Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra trên lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và dùng thuốc điều trị.

Bệnh ký sinh trùng không gây ra các ổ dịch lớn như bệnh truyền nhiễm, song bệnh ký sinh trùng thường diễn ra ở thể mãn tính, làm lợn sinh trưởng và phát triển chậm, tiêu tốn thức ăn tăng

TRẦN THỊ THƯƠNG

Tên đề tài:

“NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH DO GIUN TRÒN

OESOPHAGOSTOMUM SPP GÂY RA TRÊN LỢN TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH

TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ DÙNG THUỐC ĐIỀU TRỊ”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y Khoa : Chăn nuôi Thú y Lớp : 42 - CNTY - NO1 Khoá học : 2010 – 2014

Giáo viên hướng dẫn : TS Lê Minh

Thái Nguyên, năm 2014

Qua quá trình học tập lý thuyết tại trường và 6 tháng thực tập tốt nghiệp tại cơ sở, em đã hoàn thành bản khóa luân tốt nghiệp này Qua đây em xin bày

tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú y, các thầy cô giáo đã tận tình dìu dắt em trong suốt thời gian học tập tại trường

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, sự quan tâm giúp đỡ nhiệt

tình của cô giáo hướng dẫn TS Lê Minh đã trực tiếp tận tình hướng dẫn để em

hoàn thành bản khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo cùng các cán bộ thú y của Trạm Thú y huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình thực tập tại Trạm

Em cũng xin chân thành cảm ơn giám đốc cùng toàn thể nhân viên công

ty TNHH và phát triển nông thôn Nam Sơn đã giúp đỡ em trong thời gian làm việc ở công ty

Một lần nữa em xin gửi tới các thầy cô giáo trong nhà trường bạn bè

đồng nghiệp lời cảm ơn và lời chúc sức khỏe cùng mọi điều tốt đẹp

Em xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, ngày….tháng… năm 2014

Sinh viên

Trần Thị Thương

Bảng 4.1 Thực trạng phòng chống bệnh ký sinh trùng nói chung và

bệnh Oesophagostomosis cho lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh

Bảng 4.5 Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp

theo các tháng theo dõi tại một số xã 38

Bảng 4.6 Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp

theo phương thức chăn nuôi 40

Bảng 4.7 Sự ô nhiễm trứng Oesophagostomum spp ở nền chuồng,

xung quanh chuồng nuôi và vườn trồng cây thức ăn cho lợn 42

Bảng 4.8 Tỷ lệ lợn nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp có biểu

hiện lâm sàng 43

Bảng 4.9 Hiệu lực của thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum spp

cho lợn 44Bảng 4.10 Độ an toàn của thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum

spp cho lợn trên thực địa 45

Hình 2.1 Loài O dentatum 5

Hình 2.2 Loài O longicaudum 5

Hình 2.3 Giun O dentatum 5

Hình 2.4 Trứng giun O dentatum 5

Hình 4.1 Biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn tại một số xã 31

Hình 4.2 Biểu đồ cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp tại các địa phương 33

Hình 4.3 Đồ thị tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn theo tuổi 36

Hình 4.4 Biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn theo giống lợn 37

Hình 4.5 Biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo các tháng 39

Hình 4.6 Biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo phương thức chăn nuôi 41

Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở lý luận 3

2.1.1 Đặc điểm sinh học của giun tròn Oesophagostomum spp 3

2.1.2 Đặc điểm dịch tễ của bệnh 9

2.1.3 Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh 10

2.1.4 Các biện pháp phòng và điều trị 14

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước 17

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 17

2.2.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 18

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ 21

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 21

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 21

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu 21

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 22

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu 22

3.2.2 Thời gian nghiên cứu 22

3.3 Nội dung nghiên cứu 22

3.3.1 Nghiên cứu về tình hình nhiễm Oesophagostomum spp 22

3.3.2 Nghiên cứu sự ô nhiễm của trứng giun tròn Oesophagostomum spp ở ngoại cảnh 23

3.3.3 Nghiên cứu biểu hiện triệu chứng lâm sàng của lợn mắc bệnh Oesophagostomosis 23

3.4.1 Phương pháp điều tra công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng

nói chung, bệnh Oesophagostomosis nói riêng cho lợn ở địa

phương 23

3.4.2 Quy định một số yếu tố dịch tễ 23

3.4.3 Phương pháp thu thập, xét nghiệm mẫu 24

3.4.4 Phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp 25

3.4.5 Phương pháp xác định cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp 25

3.4.7 Phương pháp xác định độ an toàn và hiệu lực của thuốc trị Oesophagostomosis 26

3.4.8 Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh do Oesophagostomum spp gây ra ở lợn 26

3.5 Phương pháp xử lý số liệu 27

3.5.1 Một số công thức tính tỷ lệ 27

3.5.2 Một số tham số thống kê 27

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 29

4.1 Đặc điểm dịch tễ bệnh Oesophagostomosis ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 29

4.1.1 Thực trạng phòng chống bệnh cho lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 29

4.1.2 Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn tại một số xã của huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 30

4.1.3 Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo tuổi lợn 33

4.1.4 Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo giống lợn 36

4.1.5 Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo các tháng theo dõi tại một số xã 38

4.2 Nghiên cứu sự ô nhiễm của trứng giun tròn Oesophagostomum spp

ở ngoại cảnh 42

4.3 Nghiên cứu biểu hiện triệu chứng lâm sàng của lợn mắc bệnh Oesophagostomosis 43

4.4 Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh Oesophagostomosis 44

4.4.1 Hiệu lực của thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum spp cho lợn 44

4.4.2 Độ an toàn của thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum spp cho lợn 45

4.4.3 Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh Oesophagostomosis cho lợn 45

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 48

5.1 Kết luận 48

5.2 Tồn tại 49

5.3 Đề nghị 49

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

Phần 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây ngành chăn nuôi phát triển khá

mạnh, đặc biệt là chăn nuôi lợn đã đáp ứng được nhu cầu về thực phẩm của nhân dân, góp phần đưa nền kinh tế nước ta phát triển

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy ngành chăn nuôi, trong đó có ngành chăn nuôi lợn phát triển Tuy nhiên, dịch bệnh vẫn thường xuyên xảy ra trên đàn lợn, gây nên những thiệt hại đáng kể cho ngành chăn nuôi Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới có điều kiện thuận lợi cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển, ký sinh

và gây bệnh cho vật nuôi Đây chính là vấn đề khó khăn lớn cho ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng trong công tác phòng trừ và điều trị bệnh ký sinh trùng Bệnh ký sinh trùng không gây ra các ổ dịch lớn như bệnh truyền nhiễm, song bệnh ký sinh trùng thường diễn ra ở thể mãn tính, làm lợn sinh trưởng và phát triển chậm, tiêu tốn thức ăn tăng, các chi phí như thuốc

điều trị, công chăm sóc nuôi dưỡng cũng tăng

Trong các bệnh ký sinh trùng, bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp

gây ra ở lợn phân bố ở hầu hết các vùng miền, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi

phía Bắc Tuy không làm cho lợn chết nhiều nhưng giun tròn Oesophagostomum

spp làm cho lợn gầy yếu, giảm tăng trọng, gây thiệt hại đáng kể về kinh tế cho người

chăn nuôi lợn

Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn ở Thái Nguyên phát triển khá mạnh Tuy nhiên, việc phòng trị bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh do giun tròn

