo hiểm y tế, các chuyên gia y tế hàng đầu và các ban cấp phép

Bước 2: Thành lập HĐTĐT tại cơ sở:

Bước 3: Phát triển các chính sách và thủ tục

Các chính sách và thủ tục nên bao trùm các lĩnh vực sau:

- Các tiêu chí lựa chọn thuốc

- Thêm vào hoặc loại bỏ thuốc khỏi DMTBV

- Các yêu cầu kê đơn

- Sử dụng thuốc ngoài DMT

- Giám sát ADRs

- Đánh giá sử dụng thuốc

- Sử dụng thuốc mang tính thăm dò

- Hoạt động thông tin thuốc

- Các quy tắc điều hành HĐTĐT

Giai đoạn II: PHÁT TRIỂN DMT BV

Bước 4: Phát triển hoặc lựa chọn cách phân loại điều trị

Có thể sử dụng các kiểu phân loại thuốc theo tác dụng điều trị, tác dụng dược lý, cấu trúc hóa học hay theo các nguyên tắc phân loại bệnh tật,… tùy theo mỗi BV

Bước 5: Thu thập các dữ liệu cần thiết nhằm phân tích các mô hình sử

dụng thuốc hiện hành Đó là các dữ liệu sau đây:

A Tỷ lệ bệnh tật: Liệt kê 50 chẩn đoán hoặc 50 lý do nhập viện nhiều nhất trong một thời gian nhất định, thường là 1 năm

B Thông tin thuốc có giá trị: Nên thu thập các thông tin thuốc đáng tin cậy như trích từ các nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng chứ không phải là thông tin mang tính chất quảng cáo

C Danh sách tất cả các thuốc được mua sắm và sử dụng bởi cơ sở y tế trong năm trước đó Thông tin về thuốc bao gồm: tên, độ mạnh, dạng liều, giá

và số lượng đã sử dụng

Bước 6: Phân tích MHBT và mô hình sử dụng thuốc

Tiến hành Phân tích ABC/VEN:

Bước 7: Chỉ đạo việc xét duyệt nhóm thuốc và tạo một DMT nháp

Đây là bước quan trọng nhất bởi tại bước này, DMT chính thức gần như được tạo ra Việc xem xét lại các loại thuốc sẽ tác động đến cả vấn đề điều trị cũng như vấn đề kinh tế Do đó khi xem xét thuốc cũng cần xem xét tới cả 2 khía cạnh: khía cạnh điều trị và khía cạnh kinh tế

Khía cạnh điều trị: Cần tiến hành một chuyên khảo ngắn bao gồm những thông tin sau:

- Phân loại thuốc

- Tên gốc – tên được phê chuẩn chính thức, nếu là chế phẩm phối hợp thì tất cả các hoạt chất thành phần cũng phải là tên gốc

- Tên thương mại

- Xuất xứ của thuốc

- Các chỉ định của thuốc: nhằm đảm bảo tất cả các bệnh đều được điều trị bởi các thuốc có trong danh mục

- Chống chỉ định

- Hiệu lực/dược lý học

- Tác dụng phụ: thuốc có càng ít tác dụng phụ càng tốt

- Các vấn đề đã xảy ra khi sử dụng thuốc đó tại BV

- Số lần đưa thuốc: xu hướng dùng các thuốc dùng ít lần/ngày

- Độ dài điều trị: đợt điều trị càng ngắn thì chi phí điều trị càng giảm

- Đường đưa thuốc: thuốc uống thì rẻ hơn thuốc tiêm về cả giá thành lẫn chi phí liên quan để đưa thuốc vào cơ thể

- Thông tin dược động học

- Các khuyến cáo hay lưu ý

Khía cạnh kinh tế:một vài chi phí sau đây cần được xem xét:

