Tình hình một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch nuôi tại xã Dương Thành, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp điều trị.

Được sự đồng ý của ban giám hiệu trường Đại học nông lâm Thái Nguyên, khoa chăn nuôi thú y và sự tiếp nhận của ban lãnh đạo UBND xã Dương Thành, huyện Phú Bình, em được phân công về xã n

TRẦN QUỐC BẢO

Tên đề tài:

TÌNH HÌNH MỘT SỐ BỆNH NỘI KHOA TRÊN ĐÀN NGỰA BẠCH

NUÔI TẠI XÃ DƯƠNG THÀNH, HUYỆN PHÚ BÌNH,

TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Giảng viên hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Quang Tuyên

Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Thái Nguyên, năm 2014

chân thành sâu sắc tới Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú y, các phòng ban liên quan, các thầy cô trong

và ngoài khoa đã tận tình giúp đỡ em trong suốt thời gian học tập tại trường

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo GS.TS Nguyễn Quang Tuyên đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong thời gian thực tập vừa qua và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo UBND xã Dương Thành, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên Hợp tác xã ngựa Bạch làng Phẩm, các cán

bộ thú y cơ sở, cùng toàn thể nhân dân địa phương đã nhiệt tình giúp đỡ em thực hiện và hoàn thành các nội dung thực tập tốt nghiệp

Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, những người thân và bạn

bè đã giúp đỡ, động viên em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Cuối cùng em xin kính chúc toàn thể thầy cô giáo cùng gia đình mạnh khỏe, hạnh phúc, công tác tốt

Em xin chân thành cảm ơn

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Trần Quốc Bảo

với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội" để đào tạo ra người cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao, có tay nghề năng lực vững vàng, nhằm áp dụng khoa học vào thực tiễn sản xuất, đưa nhanh đất nước tiến vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì giai đoạn thực tập là rất quan trọng trong quá trình đào tạo tại các trường Đại học của mỗi sinh viên Thực tập tốt nghiệp là

cơ hội để sinh viên vận dụng những kiến thức đã được tích luỹ trong bốn năm học Đại học và đem những hiểu biết của mình về khoa học kỹ thuật áp dụng vào thực tiễn sản xuất, bước đầu làm quen với thực tiễn sản xuất để rèn luyện nâng cao tay nghề phục vụ cho tương lai

Được sự đồng ý của ban giám hiệu trường Đại học nông lâm Thái Nguyên, khoa chăn nuôi thú y và sự tiếp nhận của ban lãnh đạo UBND xã Dương Thành, huyện Phú Bình, em được phân công về xã nghiên cứu đề tài

“Tình hình một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch nuôi tại xã Dương Thành, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp điều trị”

Trong quá trình thực tập tại cơ sở thời gian từ 09/12/2013 đến 31/5/2014 được sự quan tâm tạo điều kiện của Ban giám hiệu, các thầy cô trong khoa Chăn nuôi thú y và sự giúp đỡ tận tình của ban lãnh đạo UBND xã Dương Thành, ban chủ nhiệm Hợp tác xã chăn nuôi ngựa Bạch làng Phẩm, cùng với sự nỗ lực cố gắng của bản thân, đã giúp em hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này

TT : Thể trọng Nxb : Nhà xuất bản UBND : Ủy ban nhân dân

SL : Số lượng

TL : Tỷ lệ STT : Số thứ tự

TW : Trung ương

PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1

1.1 Điều tra cơ bản 1

1.1.1 Điều kiện tự nhiên 1

1.1.1.1 Vị trí địa lý 1

1.1.1.2 Điều kiện khí hậu thuỷ văn 1

1.1.1.3 Địa hình đất đai 2

1.1.1.4 Giao thông vận tải 3

1.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 3

1.1.2.1 Tình hình kinh tế 3

1.1.2.2 Tình hình dân cư 3

1.1.2.3 Tình hình văn hóa xã hội 4

1.1.2.4 Hệ thống tổ chức ngành thú y 4

1.1.3 Tình hình sản xuất nông nghiệp 5

1.1.3.1 Tình hình sản xuất ngành trồng trọt 5

1.1.3.2 Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi 5

1.1.3.3 Công tác thú y 7

1.1.4 Đánh giá chung 8

1.1.4.1 Thuận lợi 8

1.1.4.2 Khó khăn 9

1.2 Nội dung, biện pháp thực tập tốt nghiệp và kết quả công tác phục vụ

sản xuất 9

1.2.1 Nội dung 9

1.2.2 Biện pháp thực hiện 10

1.2.3 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 11

1.2.3.1 Công tác chăn nuôi 11

1.2.3.2 Công tác thú y 12

1.3 Kết luận và đề nghị 17

1.3.1 Kết luận 17

1.3.2 Đề nghị 18

2.1.2 Mục đích nghiên cứu 19

2.1.3 Mục tiêu của đề tài 20

2.2 Tổng quan tài liệu 20

2.2.1 Cơ sở khoa học 20

2.2.1.1 Nguồn gốc, phân loại ngựa 20

2.2.1.2 Đặc điểm chung về ngựa 20

2.2.1.3 Một số đặc điểm sinh lý của ngựa 22

2.2.1.4 Đặc điểm tiêu hóa của ngựa Bạch 24

2.2.1.5 Đặc điểm về một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch 27

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước 38

2.2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 38

2.2.2.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 38

2.3 Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu 39

2.3.1 Đối tượng nghiên cứu 39

2.3.2 Thời gian nghiên cứu 39

2.3.3 Nội dung nghiên cứu và chỉ tiêu theo dõi 39

2.3.3.1 Nội dung nghiên cứu 39

2.3.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi 39

2.3.4 Phương pháp nghiên cứu 39

2.3.4.1 phương pháp điều tra dịch tễ 39

2.3.4.2 Phương pháp chẩn đoán lâm sàng 40

2.3.4.3 Các chỉ tiêu theo dõi 40

2.4 Kết quả và phân tích kết quả 41

2.4.1 Cơ cấu đàn ngựa Bạch của xã 41

2.4.2 Tỷ lệ mắc một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch 42

2.4.3 Tỷ lệ mắc bệnh nội khoa ở ngựa Bạch theo các tháng trong năm 42

2.4.4 Tỷ lệ mắc bệnh nội khoa ở ngựa Bạch theo lứa tuổi 43

2.4.5 Tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa Bạch theo tính tính biệt 44

2.4.6 Tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa Bạch theo mùa vụ 45

2.5 Kết luận, tồn tại và đề nghị 48

2.5.1 Kết luận 48

2.5.2 Tồn tại 49

2.5.3 Đề nghị 49

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

I Tài liệu tiếng Việt 51

II Tài liệu nước ngoài 52

Bảng 1.1: Kết quả công tác phục vụ sản xuất 17

Bảng 2.1 Một số đặc điểm ngoại hình của ngựa Ả Rập 22

Bảng 2.2 Một số đặc điểm ngoài hình của ngựa Cacbacdin 22

Bảng 2.3: Mức tiêu hóa protein và chất bột ở các bộ phận tiêu hóa của ngựa 25

Bảng 2.4: Biểu hiện hội chứng đau bụng ở ngựa 32

Bảng 2.5: Biến động số lượng đàn ngựa nuôi tại xã Dương Thành trong 3 năm (2011 - 2014) 41