Oesophagostomum spp còn ít được chú ý Xuất phát từ nhu cầu cấp bách của thực

tế chăn nuôi lợn ở tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một

số đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp gây ra trên lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và dùng thuốc điều trị”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh do giun tròn Oesophagostomum

spp gây ra ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị

1.3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ bệnh

do giun tròn Oesophagostomum spp gây ra, góp phần cho việc nghiên cứu các biện pháp phòng và điều trị Oesophagostomosis ở lợn, từ đó đề xuất quy trình

phòng chống bệnh cho lợn

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi

cách phòng trị bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp gây ra, nhằm hạn chế

tác hại cho lợn, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Đặc điểm sinh học của giun tròn Oesophagostomum spp

2.1.1.1 Vị trí của giun tròn Oesophagostomum spp trong hệ thống phân loại

động vật học

Oesophagostomum dentatum và Oesophagostomum longicaudum thuộc giống Oesophagostomum spp là tác nhân gây ra bệnh giun kết hạt (Oesophagostomosis) ở lợn

Theo Skrjabin K I và cs (1963) [30], Phan Thế Việt và cs (1977) [27], giun

tròn Oesophagostomum spp ở lợn có vị trí trong hệ thống phân loại động vật như

Họ Trichonematidae Cram, 1927 Phân họ Oesophagostomatinae Railliet et Henr, 1913 Giống Oesophagostomum Molin, 1861

Loài Oesophagostomum dentatum Rudolphi, 1803

Loài Oesophagostomum longicaudum Goodey, 1925 2.1.1.2 Đặc điểm hình thái và cấu tạo giun tròn Oesophagostomum spp

Đề cập đến hình thái và cấu tạo giun kết hạt, Skrjabin K I và cs (1963)

[30] cho biết:

Loài O dentatum: Dài từ 7 - 14 mm, đầu được giới hạn với thân rõ rệt

bởi ngăn bụng sâu Bao miệng dài tới thực quản hình đinh ghim Con đực có túi đuôi, hai gai giao hợp bằng nhau dài 0,90 - 0,94 mm Con cái âm hộ nằm gần hậu môn, hậu môn ở cách mút đuôi 0,255 - 0,265 mm

Loài O longicaudum: Con đực dài 8,8 - 9,6 mm Con cái dài 8 - 11 mm,

đuôi rất dài và thon, nhọn Hậu môn nằm cách mút đuôi 0,453 - 0,543 mm Âm

hộ cách đuôi 0,906 - 0,951 mm

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [12]: Giun O dentatum là loài giun tròn

nhỏ, không có cánh đầu Giun đực có kích thước 7,6 - 8,8 x 0,35 - 0,38 mm, có túi

đuôi, có hai gai giao hợp dài 0,792 - 1,037 mm Giun cái dài 7,8 - 12,5 x 0,38 - 0,43

mm; đuôi dài 0,405 - 0,430 mm Âm hộ ở trước hậu môn, cách hậu môn 0,208 - 0,388 mm, dài 0,1 - 1,15 mm hơi xuyên vào cơ quan thải trứng Trứng hình ovan, kích thước 0,056 - 0,071 x 0,032 - 0,045 mm

Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] cho biết: Các loài thuộc giống

Oesophagostomum spp có đặc điểm hình thái chung là: Túi miệng hình ống rất nhỏ,

quanh miệng có một bờ gồ lên hình đĩa, có các tua ở quanh miệng, có rãnh cổ; phía trước rãnh cổ biểu bì nở ra tạo thành túi đầu, sau rãnh cổ có gai cổ, giun đực có túi

đuôi và một đôi gai giao hợp dài bằng nhau, âm hộ giun cái ở gần hậu môn

Loài O dentatum ký sinh ở ruột già của lợn, là loài giun tròn nhỏ, không có

cánh đầu, có 9 rua ngoài và 18 rua trong Túi đầu to, gai cổ ở hai bên chỗ phình to của thực quản Giun đực dài 8 - 9 mm, rộng 0,14 - 0,37 mm, có túi đuôi, có 2 gai giao hợp bằng nhau dài 1 - 1,14 mm Giun cái dài 8 - 11,2 mm, âm đạo dài 0,1 - 0,15 mm, nằm gần hậu môn, hơi xuyên vào cơ quan thải trứng Trứng hình bầu dục, dài 0,060 - 0,088 mm, rộng 0,035 - 0,050 mm

Hình 2.1 Loài O dentatum

(Rudolphi, 1803)

1,2: Phần đầu cơ thể

3: Phần đuôi cá thể cái

4: Mút và gốc gai giao phối

5: Cơ quan điều chỉnh

2: Đuôi của con cái

3: Đuôi của con đực

4: Phần cuối gai giao phối

5: Lái

6: Nón sinh dục của con đực

(Nguồn: Phan Thế Việt và cs, 1977) [27]

Hình 2.3 Giun O dentatum Hình 2.4 Trứng giun O dentatum

(Nguồn:http://courseware_s/kcxxl)[35] (Nguồn:http://cal.vet.upenn.edu/projects)[36]

2.1.1.3 Vòng đời của giun tròn Oesophagostomum spp

Hagsten (2000) [29] cho rằng: Thực chất của bất kỳ chương trình khống chế giun sán nào thì việc phá vỡ vòng đời của chúng là cần thiết Do vậy, hiểu

được chu kỳ (vòng đời) phát triển của giun sán có ý nghĩa rất quan trọng trong

việc phòng chống các bệnh giun sán nói chung và bệnh giun kết hạt nói riêng

Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]: Toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên, cho đến khi nó lại có khả năng sản sinh ra mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới thì toàn bộ quá trình đó được gọi là

chu kỳ Vòng đời giun tròn Oesophagostomum spp không cần vật chủ trung

gian Trứng theo phân ra ngoài, gặp nhiệt độ 25 - 27oC, sau 10 - 17 giờ nở thành ấu trùng, qua hai lần lột xác, sau 7 - 8 ngày thành ấu trùng gây nhiễm Khi ký chủ nuốt phải ấu trùng này, tới ruột thì ấu trùng chui vào niêm mạc ruột tạo thành những u kén, lột xác lần thứ ba, tới ngày 6 - 8 thành ấu trùng kỳ IV, sau đó rời khỏi niêm mạc ruột và lột xác lần nữa và phát triển thành giun

trưởng thành Thời gian hoàn thành vòng đời của giun O longicaudum là 50 ngày, giun O dentatum là 45 - 60 ngày

Phan Lục (2006) [18] cho biết: Ấu trùng O dentatum khi vào ruột lợn

chui sâu vào niêm mạc ruột già và hình thành hạt (u kén), trong có ấu trùng Sau 23 ngày, ấu trùng chui ra khỏi kén, vào xoang ruột và phát triển thành giun trưởng thành sau 1,5 - 2 tháng Tuổi thọ của giun từ 8 - 10 tháng