- Chi phí thuốc cho cả đợt điều trị

- Chi phí đưa thuốc bao gồm chi phí y cụ như túi hay chai thuốc tiêm

tĩnh mạch, bơm tiêm, dây…

- Các chi phí liên quan đến các xét nghiệm, bao gồm các thiết bị theo dõi

và các thuốc thử

- Các chi phí liên quan tới bảo quản nếu việc bảo quản trong điều kiện đặc biệt là cần thiết

- Các tác động có thể lên thời gian nằm viện

BV nên xác định mục đích của DMT đó là: không những làm giảm ngân sách thuốc đơn thuần mà còn phải giảm được tổng chi phí cần thiết

để điều trị các bệnh cụ thể

Bước 8: Phê chuẩn DMT chính thức được sử dụng tại BV

Bước 9: Giáo dục các cá nhân trong BV về các chính sách và thủ tục sử

dụng các thuốc ngoài DMT, thêm hoặc bớt thuốc từ DMT Ban hành và phê

chuẩn các quy trình đó

Giai đoạn III: PHÁT TRIỂN CẨM NANG DMT

Bước 10: Quyết định xây dựng cẩm nang DMT thay vì DMT đơn thuần

Cẩm nang DMT sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn rất nhiều so với DMT đơn thuần Quyển cẩm nang nên có kích thước nhỏ gọn, thuận tiện khi mang theo

và tra cứu

Bước 11: Phát triển mục chính sách và mục thông tin chung trong cẩm

nang

Bước 12: Phát triển các chuyên khảo thông tin thuốc cho cẩm nang Các

chuyên khảo này có đầy đủ các thông tin cần thiết về thuốc và được BV sắp xếp sao cho tiện tra cứu nhất có thể

Bước 13: Phát triển mục thông tin đặc biệt Mục này sẽ khác nhau tùy

theo từng bệnh viện Đó có thể là những thông tin như: hướng dẫn tính liều ở khoa nhi (BV Sản Nhi), phương trình tính độ thanh thải creatinin (có thể không có trong BV Mắt) hay danh sách các chế phẩm thuốc không chứa đường(ở BV Nội tiết)…

Bước 14: Phát triển các phụ lục tạo điều kiện cho việc sử dụng cẩm nang Bước 15: Xuất bản và phân phối quyển cẩm nang DMT

Giai đoạn IV: QUÁ TRÌNH DUY TRÌ DMT

Bước 16: Phát triển và thực hiện hướng dẫn điều trị chuẩn

Bước 17: Thiết kế và chỉ đạo một chương trình đánh giá sử dụng thuốc Bước 18: Thiết kế và thực hiện một hệ thống giám sát ADRs

Bước 19: Cập nhật DMT hoặc cẩm nang DMT

1.4 Đôi nét về tình hình thực hiện DMT BV trong những năm qua:

Từ khi có sự chỉ đạo của Bộ Y tế, các BV đều phấn đấu xây dựng cho riêng mình một DMT thông qua hoạt động của HĐTĐT

Trong báo cáo tổng kết công tác dược năm 2008, các BV đều xây dựng DMT dựa vào Danh mục thuốc chủ yếu (DMTCY) ban hành kèm theo quyết

định số 05/2008/QĐ-BYT ngày 01/02/2008, DMTCY này đã được định kỳ sửa đổi, bổ sung bao gồm 750 thuốc/hoạt chất (tăng 16% so với năm 2005), tương đối mở rộng và đầy đủ hơn so với những năm trước đó [13] Về quy trình xây dựng DMT, các BV đều căn cứ vào các yếu tố MHBT, kinh phí bệnh viện, số liệu thu thập tai các khoa phòng để xây dựng một DMT phù hợp Các nhóm thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong DMT của các BV đa khoa tuyến trung ương như Bạch Mai, Trung ương quân đội 108,… vẫn là các thuốc kháng sinh, kháng khuẩn và thuốc tiêu hóa, tương đối phù hợp với MHBT của

hệ thống BV đa khoa Việt Nam Tại bệnh viện đa khoa Xanh pôn – Hà Nội những năm gần đây, DMTBV có tới trên 96% số lượng thuốc nằm trong DMTCY và khoảng 40% nằm trong DMTTY Tỷ lệ thuốc kháng sinh, tim mạch, tiêu hóa chiếm khoảng 78-80% tổng kinh phí mua thuốc toàn bệnh viện

và con số này phù hợp với MHBT của BV giai đoạn đó.[17]