Bảng 2.6: Tỷ lệ mắc một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch 42

Bảng 2.7: Tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa Bạch theo các tháng trong năm 43

Bảng 2.8: Tỷ lệ mắc bệnh nội khoa ở ngựa Bạch theo lứa tuổi 44

Bảng 2.9: Tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa Bạch theo tính biệt 44

Bảng 2.10: Tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa Bạch theo mùa vụ 45

Bảng 2.11: Tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa Bạch theo tình trạng vệ sinh 46

Bảng 2.12: Tỷ lệ ngựa Bạch mắc bệnh nội khoa có biểu hiện lâm sàng 47

Bảng 2.13: Hiệu quả của thuốc điều trị bệnh nội khoa 48

PHẦN 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1.1 Điều tra cơ bản

1.1.1 Điều kiện tự nhiên

1.1.1.1 Vị trí địa lý

Xã Dương Thành là một xã trung du miền núi phía Nam của huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên

- Phía Bắc giáp xã Tân Đức

- Phía Tây giáp Xã Thanh Ninh

- Phía Nam giáp xã Việt Ngọc (Bắc Giang)

- Phía đông giáp xã Phúc Sơn (Bắc Giang)

- Xã Dương Thành gồm 20 xóm: Phẩm 1, Phẩm 2, Phẩm 3, Phẩm 4, Núi 1, Núi 2, Núi 3, Núi 4, Tiến Bộ, Nguộn, Quyết Thắng, Phú Dương 1, Phú Dương 2, Giàng, An Ninh, Phú Thành, Trung Thành, An Thành, Xuốm

1.1.1.2 Điều kiện khí hậu thuỷ văn

là 1420 mm Nhiệt độ trung bình từ 21oC - 28oC, độ ẩm tương đối là 80% - 85% Trong chăn nuôi những ngày tháng này cần phải chú ý đến công tác tiêm phòng đề phòng dịch bệnh xảy ra trên đàn gia súc, gia cầm

- Mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, trong mùa này lượng mưa ít, có gió mùa đông bắc nên khí hậu khô hanh và lạnh Nhiệt độ trung bình từ 15oC - 19oC, có ngày giảm xuống còn 8oC - 10oC, độ ẩm tương đối từ 70 - 75% Lượng mưa ít thường có sương muối vào lúc đêm khuya và sang sớm kèm theo những đợt mưa phùn, rét đậm Do đó cần chú ý đề phòng tránh rét cho vật nuôi và chủ động dự trữ nguồn thức ăn

- Mùa Xuân và mùa Thu có thời tiết ấm áp, mát mẻ hơn, thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp

Sự đa dạng về khí hậu cũng gây không ít sự khó khăn cho chăn nuôi và đời sống nhân dân

* Thủy văn:

Xã Dương Thành có mật độ sông ngòi lớn, trữ lượng nước lớn đủ cung cấp cho sản xuất và sinh hoạt của người dân trong xã Có hệ thống sông ngòi dài 35 km trong đó 6 km là sông nội đồng, còn lại là kênh đất Lượng nước ở đây được cung cấp từ 6 con sông lớn đó là sông cầu chảy qua huyện Phú Bình, đây là con sông thường xuyên cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp

và chăn nuôi Nhìn chung khí hậu và thủy văn khá thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và chăn nuôi của xã Song chênh lệch về nhiệt độ và độ ẩm giữa

2 mùa lớn nên cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng và vật nuôi trong xã

1.1.1.3 Địa hình đất đai

* Địa hình:

Xã Dương Thành là một xã trung du, có địa hình tương đối bằng phẳng,

ít đồi núi đất đai phần lớn là cát pha, đây là điều kiện thuận lợi của xã Dương Thành cho canh tác nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội nói chung so với các xã trung du miền núi khác

* Đất đai:

Tổng diện tích đất của xã là 748.41 ha trong đó:

- Đất sản xuất nông nghiệp: 573,21 ha

- Đất lâm nghiệp: 25,49 ha

- Đất nuôi trồng thủy sản: 16,08 ha

chưa được sử dụng hết tiềm năng vốn có làm cho thu nhập và phát triển ngành chăn nuôi ở đây còn thấp làm ảnh hưởng nhiều đến kinh tế của xã

1.1.1.4 Giao thông vận tải

Từ khi có nhà nước quan tâm và đầu tư hiện nay xã có 28 km đường bộ trong đó đã có đường bê tông dài 6 km, có đường UB3 trải nhựa cấp 5 nông thôn dài 2,2 km, thuận lợi cho giao lưu kinh tế, vận chuyển hàng hóa phục vụ nhu cầu của con người tiêu thụ sản phẩm, tạo điều kiện đi lại tới các thôn, xã khác được dễ dàng nhất là vào mùa mưa Tuy nhiên mật độ giao thông trong

xã hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất nhưng trong đà phát triển như hiện nay thì tương lai gần đây mạng lưới giao thông sẽ dần được nâng cấp và mở rộng

1.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

- Về dịch vụ: Với đặc tính dân cư đông đúc, đời sống nhân dân được cải thiện và phát triển với nhiều mặt hàng phong phú, chủ yếu là các cửa hàng buôn bán các sản phẩm phục vụ đời sống hàng ngày của nhân dân

1.1.2.2 Tình hình dân cư

Dân số xã có 7354 người, trong đó có 4 dân tộc anh em sinh sống gồm: Kinh, Tày, Nùng, Dao, với nhiều thành dân tộc khác nhau cùng sinh sống nên tập quán canh tác và đời sống văn hóa rất đa dạng Những năm gần đây xã Dương Thành đã và đang duy trì, phát triển bản sắc dân tộc của đồng bào dân tộc trong toàn xã