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13]: Giun trưởng thành ký sinh trong ruột già lợn, đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài môi trường Trứng gặp điều kiện nhiệt độ 25 - 27oC, sau 10 - 17 giờ nở thành ấu trùng Ấu trùng I sau 24 giờ, ở nhiệt độ 22 - 24oC phát dục thành ấu trùng II, dài 0,44 - 0,64 mm Ấu trùng II phát triển được hai ngày thì thành ấu trùng gây nhiễm III Ấu trùng này lẫn trong thức ăn, nước uống vào cơ thể ký chủ Khi tới ruột, ấu trùng chui sâu vào niêm mạc ruột tạo thành những u kén và phát triển thành giun trưởng thành ở ruột già

Skrjabin K I và cs (1963) [30] đã mô tả chi tiết về chu kỳ phát triển của

giun tròn Oesophagostomum spp lợn như sau: Trứng bài xuất ra ngoài ở giai

đoạn phân chia 8 - 16 phôi bào Người ta đã xác định được rằng, khi nhiệt độ thích

hợp (30oC), ở trong trứng ấu trùng phát triển rất nhanh, chỉ qua 16 - 18 giờ ấu trùng đã nở ra khỏi trứng Ấu trùng giai đoạn 1 ra khỏi trứng phát triển trong môi trường bên ngoài, đến ngày thứ tư thì lột xác lần thứ nhất Sau đó 24 giờ

ấu trùng lột xác lần thứ 2, tức là tách lớp vỏ và trở thành ấu trùng giai đoạn 2,

rồi lột xác lần thứ hai thành ấu trùng giai đoạn 3 Ấu trùng giai đoạn 3 là ấu trùng cảm nhiễm, tức là có khả năng gây bệnh đối với ký chủ

Tác giả cũng cho biết, khi gây nhiễm thực nghiệm trên lợn bằng ấu trùng

cảm nhiễm O longicaudum, thấy có sự tạo thành các hạt ký sinh trong thành

ruột sau hai ngày nhiễm bệnh Sau 17 ngày, đa số ấu trùng chui ra khỏi hạt, ký sinh trong ống ruột ở giai đoạn phát triển thứ 4 Sau 35 ngày cảm nhiễm thấy

có hiện tượng mất các hạt ký sinh, ở chỗ hạt đó chỉ thấy mô niêm mạc dày lên

Giun O longicaudum đạt đến giai đoạn trưởng thành sau 50 ngày cảm nhiễm

Vòng đời giun kết hạt có thể biểu diễn bằng sơ đồ sau

10-17 giờ Trứng

Ký chủ nuốt phải

Hình 2.5 Sơ đồ vòng đời giun tròn Oesophagostomum spp

2.1.1.4 Sự phát triển và sức đề kháng của trứng giun tròn Oesophagostomum spp ở ngoại cảnh

Việc nghiên cứu sự phát triển và sức đề kháng của trứng giun tròn

Oesophagostomum spp ở ngoại cảnh có ý nghĩa quan trọng trong dịch tễ học

bệnh Oesophagostomosis ở lợn, đồng thời là cơ sở khoa học đề ra những biện pháp phòng trị bệnh Oesophagostomosis

Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] cho biết: Ở nhiệt độ 5 - 9oC trứng ngừng phát triển, nhiệt độ 35oC trứng bị chết, gặp điều kiện thích hợp trứng phát triển thành ấu trùng gây nhiễm sau trên dưới một tuần

Archie Hunter (2000) [28] nhận xét: Sự phát triển, khả năng sống sót của trứng và ấu trùng cảm nhiễm ở môi trường trước hết phụ thuộc vào khí hậu Gặp nhiệt độ và ẩm độ thích hợp, sau 5 - 6 ngày trứng phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm Khi nhiệt độ thấp trứng giun nở và phát triển chậm hơn

Thí nghiệm ủ phân lợn có nhiễm trứng giun đũa, trứng giun kết hạt và ấu trùng cảm nhiễm L3 của giun kết hạt; kiểm tra sau 7, 14, 28, 56 ngày ủ, kết quả cho thấy: Trứng giun đũa không bị tiêu diệt, mặc dù khả năng sống suy giảm; trứng giun kết hạt và ấu trùng cảm nhiễm L3 bị phá huỷ trong 7 - 14 ngày đầu của quá trình ủ

Theo Phan Địch Lân và cs (2002) [14], Phan Lục (2006) [18], Phạm Sỹ

Lăng và cs (2009) [13]: Trứng giun tròn Oesophagostomum spp theo phân ra ngoài

môi trường, gặp điều kiện nhiệt độ 25 - 27oC, sau 10 - 17 giờ nở thành ấu trùng

Theo Skrjabin K I và cs (1963) [30]: Ở nhiệt độ thích hợp (30oC), trong trứng ấu trùng phát triển rất nhanh, chỉ qua 16 - 18 giờ nở ra và vào môi trường bên ngoài Ở nhiệt độ cao 45 - 50oC trứng bị chết, còn ở nhiệt độ thấp 3oC trứng không phát triển

2.1.1.5 Khả năng sống của ấu trùng cảm nhiễm (L 3 ) ở ngoại cảnh

Theo Oparin P G (1958): Ấu trùng gây nhiễm của giun tròn

Oesophagostomum spp có thể duy trì khả năng sống ở môi trường bên ngoài 13

tháng (dẫn theo Phan Địch Lân và cs, 2002) [14]

Nghiên cứu về ấu trùng cảm nhiễm của giun tròn Oesophagostomum spp

người ta thấy sức đề kháng của nó với nhiệt độ khá cao: Ở - 15oC, 93% ấu trùng cảm nhiễm sau 24 giờ có khả năng hoạt động trở lại khi đưa về nhiệt độ môi trường xung quanh Các ấu trùng này cũng có thể sống sót trong môi trường axit được tổng hợp nhân tạo tương tự như môi trường axit trong dạ dày (Pit D S S và cs, 2000) [31]

Skrjabin K I và cs (1963) [30] cho biết: Ấu trùng cảm nhiễm

Oesophagostomum spp sống lâu hơn ở môi trường ẩm thấp, súc vật nhiễm

bệnh này chủ yếu trên đồng cỏ ẩm ướt và khi uống nước ở những ao, đầm nhỏ cũng như máng nước lâu ngày không cọ rửa Những ấu trùng cảm nhiễm có sức đề kháng với nhiệt độ cao và nhiệt độ thấp, với sự làm khô và với tác động của các nhân tố hoá học tốt hơn so với ấu trùng của các giai đoạn trước Ngoài

ra, ấu trùng cảm nhiễm có khả năng di chuyển theo hướng thẳng đứng hay nằm ngang

Archie Hunter (2000) [28] nhận xét: Ấu trùng trên đồng cỏ chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậu Điều kiện tối ưu cho ấu trùng cảm nhiễm phát triển là ẩm độ tương đối cao và nhiệt độ môi trường trong khoảng 18 - 26oC

Điều kiện khô và nóng diệt ấu trùng, điều kiện lạnh làm chậm lại quá trình nở

của trứng và sự phát triển của ấu trùng

Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13] cho biết: Ấu trùng có sức đề kháng tốt với nhiệt độ thấp, để ở - 19oC đến - 29oC qua 10 ngày ấu trùng vẫn sống; để ở nhiệt độ phòng bình thường ấu trùng có thể sống một năm