Tuy nhiên, từ kết quả phân tích đánh giá về cơ cấu DMT của một số bệnh viện cho thấy, hiện nay việc xây dựng DMT của các bệnh viện còn nhiều vấn đề bất cập, thuốc đắt tiền và thuốc ngoại nhập vẫn còn chiếm một

tỷ lệ tương đối cao, đặc biệt là các thuốc kháng sinh đắt tiền (khoảng 56% – 58% tổng chi phí cho thuốc) Nguyên nhân là do điều trị bao vây và lạm dụng kháng sinh phổ rộng, các kháng sinh mới, có hoạt lực kháng khuẩn mạnh Điều này sẽ làm tăng chi phí y tế, tăng khả năng xuất hiện tác dụng phụ của thuốc và tình trạng kháng kháng sinh Bên cạnh đó, do ảnh hưởng tiêu cực của một số hoạt động Marketing không lành mạnh dẫn đến trong danh mục thuốc của các bệnh viện thường có quá nhiều tên biệt dược khác nhau của cùng một hoạt chất, đặc biệt là các thuốc kháng sinh, thuốc bổ, thuốc tăng cường sức đề kháng…Điều này khiến cho người kê đơn dễ dàng kê nhiều loại thuốc cho người bệnh, đặc biệt là kháng sinh Cephalosporin thế hệ III, các vitamin hay các thuốc chế phẩm Y học cổ truyền,… gây ra lạm dụng thuốc trong điều trị, kéo theo khó khăn cho người mua thuốc, cấp phát thuốc và

giám sát sử dụng thuốc Giá thuốc tại thị trường Việt Nam có nhiều biến động trong thời gian gần đây cũng ảnh hưởng đến việc duy trì danh mục thuốc bệnh viện Giá của một số thuốc phê duyệt trúng thầu thấp hơn nhiều so với mặt bằng giá chung trên thị trường nên một số đơn vị trúng thầu đã bỏ thầu không cung ứng thuốc, chịu phạt hợp đồng Nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị, bệnh viện lại phải bổ sung thuốc khác vào danh mục thuốc bệnh viện Ngược lại,

do danh mục thuốc có quá nhiều chủng loại nên việc thuốc trúng thầu có được

sử dụng hay không còn tuỳ vào thói quen kê đơn của các bác sỹ.[14]

Từ thực trạng trên ta có thể thấy được hoạt động xây dựng DMT BV vẫn chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến công tác dược BV chưa thực sự hiệu quả, lãng phí về mặt kinh tế cũng như nguồn lực Do đó việc nghiên cứu hoạt động XD DMT là rất quan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay

1.5 Bệnh viện ĐK huyện Can Lộc:

1.5.1 Quá trình hình thành và phát triển của bệnh viện

Bệnh viện ĐK huyện Can Lộc là bệnh viện đa khoa tuyến huyện trực thuộc Sở Y tế tỉnh Hà Tĩnh, thành lập từ năm 1991 theo quyết định số 175/UBND do Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh với nhiệm vụ điều trị và chăm sóc sức khoẻ cho cán bộ và nhân dân trên địa bàn huyện nhà

Đến nay, bệnh viện đã phát triển thành bệnh viện đa khoa tương đối hoàn chỉnh với 150 giường bệnh và 12 khoa phòng với chức năng nhiệm vụ chính đó là:

- Tổng số cán bộ công chức: 140 trong đó có 1CKII, 8 CKI, 32 Bác sĩ

1.6 Tổng quan về các đề tài nghiên cứu trước đó và hướng mới của

đề tài

Hiện nay đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề cung ứng thuốc trong BV Các BV được nghiên cứu ngày một đa dạng hơn, ngoài các bệnh viện tuyến trung ương như BV đa khoa Sant-Paul, BV Trung Ương quân đội