Tình hình kinh tế xã hội những năm gần đây của xã luôn tăng trưởng và đang từng bước chuyển đổi dần tỷ trọng công nghiệp, du lịch và giảm dần tỷ trọng nông nghiệp Mặc dù vậy kinh tế của xã chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp Trong sản xuất nông nghiệp trồng trọt vẫn chiếm ưu thế đặc biệt khi

nhà nước thực hiện chủ trương giao đất cho các hộ gia đình và cá nhân sử dụng thì kinh tế của xã có bước phát triển mạnh đời sống nhân dân được nâng lên đáng kể

1.1.2.3 Tình hình văn hóa xã hội

Lĩnh vực văn hóa của xã có nhiều chuyển biến tích cực, hệ thống các phòng học ở xã được huyện quan tâm đầu tư kiên cố hóa ngày càng nhiều, đội ngũ giáo viên và các bộ quản lý các ngành học, bậc học cơ bản đủ về số lượng, giáo viên mầm non có 29 người, giáo viên tiểu học có 36 người, giáo viên trung học cơ sở có 27 người, chất lượng giáo dục từng bước được nâng lên, công tác giáo dục hóa ngày càng được đẩy mạnh Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy tiếp tục được nâng cao Số người mù chữ hầu như không có, đa số học hết tiểu học và trung học cơ sở Hiện nay xã có 2 trường

mầm non và tiểu học đạt chuẩn quốc gia (Nguồn: Báo cáo tổng kết năm 2013

xã Dương Thành) [1]

Và các cấp lạnh đạo xã rất quan tâm đến việc phát triển văn hóa cổ truyền, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc ở địa phương Chủ động giao lưu tuyên truyền nếp sống văn hóa mới từng bước đẩy lui các tệ nạn xã hội

Mặt khác, việc chăm sóc sức khỏe cho nhân dân cũng được quan tâm Trạm y tế xã với đội ngũ y tá, bác sĩ giỏi tay nghề nhiệt tình trong công tác kịp thời phục vụ cho nhân dân và thường xuyên mở các lớp tập huấn nâng cao tay nghề và các đợt cấp phát thuốc, khám chữa bệnh miễn phí cho đối tượng

khó khăn

1.1.2.4 Hệ thống tổ chức ngành thú y

Hệ thống thú y: Hoạt động theo ngành dọc từ trung ương tới địa phương, cụ thể: cấp TW là cục thú y, cấp tỉnh là chi cục thú y, cấp huyện là trạm thú y, cấp xã là ban thú y xã, ở thôn bản là thú y thôn bản

Quá trình thành lập: Ban thú y xã Dương Thành được thành lập vào năm 2000, những ngày đầu thành lập cơ sở vật chất hoạt động còn rất thiếu thốn Được sự quan tâm của ủy ban nhân dân huyện, trạm thú y huyện đặc biệt là sự cố gắng vươn lên của cán bộ công nhân viên chức trong đơn vị dể khắc phục khó khăn, đến nay cơ sở vật chất đã đầy đủ hơn, tuy nhiên vẫn con rất nhiều khó khăn

Đội ngũ cán bộ thú y xã: Ban thú y xã có 8 cán bộ trong đó có 1 trưởng ban thú y, 07 thành viên có trình độ chuyên môn trung cấp và sơ cấp, rất năng

nổ nhiệt tình trong công việc, khắc phục mọi khó khăn để hoàn thành công việc được giao Hàng năm ban thú y xã thường xuyên mở nhiều đợt tập huấn phổ biến kiến thức phòng bệnh và phương thức chăn nuôi cho người dân Nhìn chung đội ngũ cán bộ thú y xã chưa đồng đều về trình độ nhưng là những người nhiệt tình say mê học hỏi Ban thú y xã chịu trách nhiệm chỉ đạo công tác tiêm phòng và điều trị cho đàn gia súc, gia cầm trong 20 xóm Mỗi xóm đều có 01 cán bộ thú y xóm Xã có 01 tủ thuốc do trạm thú y cấp nên công tác phòng và chữa bệnh được kịp thời

1.1.3 Tình hình sản xuất nông nghiệp

1.1.3.1 Tình hình sản xuất ngành trồng trọt

(Nguồn: Báo cáo tổng kết năm 2013 xã Dương Thành) [1]

Sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn vì thời tiết đầu năm diễn biến bất thường Tuy nhiên các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương đã tập trung chỉ đạo tích cực, cùng bà con nông dân khắc phục mọi khó khăn nên sản xuất nông nghiệp đạt kết quả cao

Tổng sản lượng lương thực cây có đạt 3917,82 tấn /3677 =106,5% kế hoạch của huyện đặt ra

Riêng cây lúa: Thời tiết đầu vụ do có rét đậm kéo dài nên cây lúa, cây màu phát triển chậm, mặt khác cuối vụ xuân mưa nhiều rầy nâu phát sinh gây hại mạnh, tuy nhiên giai đoạn này lúa cũng đã chín nên không ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất

Sản lượng lương thực bình quân = 532kg/ người/ năm

1.1.3.2 Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi

Chăn nuôi là ngành kinh tế mũi nhọn trong sản xuất nông nghiệp, có vai trò cung cấp thực phẩm, sức kéo, phân bón và thu nhập cho nông dân Ngành chăn nuôi hiện nay của xã Dương Thành đang phát triển khá mạnh, nhưng hầu hết vẫn tập trung ở các gia đình có quy mô nhỏ lẻ Nguồn cung cấp thúc ăn cho chăn nuôi chủ yếu sử dụng nguồn thức ăn tự nhiên, chăn thả nên năng suất chưa cao

* Chăn nuôi lợn:

Xã Dương Thành có khoảng 8 nghìn con lợn, trong đó lợn thịt chiếm 2/3, còn lại lại là lợn nái Đàn lợn dược chăm sóc nuôi dưỡng trong các hộ gia đình chủ yếu theo phương thức cổ truyền, sử dụng thức ăn dư thừa của ngành trồng trọt là chính Đầu tư cho chăn nuôi lợn còn thấp, người dân chưa được phổ biến nhiều về khoa học kỹ thật chăn nuôi lợn, nên năng suất của ngành chăn nuôi lợn chưa cao

* Chăn nuôi trâu bò:

Trâu bò là vật nuôi truyền thống từ lâu đời, người nông dân luôn coi con trâu là đầu cơ nghiệp Đa số các hộ trong xã đều làm nông nghiệp vì vậy con trâu con bò rất quan trọng chúng cung cấp sức kéo, thực phẩm cho con người, cung cấp một lượng phân bón lớn cho ngành trồng trọt, cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến Giống trâu bò của xã chủ yếu là giống trâu bò nội nên tầm vóc nhỏ bé năng xuất thịt không cao Hiện nay xã

có khoảng 1,3 nghìn con trâu, bò Bò chiếm 2/3 so với trâu trong xã

* Chăn nuôi ngựa:

Từ lâu trong chăn nuôi, con ngựa là vật nuôi phổ biến của người dân ở các tỉnh miền núi, trung du nước ta Con ngựa giúp đồng bào miền núi làm các công việc nặng nhọc như vận chuyển hàng hóa, mang các sản phẩm của đồng bào đi bán, trao đổi hàng hóa,… Ngựa là con vật sống gần gũi, gắn bó thân thiết với con người, được con người yêu và chăm sóc chu đáo Bởi vì là một con vật thông minh chỉ xếp sau loài chó, ngựa đã cùng với người lập nên bao kỳ tích trong thể thao, chiến đấu Hơn nữa nhiều sản phẩm quý từ ngựa như: thịt, máu, huyết thanh, nội tạng,… đều là những vị thuốc có giá trị trong

y học nhằm giúp ích cho sức khỏe và đời sống con người Cao xương ngựa có giá trị cao với con người đặc biệt là chống bệnh mềm xương ở người già Tuy nhiên ở nước ta chăn nuôi ngựa chưa thực sự được quan tâm phát triển, số lượng còn ít, tầm vóc nhỏ sức thồ kéo chưa cao Hiện nay xã Dương Thành huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên có tới 200 - 250 con ngựa trong đó có

150 - 180 con ngựa Bạch Xã đã thành lập hợp tác xã chăn nuôi ngựa Bạch vào ngày 09-03-2011, với nhiều hội viên tham gia Bình quân số ngựa Bạch nuôi / hộ là 2,3 con trong đó: hộ nuôi 1 con là 20 - 25%, hộ nuôi 2-3 con là 40

- 50%, hộ nuôi 4 - 5 con là 20 - 25%, hộ nuôi > 6 con là 5 - 10% Như vậy, số

hộ nuôi từ 2 con trở lên chiếm 70 - 80% số gia đình nuôi ngựa Bạch Thật đáng mừng, con ngựa Bạch quý hiếm, nguồn gen vật nuôi quý hiếm của chúng ta có những năm tháng đã rơi vào nguy cơ tuyệt chủng, nay lại được bảo vệ, phục hồi và phát triển Điều đó trước tiên nhờ các thôn, bản, làng xã,

đã có truyền thống nuôi ngựa từ lâu trong đó có con ngựa Bạch Đồng thời có những người chăn nuôi tâm huyết và yêu quý con ngựa Bạch chính vì thế con ngựa Bạch cũng không phụ lại những người yêu quý nó Ngựa Bạch là sự cứu cánh cho nhiều gia đình, bà con xóa đói giảm nghèo, mang lại cuộc sống ấm

no sung túc cho nhiều gia đình

* Chăn nuôi gia cầm:

Bên cạnh đó chăn nuôi đại gia súc (trâu, bò, ngựa) thì chăn nuôi gia cầm cũng là đối tượng không thể thiếu được đối với xã Phong trào chăn nuôi gia cầm của xã phát triển khá mạnh nhưng chủ yếu theo phương thức chăn thả

tự nhiên, tận dụng thức ăn thừa là chủ yếu nên năng suất chưa cao Tổng đàn gia cầm khoảng 170 nghìn con Được sự quan tâm của trường đại học nông lâm Thái Nguyên đã mở lớp tập huấn chuyển giao phương thức chăn nuôi gà thả vườn cho bà con nông dân trong xã cùng với kinh nghiệm lâu năm trong chăn nuôi đã góp phần nâng cao năng xuất chăn nuôi ngày một nâng cao Công tác tiêm phòng bệnh cho gia súc, gia cầm đã được người dân chú trọng nhiều.những hộ chăn nuôi đã được tiêm phòng triệt để, nhất là các bệnh: Newcastle, cúm gia cầm H5N1, Dịch tả vịt,… ngoài những giống gà địa phương bà con cũng nuôi nhiều giống gia cầm khác như: giống gà Lương Phượng, gà siêu thịt, gà ri lai mía, gà lai chọi, vịt siêu trứng, ngan, ngỗng,…

đã được đưa vào sản xuất với nhiều hình thức chăn nuôi công nghiệp tiên tiến

đã được áp dụng vào chăn nuôi đã góp phần nâng cao năng suất và cải thiện đời sống cho người dân

1.1.3.3 Công tác thú y

Thực hiện việc ngăn chặn dịch động vật, bảo vệ đàn vật nuôi, phòng chống một số bệnh lây lan từ vật nuôi sang người hằng năm ban thú y xã Dương Thành đã tổ chức tiêm phòng định kỳ cho đàn gia súc, gia cầm với phương châm phòng bệnh hơn chữa bệnh, xã đã áp dụng các biện pháp phòng

bệnh như tiêm phòng hàng năm vào 2 đợt tháng 3 và tháng 7 cho đàn gia súc, gia cầm của xã cụ thể:

- Trâu bò: Tiêm phòng vacxin LMLM và tụ huyết trùng 2 lần /năm

- Chó: Tiêm phòng vacxin dại 2 lần / năm

- Lợn: Tiêm phòng vacxin tụ huyết trùng và dịch tả

- Gia cầm: Tiêm phòng vacxin Newcastle, cúm gia cầm H5N1

- Ngựa: Tiêm phòng ký sinh trùng máu cho ngựa bằng thuốc Azidin, tẩy ký sinh trùng đường tiêu hóa cho ngựa bằng thuốc Hanmectin - 25 (riêng ngựa con tẩy 3 lần/ năm)

- Tẩy uế chuồng trại và khu vực xung quanh chuồng trại

- Các trường hợp bệnh xảy ra trên đàn gia súc, gia cầm đều được giải quyết kịp thời và hiệu quả tốt

- Chính sách phát triển của nhà nước đã tạo điều kiện cho nền kinh

tế phát triển, nhiều chính sách hỗ trợ đầu tư cho nông nghiệp đã đem lại lợi ích thiết thực cho người dân

- Cơ sở vật chất kỹ thuật của xã ngày càng được nâng cao hiện đại hoá

từ chuồng trại, điện nước, đường xá, giao thông, thuỷ lợi… được nhà nước hỗ trợ xây dựng tốt hơn Và xã còn có đường bê-tông hóa và đường UB3 trải nhựa chạy qua thuận lợi cho giao lưu kinh tế, vận chuyển hàng hóa phục vụ cho nhu cầu người tiêu thụ