Stromberg B E (1997) [34] cho biết: Nhiệt độ quá cao sẽ tác động bất lợi đến sự phát triển của ấu trùng và ấu trùng có thể bị chết Mưa có ảnh hưởng quan trọng đến sự phân tán của ấu trùng, làm ấu trùng cảm nhiễm di chuyển xa

90 cm so với vị trí ban đầu và di chuyển vào trong đất ở độ sâu 15 cm Có lẽ khả năng này giúp ấu trùng sống sót được trong những điều kiện bất lợi và tránh được sức nóng mặt trời

2.1.2 Đặc điểm dịch tễ của bệnh

Theo Trịnh Văn Thịnh (1963) [22], Phan Thế Việt (1977) [27], Bùi Lập (1979) [15], Phạm Văn Khuê (1982) [6], Nguyễn Đăng Khải (1996) [5], Vũ Tứ

Mỹ (1999) [20], Phan Lục (2006) [18], Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13]: Bệnh

Oesophagostomosis là một trong các bệnh giun tròn phổ biến gây hại cho lợn,

phân bố rộng trên toàn thế giới Ở Việt Nam, bệnh có ở tất cả các vùng sinh thái từ Bắc đến Nam

Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] cho biết, tỷ lệ nhiễm giun tròn

Oesophagostomum spp theo tuổi lợn như sau:

Lợn < 2 tháng tuổi : 46,9%

Lợn 3 - 4 tháng tuổi : 67,4%

Lợn 5 - 6 tháng tuổi : 72,1%

Lợn > 8 tháng tuổi : 73,3%

Lợn con có tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp thấp và cường

độ nhiễm nhẹ, ở lợn con bị nhiễm bệnh không có nhiều u kén ở ruột Ở lợn lớn

tỷ lệ nhiễm cao và cường độ nhiễm nặng Khi lợn lớn bị bệnh có rất nhiều u kén ở ruột

Phan Lục và cs (2000) [17] nhận xét: Lợn nuôi thả rông nhiễm hầu hết các loại ký sinh trùng Đối với lợn nuôi nhốt, gần như rất ít nhiễm những ký sinh trùng

có vật chủ trung gian Loài giun tròn Oesophagostomum spp có thể hoàn thành

vòng đời ngay trong chuồng đối với lợn nuôi nhốt, nhưng khả năng này phụ thuộc trực tiếp vào mức độ vệ sinh sạch sẽ của chuồng trại Tác giả cho biết, giun tròn

Oesophagostomum spp có nhiều ở lợn trưởng thành nuôi sinh sản

Theo Phan Địch Lân và cs (2002) [14]: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun

tròn Oesophagostomum spp phụ thuộc vào phương thức chăn nuôi Tỷ lệ nhiễm

giun kết hạt lợn cao ở vụ hè - thu và giảm đi ở vụ đông - xuân

Qua nghiên cứu các tác giả cho biết, lợn bị nhiễm giun sán khi được nuôi

ở cả ba tình trạng vệ sinh thú y tốt, trung bình và kém Tuy nhiên, tỷ lệ và cường

độ nhiễm tăng lên rõ rệt trong tình trạng vệ sinh thú y kém Vệ sinh thú y kém là điều kiện thuận lợi để ký sinh trùng và vi khuẩn gây bệnh đường tiêu hoá nhiễm

vào cơ thể lợn, gây tiêu chảy (dẫn theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2009) [11]

2.1.3 Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh

* Đặc điểm bệnh lý của bệnh

Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9], tác động của ký sinh trùng lên cơ thể ký chủ có nhiều mặt:

- Tác động cơ giới: Hầu hết các ký sinh trùng đều gây lên những biến

loạn cơ giới, ngăn trở ít hay nhiều khí quan mà nó xâm nhập; hoặc làm tắc, hoặc chèn ép và phá hoại các tổ chức, hoặc làm thủng, làm rách hoặc do khí quan bám hút của ký sinh trùng mà làm tróc niêm mạc, xuất huyết Thường thấy gây viêm cấp tính, thứ cấp tính, mạn tính Viêm dẫn tới sản sinh một cái

vỏ bằng tổ chức liên kết bọc lấy ký sinh trùng; cái vỏ và ký sinh trùng bọc bên trong chết đi biến thành một cái hạt, thành vữa rồi thành vôi

- Tác động chiếm đoạt: Ký sinh trùng tự nuôi dưỡng bằng ăn tổ chức của

ký chủ, cướp một phần thức ăn của ký chủ đã tiêu hoá, hút máu ký chủ Tác

động này tiếp diễn liên tục bởi rất nhiều ký sinh trùng, gây nên tổn hại rất lớn

cho ký chủ (thiếu máu, gầy rộc,…)

- Tác động đầu độc: Ký sinh trùng bài tiết các chất độc hàng ngày, ký

chủ hấp thụ chất độc, sinh ra những biến loạn khác nhau, nhưng thường thấy nhất là biến loạn thần kinh và tuần hoàn Nói chung, chất độc do ấu trùng bài tiết mạnh hơn so với chất độc của ký sinh trùng trýởng thành

- Tác động truyền bệnh: Giun sán bám vào các niêm mạc, gây thương

tích, phá vỡ phòng tuyến thượng bì, mở đường cho các vi khuẩn trong môi trường xâm nhập cơ thể, vi khuẩn gây bệnh khác ghép với bệnh ký sinh trùng

Ký sinh trùng và vi khuẩn thường kết hợp làm tổn hại thêm cho ký chủ

Skrjabin K I và cs (1963) [30] đã mô tả chi tiết cơ chế sinh bệnh của

giun tròn Oesophagostomum spp như sau:

Bệnh lý do Oesophagostomum spp phụ thuộc trực tiếp vào giai đoạn phát triển của ký sinh vật Ở giai đoạn ấu trùng, Oesophagostomum spp là

nguyên nhân gây “bệnh hạt ruột”, còn giai đoạn trưởng thành, chúng gây ra

bệnh giun kết hạt (Oesophagostomosis) đường ruột Nếu như gia súc tái nhiễm

bệnh này thì ở gia súc đó cùng một lúc thấy có cả giai đoạn hạt và giai đoạn giun trưởng thành ở ruột

Giai đoạn hạt được coi là giai đoạn bệnh nguy hiểm hơn cả Sau khi ấu trùng được nuốt cùng với thức ăn và nước uống vào ruột, chúng nhanh chóng chui sâu vào niêm mạc, tới hạ niêm mạc Ở chỗ ấu trùng chui vào tạo thành những hạt mà mắt thường có thể nhìn thấy được Niêm mạc ở chỗ này sưng, sung huyết, trên mặt có những hạt nhỏ, chính giữa có nhân màu vàng Trong

các hạt, ấu trùng hoặc ở trạng thái tự do (chui vào chưa được bao lâu), hoặc trong những kén (già hơn); những hạt này có thể ăn sâu vào lớp cơ của ruột Qua thời gian nhất định, ấu trùng từ hạt chui vào ruột Sau khi ấu trùng chui ra khỏi hạt, ở chỗ chúng cư trú tạo thành những chấm sẹo