108, còn có các BV tuyến tỉnh như BV Kiến An – Hải phòng, BV tỉnh Thanh hóa,…Các đề tài này đều tập trung phân tích cả 4 khâu trong chu trình cung ứng thuốc đó là: lựa chọn thuốc, mua sắm, cấp phát và cuối cùng là sử dụng thuốc trong BV Trong bước đầu tiên, các đề tài đều đã mô tả được quy trình

XD DMT của BV, tuy nhiên, mức độ nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc mô

tả mà chưa phân tích, đánh giá quy trình đó, từ đó nổi bật lên vai trò to lớn của HĐTĐT tại BV BV CL cũng đã được nghiên cứu, đánh giá hoạt động cung ứng thuốc tại cơ sở Đây là một BV đa khoa tuyến huyện vùng đồng bằng bán sơn địa với dân số trên 140.000, tập trung số lượng bệnh nhân lớn nhất tỉnh, do đó hoạt động cung ứng thuốc ở đây cũng diễn ra mạnh mẽ nhất Tuy nhiên, liệu việc lựa chọn thuốc của BV đã thực sự hợp lý hay chưa, vai trò của HĐTĐT đã được phát huy hết hay chưa thì vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu về vấn đề này

Xuất phát từ lỗ hổng đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm cung cấp những kết quả khả quan, từ đó góp phần nâng cao vai trò của HĐTĐT, cải thiện hoạt động cung ứng thuốc trong các BV hiện nay

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Bệnh viện ĐK huyện Can Lộc: Hội đồng thuốc điều trị BVCL, Danh mục thuốc BVCL

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu:

- Bộ môn Quản lý và Kinh tế dược – Trường Đại học Dược Hà Nội

- Bệnh viện ĐK huyện Can Lộc

2.1.3 Thời gian nghiên cứu: tháng 6/2012 đến 10/2012

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Phân tích quy trình xây dựng DMT mà BVCL đã thực hiện năm 2010

- So sánh việc xây dựng DMT BVCL với quy trình chuẩn của WHO, từ

đó rút ra nhận xét

- Đánh giá tính thích ứng của DMT BVCL đã xây dựng năm 2010 thông qua:

o Quy định của BYT

o Phân tích mô hình sử dụng thuốc tại BVCL năm 2010

Nội dung bộ câu hỏi xem phụ lục

2.3.2 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu:

a) Phân tích số liệu: phân tích mô hình sử dụng thuốc năm 2010:

 Phân tích cơ cấu DMT tiêu thụ theo tác dụng dược lý:

- Phân loại các thuốc tiêu thụ được theo 24 nhóm tác dụng dược lý

- Tính tỷ lệ % của các thuốc tiêu thụ trong tổng giá trị tiêu thụ năm 2010

- Dùng hàm Sum trên Excel để tổng kết tỷ trọng tiêu thụ trong cùng một nhóm

 Phân tích cơ cấu DMT tiêu thụ theo tỷ lệ thuốc trong DMTCY của BYT:

- Phân loại các thuốc thuộc DMTCY của BYT

- Tính tỷ lệ % về giá trị tiêu thụ của từng loại

- Dùng hàm Sum trên Excel để tính tỷ trọng tiêu thụ trong nhóm

 Phân tích ABC trên DMT tiêu thụ năm 2010:

- Tổng hợp toàn bộ những dữ liệu trên cùng một bản tính Excel

- Dùng các hàm: Sum, sort, if… để tổng hợp số liệu theo các chỉ số cần nghiên cứu

- Tính tỷ lệ phần trăm giá trị số liệu trên tổng số

Các bước tiến hành:

Bước 1: Liệt kê các sản phẩm: gồm N sản phẩm

Bước 2: Điền các thông tin sau cho mỗi sản phẩm:

- Đơn giá của từng sản phẩm: gi (i=1,2,3….N)

- Số lượng các sản phẩm: qi

Bước 3: Tính số tiền cho mỗi sản phẩm bằng cách nhân đơn giá với số lượng sản phẩm ci = gi x qi

Tổng số tiền sẽ bằng tổng lượng tiền cho mỗi sản phẩm: C = ci

Bước 4: Tính giá trị % của mỗi sản phẩm bằng cách lấy số tiền của mỗi sản phẩm chia cho tổng số tiền: pi = ci x100/C

Bước 5: Sắp xếp lại các sản phẩm theo thứ tự phần trăm giá trị giảm dần Bước 6: Tính giá trị % tích luỹ của tổng giá trị cho mỗi sản phẩm (k): bắt đầu với sản phẩm số 1 sau đó cộng dồn với sản phẩm tiếp theo trong danh sách

Bước 7: Phân hạng sản phẩm như sau:

- Hạng A: Gồm những sản phẩm chiếm 75 – 80% tổng giá trị tiền (có k

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Phân tích quy trình xây dựng danh mục thuốc tại BV CL năm 2010

Phê duyệt Giám đốc BV

Hình 3.1: Quy trình xây dựng DMT BV CL năm 2010

3.1.2 Phân tích quy trình

3.1.2.1 Thu thập thông tin

HĐTĐT đã tiến hành thu thập các thông tin cần thiết cho việc xây dựng

dự thảo DMT năm 2010 Các thông tin mà HĐTĐT thu thập được như bảng sau:

Bảng 3.1 Các thông tin mà BV thu thập được

1 Ngân sách thuốc BV 10,8 tỷ VND

2 Ngân sách toàn BV 22,5 tỷ VND

3 Tổng số lượng các thuốc

thường xuyên được sử dụng

Hơn 221 hoạt chất và hơn 94 biệt dược

4 Các ADRs đã xảy ra tại BV

năm 2009

Có 1 trường hợp, Bệnh nhân bị dị ứng muộn khi dùng kháng sinh tiêm

về số lượng các ca mà chưa ghi cụ thể hơn là thuốc nào gây ra dị ứng Ngoài

ra, việc thu thập các thông tin cần thiết để phân tích tình hình sử dụng thuốc năm 2009 vẫn chưa được thực hiện đầy đủ Trong khi đó, phân tích mô hình

sử dụng thuốc năm trước sẽ giúp BV rất nhiều trong việc XD một DMT mới phù hợp hơn

3.1.2.2 Hội đồng thuốc điều trị của BVCL:

a) Cơ cấu tổ chức:

Bảng 3.2: Cơ cấu tổ chức của HĐTĐT BVCL

STT Chức danh trong HĐTĐT Chức danh trong BV

4 Thư ký hội đồng Trưởng phòng kế hoạch tổng hợp

5 Ủy viên hội đồng Phó giám đốc BV

6 Ủy viên hội đồng Trưởng khoa sản

7 Ủy viên hội đồng Trưởng khoa ngoại

8 Ủy viên hội đồng Trưởng khoa nhi

9 Ủy viên hội đồng Trưởng khoa truyền nhiễm

10 Ủy viên hội đồng Trưởng phòng khám

11 Ủy viên hội đồng Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu

12 Ủy viên hội đồng Trưởng phòng điều dưỡng

13 Ủy viên không thường trực

hội đồng

Trưởng phòng tài chính

Số lượng các thành viên là 13 người, đây là số lượng thường gặp ở các

BV khác, các thành viên trong HĐTĐT mang tính đại diện cao cho các khoa phòng trong BV Một HĐTĐT có nhiều thành viên đại diện cao cho các khoa phòng thì sẽ có tính đa ngành, các quyết định của HĐTĐT cũng được đánh giá trên nhiều khía cạnh Từ đó ta thấy cơ cấu của HĐTĐT BV CL đã được tổ chức tương đối tốt

b) Cách thức hoạt động của HĐTĐT BVCL:

- Số lần họp trong năm 2010: 11 buổi

- Thời gian trung bình mỗi cuộc họp: 90 phút

- Các quyết định của cuộc họp HĐTĐT đã được văn bản hóa

- Các vấn đề chính hay được bàn luận trong các cuộc họp của HĐTĐT: + Lựa chọn thuốc, các phác đồ điều trị mới

+ Đấu thầu thuốc

+ Quy định thực hiện chỉ thị 05/2004/BYT về giám sát sử dụng thuốc trong BV

HĐTĐT BVCL hoạt động tương đối tích cực, tính trung bình họp 1 lần/tháng tương đối định kỳ, nhờ đó HĐTĐT ra các quyết định một cách nhanh chóng và kịp thời Các vấn đề hay được bàn bạc đều là những vấn đề quan trọng nhất đồng thời là những nhiệm vụ chính của HĐTĐT HĐTĐT bước đầu

đã văn bản hóa được các quyết định của mình trong các cuộc họp nhờ thư ký HĐTĐT ghi chép lại Tuy nhiên, các mục tiêu, mục đích, cũng như các kế hoạch chiến lược của HĐTĐT vẫn chưa được quy định thành văn bản Điều này sẽ cản trở HĐTĐT thực hiện những mục tiêu và kế hoạch của mình

b) Nhiệm vụ chính của HĐTĐT BVCL là xây dựng một DMT phù hợp với cơ sở mình Do MHBT của BV tương đối ổn định, ít thay đổi qua các năm nên DMT BV cũng thay đổi không nhiều.Căn cứ vào đề nghị của các khoa phòng, HĐTĐT BVCL sẽ xây dựng các tiêu chí để đánh giá, bổ sung hay loại

bỏ thuốc từ DMT năm trước, từ đó xây dựng dự thảo DMT hoạt chất cho BV

3.1.2.3 Các tiêu chí lựa chọn thuốc của BV:

Qua các cuộc họp của mình, HĐTĐT BVCL đã thống nhất được các tiêu chí lựa chọn thuốc sau đây:

- Mô hình bệnh tật của BV

- Kinh phí dành cho mua thuốc của BV

- Hiệu quả điều trị

- Độ an toàn của thuốc

Đây đều là những yếu tố hết sức quan trọng để xem xét, đánh giá và lựa chọn thuốc Bên cạnh những tiêu chí được đưa ra, BV còn có các yếu tố tác động đến việc lựa chọn thuốc, đó là:

Bảng 3.3: Các yếu tố tác động đến quá trình lựa chọn thuốc

STT Nội dung yếu tố

1 Tài liệu cung cấp có số liệu đầy đủ

2 Chỉ định tiên tiến của sản phẩm

3 Mức độ kháng thuốc (kháng sinh)

4 Thuốc có trong danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y Tế ban hành

5 Ý kiến của chuyên gia về thuốc

6 Số lượng, mức độ, tần suất xảy ra phản ứng có hại của thuốc

7 Tương tác thuốc – thuốc

8 Tương tác thuốc – thức ăn

9 Mức độ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống

10 Khoảng cách chia liều của thuốc

11 Thời gian điều trị trung bình của thuốc

12 Đường đưa thuốc

13 An toàn cho điều dưỡng và bác sỹ khi điều trị

Các tiêu chí cũng như yếu tố tác động đến quá trình lựa chọn thuốc của

BV đã được xây dựng tương đối đầy đủ Tuy nhiên mức độ tác động của các yếu tố này đến quá trình lựa chọn thuốc có khác nhau và HĐTĐT BV chưa có một tiêu chuẩn nào để đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố đã hợp lý hay chưa HĐTĐT BV đưa thêm càng nhiều yếu tố tác động thì việc đánh giá thuốc sẽ càng được chính xác và minh bạch Một số yếu tố mà HĐTĐT có thể