- Xã có chính sách phù hợp cho phát triển nông nghiệp, thường xuyên

có những dự án, chương trình nhằm thúc đẩy sản xuất: hỗ trợ vay vồn, đầu tư trang thiết bị, cung cấp con giống năng suất cao (Mô hình ngựa sinh sản của

GS.TS Nguyễn Quang Tuyên), thu hút vốn đầu tư, trang thiết bị của dự án trong và ngoài nước

- Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa hợp tác xã Chăn nuôi ngựa Bạch với trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và trại ngựa Bá Vân đã và đang phát huy tác dụng tốt, làm người dân thấy khoa học gần gũi với thực tiễn và mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần nâng cao dân trí, tăng năng suất, thúc đẩy giao lưu hàng hóa, từng bước đẩy lui đói nghèo và các tệ nạn xã hội

1.1.4.2 Khó khăn

- Thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, mùa đông nhiệt độ giảm thấp làm cây trồng, vật nuôi sinh trưởng và phát triển chậm, sức chống đỡ bệnh tật kém nên gây thiệt hại không hề nhỏ về kinh tế

- Diện tích đất nông nghiệp lớn nhưng kém màu mỡ

- Địa phương có địa hình đồi núi phức tạp, dân cư thưa thớt, phân

bố không đều gây khó khăn cho công tác quản lý và sản xuất

- Chăn nuôi là một thế mạnh, nhưng người dân chưa thực sự chú ý

- Tập quán của người dân còn lạc hậu, trình độ dân trí còn thấp nên việc đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật còn gặp nhiều khó khăn

- Cơ sở hạ tầng còn thấp kém, đời sống nhân dân còn nghèo, lạc hậu, chưa có vốn đầu tư kinh doanh, sản xuất quy mô lớn

- Trang thiết bị chăn nuôi còn thiếu, chuồng trại xây dựng chưa đảm bảo vệ sinh, xây dựng chưa đúng theo yêu cầu kỹ thuật Chủ yếu là chăn nuôi

hộ gia đình, nhỏ lẻ

1.2 Nội dung, biện pháp thực tập tốt nghiệp và kết quả công tác phục vụ sản xuất

1.2.1 Nội dung

Thực tập tốt nghiệp là dịp để sinh viên đem những hiểu biết của mình

về khoa học và kỹ thuật áp dụng vào thực tiễn, bước đầu làm quen với thực tế

để rèn luyện tay nghề, nâng cao trình độ chuyên môn Được sự nhất trí của bạn chủ nhiệm khoa, thầy cô giáo hướng dẫn và sự tiếp nhận của xã Dương Thành, tôi đề ra một số nội dung phục vụ sản xuất như sau:

- Tìm hiểu tập quán chăn nuôi và công tác thú y tại địa bàn huyện Phú Bình

- Tham gia tuyên truyền, tư vấn cho người dân một số loại con giống tốt phù hợp với tình hình chăn nuôi của địa phương

- Tuyên truyền người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất chăn nuôi

- Tham gia tích cực công tác tiêm phòng định kỳ cho vật nuôi theo lịch của xã

- Tham gia chẩn đoán và điều trị bệnh cho vật nuôi tại địa phương

- Tuyên truyền, hướng dẫn người dân về cách phòng trị một số bệnh thường gặp ở vật nuôi

- Tích cực tham gia các hoạt động trong lĩnh vực chăn nuôi thú y, học hỏi thêm kinh nghiệm thực tế bổ sung vào vốn kiến thức bản thân

- Tham gia vào công tác khác của xã

- Triển khai đề tài thực tập tốt nghiệp

xã trong thời gian qua và hiện nay

- Kết hợp với ban thú y xã tích cực tuyên truyền về kỹ thuật chăn nuôi

và công tác phòng chống bệnh đến từng hộ gia đình

- Nhiệt tình không ngại khó khăn, ngại khổ, ngại bẩn, sẵn sàng giúp đỡ người chăn nuôi khi họ gặp khó khăn về kỹ thuật

- Khiêm tốn học hỏi kinh nghiệm của những người đi trước

- Thường xuyên báo cáo tình hình thực tập cho giáo viên hướng dẫn Khi gặp khó khăn vướng mắc, mạnh dạn đề xuất với thầy hướng dẫn, với người có kinh nghiệm để tìm cách giải quyết

- Lắng nghe ý kiến của quần chúng nhân dân từ đó phát hiện những mặt mạnh, mặt yếu của bản thân để tìm cách phát huy và khắc phục

- Chấp hành mọi nội quy, quy định tại địa phương nơi thực tập, xây dựng kế hoạch làm việc và thực hiện triệt để những nội dung đã đề ra

- Tham khảo một số tài liệu chuyên môn

1.2.3 Kết quả công tác phục vụ sản xuất

Nhờ sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo hướng dẫn, các thầy cô giáo trong khoa chăn nuôi - thú y và sự giúp đỡ của cán bộ thú y xã, cộng với sự

nỗ lực của bản thân Trong thời gian thực tập tôi đã đạt được một số kết quả phục vụ sản xuất như sau:

1.2.3.1 Công tác chăn nuôi

- Phối giống cho đàn ngựa Bạch: tiến hành phối giống cho đàn ngựa cái bằng phương pháp nhảy trực tiếp, ngựa Bạch của các hộ gia đình động dục cho giao phối trực tiếp với ngựa đực của các hộ gia đình, kết quả giao phối cho 2 ngựa Bạch động dục Từ đó lập ra kế hoạch chăm sóc nuôi dưỡng phù hợp cho những ngựa có chửa ở các giai đoạn khác nhau Đối với những ngựa phối giống mà không có chửa thì tìm hiểu và theo dõi nguyên nhân tại sao không có chửa

* Công tác chăm sóc nuôi dưỡng:

Năng suất cao cần hai yếu tố chính đó là giống và chăm sóc nuôi dưỡng vì thế, chăm sóc nuôi dưỡng có vai trò quan trọng có tính chất quyết định đến khả năng sinh trưởng và phát triển của đàn gia súc, gia cầm Tôi đã cùng cán bộ cơ sở hướng dẫn người dân chăm sóc nuôi dưỡng theo quy trình

kỹ thuật mới, tận dụng triệt để nguồn thức ăn sẵn có tại địa phương, đồng thời hướng dẫn và vận động bà con thực hiện các quy trình phòng bệnh, đưa ra các biện pháp phòng trừ để bà con hiểu Tham gia vệ sinh chuồng trại, tắm chải cho gia súc, tẩy uế chuồng nuôi và xung quanh khu vực chuồng nuôi Ngựa được chăn thả trong khu vực xã có bãi chăn thả, được thả ra bãi chăn ngày hai lần buổi sang từ 7h sáng đến 10h30, buổi chiều từ 2h đến 5h30 Mỗi ngày cắt

cỏ cho ngựa ăn và cho ăn vào buổi trưa khi cho ngựa vào chuồng nghỉ ngơi, mỗi ngày cho ngựa ăn với khẩu phần ăn 1 con là 1kg ngô bột trộn lẫn với tỉ lệ