Trong thời gian phát triển hạt, ở thành ruột xuất hiện triệu chứng bệnh (cơn

đau do loét) Cùng với sự thối rữa các hạt (vào ngày thứ 7 sau khi cảm nhiễm), ấu

trùng chui ra khỏi hạt để vào ruột, lợn bị đau ở vùng bụng, gầy còm, bỏ ăn, ỉa chảy Nếu có số lượng lớn ấu trùng ra khỏi kén thì đôi khi lợn tự khỏi bệnh Trường hợp ngược lại, bệnh chuyển sang thể mạn tính Một số hạt có thể bị vỡ ra từ phía tương mạc ruột, trong những trường hợp này bệnh trở nên phức tạp hơn do viêm xơ hoá, hay có mủ ở màng bụng, có thể làm lợn bị chết

Sức gây bệnh của giun trưởng thành sống trong ruột ít hơn Chúng có khả năng gây viêm cata, niêm mạc ruột phủ kín chất nhầy đặc, bên trong là giun tròn

Oesophagostomum spp Ở vật mắc bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp

trưởng thành thấy có hiện tượng ỉa chảy xen lẫn từng thời gian

* Triệu chứng lâm sàng của bệnh

Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9], Phan Lục (2006) [18], Chu Thị Thơm và cs (2006) [25], Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13], lợn bị bệnh

Oesophagostomosis thể hiện hai giai đoạn:

- Giai đoạn ấu trùng chui vào niêm mạc ruột gây triệu chứng cấp tính: Ỉa chảy, phân có chất nhầy, đôi khi có máu tươi, có một số ít con nhiệt độ tăng cao, bỏ ăn, gầy còm, thiếu máu, niêm mạc nhợt nhạt, ỉa chảy kéo dài làm con vật gầy dần rồi chết

- Giai đoạn giun trưởng thành gây triệu chứng mạn tính, có từng thời kỳ con vật kiết lị, chậm lớn, gầy còm Các triệu chứng khác không rõ lắm

Skrjabin K I và cs (1963) [30] cho biết: Oesophagostomosis tiến triển

ở thể cấp tính và mạn tính Theo dẫn liệu của Oparin, thể thứ cấp có liên quan

tới sự xâm nhập của hàng loạt ấu trùng vào thành ruột, và sau đó lại quay về ruột Thể mạn tính có liên quan tới sự ký sinh của giun trưởng thành Tuy

nhiên, thường Oesophagostomosis xuất hiện ở thể ghép vì có cả ấu trùng và

giun trưởng thành ký sinh trong cơ thể súc vật

Bệnh lý do Oesophagostomum spp phụ thuộc vào giai đoạn phát triển của giun Ở giai đoạn ấu trùng, Oesophagostomum spp là nguyên nhân gây

“bệnh hạt ruột”, còn giai đoạn trưởng thành chúng gây Oesophagostomosis

đường ruột Giai đoạn hạt được coi là giai đoạn nguy hiểm hơn cả Ấu trùng

chui vào ruột tạo thành những hạt mà mắt thường có thể nhìn thấy được Trong thời gian phát triển hạt, con vật đau bụng, gầy còm, bỏ ăn, ỉa chảy Giai đoạn trưởng thành sức gây bệnh ít hơn, ruột viêm cata, phủ chất nhày đặc và giun kết hạt Con vật thỉnh thoảng bị ỉa chảy (Trịnh Văn Thịnh và cs, 1982) [24]

* Bệnh tích của bệnh

Theo Phan Lục (2006) [18], Chu Thị Thơm và cs (2006) [25]: Ở ruột có những u kén nhỏ bằng đầu đinh ghim hay hạt đậu, có điểm màu vàng, bên trong có ấu trùng giun Kết tràng thường bị viêm và đôi khi thấy vài nghìn u kén ở ruột Có khi u kén bị hoại tử, bên trong có mủ, có những u kén đã thành chấm sẹo Niêm mạc ruột già sung huyết, xuất huyết, trong xoang ruột có nhiều

giun tròn Oesophagostomum spp trưởng thành

Miaxnikova (1946) khi nghiên cứu gây nhiễm thực nghiệm cho lợn con

bằng ấu trùng O dentatum đã cho biết, sự tạo thành các hạt ký sinh trong thành

ruột xảy ra vào hai ngày sau khi cảm nhiễm Đến ngày thứ 20, những ấu trùng này ra khỏi hạt và vào ruột, ở đây chúng phát triển thành giun trưởng thành vào ngày thứ 43 (dẫn theo Skrjabin K I và cs, 1963) [30]

Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13] cho biết: Sau khi nhiễm giun 5 ngày, ở niêm mạc ruột già lợn thấy những u kén nhỏ Ở giữa kén này có điểm màu vàng, bên trong có ấu trùng giun Tới ngày thứ 7 - 8 thì kết tràng bị viêm có

mủ Có khi có tới vài nghìn u kén ở trong một đoạn ruột, u kén to bằng hạt đậu,

có khi chỉ dài 0,1 cm

Skrjabin K I và cs (1963) [30] đã gây nhiễm thực nghiệm cho lợn ấu

trùng cảm nhiễm O longicaudum, thấy có sự tạo thành các hạt ký sinh trong

thành ruột sau 2 ngày nhiễm bệnh Sau 17 ngày, đa số ấu trùng chui ra khỏi hạt

và vào ruột ở giai đoạn phát triển thứ tư Sau 35 ngày cảm nhiễm, thấy có hiện

tượng mất các hạt, ở chỗ hạt chỉ thấy mô niêm mạc ruột dày lên Giun O

longicaudum đạt đến giai đoạn trưởng thành sau 50 ngày cảm nhiễm

2.1.4 Các biện pháp phòng và điều trị

* Biện pháp phòng bệnh

Theo quan điểm của Skrjabin K I và cs (1963) [30], muốn thanh toán bệnh giun sán phải phòng bệnh có tắnh chất chủ động Dùng tất cả mọi phương pháp vật lý (ánh sáng, nhiệt độ), cơ giới, hoá học, sinh vật học, để tiêu diệt giun sán trên cơ thể ký chủ, ở ngoại cảnh, ở tất cả các giai đoạn phát dục (trứng, ấu trùng, giun sán trưởng thành)

Phạm Hữu Doanh và cs (1995) [2] cho biết: Lợn rất mẫn cảm với bệnh

ký sinh trùng, vì vậy chỉ cho lợn ăn rau bèo khi đã rửa sạch sẽ và định kỳ tẩy giun sán bằng các thuốc đặc hiệu Thức ăn, nước uống phải luôn luôn sạch

Biện pháp hữu hiệu để phòng chống bệnh giun sán ở gia súc là biện pháp phòng trừ bệnh tổng hợp, nghĩa là ở những vùng sinh thái nhất định, đồng thời sử dụng nhiều biện pháp có hiệu quả đối với tất cả các giai đoạn phát triển của giun sán, ở môi trường cũng như trong cơ thể vật chủ (Nguyễn Thị Lê và

cs, 1996) [16]

Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [8], biện pháp phòng bệnh tổng hợp

đối với các bệnh giun tròn nói chung ở lợn gồm:

- Diệt căn bệnh trong cơ thể lợn: Định kỳ tẩy giun cho lợn Mỗi năm tẩy

mấy lần là tuỳ điều kiện của từng vùng và từng loại lợn

- Diệt căn bệnh bên ngoài: Trứng giun khuếch tán ra bên ngoài là

nguyên nhân chủ yếu làm căn bệnh lan tràn, cần thực hiện các biện pháp sau:

+ Có thể diệt trứng giun bằng cách ủ phân hoặc các biện pháp lý hoá Các loại thuốc hoá học diệt trứng giun có hiệu quả như: Creolin, axit cacbonic kiềm tắnh,

+ Thường xuyên quét dọn phân và rơm rác ở chuồng lợn, thay ổ cho lợn, máng ăn, dụng cụ chăn nuôi cần định kỳ sát trùng Đối với sân chơi có thể hót lớp đất bề mặt rồi phủ một lớp đất mới và rắc vôi bột ở trên Ngoài ra, cần chú

ý vệ sinh thức ăn, nước uống

Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] cho biết: Phòng bệnh ký sinh trùng có nhiều biện pháp, nhýng đều nhằm mục đắch không cho mầm bệnh ký sinh trùng phát triển và thực hiện tốt các giai đoạn trong vòng đời của nó, để nó không thể tạo ra ký sinh trùng trưởng thành mới được Các phương pháp tấn công ký sinh trùng ở từng giai đoạn như sau:

- Chống giai đoạn thứ nhất: Ký sinh trùng trưởng thành đẻ trứng ở ký

chủ cuối cùng Có thể tiêu diệt nó bằng hai phương pháp: Dùng thuốc đặc hiệu diệt ký sinh trùng (việc tẩy ký sinh trùng này có tính chất dự phòng, tức là thực hiện trước khi súc vật phát ra triệu chứng bệnh và trước khi súc vật reo rắc mầm bệnh ra bên ngoài môi trường), tiêu diệt ký sinh trùng bằng cách giết tất

cả những vật mắc bệnh (phương pháp này triệt để nhưng tốn kém mặc dù thịt súc vật vẫn sử dụng được)

- Chống giai đoạn thứ hai: Trứng Có thể dùng hai phương pháp: Tiêu

diệt hầu hết trứng bằng cách thu nhặt hết phân của gia súc ốm trong chuồng và

đem chôn (biện pháp này phải làm đi làm lại nhiều lần để trứng không có thời

gian phát triển thành phôi thai) hoặc có thể ủ phân theo phương pháp nhiệt sinh học

- Chống giai đoạn thứ ba và thứ tư: Diệt phôi thai và ấu trùng tự do

ngoài thiên nhiên bằng hai cách: diệt toàn bộ phôi thai và ấu trùng ngoài đồng

cỏ và ao tù bằng vôi bột, sunfat sắt, sunfat đồng với lượng dùng 400 kg cho 1

ha đồng cỏ, 5 kg cho 100 m3 nước ao Không cho phôi thai hay ấu trùng xâm nhập vào cơ thể ký chủ (cách ly súc vật ốm, tiêu độc dụng cụ và chuồng nuôi,

vệ sinh thức ăn, nước uống, diệt ký chủ trung gian)

Theo tác giả, cần thực hiện các biện pháp phòng trừ tổng hợp để phòng

bệnh Oesophagostomosis như: Định kỳ tẩy trừ giun, phân gia súc phải ủ để diệt

trùng, giữ vệ sinh thức ăn, nước uống Nếu cơ sở chăn nuôi có bệnh thì cần cho

gia súc uống thuốc phòng bệnh Uống liên tục liều nhỏ Phenothiazin có thể hạn

chế giun kết hạt đẻ trứng

Phan Lục (2006) [18], Chu Thị Thơm và cs (2006) [25] cho biết: Để phòng bệnh giun kết hạt phải thường xuyên vệ sinh chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi Phân, rác ủ đúng kỹ thuật để diệt trứng giun Định kỳ tẩy giun cho lợn Tăng cường chăm sóc, nuôi dưỡng để gia súc có sức đề kháng cao với bệnh tật

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13], để phòng bệnh

Oesophagostomosis cho lợn, cần áp dụng các biện pháp như: Tẩy giun định kỳ 3

- 4 lần/năm cho đàn lợn bằng một trong các thuốc Levamisole, Ivermectin,

Phenothiazin; giữ vệ sinh chuồng trại và môi trường; ủ phân diệt trứng giun

- Phải làm cho súc vật ốm hồi sức: Cho ăn nhiều, đủ dinh dưỡng, vitamin

và muối Có khi dùng thuốc bổ, thuốc kích thích, tiếp máu Giữ vệ sinh tốt, chữa các triệu chứng

Có nhiều loại thuốc có tác dụng phòng trị giun tròn đường tiêu hoá Thuốc có tác dụng làm cho giun bị tê liệt, làm tăng co bóp ruột, làm ngưng sự phát triển của trứng và ấu trùng, ức chế phong toả quá trình trao đổi chất và tạo ATP, từ đó làm cho ký sinh trùng bị tê liệt, cộng với tác động kích thích nhu

động ruột của thuốc, từ đó đẩy giun ra ngoài Phạm Đức Chương và cs (2003)

[1] cho biết, các thuốc thường được dùng để điều trị bệnh ký sinh trùng đường tiêu hoá là:

Levamisole: Là thuốc chống giun tròn phổ tác dụng rộng, trên nhiều loài

vật chủ Ưu điểm của thuốc là có tác dụng tốt để điều trị các bệnh giun tròn

đường tiêu hoá, nó có thể ở dạng viên, cho uống hay bổ sung vào thức ăn

Thuốc có tác dụng đối với cả ấu trùng và giun trưởng thành Hiệu lực tẩy giun kết hạt là 72 - 99%

Ivermectin: Tác dụng trên phổ rộng đối với nhiều loại giun tròn Ưu

điểm của Ivermectin là tẩy được cả nội ngoại ký sinh trùng Tiêm dưới da liều

0,3 mg/kg TT cho lợn có tác dụng làm giảm 94 - 100% các giai đoạn chưa trưởng thành của giun kết hạt

Theo Nguyễn Đức Lưu và cs (2004) [19]: Mebendazol là thuốc chủ yếu

tẩy giun tròn Thuốc có tác dụng rộng, diệt cả ấu trùng và giun trưởng thành

thông qua sự ức chế, sự hấp thu Glucoza, Glucozen, giảm ATP và gây liệt các

hệ cơ của ký sinh trùng Liều dùng cho lợn là 2 gam/10kg TT

Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [13] cho biết, có thể điều trị bệnh giun kết hạt lợn bằng một trong các loại hoá dược đặc hiệu sau:

Levamisole: Dùng liều 12 - 15 mg/kg TT, cho uống hoặc tiêm

Phenothiazin: Dùng liều 0,2 - 0,3 g/kg TT, cho uống 2 lần vào hai buổi sáng Ivermectin: Dùng liều 0,2 mg/kg TT, tiêm thuốc cho lợn 2 lần với liều

trên, cách nhau 1 ngày

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Theo Trịnh Văn Thịnh (1978) [23], lợn nhiễm các loài giun tròn nặng nhất là từ 2 - 4 tháng tuổi, trên một tỷ lệ nhiễm chung là 49 - 65,9% Qua mổ

khám cho thấy, các loại giun sán chính ở lợn là Ascaris suum, Metastrongylus,

O dentatum, Trichocephalus suis

Bùi Lập (1979) [15] cho biết, lợn dưới 2 tháng tuổi nhiễm 7 loài giun sán

trong đó có Oesophagostomosis Các loài nhiễm tăng theo tuổi lợn là:

Fasciolopsis buski, Stephanurus dentatus và O dentatum

Lương Văn Huấn (1994) [3] nghiên cứu mức độ nhiễm giun sán ở 3 khu vực miền Trung, Đông và đồng bằng Sông Cửu Long cho biết tỷ lệ nhiễm giun

Nghiên cứu hiệu lực của các thuốc tẩy giun tròn trên lợn, Phan Lục và cs

(2000) [17] đánh giá: Thuốc Levamisole, Pyrantel, Dichlorvos, Feben dazole,

Ivermectin có hiệu quả rất mạnh (++++) đối với giun kết hạt (Oesophagostomosis);

thuốc Piperazine có hiệu quả một phần (+) và thuốc Thiabendazole không có hiệu quả trong điều trị bệnh Oesophagostomosis ở lợn (-)

Phạm Đức Chương và cs (2003) [1] cho biết: Thuốc Thiophanate dùng liều

một lần 50 - 100 mg/kg TT có tác dụng khá tốt với các giai đoạn trưởng thành và ấu trùng giun kết hạt, giun tóc, giun dạ dày và giun lươn ký sinh ở lợn

Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2006) [10] về tình hình bệnh tiêu chảy ở lợn sau cai sữa và tỷ lệ nhiễm giun sán ở lợn tiêu chảy tại Thái Nguyên như sau: Lợn trạng thái phân bình thường có 68/326 lợn nhiễm giun kết hạt với tỷ lệ là 20,86%; trong đó ở mức nhẹ có 55/68 lợn nhiễm, chiếm tỷ lệ 80,88%; ở mức trung bình 13/68 lợn nhiễm, chiếm tỷ lệ 19,12%; không có lợn nào nhiễm ở mức nặng Ở lợn bị tiêu chảy có 83/348 lợn nhiễm với tỷ lệ là 23,85%; trong đó ở mức nhẹ có 52/83 lợn nhiễm, chiếm tỷ lệ 62,65%; ở mức trung bình 31/83 lợn nhiễm, chiếm tỷ lệ 37,35%; không có lợn nào nhiễm ở mức nặng Từ kết quả nghiên cứu trên, tác giả nhận xét: Tuy

không có lợn tiêu chảy nào nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp nặng nhưng

mức độ nhiễm trung bình cao hơn rõ rệt so với lợn phân bình thường

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [12]: Lợn con có tỷ lệ nhiễm giun tròn

Oesophagostomum spp thấp, ngược lại sau khi ấu trùng nhiễm vào lợn lớn thì

gây ra bệnh rất nặng và trên ruột có rất nhiều u kén

Nguyễn Thị Ánh Tuyết (2010) [26] cho biết: Tỷ lệ lợn nhiễm giun tròn

Oesophagostomum spp ở Cần Thơ là 53,33% với cường độ nhiễm nhẹ và trung

bình Thuốc Albendazole với liều 5 mg/kg TT và thuốc Ivermectin 0,3 mg/kg

TT cho hiệu quả tẩy giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn là 100% sau một lần

tẩy duy nhất

2.2.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Vấn đề điều trị bệnh Oesophagostomosis đã được các nhà khoa học trên

thế giới nghiên cứu từ lâu Klexov và Kulikov (1931) cho rằng, phương pháp

có hiệu lực để trị bệnh Oesophagostomosis tốt hơn cả là dùng dung dịch iot pha

loãng (0,8 - 1 g iot trong 1000 ml nước) Miaxnikova (1937) đã chứng minh hiệu quả thụt 0,5% Focmalin với liều 2000 ml cho lợn nặng 124 -140 kg Chữa

bằng Focmalin nên tiến hành ở chỗ nhốt đặc biệt, nền chuồng nghiêng 30 - 40o,

để đầu lợn thấp hơn phần sau thân Như vậy, thuốc ngấm nhiều nhất trong ruột

già, tức là ngấm nhiều ở chỗ giun ký sinh Chebotarev và cs (1945), Serbovit

(1948) và Noxik (1949) đã chứng minh, Phenothiazin có hiệu lực cao trong việc dùng chữa Oesophagostomosis cho lợn Nên dùng Phenothiazin với liều 0,1 - 0,3 g/1kg TT Noxik khuyên, nên cho Phenothiazin riêng từng con với

một ít thức ăn, liều 0,1 g/1kg TT, hai lần và cách nhau một ngày (dẫn theo Skrjabin K I và cs, 1963) [30]

Skrjabin và cs (1963) [30] cho biết: Khi gây nhiễm thực nghiệm trên lợn

bằng ấu trùng cảm nhiễm O longicaudum, thấy có sự tạo thành các hạt ký sinh

trong thành ruột sau 2 ngày nhiễm bệnh Sau 17 ngày, đa số ấu trùng chui ra khỏi hạt, ký sinh trong ống ruột ở giai đoạn phát triển thứ 4 Sau 35 ngày cảm nhiễm thấy có hiện tượng mất các hạt ký sinh, ở chỗ hạt đó chỉ thấy mô niêm mạc dày lên

Giun O longicaudum đạt đến giai đoạn trưởng thành sau 50 ngày cảm nhiễm

Kyobekga (1979) đã dùng Piperazin cho 86 lợn con ở 2 tuần tuổi, trộn

với thức ãn liều 26 mg/kg TT bằng cách chia nhóm mỗi ngày Trong lô đối chứng, tác giả đã dùng 103 lợn có độ tuổi và khối lượng tương đương ở các

điều kiện chăm sóc tương tự Kiểm tra giun sán trong phân của lợn con 2,5 - 3

tháng tuổi và những con non ở trên sân chơi mà đất bị nhiễm trứng giun kết hạt, giun đũa, giun tóc và các loại giun khác Tác giả nhận định, hiệu lực phòng

bệnh của thuốc Piperazin đối với giun tròn Oesophagostomum spp là 30%, giun

đũa 67,2%, giun tóc 16,4% Mức độ an toàn của những lợn con ở nhóm thí

nghiệm 4 tháng tuổi là 74,7% (dẫn theo Skrjabin K I và cs, 1963 [30])

Tác giả Hagsten (2000) [29] cho rằng: Thực chất của bất kỳ chương trình khống chế giun sán nào thì việc phá vỡ vòng đời của chúng cũng là cần thiết Điều này phụ thuộc trước hết vào sự ô nhiễm ở nơi đó Mức độ ô nhiễm

có thể chia ra theo các loại cao, trung bình, thấp và rất thấp

+ Mức độ ô nhiễm cao là những nơi lợn sống rất bẩn hoặc trên các bãi chăn Trong điều kiện như vậy, lợn nái và lợn hậu bị cần được tẩy giun sán vào giữa thời kỳ mang thai và trước khi đẻ Lợn đực nên thực hiện theo từng quý, các lợn khác nên điều trị 3 lần vào lúc 20 kg, 50 kg, 75 kg

+ Khi gia súc được kết hợp nuôi nhốt trong chuồng có nền ván gỗ hoặc nền bê tông, đã được dùng nhiều năm Trong trường hợp này cần tẩy giun cho lợn nái trước khi đẻ, lợn đực nên tẩy 3 tháng 1 lần Các loại lợn khác nên tẩy vào lúc khoảng 20 kg, 50 kg