6 bột ngô/ 2 thóc vào buổi chiều lúc sau khi cho ngựa về chuồng và trước khi cho ngựa ăn cỏ về đêm

1.2.3.2 Công tác thú y

Công tác thú y có mối liên hệ khăng khít với công tác giống và chăm sóc nuôi dưỡng, vì vậy thú y có vai trò đặc biệt quan trọng trong ngành chăn nuôi Đó là một khâu để tạo nên sự thành công trong chăn nuôi Với phương châm phòng bệnh hơn chữa bệnh, tôi cùng cán bộ thú y xã đã tiến hành công tác tiêm phòng hàng năm cho đàn gia súc, gia cầm

* Công tác tiêm phòng:

Tiêm phòng là biện pháp phòng bệnh tích cực cho vật nuôi, vì nó giúp cho cơ thể tự sản sinh kháng thể đặc hiệu, giúp cơ thể chống đỡ có hiệu quả với mầm bệnh trong thời gian nhất định Quá trình tiêm phòng đươc tiến hành như sau:

- Tụ huyết trùng trâu bò: 50 con Vacxin dùng là vacxin tụ huyết trùng trâu bò với liều 2ml/con

- Phòng ký sinh trùng đường máu cho ngựa: 40 con Thuốc dùng là Azidin (1 lọ 1,18g pha 7ml nước cất tiêm cho 300kg thể trọng)

- Tụ huyết trùng lợn: 102 con Vacxin dùng là vacxin keo phèn, tiêm dưới da, liều tiêm 2ml/con

- Tiêm phòng Newcastle cho gà sinh sản lúc 65 ngày tuổi cho 750con

- Tẩy ký sinh trùng đường tiêu hóa cho trâu bò: 30 con thuốc dùng là Hamectin - 25 tiêm dưới da với liều 0,8 - 1,2 ml/10 kg thể trọng

* Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh cho gia súc

Bên cạnh công tác tiêm phòng thì công tác chẩn đoán và điều trị bệnh cho gia súc, gia cầm là rất quan trọng đối với chăn nuôi, nó đòi hỏi người cán

bộ phải có kiến thức chuyên môn vững vàng, giỏi tay nghề, nhiều kinh nghiệm thực tiễn Có chẩn đoán bệnh chính xác thì mới có hướng điều trị đúng và hiệu quả cao Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời, đúng bệnh là nhân tố quan trọng để hạn chế đến mức tối đa những tác động xấu do dịch bệnh gây ra cho đàn vật nuôi Với phương châm đó trong quá trình thực tập tôi đã tiến hành chẩn đoán và điều trị một số bệnh cho đàn gia súc như sau:

- Bệnh giun đũa lợn:

Triệu chứng: lợn chậm lớn, gầy yếu, rối loạn tiêu hóa, có con ỉa chảy phân sống, thỉnh thoảng thấy lợn ho vào buổi chiều tối

Điều trị:

+ Dùng Levamisol 7,5% liều điều trị 1,2 ml/10 kg thể trọng

+ Hoặc Hamectin -25 với liều 1ml/ 10kg thể trọng, tiêm bắp thịt

Kết quả điều trị: 32/32 khỏi

- Bệnh viêm phổi ở lợn:

Triệu chứng: lợn gầy yếu, kém ăn ít vận động, sốt nhẹ, con vật ho kéo dài, ho nhiều vào buổi sáng và buổi tối, khi ho có dịch bài tiết ra, lợn khó thở, thở nhanh, bụng hóp lại Lợn hay mắc sau những đợt mưa kéo dài và thay đổi thời tiết đột ngột

Điều trị: Lincomycin 10%: 1ml/ 10kg thể trọng, tiêm bắp

B Complex: 2ml/ con, tiêm bắp

Liệu trình : tiêm 2 lần/ ngày, tiêm liên tục 5 ngày, những con vẫn còn triệu chứng thì nghỉ 3 ngày rồi lại tiếp tục điều trị 3 ngày

Kết quả điều trị: 15/17 con khỏi

đề bất lợi đối với lợn con

Triệu chứng: thấy xuất hiện các bãi phân trắng trong chuồng nuôi khi thời tiết thay đổi đột ngột

Điều trị: Tiêm Marphamox LA (Amoxiciclin 15%, Acid clavulanic) 1 ml/10-15 kgTT Kết hợp Gluco-K-C-Namin 1 ml/5-8 kgTT Thời gian điều trị 2-4 ngày

Hộ lý: Dọn sạch chuồng nuôi, luôn giữ cho chuồng nuôi ấm, tránh gió lùa vào

Kết quả: khỏi bệnh 32/32 con

Nguyên nhân: Do ghẻ Sarcoptes suis gây ra Loại ghẻ này thường ký

sinh ở các vùng mũi, vành mắt, tai, hai bên vai và các nơi da non

Triệu chứng: Lợn ngứa ngáy, hay cọ xát vào thành, nền chuồng, da

Điều trị: Nguyên tắc điều trị là giúp con vật ợ hơi để làm thoát hơi trong dạ cỏ, xoa bóp để kích thích tăng cường nhu động dạ cỏ, ức chế sự lên men sinh, đồng thời trợ tim, trợ sức cho con vật

Thoát hơi trong dạ cỏ:

+ Dùng rơm chà xát vùng da cổ, mỗi lần chà xát khoảng 20 phút

+ Cho con vật đứng ở tư thế lên dốc (hai chân trước cao hơn hai chân sau) để hơi thoát ra dễ dàng

+ Cho con vật uống nước gừng, tỏi để kích thích gây ợ hơi

+ Dùng Magie sulfat liều lượng 200 - 500 g hoà nhiều nước cho uống một lần

+ Trợ tim bằng Cafein liều lượng 10 - 15 ml, tiêm trợ sức trợ lực bằng B.complex 4 ml/con

Kết quả điều trị khỏi 2/2 con

- Bệnh tiêu chảy ngựa:

Triệu chứng: Ngựa ban đầu ỉa phân hơi nhão không thành viên, sau đó chuyển sang ỉa chảy vọt cần câu Ngựa kém ăn, gầy yếu, kém vận động

Điều trị :

+ Dùng Hamcolis với liều 1ml/ 10kg thể trọng Tiêm bắp ngày 1 lần, tiêm liên tục 3 ngày

B.complex với liều 5ml/con /lần

Kết quả điều trị : 7/7 khỏi

- Bệnh tiên mao trùng ở ngựa

Triệu chứng: Sốt cao 40 - 410C, thường thể hiện hiện hội chứng thần kinh: Quay cuồng, đi vòng tròn, run rẩy Ở ngựa đực thấy hai cà và cơ quan sinh dục sưng, con vật đi lại khó khăn

Điều trị: Tiêm thuốc trợ sức cafein trước 15 - 20 phút sau đó tiêm thuốc Naganin vào tĩnh mạch cổ với liều lượng 0,01 - 0,015 g/kgTT pha với nước sinh lý hoặc nước cất thành dung dịch 10%

Tăng cường chăm sóc nuôi dưỡng tốt cho con vật

Kết quả điều trị khỏi 5/5 con

- Bệnh viêm phổi ngựa

Triệu chứng: ngựa thường ho từng tiếng, thường ho nhiều vào buổi tối

và sáng sớm, mũi chảy nhiều dịch, ban đầu trong sau chuyển thành màu trắng đục vàng, dịch khô lại dính trong thành lỗ mũi, mắt đỏ cứ dử

Điều trị:

+ HanGen - Tylo với liều 15ml/150kg thể trọng, tiêm bắp

+ B.Complex với liều 5ml/cpn/lần

Kết quả điều trị: 10/10

- Bệnh đau bụng ngựa

Triệu chứng: Khi đau bụng con ngựa biểu hiện trạng thái không yên,

chân trước cào đất, chân sau đạp bụng, con vật nằm xuống chân sau duỗi thẳng, ngực sát đất rồi đứng lên một cách thận trọng, cũng có khi vật đột nhiên lăn ra, lăn lộn, bốn chân co vào hay duỗi ra hoặc co giật

Điều trị:

+ Tiêm Atropin 0,1% vơi liều 4ml/100kg thể trọng

+ Tiêm Novocain 2% vào tĩnh mạch với liều 15ml/con

+ Thuốc nhuận tràng - thông mật, gói thuốc bột 10g thuốc pha với 15g/1 lít nước cho uống

Kết quả điều trị: 2/2 con

1.2.3.3 Kết quả công tác khác

- Thiến lợn đực con: 35 con, an toàn 100%

- Tiêm bổ sung Dextran - Fe cho lợn con vào thời gian 03 - 10 ngày tuổi

- Đỡ đẻ cho lợn: 3 đàn an toàn 100%

- Đỡ đẻ cho ngựa: 3 con an toàn 100%

- Thiến mèo đực: 2/2 con an toàn

Bảng 1.1: Kết quả công tác phục vụ sản xuất

- Nắm được kỹ thuật chăn nuôi ngựa, đặc biệt là kỹ thuật chăn nuôi ngựa Bạch

- Biết cách chẩn đoán một số bệnh thường xuyên sảy ra trên đàn gia súc, gia cầm và phương pháp phòng trị bệnh

- Biết cách dùng các loại vacxin phòng bệnh và thuốc trị bệnh

Cũng qua đợt thực tập làm việc giúp tôi mạnh dạn hơn, tự tin hơn vào bản thân và khả năng của mình để hoàn thành công việc được giao tốt hơn Chính vì vậy, tôi thấy yêu ngành, yêu nghề hơn và tôi cũng nhận thấy bản thân mình cần phải cố gắng nhiều hơn, chịu khó học hỏi nhiều hơn nữa

PHẦN 2 CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tên đề tài: “Tình hình một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch

nuôi tại xã Dương Thành, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp

xã hội cho con người

Đặc biệt loài ngựa Bạch còn được biết đến với nhiều lợi ích khác rất quan trọng Ngoài việc sử dụng làm thực phẩm, lấy sức kéo thì xương ngựa còn được sử dụng để nấu cao Cao xương ngựa Bạch có tác dụng trong việc chữa các bệnh về khớp, bệnh cột sống, thắt lưng, bệnh hen phế quản Máu ngựa Bạch được sử dụng để tách chiết nguyên liệu làm thuốc cho y học và cho ngành thú y

Ngựa Bạch là loài vật gần gũi với con người và mang lại cho con người nhiều lợi ích quan trọng, nhưng hiện nay ở nước ta số lượng ngựa Bạch được nuôi còn không nhiều cần được bảo tồn và nhân giống

Bệnh tật đã và đang làm ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng sinh trưởng, phát triển và sản xuất của loài ngựa Bạch Một số bệnh nội khoa ở ngựa Bạch cũng đã gây ra nhiều ảnh hưởng xấu đến chúng

Với mong muốn giúp đỡ cho cơ sở phát triển tốt hơn trong chăn nuôi ngựa Bạch phòng và trị hiệu quả bệnh ở ngựa Bạch tôi tiến hành nghiên cứu

đề tài: “Tình hình một số bệnh nội khoa ở đàn ngựa Bạch nuôi tại xã

Dương Thành, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp điều trị” 2.1.2 Mục đích nghiên cứu

Từ các kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo bổ sung vào công tác, nuôi dưỡng, chăm sóc và phòng trị bệnh cho đàn ngựa Bạch nuôi tại

xã Dương Thành - huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên

2.1.3 Mục tiêu của đề tài

Nắm được tình hình nhiễm một số bệnh nội khoa trên đàn ngựa Bạch nuôi tại xã Dương Thành - Phú Bình - Thái Nguyên, và có giải pháp điều trị

2.2 Tổng quan tài liệu

2.2.1 Cơ sở khoa học

2.2.1.1 Nguồn gốc, phân loại ngựa

Theo Đặng Đình Hanh và cs (2002) [4] ngựa là gia súc không sừng, theo hệ thống phân loại động vật, ngựa thuộc:

2.2.1.2 Đặc điểm chung về ngựa

Ngựa có hệ phổ địa lý rộng thích ứng nhiều vùng khí hậu khác nhau trên thế giới (nhiệt đới, ôn đới, hàn đới)

Theo Động Đình Hanh và cs (2002) [4], Ngựa có hệ cơ - xương phát triển vững chắc với 200 bó cơ khác nhau và 153 chiếc xương