+ Lợn nuôi trên sàn lưới thép có độ ô nhiễm thấp hơn Ở loại ô nhiễm này, lợn nái cần tẩy giun trước khi đẻ, 6 tháng tẩy một lần cho lợn đực Với lợn khác chỉ cần tẩy giun khi lợn có khối lượng 50 kg là đủ

Archie Hunter (2000) [28] nhận xét: Ấu trùng trên đồng cỏ chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậu Điều kiện tối ưu cho ấu trùng giai đoạn 3 phát triển là ẩm độ tương đối cao và nhiệt độ môi trường 18 - 26oC Điều kiện khô và nóng diệt ấu trùng, điều kiện lạnh làm chậm lại quá trình nở và phát triển của ấu trùng

Rose J H và cs (2009) [33] nhận xét: Ở nhiệt độ 4oC, trứng của giun kết hạt không nở thành ấu trùng; từ 10 - 25°C trứng nở thành ấu trùng và phát triển

được đến giai đoạn cảm nhiễm, tỷ lệ nở của trứng tăng khi nhiệt độ tăng Ở

ngoài tự nhiên, ấu trùng cảm nhiễm của giun kết hạt có thể sống 1 năm Trong phòng thí nghiệm, ở nhiệt độ từ 4 - 27oC, ấu trùng sống khá lâu

Lai M và cs (2010) [31] cho biết: Trong tổng số 2971 mẫu phân lợn lấy

từ các trang trại lợn ở Trùng Khánh - Trung Quốc được xét nghiệm có: 362

mẫu (12,18%) nhiễm Ascaris suum, 301 mẫu (10,13%) nhiễm Trichuris suis,

301 mẫu (10,13%) nhiễm Oesophagostomum spp., 491 mẫu (16,53%) nhiễm

Eimeria spp., 149 mẫu (5,02%) nhiễm Isopora suis, 677 mẫu (22,79%) nhiễm Balantidium coli và 196 mẫu (6,60%) nhiễm Cryptosporidium spp

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Lợn các lứa tuổi nuôi tại một số xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

- Bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu

3.1.2.1 Mẫu nghiên cứu

- Mẫu phân tươi của lợn nuôi ở các lứa tuổi tại một số xã tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

- Mẫu cặn nền chuồng, mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng nuôi, mẫu

đất bề mặt vườn trồng cây thức ăn cho lợn

- Trứng giun tròn Oesophagostomum spp phân lập từ phân lợn ở

huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

3.1.2.2 Hóa chất và dụng cụ thí nghiệm

- Kính hiển vi quang học, buồng đếm Mc Master, máy ảnh

- Dụng cụ thuỷ tinh: Cốc, lọ, đũa thuỷ tinh, lam kính, lamen

- Hoá chất: Dung dịch muối NaCl bão hoà, dung dịch Barbagallo (gồm: Formol 38%: 30ml, NaCl tinh khiết: 7,5 g; nước cất: 1000 ml)

- Thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum spp.:

+ Thuốc Levamisole (sản phẩm của Công ty cổ phần thuốc thú y trung ương I) Thành phần: Levamisole HCl, dung môi vừa đủ

Công dụng: Levamisole hiệu quả đối với giun phổi, giun tóc, giun

lươn, ở trâu, bò, lợn

Cách dùng và liều dùng tiêm bắp thịt hoặc dưới da: Trâu, bò: 0,7 - 1 ml/10kg TT, trâu bò trên 300 kg không tiêm quá 30 ml/con Lợn không quá 10 ml/con Để tránh tái nhiễm có thể tiêm lặp lại lần 2 cách lần trước: 4 - 5 tuần

đối với lợn, 2 - 4 tuần đối với bò

Thời gian ngưng sử dụng thuốc: Giết thịt: 3 ngày, lấy sữa: Sau 2 lần vắt sữa Chú ý: Chỉ dùng trong thú y

Quy cách đóng gói: Ống 5 ml, lọ 10 ml và 50 ml

Bảo quản: Nơi khô mát, tránh ánh sáng

+ Thuốc Hanmectin - 25 (sản phẩm của Công ty dược và vật tư thú y Hanvet) Thành phần: Ivermectin và tá dược vừa đủ

Công dụng: Tẩy sạch các loại giun đũa, giun móc, giun tóc, giun kim, giun lươn, giun kết hạt, giun dạ dày, ký sinh ở đường dạ dày ruột và đường

hô hấp ở trâu, bò, lợn, dê, cừu, chó, mèo, thỏ và trị các loại ve, ghẻ, bọ chét, mạt gà, chấy, rận

Cách dùng tiêm dưới da: Trâu, bò: 4 ml/50kg TT, dê, cừu: 2 ml/25kg

TT, lợn: 1, 2 ml/kg TT

Thời gian giết mổ: Sau khi dùng thuốc 28 ngày

Bảo quản: Nơi khô mát, tránh ánh sáng

Hạn sử dụng: 24 tháng kể từ ngày sản xuất

Quy cách đóng: Lọ 10ml, 20 ml

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu

- Địa điểm triển khai đề tài: Đề tài được thực hiện ở các hộ gia đình và các trang trại chăn nuôi lợn với quy mô khác nhau ở một số xã tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

- Địa điểm xét nghiệm, phân tích và xử lý mẫu:

Phòng thí nghiệm - Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

3.2.2 Thời gian nghiên cứu

Từ ngày 9 tháng 12 năm 2013 đến ngày 31 tháng 5 năm 2014

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Nghiên cứu về tình hình nhiễm Oesophagostomum spp

- Điều tra về thực trạng chăn nuôi và phòng chống bệnh ký sinh trùng cho lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp ở lợn tại

một số xã của huyện Phú Bình, tỉnh Thái nguyên

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo tuổi lợn

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo giống lợn

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo

tháng trong năm

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp theo

phương thức chăn nuôi

3.3.2 Nghiên cứu sự ô nhiễm của trứng giun tròn Oesophagostomum spp ở ngoại cảnh

3.3.3 Nghiên cứu biểu hiện triệu chứng lâm sàng của lợn mắc bệnh Oesophagostomosis

3.3.4 Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh

- Xác định hiệu lực của thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum spp

- Độ an toàn của thuốc tẩy giun tròn Oesophagostomum spp

- Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh Oesophagostomosis cho lợn

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp điều tra công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng nói chung, bệnh Oesophagostomosis nói riêng cho lợn ở địa phương

- Trực tiếp quan sát: Đến từng hộ chăn nuôi để quan sát cũng như hỏi chủ hộ về tình hình chăn nuôi, công tác phòng chống bệnh cho đàn vật nuôi

- Phát phiếu điều tra: Lập bảng biểu điều tra phát cho từng hộ chăn nuôi

để mọi người tự đánh giá

- Giống lợn được theo dõi gồm: Lợn địa phương, lợn lai, lợn ngoại

- Các tháng được theo dõi gồm: Tháng 12/2013, tháng 1, 2, 3, 4, 5/2014

- Phương thức chăn nuôi: Nghiên cứu ở 2 phương thức chăn nuôi lợn + Phương thức truyền thống: Hộ gia đình chăn nuôi với số lượng ít, thức

ăn cho lợn chủ yếu là các phế phụ phẩm tận dụng của ngành trồng trọt (khoai,

sắn, bột ngô, cám xát, rau xanh, )