Ngựa có ngoại hình đẹp, gắn bó với con người, được con người quý trọng, chăm sóc chu đáo Ngựa chia sẻ với con người những công việc khó nhọc đời thường, là cầu nối tình yêu lứa đôi của các chàng trai, cô gái vung cao biên giới, ngựa từng sống chết với người lính xông pha trận mạc, cùng vận động viên lập nên bao kỳ tích trong thể thao Từ xa xưa, ngựa là người bạn thân thiết của người hiệp sỹ giang hồ, thống đốc tướng lĩnh trong quân đội và vua chúa trên thế giới

Những sản phẩm quý hiếm từ ngựa như sữa, thịt, máu, huyết thanh, nội tạng… đều là sản phẩm có giá trị giúp ích cho sức khỏe, đời sống con người

Ở Việt Nam, trong 12 con giáp thì ngựa là nhanh nhẹn và đa năng nhất, trở thành vật nuôi gần gũi, phổ biến, có ảnh hưởng tích cực, phong phú đến đời sống vật chất tinh thần của người dân vùng núi, trung du

Ngựa có sức chịu đựng kham khổ, lợi dụng thức ăn, chống chịu bệnh tật tốt Ngựa tiêu biểu cho tính trung thực, gan dạ, dũng mãnh trong chiến đấu Ngựa có tính kiên nhẫn, cố gắng trong luyện tập và công việc Ngựa rất trung thành và biết nghe lời chủ, tính cách hiền hậu, thích vuốt ve, xoa chải, vỗ về lúc nghỉ ngơi Ngựa có tính cộng đồng cao

Ngoại hình ngựa uyển chuyển, duyên dáng, là biểu tượng cho sự danh giá, sang trọng quyền quý

Ngựa là loài có tính độc đáo riêng biệt khác với các loài động vật khác,

là vật nuôi phổ biến, gần gũi, gắn bó với con người Khả năng chịu đựng kham khổ, lợi dụng thức ăn tốt, sức chống đỡ bệnh tật cao Ngựa cung cấp cho con người nhiều sản phẩm quý hiếm Do đó, ngựa thực sự đi vào đời sống vật chất - tinh thần, tâm linh, kinh tế - xã hội của con người từ xa xưa đến hiện tại và chắc chắn trong cả tương lai

* Số lượng ngựa

Theo Đặng Đình Hanh và cs (2002) [4], trên thế giới có 80 nước phát triển ngành chăn nuôi ngựa với số lượng 64,70 triệu con tập trung ở một số nước:

Brazin :9,10 triệu con Mehico :4,43 triệu con

Mỹ : 8,5 triệu con Achentina : 3,5 triệu con

Liên xô : 7,32 triệu con Ba Lan : 2,42 triệu con

Trung Quốc : 7,1 triệu con Mông cổ : 2,27 triệu con

Số lượng ngựa trên thế giới khoảng 62,30 triệu con

* Một số giống ngựa nổi tiếng

+ Ngựa Ả Rập

Ngựa Ả Rập từ lâu là giống ngựa nổi tiến có ngoại hình và màu sác đẹp được nhiều nước dùng làm giống làm nguyên liệu để cải tạo giống địa phương Kỷ lục chạy của ngựa Ả Rập, 1600m hết 1 phút 5 giây, 3200m hết 3 phút 40 giây, 7000m hết 8 phút 50 giây

Bảng 2.1 Một số đặc điểm ngoại hình của ngựa Ả Rập

Tính biệt Cao vây

(cm)

Vòng ống (cm)

Vòng ngực (cm)

Dài thân chéo (cm)

Ngựa có kích thước như sau (ngựa cái) :

Cao vây : 126,9 cm

Dài thân chéo : 134,2cm

Vòng ngực : 154,2 cm

Vòng ống : 16,8 cm

+ Ngựa Cacbacdin (Liên Xô)

Là giống ngựa kiêm dụng cưỡi thồ, được nhập vào nước ta từ lâu đang được nuôi tại trại ngựa Bá Vân để cải tạo giống ngựa địa phương.Chúng có kích thước như sau:

Bảng 2.2 Một số đặc điểm ngoài hình của ngựa Cacbacdin

Tình biệt Cao vây

(cm)

Vòng ống (cm)

vòng ngực (cm)

cấp sự sống cho cơ thể Một cơ thể sống (trừ một số vi khuẩn yếm khí) chỉ tồn tại và phát triển khi nó thường xuyên được cung cấp năng lượng qua sự oxy hóa các chất dinh dưỡng, cả khí O2 và dinh dưỡng đều được lấy từ môi trường xung quanh Kết quả của quá trình oxy hóa lại sản sinh ra khí CO2 và H2O ở môi trường bên ngoài cơ thể, cần phải được thải ra ngoài Chính vì vậy, thu nhận O2 vào cơ thể và thải CO2, H2O ra khỏi cơ thể là nhu cầu có tính chất sống còn của cơ thể

Tần số hô hấp trong một phút, thường đếm số lần hô hấp trong 2 - 3 phút rồi lấy bình quân

Chú ý: Hõm mông, thành ngực, thành bụng thoi thóp, xương cánh mũi hoạt động khi gia súc thở để tính tần số hô hấp

Tần số hô hấp thay đổi theo con đực hay con cái, giống gia súc, tuổi, trạng thái dinh dưỡng, thời tiết, khí hậu Thường con đực thở chậm hơn con cái, gia súc có thể vóc nhỏ thở nhanh hơn gia súc có thể vóc lớn, con non thở nhanh hơn con già, mùa nóng thở nhanh hơn mùa khô, buổi trưa nóng thở nhanh hơn buổi tối mát

Theo Hồ Văn Nam và cs (1997) [14], Trần Minh Châu (2001) [2] Cao Văn và cs (2003) [20], tần số hô hấp bình thường của ngựa từ 8 - 16 lần/ phút

* Tần số mạch đập

Cao Văn và cs (2003) [20] cho biết tim co bóp đẩy máu vào mạch quản, mạch quản căng rộng, sau đó mạch quản co dồn máu đi tiếp tục tạo thành mạch đập

Tần số mạch đập là tần số mạch đập trong một phút, con vật không đứng yên thì lấy tần số mạch đập trong 3 - 4 phút rồi lấy bình quân

Ngoại cảnh như chế độ làm việc, thức ăn, nước uống, khí hậu, giống gia súc, thể vóc gia súc, tính biệt đều ảnh hưởng đến tần số mạch đập Gia súc

có tầm vóc nhỏ mạch đập nhanh, tần số mạch đập ở con đực ít hơn con cái, con già ít hơn con non

Mạch đập là do tim đập, nhưng tần số của mạch đôi lúc không phải là tần số của tim, ví dụ như trong các trường hợp nhịp ngoại tâm thu, do lực đập của tim yếu mạch khuyết